چهارشنبه 1 خرداد 1342 / 28 ذیحجه 1383 / 22 می 1963
6 بازدید
± وضعیت طلاب بعد از فاجعة مدرسة فیضیه
آیتالله سید محمدرضا گلپایگانی به نامهای که از آیتالله سیدمحمدهادی میلانی سه روز پیش (در 29 اردیبهشت) دریافت کرده بود، پاسخ داد. آیتالله میلانی در نامهاش از حال وی و صدمهدیدگان و مجروحین فاجعة حمله به مدرسة فیضیة قم پرسیده بود که آیتالله گلپایگانی در پاسخ، ابتدا روحیة طلاب را بعد از آن فاجعه بسیار قوی توصیف کرد و یادآور شد که این فاجعه بر ثبات قدم آنان افزوده است. به نوشتة وی، طلاب در انجام وظایف و حفظ آثار اهل بیت(ع)، آمادة تحمل هرگونه مصیبت و بلا هستند و در راه آزادی مسلمین و اعتلای کلمة حق قدم برداشته، معتقدند که هرچه بیشتر شهید و مجروح داشته باشند، افتخار و سربلندی روحانیت نیز بیشتر خواهد بود. آیتالله گلپایگانی با انتقاد از اینکه روزنامهها و مطبوعات و رسانههای گروهی به درستی و روشنی حقایق را به اطلاع عموم مردم نمیرسانند، تأکید کرد که آقایان مبلغین و گویندگان و وعاظ وظیفه دارند از عیوب اعمال هیئت حاکمه انتقاد نمایند و مردم را به حقوق اسلامی آشنا سازند. او همچنین از اقدام و انجام به وظایف شرعی خود و دیگر علما سخن به میان آورده، افزود که هرکدام به نوعی اعلام خطر کردهاند. هرچند در گوش هیئت حاکمه مؤثر واقع نمیشود و حقایق را برعکس و غیرواقع جلوه میدهند. وی در این نامة طولانی خود، به حمایتهای دول بزرگ از هیئت حاکمه ایران پرداخته، اقدامات آنان را در جهت استعمار و استبداد و برای تأمین منافع خود قلمداد کرده است. با وجود این، تصریح کرد که به رغم بروز فاجعة مدرسة فیضیة قم و یا فجایع دیگر، مردم ایران آگاه و هوشیار است و به این استقامت و وحدت جامعة روحانیت بسیار اهمیت میدهد.
آیتالله گلپایگانی در ادامه از جنایت و خیانت حملهکنندگان به مردم و علما در روز هجوم به مدرسة فیضیه سخن گفت که خود در آنجا شاهد آن بوده است. «در آن روز عزیز و در آن مکان مقدس با ارتکاب آن اعمال وحشیانه، ایران را در نظر ملل دنیا مخصوصاً مسلمانان بدنام نمودند و از هر مصیبت برای حقیر سختتر و ناگوارتر این بود که شنیده شد بعض اجانب هم در آن صحنه شرکت و آن اعمال وحشیانه تحت نظارت آنان انجام میشد».[1] آیتالله گلپایگانی به هیئت حاکمه تذکر میدهد که: «مصادر امور حق ندارند به عقاید ملت ایران بیاعتنایی کنند. حق ندارند در قانونگذاری دخالت کنند. اگر خودشان را مسلمان و حامی مذهب شیعه میدانند، چرا در مقابل احکام اسلام و فقه مذهب جعفری خاضع نمیشوند. چرا افکار مسلمین و تعالیم زنده و مترقی اسلام را ارتجاعی و کهنه شده میخوانند؟»[2] او در ادامه از اختناق موجود اظهار انزجار و تصریح کرده است که: «این چه مملکت اسلامی است که آموزگاران و دبیران نمیتوانند به طور آزاد اطفال را به تعالیم و عقاید دینی تربیت نمایند که صدای شکایت دانشجویان از جهت جهل به حقایق اسلام از یکی از دورترین نقاط دنیا بلند شود و به جایی نرسد. چرا هیئت حاکمه به عواقب وخیم این مطالب فکر نمیکند». او در بخشی دیگر از نامهاش، وضع موجود در کشور را به صلاح مملکت ندانسته، با اشاره به دادن حق رأی به زنان و مقایسة کشورهای دیگر که در آنها زنان حق رأی دارند، یادآور شده است که در مملکت ایران، زنان با این حق مخالفند. چراکه هنوز مردها عملاً حق شرکت در انتخابات آزاد را ندارند، چه برسد به زنها!» آیتالله گلپایگانی نامة خود را ضمن ابراز همدردی با سیلزدگان و آسیبدیدگان سیل اخیر خراسان، با آیة «انا نحن نزلنا الذکر و انا له لحافظون» به پایان برده است.[3]
