دوشنبه 1 بهمن 1341 24 شعبان 1382 21 ژانویه 1963
11 بازدید
□ مخالفت آیتالله خمینی با برگزاری رفراندوم
صبح امروز جمعی از مردم متدین تهران در استفتائی از آیتالله حاجآقا روحالله خمینی نظر ایشان را درباره شرکت یا عدم شرکت خود در رفراندومی که حکومت قرار است روز ششم همین ماه، به منظور تصویب لوایح ششگانة شاه در سراسر کشور، برگزار کند جویا شدند. متن استفتای آنان به شرح زیر است:
«حضور محترم حضرت مستطاب آیتالله العظمی فیالارضین آقای حاجآقا روحالله خمینی دام ظله العالی علی رئوس الأنام.
تقاضا داریم نظریه خودتان را در موضوع تصویب ملی که در مطبوعات اعلام شده بیان فرمایید. جمعی از متدینین تهران.[i] آیتالله خمینی در پاسخ به این استفتا، گذری به مصالح و مفاسدی اشاره نمودند که پیش از این سلیمان بهبودی در همین باره به محمدرضا پهلوی یادآوری کرده بود. ولی چون مورد قبول واقع نشده، شاه نیز به آن تذکرات ترتیب اثری نداده بود. ایشان با در نظر گرفتن جنبههای شرعی و برخی اشکالات اساسی قانونی، رفراندوم را اجباری و «مقدمهای برای از بین بردن مواد مربوط به مذهب» خواندند و در ضمن آن توجه علمای اسلام را هم به وظیفه اصلی خود جلب کردند که «هر وقت برای اسلام و قرآن احساس خطری کردند به مردم مسلِم گوشزد کنند». این اعلامیه مخالفت صریح و علنی ایشان با لوایح ششگانه است.
در این چند روز روزنامهها و رسانههای گروهی و عمومی به یاری عوامل دولت شتافتهاند و هرچه در توان دارند مردم را به شرکت در رفراندوم و دادن رأی مثبت به مواد یادشده تشویق و ترغیب میکنند. از آنجا که اعلامیة آیتالله خمینی مقاومت وی در مقابل خواستة شاه به شمار میآید ضروری است به مواد پنجگانهای که ایشان در این اعلامیه مطرح ساختهاند توجه شود:
«بسمالله الرحمن الرحیم هرچند میل نداشتم مطلب به اظهارنظر برسد، لهذا مصالح و مفاسد را به وسیله آقای [سلیمان] بهبودی به اعلیحضرت تذکر دادم و انجام وظیفه نمودم و مقبول واقع نشد؛ اینک باید به تکلیف شرعی عمل کنم. به نظر اینجانب این رفراندوم، که به لحاظ رفع برخی اشکالات به اسم تصویب ملی خوانده شده، رأی جامعة روحانیت اسلام و اکثریت قاطع ملت است، در صورتی که تهدید و تطمیع در کار نباشد و ملت بفهمد که چه میکند. اینجانب عجالتاً از بعضی جنبههای شرعی آن، که اساساً رفراندوم یا تصویب ملی در قبال اسلام ارزشی ندارد و از بعضی اشکالات اساسی قانونی آن برای مصالح صرفنظر میکنم، فقط به پارهای اشکالات اشاره مینمایم:
1ـ در قوانین ایران رفراندوم پیشبینی نشده و تاکنون سابقه نداشته، جز یک مرتبه، آن هم از طرف مقامات غیرقانونی اعلام شد و به جرم شرکت در آن جمعی گرفتار شدند و از بعضی حقوق اجتماعی محروم گردیدند. معلوم نیست چرا آن وقت این عمل غیرقانونی بود و امروز قانونی است.
2ـ معلوم نیست چه مقامی صلاحیت دارد رفراندوم نماید و این امری است که باید قانون معین کند.
3ـ در ممالکی که رفراندوم قانونی است باید به قدری به ملت مهلت داده شود که یک یک مواد آن مورد نظر و بحث قرار گیرد، و در جراید و وسایل تبلیغاتی آراء موافق و مخالف منعکس شود و به مردم برسد؛ نه آنکه به طور مبهم با چند روز فاصله بدون اطلاعِ ملت اجرا شود.