± تشکیل کمیسیونی دربارة تجمعات مذهبی در ماه محرم
سیدمهدی پیراسته، وزیر کشور در تلگراف رمزی، کلیة استانداران و فرمانداران کل کشور را ملزم کرد که کمیسیونی را تحت ریاست خود و مرکب از رؤسای ساواک، ژاندارمری، شهربانی، فرهنگ، کشاورزی و اصلاحات ارضی محل تشکیل دهند و از اقدامات و فعالیتهایی جلوگیری کنند که عدهای از مخالفان در صددند با ورود ماه محرم در تجمعات و دستههای عزاداری علیه حکومت و دولت، بویژه اصلاحات ارضی تبلیغ نمایند. طبق تلگراف وی آنان موظفاند که نتایج اقدامات انجام شده را به مرکز گزارش و تعلیمات لازم را به مسئولان شهرستانها صادر کنند.[4]
± جمعآوری عکسهای آیتالله خمینی از خیابانها
شهربانی استان اصفهان در گزارشی به ساواک آن استان اعلام کرد که: «دربارة جمعآوری عکسهای آیتالله خمینی اقدامات لازم انجام گرفته، در حدود 650 قطعه عکس وی از کتابفروشی محمود باستی (جنب مدرسة صدر) و ثقفی (واقع در خیابان سپه) و دیگر محلههای شهر جمع گردید که عکس آیتالله در آنها الصاق شده بود». سرهنگ علیاکبر دژبخش (رئیس شهربانی اصفهان) در ادامه افزوده است که: «از این تعداد عکس، 430 قطعه به شهیدی (احتمالاً از مأموران ساواک اصفهان) تحویل، و بقیه هم در آن شهربانی بایگانی شد».[5]
± اعلامیة آیتالله خمینی خطاب به علمای لار
مأمور ساواک از اعلامیة چاپی به نام آیتالله خمینی خبر داد که خطاب به مجتهدان در لار نوشته و توسط عبدالعلی موسوی لاری منتشر شده است. آیتالله خمینی در این اعلامیه، حملة کماندوها و مأموران انتظامی دولت را که با لباس مبدل و با پشتیبانی پاسبانها به مرکز روحانیت (مدرسة فیضیة قم) حملهور شده بودند، با حملة مغول مقایسه نموده، یورش آنها را تجدید کننده و یادآورندة حملة مغولان و اجنبیان به کشور دانسته است. سپس چگونگی حملة مأموران به مدرسة فیضیه را که با سر دادن شعار جاوید شاه انجام شد و عمامههای طلاب و سادات ذریه پیامبر اسلام را آتش زدند و کتابها و قرآنها را پارهپاره کردند، تشریح و اظهار کرده است که: «منازل علما را محاصره کردهاند و طلاب از ترس مأمورین، لباس روحانیت را تبدیل نمودهاند». آیتالله خمینی در بخشی از این اعلامیه از اهانت مأمورین به روحانیون در مجامع عمومی پرده برداشته، نوشته است که: «آنان این کارها را با شعار شاهدوستی انجام میدهند». آنگاه تصریح میکند که: «شاهدوستی یعنی غارتگری، هتک اسلام و تجاوز به حقوق مسلمین. شاهدوستی یعنی ضربت زدن به پیکر قرآن و اسلام و محو اسلامیت. شاهدوستی یعنی کوبیدن روحانیت و اضمحلال رسالت». وی با اشاره به این مطالب یادآور شده است که: «با وضع موجود در مملکت، مرجع صلاحیتداری برای رسیدگی به شکایات و امور وجود ندارد و ادارة مملکت به طور جنونآمیزی صورت میپذیرد». مأمور ساواک در ادامة گزارش خود به بخش دیگری از اعلامیة آیتالله خمینی پرداخته که در آن نخستوزیر را مخاطب قرار داده، پرسیده است: «به چه مجوزی بودجة مملکت خرج رفراندوم معلومالحال گردید؟ در صورتی که رفراندوم از شخص شاه بود». آیتالله خمینی سؤالات خود را در غیر قانونی بودن رفراندوم ادامه داده، در پایان نوشته است: «اکنون یک چشم مسلمین بر دنیای خود و چشم دیگرشان بر دین خود گریان است و مملکت از هر جهت در شرف سقوط است». مأمور ساواک در پایان گزارش خود با اشاره به تحرّکات دو طایفة لر و نفر به وسیلة حاج شاهمیرزا ولخالی به دستور آیتالله خمینی و حاجی باقر حضوری واعظ لاری نتیجه گرفته است که سرقت مسلحانه در لار به وسیله رؤسای دو طایفة یاد شده صورت پذیرفته، ممکن است در راهها ناامنی ایجاد کنند!»[6]
± اعلامیة آیتالله خمینی در شیراز
طبق گزارش ساواک شیراز، عدهای از روحانیون شیرازی از جمله آیتالله سیدعبدالحسین دستغیب و آیتالله شیخ بهاءالدین محلاتی، فعالیتهای خود را از سر گرفتهاند. همچنین روحانیون این منطقه منتظر دریافت اعلامیة آیتالله خمینی هستند که توصیة ایشان به وعاظ و رؤسای هیئتهای مذهبی دربارة فعالیتها و مبارزاتشان چیست.[7]
±نحوه بازداشت روحانیون
سرلشکر پاکروان (رئیس ساواک) در تلگراف رمزی به ساواک قم ضمن یادآوری این نکته که رسیدگی به وضع و امور روحانیون با مأموران ساواک است، اعلام کرد در ایام عزاداری ماههای محرم و صفر، چنانچه رؤسای ساواک لازم دیدند افرادی از طبقة روحانیون را توقیف کنند، باید قبلاً مراتب را تلگرافی به رئیس ساواک گزارش و با ذکر علت توقیف، از شخص او کسب تکلیف نمایند.[8]
± همدردی طلاب اصفهانی با آسیبدیدگان مدرسة فیضیه
جمعی از طلاب علوم دینی اصفهان به آیتالله شریعتمداری نامه نوشته، ضمن تسلیت ایام سوگواری شهادت امام حسین(ع)، حادثة مؤلمه و اسفناک مدرسة فیضیة قم را پیش کشیدند و اظهار داشتند که در راه نیل به مقصود و به دست آوردن حریت و قطع ایادی خائنانة عمال اجانب و کفار از حریم مقدس قرآن کریم و مذهب، از هیچ گونه فداکاری دریغ ننموده، پشتیبانی خود را از این نهضت مقدس ابراز کردند. آنان به نمایندگی از طلاب اصفهان، این قیام مقدس را تحسین و نسبت به تبعیت از فرمان مبارک واجبالاتباع نواب امام زمان(عج) اعلام آمادگی کردند. سید علیاکبر قریشی، محمد مشکوتی، محمدتقی فرهادی، سید مجتبی موسوی، سید مصطفی روحانی، سید مجتبی میردامادی، آقاسید علی میرلوحی، به همراه بیش از 190 صاحب امضای دیگر، از طلاب حوزة علمیه قم هستند که این نامه را به آیتالله شریعتمداری نوشته، فرستادهاند.[9]
± بازداشت حجتالاسلام ربانی املشی
هنگام بازرسی بدنی مأموران از حجتالاسلام محمدمهدی ربانی املشی که چندی پیش به اتهام ایراد جملات غیرمذهبی و تحریکآمیز توقیف شده، اوراقی به دست آمد که مهمترین آنها عبارت است: 1ـ دفترچة اشعار مذهبی و حدیث در 34 برگ 2ـ نامهای به آقامحمدتقی خان با امضای خود 3ـ کاغذی دربارة ایمان شیعه 4ـ کاغذی برای آیتالله خمینی با امضای خود 5ـ چند نامه با امضای ابوالمکارم ربانی 6ـ کاغذ حدیث امام جعفر صادق(ع) و چند کاغذ دیگر.[10]
± اعلامیة طلاب حوزة علمیة قم در دانشکدة کشاورزی کرج
فردی به نام حسین حسینی، اعلامیة «طلاب حوزه علمیه قم» را که توسط یکی از دانشجویان بغداد به سران کشورهای مصر، عراق و سوریه مخابره شده، بین دانشجویان دانشکدة کشاورزی در کرج توزیع کرد. یک نسخه از این اعلامیه به دست مأمور ساواک افتاد و به ساواک مرکزی گزارش کرد. متن اعلامیة یاد شده به شرح زیر است: «تلگراف طلاب حوزة علمیة قم به سران ملل عربی اسلامی. درود فراوان به شما قهرمانانی که علیرغم دسیسههای استعمار به مبارزة مقدس خود ادامه دادید و به هدف دیرین خود نائل شدید. به شما مردم غیوری که خون اسلامیت در عروق شما میجوشد و دلیرانه برای طرد عوامل امپریالیسم میجنگید. به شما که صمیمانه دست برادری و وحدت به یکدیگر دادید و نیروهای خود را متشکل و فشرده کردید. به شما که رشد و تحرک اسلامی سبب شده که برای ریشهکن