4ـ رأیدهندگان باید معلوماتشان به اندازهای باشد که بفهمند به چه رأی میدهند. بنابراین اکثریت قاطع حق رأی دادن در این مورد را ندارند و فقط بعضی اهالی شهرستانها که قوه تشخیص دارند صلاحیت رأی دادن به مواد ششگانه را دارند که آنان هم بیچون و چرا مخالف هستند.
5ـ باید رأی دادن در محیط آزاد باشد و بدون هیچگونه فشار و زور و تهدید و تطمیع انجام شود و در ایران [این] امر عملی نیست و اکثریت مردم را سازمانهای دولتی در تمام نقاط و اطراف کشور ارعاب کرده و در فشار و مضیقه قرار داده و میدهند.
اساساً پیش آوردن رفراندوم برای آن است که تخلفات قانونی قابلِ تعقیب که ناچار مقامات مسئول گرفتار آن میشوند، لوث شود و کسانی که در مقابل قانون و ملت مسئول هستند اعلیحضرت را اغفال کردهاند که به نفع آنان این عمل را انجام دهند. اینان اگر برای ملت میخواهند کاری انجام دهند چرا به برنامه اسلام و کارشناسان اسلام رجوع نکرده و نمیکنند تا با اجرای آن برای همه طبقات زندگی مرفه تأمین شود و در دنیا و آخرت سعادتمند باشند؟ چرا صندوق تعاونی درست میکنند که حاصل دسترنج زارع را ببرند؟ با تأسیس اینچنین صندوق تعاونی بازار ایران بکلی از دست میرود و بازرگانان و کشاورزان به خاک سیاه مینشینند و در نتیجه سایر مردم نیز به همین روز مبتلا میشوند. اگر ملت ایران تسلیم احکام اسلام شوند و از دولتها بخواهند برنامه مالی اسلام را با نظر علمای اسلام اجرا کنند، تمام ملت در رفاه و آسایش زندگی خواهند کرد.
مقامات روحانی برای قرآن و مذاهب احساس خطر میکنند. به نظر میرسد این رفراندوم اجباری مقدمه برای از بین بردن مواد مربوط به مذهب است. علمای اسلام از عمل سابق دولت راجع به انتخابات انجمنهای ایالتی و ولایتی برای اسلام و قرآن و مملکت احساس خطر کردهاند و به نظر میرسد که همان معانی را دشمنان اسلام میخواهند به دست جمعی مردم سادهدل اغفال شده اجرا کنند. علمای اسلام وظیفه دارند هر وقت برای اسلام و قرآن احساس خطر کردند، به مردم مسلم گوشزد کنند تا در پیشگاه خداوند متعال مسئول نباشند. از خداوند متعال حفظ قرآن مجید و استقلال مملکت را خواهانیم. روحالله الموسوی الخمینی»[ii]
□ مخالفت آیتالله شریعتمداری با رفراندوم
آیتالله سیدکاظم شریعتمداری از علمای آذربایجان مقیم قم هم با برگزاری رفراندوم مخالفت نمود. او با انتشار اعلامیهای که متن آن امروز منتشر شده است عملاً با این اقدام حکومت به مخالفت برخاستهاند و ضمن اشاره به سؤالاتی که مردم دربارة رفراندوم روز 6 بهمن از ایشان نمودهاند، لازم دانستهاند توجه مسلمانان و علاقهمندان به مملکت را به چند نکته جلب کنند. اول اینکه رفراندوم روز 6 بهمن «خطر عظیمی برای آینده اسلام و قرآن و مذهب و حتی برای آینده مملکت» ایجاد خواهد کرد. «زیرا با فتح این باب ممکن است چند روز دیگر دربارة احکام دین و مذهب رسمی مملکت که در قانون اساسی تعیین شده و حتی دربارة کلیه مواد قانون اساسی این عمل را انجام دهند و به این ترتیب هر عمل خلاف شرع را با یک رفراندوم مصنوعی انجام دهند».