کردن پایگاههای استعمار و اسرائیل غاصب و متجاوز تلاش میکنید. به شما که برای کسب شرف و قدرت و استقلال و همبستگی همهجانبه و وسیع مبارزه میکنید. برادران مسلمان! آیا میدانید که ملت دوست و برادر شما (مسلمان ایران) با چه شور و شعفی از پیروزی و پیشرفت شما استقبال میکنند و چگونه به رشادت و شهامت شما آفرین میگویند؟! اما هزاران افسوس! ملت ایران که چند سال قبل پیشرو نهضتهای ملی خاورمیانه محسوب میشد، امروز گرفتار حکومت دیکتاتور متجاوز و قانونشکنی شده که مصالح آنان را زیر پا میگذارد و حقوق و آزادی آنان را سلب کرده است. شاه که از نظر قانون مشروطیت یک مقام غیرمسئول است، در کلیة شئون و حیثیات مملکت دخالت کرده و صدای حقطلبانة روحانیت و دانشگاه و سایر طبقات روشنفکر ملت را در سینهها خفه میکند. حوزههای علمیه را مورد حملة مأمورین وحشی خود ساخته، طلاب و سایر مردم شریف را به خاک و خون میکشد و به زندان میافکند و تمام مقدسات مذهبی ملت را بازیچه قرار داده است. با اسرائیل پوشالی و پلید، روابط حسنه برقرار کرده و کارشناسان اسرائیلی را به کار گماشته است. بازارهای ایران را به روی کالاهای پوسیدة اسرائیل باز گذارده و دستگاههای تبلیغات و روزنامههای مزدور را بلندگوی سیاست شوم آنان ساخته است. تا آنجا که بیم آن میرود این سرزمین اسلامی را علیرغم احساسات مذهبی عمیق مردم، پایگاه ضد اسلام و عرب کرده و حمایت از اسرائیل، حملههای تبلیغی و سیاسی و حتی نظامی خود را (به فدراسیون عرب) بیشرمانه انجام دهد. ما دانشجویان حوزة علمیه قم بدین وسیله سیاست استعماری و منفور هیئت حاکمة ایران را محکوم دانسته و دست برادری به سوی برادران غیور و مسلمان خود دراز میکنیم و از آنان میخواهیم که ما را به مبارزهای که علیه استعمار و عمال استعمار و حکومت ضدملی و ضداسلامی ایران شروع کردهایم، یاری کنند. کتب الله لاغلبن انا و رسلی ان الله قوی عزیز. الا ان حزب الله هم المفلحون. طلاب حوزة علمیة قم».[11]
± اعلامیة نهضت آزادی ایران
امروز همچنین نهضت آزادی ایران به منظور مقابله با اخلالگری دولت در ایام ماه محرم، اعلامیهای خطاب به «مردم شرافتمند ایران» منتشر کرد. این اعلامیه با قسمتی از آیه قرآن کریم با عنوان «فضلالله المجاهدین علی القائدین اجراً عظیما» آغاز شده و حوادث اخیر را فصل کمنظیری دانسته است که از یک طرف هیئت حاکمة غاصب را در حال ارتکاب وحشیانهترین فجایع غیرانسانی تصویر مینماید و از طرف دیگر، حقطلبیها و مقاومتها و جانبازیهای مردم پرتحمل و استبدادزدة ملت ایران را مجسم میکند. نهضت آزادی ایران در این اعلامیه اقدامات هیئت حاکمه را وحشیانه برشمرده که اوباش حرفهای را به جان مردم میاندازد و هرگونه مقاومت منطقی و استواری را که در مقابل خود احساس میکند، اعم از دانشگاه و مسجد و بازار را درهم میکوبد. با وجود این، دانشگاهیان و روشنفکران و اصناف، صفوف مبارزة خود را متشکلتر و مستحکمتر از پیش میبندند و به شدت مبارزة خود میافزایند. مبارزات ایرانیان خارج از کشور، بویژه دانشجویان اوج میگیرد و از همت [مردم] ایران الهام میگیرند و به آنها الهام میبخشند. این جمعیت در بخشی دیگر از اعلامیهاش تصریح کرده است که هیئت حاکمه اکنون متوجه روحانیت شده و شکل یورش و غارت و قتل عام را کمابیش شبیه به آنچه در دانشگاه تهران انجام داده، به سمت روحانیون کشانیده است. روحانینماها را مجهز کرده است و دستگاههای خبری را تحت کنترل شدید خود درآورده است.