آیتالله شریعتمداری در نکتة دوم با اشاره به رفراندوم دوران نخستوزیری دکتر مصدق که آن را هم دولتهای بعدی به شدت تقبیح کردند اظهار میدارد که «به طور کلی رفراندوم در ایران سابقه ندارد» در ادامه هم میپرسد: «چیزی که دیروز مخالف قانون بود چگونه امروز قانونی تلقی شد است»؟ نکتة سوم در اعلامیه ایشان این است که رفراندوم شاه فاقد کوچکترین آزادی است و تمام وسایل تبلیغاتی در دست دولت قرار دارد. «روزنامهها سانسور شده است و هیچکس حق اظهارنظر ندارد». کوتاهی مدت زمان و نبود فرصت نقد و مطالعة اصول اعلام شده از دیگر نکاتی است که آیتالله شریعتمداری در اعلامیه خود بدان تصریح میکند. او به این مطلب هم اشاره دارد که دولت به اعتراضات و نصایح اعلام شده پاسخ نداده، تنها به تغییر نام رفراندوم به «تصویب ملی» قناعت کرده است. وی یادآور میشود که «این تغییر اسم کوچکترین تأثیر در ماهیت عمل ندارد» در پایان هم رفراندوم را از نظر علما و مراجع شیعه «منطبق با شرع و قانون» ندانسته، نوشته است: «ما از نظر اعلام حقیقت و ادای وظیفه شرعی لازم دانستیم مطالب را به اطلاع عموم مسلمانان برسانیم. مسلمانان بیدار و هوشیار باشند. الحاج سیدکاظم شریعتمداری 24 شعبان 1382 قم»[iii]
□ تحریم رفراندوم از سوی آیتالله گلپایگانی
با وجود آنکه حسن پاکروان (رئیس ساواک) و سلیمان بهبودی در چند روز اخیر به قم رفته، با چند تن از علمای اعلام، از جمله آیتالله سیدمحمدرضا گلپایگانی ملاقاتهایی انجام داده[iv] و سعی کردهاند که موافقت ایشان را درباره برگزاری رفراندوم لوایح ششگانه شاه به دست آورند. آیتالله گلپایگانی هم مانند آیات عظام خمینی و شریعتمداری با این رفراندوم مخالفت نمود و در اینباره اعلامیهای را صادر کرد. متن اعلامیه وی به شرح زیر است:
«بسمالله الرحمن الرحیم به عرض محترم عموم آقایان مؤمنین و برادران دینی میرساند حقیر در جریانات اخیره به وسائل مختلف تذکرات لازمه را داده و حق نصیحت را ادا نمودهام و انصراف از اینگونه اقدامات را به ملاحظه عواقب سوئی که دربردارد خواستهام. امیدوارم مورد توجه واقع شده و به اضطراب ملت مسلمان خاتمه دهند. اکنون برای اطلاع عموم، نظریه خود را اظهار میدارم: مراجعه به آراء عمومی در قبال احکام شریعه بیمورد و موجب نگرانی علماء اعلام و عموم مسلمین و مضربه استقلال و مصالح مملکت است و اینگونه عملیات غیرقانونی به دلایل متعدد، صحیح نیست. در خاتمه اعلام میدارم روحانیت جز خیرخواهی و بیان مصلحت و انجام تکلیف شرعیه مقصدی ندارد و با خواست خداوند متعال و توجهات حضرت ولیعصر ارواحنا الفداء به وظیفه خود عمل خواهد نمود. 24 شعبان 82 محمدرضا الموسوی الگلپایگانی»[v]
گفتنی است سازمان امنیت از چاپ اعلامیه آیتالله گلپایگانی در قم که صبح امروز با عنوان «نظریه حضرت آیتالله العظمی آقای گلپایگانی تبعالله المسلمین بطول بقائه» تهیه شده بود جلوگیری کرد. بنابراین اطلاعیه به شهرستانهای آباده و شیراز فرستاده شده، در آن مناطق به چاپ رسید و سپس در قم توزیع شد. این اعلامیه در مناطق مختلف شهر قم از جمله در مدارس طلاب علوم دینی و حوزه علمیه نصب شده است.[vi]
□ توزیع اعلامیه آیتالله خمینی در خمین
عدهای از اهالی خمین، در تدارک تکثیر و توزیع اعلامیه آیتالله خمینی مبنی بر مخالفت با رفراندوم به فعالیت پرداختهاند. حاج شیخ محمدحسین آل طاهر، شیخ محمد حبیباللهی و شیخ علی سهرابی در منزل آقایان مرتضی پسندیده و سیدنورالدین هندی که هر دو برادر و با آیتآلله خمینی برادر هستند، گرد هم آمدهاند رفتوآمد زیادی بدآنجا دارند. این افراد در صدد هستند که اعلامیه ایشان را در میان مردم و کشاورزان خمین توزیع کنند. همچنین آنان با کمک عدهای از اطرافیان خود، اعلامیههای مختلفی را که آیتالله خمینی انتشار داده و برادر ایشان به شهر خمین آورده است، محرمانه در میان اهالی توزیع میکنند.[vii]
□ فرمان محمدرضا پهلوی
محمدرضا پهلوی فرمانی به شرح زیر صادر کرد و املاک شش دانگ مزروعی موروثی خود را در اختیار بنیاد پهلوی نهاد تا املاک یاد شده را هم سازمان اصلاحات ارضی بین کشاورزان تقسیم کند یا به آنان بفروشد.
«به موجب این دستخط مقرر میداریم چون برای تقسیم باقیمانده املاک شش دانگ مزروعی موروثی خودمان طبق صورت ضمیمه میل داریم با سرعت بیشتری انجام پذیرد، تمام آن را به رایگان به بنیاد پهلوی اعطاء مینمائیم که بنیاد پهلوی جهت فروش و تقسیم بین زارعین با سازمان اصلاحات ارضی تماس گرفته و برای واگذاری اقدام لازم به عمل آورد».[viii]
آنچه در اینباره نباید از نظر دور داشت انگیزه و هدف شاه از بخشش این نوع املاک است که بیشک در چنین وضعیتی که تا اجرای رفراندوم و رأیگیری برای لوایح ششگانه، چند روزی بیشتر نمانده است وی میخواهد آراء اکثریت جامعه به ویژه کشاورزان را جلب کند، در سایة برخورداری از حمایت آنان برنامههای خود را عملی سازد.
□ جلسه هیئت دولت
در ساعت 5 بعدازظهر هیئت وزیران به ریاست اسدالله علم در کاخ نخستوزیری تشکیل جلسه داد و اقداماتی را بررسی کرد که وزارت کشور تاکنون در تهران و شهرستانها برای اجرای رفراندوم انجام داده است. در این جلسه تصمیم گرفته شد که در صورت نیاز به انتشار آگهی، تعداد حوزهها در تهران افزایش یابد و در حوزههایی که در مناطق روباز قرار دارند، برای آمادگی در مقابل تغییر هوا و بارندگی چادر زده شود. در ادامه جلسه اعضای هیئت دولت دربارة تصویبنامه مربوط به معاملات مرزی جنوب کشور به بحث و گفتوگو پرداختند که با ختم جلسه در ساعت 9 شب مصوبه مزبور به تأیید نهایی نرسید. این مصوبه شامل مقررات واحد برای مبادلات مرزی و به منظور رفع مشکلات مرزنشینان است.[ix]
□ لغو حکومت نظامی در استان فارس
به دنبال کشته شدن ملکعابدی (رئیس سازمان اصلاحات ارضی استان فارس) که در 21 آبان سال جاری رخ داد، حکومت نظامی در آن استان اعلام و برقرار شد که تا امروز بیش از دو ماه از آن میگذرد. امروز سپهبد ورهرام (استاندار فارس) با انتشار اعلامیه بلندبالایی حکومت نظامی را در استان فارس لغو شده اعلام کرد. الغای مقررات حکومت نظامی در شیراز بیشتر به منظور توجه عامه مردم برای شرکت در رفراندومی است که قرار است چند روز دیگر در سراسر کشور برگزار شود. استاندار فارس با این اقدام میکوشد که با نشان دادن حسننیت، اهالی را برای حمایت از لوایح ششگانه ترغیب و تشویق سازد؛ هرچند هنوز از تحرکات سران عشایر و مالکان عمده فارس کاسته نشده است، دولت و استاندار فارس نیز به سبب اقدامات احتمالی آنان که هر لحظه امکان دارد دست به کاری بزنند، اطمینانی حاصل نکردهاند.