نهضت آزادی به همة مردم ایران سفارش کرد که: «تا بیداری و هوشیاری، هرچه تمامتر از این صحنهسازیها مراقبت نمایند و یقین داشته باشند پیروزی نهایی از آن ملت است و مسلماً این پایداری و مراقبت آنها، زمان رسیدن به این پیروزی را کوتاهتر خواهد کرد». اعلامیة منتشر شده از سوی نهضت آزادی ایران با اشاره به کودتای 28 مرداد، مزدوران حکومت را مورد توجه قرار داد که در وقایع اخیر نامشان را تغییر دادهاند و با عناوینی چون اعضای سازمان مقاومت ملی، سازمان امنیت، کماندوها و چتربازها به استخدام دولت درآمده، با ترتیبی منظم و مجهز به اسلحه وارد میدان شده و با غصب لباس روحانیت، مدارس علوم دینی قم را به آتش کشیدند. کتابها را سوزاندند و خونها را ریختند. اعضای نهضت آزادی ایران یادآور شدند که: «اکنون وظیفة همة ملت است این حربه را از دست دشمن بگیرند و در مقابل اسلحه و امکانات دولت نترسند. اتحاد و یکپارچگی را حفظ نمایند و ایمان داشته باشند».[12]
± دستگیری تعدادی از اعضای نهضت آزادی
ساواک که از یک ماه پیش فعالیت پنهانی عناصر نهضت آزادی ایران را زیر نظر داشت و تحرکات آنها را زیر نظر داشت، بالاخره در ساعت 9:30 امروز عدهای از آنان را دستگیر کرد. از جملة دستگیرشدگان، ابوالفضل حکیمی، مسئول چاپ و پلیکپی انتشارات نهضت آزادی است. ... از منزل حکیمی، نشریات و اعلامیههای متعددی به دست آمد که همه به ساواک تهران منتقل شدند. محمدمهدی جعفری، عضو دیگر دستگیر شدة جمعیت نهضت آزادی ایران است که مسئولیت دفتر انتشارات و انجمنهای اسلامی را برعهده دارد. او به همراه احمد صدر حاج سیدجوادی و محمدرحیم عطائی و جمعی دیگر از دانشجویان عضو کمیتة نهضت، در منزل صدر حاج سید جوادی جلسة حزبی داشتند که در حین آن دستگیر و با اسناد و اوراق و اعلامیههای به دستآمده، بازداشت شدند. در سوی دیگر، مأموران ساواک به شرکت بافت، متعلق به محمدعلی نویدی (از دیگر اعضای نهضت آزادی) ریختند و آنجا را بازرسی و خود وی را نیز دستگیر کردند. پس از آن، مهندس عزتالله سحابی (عضو شرکت ساختمانی یاد) نیز که از اعضای فعال نهضت آزادی ایران به شمار میرود، در دفتر کارش به همراه اوراق و مدارک دیگر دستگیر شد. احمد بابایی، عنایتالله ربانی، پرویز یعقوبی، هوشنگ پورقبادی، ابراهیم عربزاده، شمسالدین مجابی و میرصادق فرهنگی از دیگر اعضای جمعیت یاد شده هستند که در عملیات ساواک دستگیر شدند.[13] همة دستگیرشدگان به زندان قزلقلعة تهران انتقال داده شدند تا بازجویی شوند.[14]
± بازسازی مدرسة فیضیة قم
شهابی (مدیرکل سازمان اوقاف) و نحوی (مدیرکل امور مالی سازمان اوقاف) به منظور برآورد و تعمیر مدرسة فیضیه به قم رفته، پس از بازدید، جلسة مشاورتی با رؤسای ساواک، شهربانی، فرهنگ و شهرداری قم تشکیل دادند. در این جلسه، رئیس ساواک قم اظهار کرد که اقدام به تعمیر مدرسة فیضیه از طرف دولت، بار دیگر بهانه و سوژه به آیتالله خمینی برای تبلیغات سوء علیه دولت خواهد داد و احتمالاً اقدام به انتشار اعلامیهای خواهد کرد. بنابراین چنانچه دولت برای تعمیر مدارس یاد شده مصمم است، ماههای محرم و صفر بهترین موقع است که بودجة آن را به یکی از علما، مثلاً آیتالله گلپایگانی یا آیتالله شریتمداری واگذارد که به دست ایشان مدرسة فیضیه تعمیر شود.[15]