این اعلامیه که بیشتر به بیانیهای برای ارعاب مخالفان رفراندوم میماند تا اعلامیة الغای حکومت نظامی محلی، از جمله طولانیترین اعلامیههای منتشر شده در چند ساله استانداری فارس است که نه تنها در روزنامهها و جراید محلی فارس، که در روزنامههای سراسری از جمله اطلاعات و کیهان نیز به چاپ رسیده است و برخی نشریات دیگر هم گوشههایی از آن را منتشر کردهاند.[x]
□ آمادگی وزارت کشور برای برگزاری رفراندوم
خواجه نصیری (معاون وزارت کشور) در گفتوگویی با خبرنگار روزنامة پست تهران از آمادگی وزارت کشور برای برگزاری رفراندوم در کلیه شهرستانها و تهران خبر داد و اظهار کرد که مقدمات کار مراجعه به آراء عمومی فراهم شده و وزارت کشور دستورات لازم را دراین باره به استانداران و فرمانداران داده است. اودر اینباره افزود که بودجه انتخابات تهران و شهرستانها از طرف وزارت دارایی حواله شده و مخارج آن هم در اختیار مسئولان قرار گرفته است. خواجه نصیری درباره چگونگی تعطیلی ادارهها و مؤسسات هم گفت که دستوری مبنی بر تعطیلی ادارهها صادر نخواهد شد. اما چون همه کارمندان و کارکنان در این انتخابات شرکت خواهند کرد ادارهها و مؤسسهها هم خودبهخود تعطیل خواهند بود.[xi]
□ بخشی از سهم آزاد شرکت نفت در اختیار دولت
به دنبال اعلام شرکت ملی نفت ایران مبنی بر اینکه احتیاجی به سهم آزاد خود از درآمد نفت ندارد و بودجه سال آینده (1963 م / 1342 ش) را بدون نیاز به دریافتی مشخص تنظیم کرده است، در نامهای به وزارت دارایی مبلغ 400 میلیون ریال (معادل 5 میلیون دلار) از سهم مزبور را در اختیار دولت قرار داد. شرکت مزبور تعهد کرده است از این پس کلیه هزینهها و مخارج خود را از محل درآمدهای اختصاصی خود تأمین کند. همچنین از اعضای شورای عالی نفت هم دعوت کرده است در جلسه بهمن ماه این تعهد را به تصویب نهایی برسانند.[xii]
□ دیدار دبیرکل سنتو با محمدرضا پهلوی
خلعتبری (دبیرکل سنتو) پیش از ظهر امروز به دیدار محمدضا پهلوی رفت و از فعالیتهای سنتو و تشکیل شورای وزیران کشورهای عضو آن سازمان، گزارشی به شاه داد. در این دیدار عباس آرام (وزیر امور خارجه) هم حضور داشت.[xiii]
□ آغاز به کار دو کمیته مهم سنتو در واشنگتن
گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس حاکی از آن است که دو کمیتة مهم وابسته به سازمان پیمان مرکزی (سنتو) در واشنگتن کار خود را از امروز آغاز کردند. این کمیتهها عبارتند از: «کمیته رابط» و «کمیته ضدعملیات تخریبی»که اولی «به مسأله جمعآوری برآوردهای کشورهای عضو پیمان در زمینه اطلاعات محرمانه» رسیدگی میکند و «کمیته دوم نیز اقداماتی را بررسی میکند که کشورهای ترکیه، ایران و پاکستان بر ضد عملیات تخریبی کمونیستها انجام دادهاند». قرار است این جلسهها تا 11 بهمن ماه (31 ژانویه) ادامه یابد. این جلسات هر سال برگزار میشود و دولت امریکا، اگرچه عضو رسمی این پیمان نیست، هر سال کمکهای نظامی و اقتصادی در اختیار کشورهای عضو قرار میدهد.[xiv]
□ میتینگ سران جبهه ملی در روز جمعه
عدهای از اعضای شورای مرکزی جبهه ملی پیش از ظهر در منزل الهیار صالح گرد هم آمدند و درباره برنامه اصلاحاتی که محمدرضا پهلوی با مطرح ساختن لوایح ششگانه آغاز کرده و قرار است روز 5 بهمن به رأی عمومی گذاشته شود، به گفتوگو پرداختند. در این نشست که تا ساعت 14:30 به طول انجامید، شرکتکنندگان تصمیماتی گرفتند که عبارتند از: 1ـ میتینگی در روز جمعه 5 بهمن 1341 در میدان جلالیه تهران برگزار شود. ساعت شروع این میتینگ 14:30 تعیین شده؛ 2ـ صالح و غلامحسین صدیقی در این میتینگ سخنرانی خواهند کرد که موضوع سخنرانی آنان، موضع جبهه ملی در برابر رفراندوم و لوایح ششگانه خواهد بود؛ 3ـ قطعنامهای تهیه شود و به وسیله داریوش فروهر خوانده شود؛ 4ـ برلیان (دانشجوی پزشکی) یکی دیگر از سخنرانان میتینگ روز جمعه تعیین شد؛ 5ـ مسئولیت انتظامات به عهده امیر گیتیبین و ابراهیم کریمآبادی و میرمحمد صادقی (سروان سابق) واگذار شد.[xv]
□ اعتراض دانشجویان ایرانی مقیم آمریکا به رفراندوم
امروز اول بهمن ماه است و درست یک سال از حادثه دانشگاه تهران میگذرد؛ سال گذشته در چنین روزی، زمانی که دانشجویان به تظاهرات پرداختند تا خواستههای صنفی خود را به گوش مسئولان برسانند کماندوهای دولتی به محوطه دانشگاه تهران ریختند و آنان را به گلوله بستند. به یاد این واقعه، 24 تن از دانشجویان ایرانی مقیم واشنگتن، امشب به سفارت ایران در آمریکا رفتند و به تظاهرات پرداختند. آنان که خود را نمایندة 600 دانشجوی ایرانی مقیم آمریکا میدانستند هدف از این اقدام را مخالفت با رفراندومی بیان نمودند که قرار است چند روز دیگر در ایران به اجرا درآید. دانشجویان معترض پلاکاردهایی با خود همراه داشتند که بر آنها نوشته شده بود: «دست شاه از حکومت کوتاه»، «انتخابات آزاد»، «رفراندوم برخلاف قانون اساسی است» و «مرگ بر دیکتاتور». اگرچه سخنگوی سفارت ایران در واشنگتن تظاهرات دانشجویان مزبور را غمانگیز و تأسفبار خواند، رهبر این گروه اعتصاب ایشان را مؤثر و مهم بیان کرد و گفت: «ما معتقدیم که رفراندوم 26 ژانویه (6 بهمن) همانند انتخابات گذشته ایران فرمایشی و قلابی خواهد بود. شاه بر طبق قانون اساسی بایستی سلطنت کند نه حکومت».[xvi]
□ دعوت وزیر کشاورزی از اقلیتهای مذهبی
بعدازظهر امروز حسن ارسنجانی (وزیر کشاورزی) در جمع آشوریها و کلدانیهای تهران که در کلیسای انجیلی حضور یافته بودند حاضر شد و دربارة لوایح ششگانه سخنرانی کرد. او ابتدا دربارة آزادی مذهب در کشور سخن گفت و اظهار نمود: «به طور کلی این مسئله در اینجا مطرح نیست. ما اکنون مسائل بسیار مهمی داریم که باید با دقت و بینش خاصی آن را دنبال کنیم». ارسنجانی با تکیه به عنصر ملیت ایرانی اختلافات نژادی و مذهبی را تلخ و مخرب توصیف کرد و ادامه داد: «اساس زندگی اجتماعی ما که این روزها پایههای آن پیریزی میشود باید بر مبنای وحدت دهقان و کارگران که ضامن سعادت زندگی اجتماعی ما خواهند بود قرار گیرد... مسلماً شما که خود را اقلیت مذهبی میدانید باید علاقه زیادتری به دادن رأی نشان دهید. به دلیل اینکه شما از نتیجه اصلاحات استفاده بیشتری خواهید برد».