± جشن فارغالتحصیلی افسران
با حضور محمدرضا شاه، مراسم جشن فارغالتحصیلی دورة عالی رستههای دانشگاه نظامی و مرکز زرهی و سوار در پادگان جی تهران برگزار گردید. در ابتدای این مراسم که از ساعت 5 بعدازظهر آغاز شد، سرلشکر جواد امینزاده (فرمانده مرکز زرهی و سوار) گزارش نظامی داد. سپس شاه به قسمت جنوب میدان عمومی پادگان رفت و از واحدهای افسران و درجهداران دیدن کرد و سان دید. او در این دیدار، گواهینامههای افسران رستهها را به فرماندهان دانشکدهها اعطا کرد. در ادامه نیز افسران رتبه یکم دورة عالی رستهای به حضور وی رسیدند و جوایز خود را دریافت کردند. قرائت سرود مرکز زرهی و سوار، عملیات ورزشی سوارکاران، عملیات ورزشی کشتی، تنیس، والیبال، ژیمناستیک، بوکس، بسکتبال و کوهنوردی به اجرا درآمد. پس از پایان این برنامهها، محمدرضا پهلوی به محوطة پادگان جی رفت و از عملیات مختلف تانکهای سنگین مرکز مزبور دیدن کرد. مراسم امروز پادگان جی تا ساعت 7 بعدازظهر ادامه یافت.[16]
± سخنرانی سفیر آمریکا
جولیوس هولمز (سفیر کبیر آمریکا در ایران) در مرکز فرهنگی انجمن ایران و آمریکا واقع در عباسآباد تهران به سخنرانی پرداخت و اصل «رضایت مردم از دولت» و مفهوم دموکراسی از نظر مردم آمریکا را مورد بحث قرار داد. او عبارت رضایت مردم از دولت را منتسب به توماس جفرسون (سیاستمدار مشهور آمریکایی) دانست که 183 سال پیش در مقالهای با عنوان «اعلامیة استقلال» به کار برد و از آن زمان به بعد، اساس و پایة دموکراسی آمریکا شده است. هولمز در ادامه خاطرنشان کرد که اگر ما فکر و عمل خود را همچنان به اصول عالیقدر و آزمایش شدیدی چون اصل مزبور قرار دهیم، از عهدة همة مشکلات برخواهیم آمد.[17]
± جشن در باشگاه افسران
امشب با شرکت فرح دیبا و اشرف پهلوی به مناسبت حضور جینا لولو بریجیدا، هنرپیشة زن ایتالیایی در ایران، مجلس شبنشینی و جشنی در باشگاه افسران برپا گردید.[18] به نوشتة روزنامة مهر ایران، درآمد حاصله از این جشن صرف تکمیل ساختمان کودکان خواهد شد.[19]
± مصاحبة وزیر اقتصاد
در ساعت 10 صبح، علینقی عالیخانی، وزیر اقتصاد دربارة سفر اخیر خود به بروکسل با خبرنگاران و مدیران مطبوعات دیدار کرد و توضیحاتی از جریان مذاکره با دبیرخانة بازار مشترک اروپا و همینطور از سیاست اقتصادی و بازرگانی را در اختیار اصحاب جراید داد. او با اشاره به مذاکرات پنج روزة خود گفت که در پایان مذاکرات مقرر گردید تا دو ماه دیگر قراردادی بین ایران و اتحادیة اقتصادی اروپا به امضا برسد. عالیخانی این قرارداد را نخستین قراردادی دانست که بین اتحادیة مزبور با یک کشور ثالث امضا میشود.[20]
± ناامیدی دولت ایران از دریافت وام
رادیو صدای آزاد ایران در خبری، به ناتوانی ایران دربارة بازپرداخت وامهای خود به دولت آلمان غربی اشاره کرد که در مذاکرات هیئت ایرانی به ریاست دکتر عالیخانی (وزیر اقتصاد) با مقامات آن کشور جریان داشت. این رادیو اضافه کرد که با این شکست، بعید به نظر میرسد مذکرات هیئت نمایندگی ایران برای دریافت وامی به مبلغ پانصد یا ششصد میلیون مارک دیگر نتیجهبخش باشد.[21]
± وزیر خارجة پاکستان در تهران