علاوه بر ارسنجانی، دو نفر از کشیشهای آشوری و کلدانی هم دربارة لوایح ششگانه صحبت کردند. در پایان هم قطعنامهای از سوی اقلیتهای مذهبی آشوری و کلدانی تهران به حمایت از رفراندوم قرائت شد.[xvii]
□ گزارشی از عملکرد مثبت آمریکا در ایران
مدیر اجرایی وزارت خارجه آمریکا در گزارش محرمانهای که امروز به وزارت امور خارجه کشور خود داد، نقش آمریکا را در «تجربه سیاسی و اقتصادی شاه ایران» در موارد زیر بیان نمود: «امریکا از اوایل سال 1961 م (1340 ش) عملکرد جدید و مثبتی داشته است. اقداماتی که برای مرتفع کردن بحران مالی خطرناک خود انجام داده است: کاهش حجم نیروهای نظامی ایران و بهبود وجهة عمومی و کارایی آن، فعالیت برای میانهروتر کردن بافت سیاسی و اقدام برای اتکاء بر برنامة اصلاحات اجتماعیِ به دقت برنامهریزی شده و توسعه اقتصادی جهت از بین بردن احتمال سرنگونی رژیم پهلوی به دنبال هرجومرج و ...»[xviii]
□ تحلیل مطبوعات خارجی از اوضاع داخلی ایران
امروز وقایع ایران و برنامههایی که حکومت با عنوان اصلاحات از چندی پیش آغاز کرده، موضوع مقالات چند روزنامه و رادیو خارجی قرار گرفته و بازتاب درخوری یافته است. روزنامه واشنگتن پست مقالهای با عنوان «ایران امیدبخش» چاپ کرد و در انعکاس اخبار وقایع داخلی ایران نوشت که «شاه ایران با کوتاه کردن [دست] مالکان بزرگ نشان داد که تحولات تاریخ را همواره مورد توجه قرار میدهد و برای سعادت ملت خود برای هر نوع فداکاری و مبارزه آماده است».[xix] تأیید اقدامات محمدرضا پهلوی در ایران که تحلیلگران سیاسی آن را «اصلاحات آمریکایی» مینامند، در روزنامه سوردویچه ساتیوگ چاپ آلمان هم ادامه یافت. این روزنامه در شمارة اخیر ضمن چاپ مصاحبه خبرنگار خود با حسن ارسنجانی، «محمدرضا پهلوی را بزرگترین رهبر انقلابی و رفورمیست [مصلح] و خدمتگذار ملت ایران» لقب داد اقدامات وی را ستایش کرد. عنوان این مقاله «در ایران رعیت به دهقان تبدیل میشود» است. علاوه بر این روزنامه، نشریه دیگری با نام کویت اندولت اشتوتکارت در مقاله مبسوطی به وقایع داخلی ایران پرداخته و در کنار آن، عکسهایی از شاه و اقدامات وی را نیز چاپ و منتشر ساخته است.[xx] ازسوی دیگر رادیو مسکو نیز در برنامه فارسی خود، از لوایح ششگانه شاه ایران دفاع کرد و ضمن تأیید آن، مخالفان وی را محکوم ساخت.[xxi] این نوع حمایت گسترده از محمدرضا پهلوی و اقدامات وی در ایران که این روزها در کشور در حال اجراست نشان از آن دارد که کشورهای خارجی با حمایتهای همهجانبه وی را در اجرای اینگونه برنامهها تشویق مینمایند.
□ ورود خبرنگاران خارجی به ایران
به گزارش روزنامه پست تهران تا ظهر امروز، متجاوز از پنجاه نفر از خبرنگاران و مفسران برجسته و مشهور خارجی به منظور بررسی تحولات آینده ایران، بررسی رفراندوم و چگونگی برگزاری آن و همینطور به منظور گزارش اخبار وقایع اخیر ایران وارد تهران شدهاند. این روزنامه در ادامه افزود که بیشتر خبرنگاران خارجی از آمریکا و چند کشور اروپایی آمدهاند. افزون بر آنان، از هر یک از کشورهای لبنان و عراق و عربستان هم یک خبرنگار به همین منظور به تهران آمده است.[xxii]
□ گزارش وابسته مطبوعاتی ایران در ترکیه
وابسته مطبوعاتی ایران (در سفارت ایران در ترکیه) گزارش داد که دولت ترکیه علاوه بر تأیید لوایح ششگانه محمدرضا پهلوی، از برخی از آن مواد تأثیر پذیرفته و در تلاش است که در کشور خود موادی همانند آن را به تصویب برساند و به اجرا بگذارد. این منبع در ادامه گزارش خود افزود که دولت ترکیه برای ارتقاء آگاهی عموم مردم اقداماتی را انجام و دستور داده است که مراکز و ادارههای دولتی مقدمات این امر را فراهم آورند. مورد دوم سهیم شدن کارگران در سود کارخانهها است که در این باره دولت لایحهای هم در دست تهیه دارد و قرار است در این مورد هم از اصلاحات ایران تاسی پذیرد. وابسته مطبوعاتی ایران در ادامه این گزارش از توجه برخی از روزنامهها و مطبوعات چاپ ترکیه از جمله روزنامه مینگون به مسائل داخلی ایران خبر داده است که در آن اقدامات اخیر ایران را «آغاز عصر طلائی» خوانده و برنامههای اصلاحی محمدرضا پهلوی را ستوده است.[xxiii]