در حدود ساعت 8 صبح، ذوالفقار علی بوتو (وزیر امور خارجة پاکستان) در رأس هیئت نمایندگان سیاسی پاکستان وارد تهران شد و در فرودگاه مهرآباد از طرف عباس آرام، همتای ایرانیاش استقبال شد. سفر او به ایران به دنبال تلاش محمدرضا پهلوی صورت میگیرد که از حدود یک سال پیش برای استقرار مجدد روابط سیاسی بین دو کشور همسایه، افغانستان و پاکستان، شروع کرده بود. گفته شد که سید قاسم رشتیا (وزیر اطلاعات افغانستان) و نوراحمد اعتمادی (معاون وزیر امور خارجة افغانستان) هم فردا به تهران وارد خواهند شد تا با طرف پاکستانی خود با میانجیگری مقامات ایرانی مذاکراتشان را انجام دهند. این مذکرات از روز شنبه آغاز خواهد شد و احتمال دارد که دو یا سه روز ادامه پیدا کند.[22]
± وزیر مختار جدید ایران در بروکسل
اکبر دارایی به سمت وزیر مختاری ایران در سفارت کبرای شاهنشاهی در بروکسل تعیین گردید. او چندی سرکنسول شاهنشاهی ایران در بصره و رئیس ادارة سازمانهای بینالمللی بوده، پیش از این هم سه بار در مجمع عمومی سازمان ملل متحده شرکت کرده بود.[23]
± واگذاری چند روستای جیرفت به سازمان اصلاحات ارضی
به موجب سند شماره 15013 در دفتر اسناد رسمی شماره یک جیرفت، 16 قریه و دو قطعه مزرعه در آن شهر به سازمان اصلاحات ارضی کشور واگذار شد. املاک واگذار شده جمعاً در حدود هشت هزار هکتار مساحت دارد که بین نهصد خانوار کشاورز جیرفتی تقسیم خواهد شد. این قراء از بهترین دهات و مزارع مستعد استان کرمان به شمار میآید که بیشتر آنها از رودخانة عظیم هلیلرود مشروب میشوند. انواع محصولات کشاورزی در این منطقه، اعم از نخیلات و بنیه به دست میآید.[24]
± انتقال سند چند روستای تفرش به سازمان اصلاحات ارضی
بعدازظهر امروز مراسم واگذاری 9 قریه از املاک مشمول قانون اصلاحات ارضی در منطقة شهرستان تفرش در دفترخانة شمارة 46 اراک انجام شد. این قراء به محسن و ابوالفضل خسروانی، دو تن از ملاکان عمدة تفرش تعلق داشت که به درخواست آن دو به سازمان یاد شده انتقال یافت.[25]
± نخستین پرداختها به مشمولان قانون اصلاحات ارضی
پرداخت نخستین قسط بهای زمینهای تقسیم شده میان مالکان مشمول اجرای قانون اصلاحات ارضی آغاز شده است و ادارة امور املاک تقسیم شده در بانک اعتبارات کشاورزی عمران روستایی اقساط یاد شده را باید پرداخت کند.[26]
± مدیرکل اداری جدید وزارت اقتصاد
از طرف وزیر اقتصاد، پرویز عظیمی (رئیس بازرسی وزارت سابق بازرگانی) به سمت مدیریت کل اداری وزارت اقتصاد منصوب شد.[27]
± هیئت اقتصادی هلند در ایران
ورود یک هیئت از نمایندگان صنایع هلند به تهران، موجب بحث در محافل اقتصادی شده، برخی معتقدند که این هیئت برای مطالعه دربارة امکان سرمایهگذاری به ایران آمدهاند. اما مقامات اقتصادی سفارت هلند در تهران از دادن هرگونه آگاهی دربارة سفر هموطنهای خود به ایران خودداری کردند. برخی هم میگویند که نمایندگان هلندی برای اعطای وامهای صنعتی به ایران آمدهاند و چنانچه مطالعات آنان به نتیجهای برسد، احتمال میرود که ترتیبی برای سرمایهگذاری یا اعطای وام صنعتی از طرف صاحبان صنایع هلندی به ایران داده شود. این هیئت تاکنون با وزیر اقتصاد و بعضی از مقامات دولتی، تجار و صاحبان صنایع ایرانی به گفتوشنود نشستهاند.[28]
پینوشتها:
[1]. اسناد انقلاب اسلامی، ج1، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1374، ص98.
[2]. همان.
[3]. همان، ص 99 و100.
[4]. قیام 15 خرداد 1342به روایت اسناد ساواک، ج2، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، ۱۳۷۸، ص272.
[5]. امام در آئینه اسناد (سیر مبارزات امام خمینی به روایت اسناد شهربانی)، ج1، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1383، ص94
[6]. قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، همان، ص 258 و 259
[7]. سیر مبارزات امام خمینی در آینه اسناد به روایت ساواک، ج1، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1386، ص 344 و 345
[8]. قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، همان، ص273
[9]. اسناد انقلاب اسلامی، ج3، همان، ص81
[10]. یاران امام به روایت اسناد ساواک، آیتالله محمدمهدی ربانی املشی، ج21، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1380، ص 5 و 6
[11]. سیر مبارزات امام خمینی درآینه اسناد، ج1، همان، ص 324 و 325
[12]. علما و محرم، دانشجویان مسلمان انگلستان، ص 45 تا 51
[13]. قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، همان، ص 268 تا 270
[14]. نجاتی، غلامرضا، شصت سال خدمت و مقاومت، ج2، تهران، خدمات فرهنگی رسا، 1375، ص 116 و 117.
[15]. سیر مبارزات امام خمینی به روایت اسناد ساواک، ج1، همان، ص 322 و 323
[16]. روزنامه کیهان، شماره 5950، 1 خرداد 1342، ص12.
[17]. روزنامه پست تهران، شماره 2902، 2 خرداد 1342، ص 1.
[18]. روزنامه کیهان، شماره 5951، 2 خرداد 1342، ص 1 و 9
[19]. روزنامه مهرایران، شماره 1833، 2 خرداد 1342، ص1
[20]. روزنامه اطلاعات، شماره 11098، 1 خرداد 1342، ص 13، 16؛ روزنامه کیهان، شماره 5950، 1 خرداد 1342، ص 1 و 12؛ روزنامه بورس، شماره 436، 2 خرداد 1342، ص 1 و 4
[21]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، شماره 49، 2 خرداد 1342، ص6
[22]. روزنامه کیهان، شماره 5950، 1 خرداد 1342، ص 1 و 11؛ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، شماره 49، 2 خرداد 1342، ص 4 و 5.
[23]. قریشی، حسن، چهرههای آشنا، تهران، سازمان چاپ و انتشارات کیهان، 1344، ص217.
[24]. «عطیه شاهانه» اجرای قانون اصلاحات ارضی در مورد املاک موروثی و اختصاصی شاهنشاه (تقسیم پانصد و هشتاد و نه قریه و مزرعه)، تهران، بنیاد پهلوی، 1343، ص10.
[25]. روزنامه اطلاعات، شماره 11100، 4 خرداد 1342، ص10.
[26]. روزنامه پیغام امروز، شماره 941، 1 خرداد 1342، ص8.
[27]. روزنامه بورس، شماره 435، 1 خرداد 1342، ص1.
[28]. همان، شماره 436، 2 خرداد 1342، ص 1 و 4.