□ افتتاح هتل هیلتون
در ساعت 12 ظهر محمدرضا پهلوی در محل هتل «رویال هیلتون» (استقلال کنونی) در جادة پهلوی به شمیران حضور یافت و رسماً آن را افتتاح کرد. در این مراسم غلامرضا پهلوی، اسدالله علم، چند تن از اعضای هیئت وزیران، رئیس ستاد بزرگ ارتشتاران، مدیرعامل بنیاد پهلوی و نزدیک به 200 نفر از شخصیتهای سیاسی و هنری داخلی و خارجی مقیم تهران که به همین منظور از چند روز پیش دعوت شده بودند، حضور داشتند. این هتل در 15 طبقه با ارتفاع 60 متر و دارای 598 اتاق (410 اتاق یک نفری و 188 اتاق 2 نفری)، 270 شاهنشین و لژهای مخصوص پادشاهان و رؤسای جمهور است و به عنوان نخستین هتل ایران در خاورمیانه به حساب میآید. ساخت آن در حدود 12 میلیون دلار معادل 749 میلیون ریال (250 هزار لیره انگیس) هزینه برداشته است. نقشه هتل و ساختمان آن را یک مؤسسه انگلیسی، گروه سمینس، در لندن طراحی کرده است. از مصالح به کار رفته در آن میتوان به سنگهای مرمر و وسائل فلزی و فرشهای تزئینی ایران اشاره کرد.[xxiv]
□ بررسی موافقتنامه قبلی شوروی و ایران
موافقتنامه ایران و شوروی دربارة استفاده از آبهای مشترک مرزی که پنج سال پیش بین دو کشور همجوار به امضا رسیده بود، بار دیگر مورد مطالعه قرار گرفت و کارشناسان و نمایندگان ایران و شوروی در این باره با هم در حال مذاکره هستند. این مذاکرات در سازمان برنامه ادامه دارد.[xxv]
پینوشتها:
[i]. روحانی، سیدحمید، بررسی و تحلیلی از نهضت امام خمینی، ج 1 ، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1376 ـ 1372، ص 230.
[ii]. صحیفه نور، ج 1، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1371، ص 135 و 137.
[iii]. اسناد انقلاب اسلامی، ج 5، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1374 تا 1375، ص 31 و 32.
[iv]. زندگینامه آیتالله العظمی گلپایگانی به روایت اسناد، به کوشش محمدمهدی امامی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1382، ص 181.
[v]. همان، ص 188.
[vi]. امام در آئینه اسناد (سیر مبارزات امام خمینی به روایت اسناد شهربانی)، جلد اول، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1383، ص 31.
[vii]. مرادینیا، محمدجواد، خمین در انقلاب (رخدادهای انقلاب اسلامی در خمین)، تهران، عروج، 1377، ص 24 و 25.
[viii]. اشرف احمدی، علی، ایران در گذشته و حال، تبریز، بهمن، 1350، ص 224 و 225.
[ix]. روزنامه اطلاعات، ش 11005، 2 بهمن 1341، ص 16؛ روزنامه کیهان، ش 5857، 2 بهمن 1341، ص 1.
[x]. همان، ص 1 و 13؛ همان، ص 1 و 11.
[xi]. روزنامه پست تهران، ش 2828، 1 بهمن 1341، ص 1.
[xii]. همان، ص 4.
[xiii]. روزنامه کیهان، ش 5856، 1 بهمن 1341، ص 12.
[xiv]. خبرگزاری پارس محرمانه، ش 254، 7 بهمن 1341، ص 5.
[xv].سفری، محمد علی، قلم و سیاست از کودتای 28 مرداد تا ترور منصور، ج 2، تهران، نامک، 1373، ص 482.
[xvi]. نشریه پانزده خرداد نشریه، ش 7، بهار 1371، ص 55.
[xvii]. روزنامه کیهان، ش 5857، 2 بهمن 1341، ص 11 و 12.
[xviii]. بیل، جیمز، عقاب و شیر(تراژدی روابط ایران و آمریکا)، ج 1، تهران، کوبه، 1371، ص 243.
[xix]. گاهنامه پنجاه سال شاهنشاهی، جلد دوم، نشریه کتابخانه پهلوی، بیتا، ص 1611 و 1612.
[xx]. گاهنامه پنجاه سال شاهنشاهی پهلوی، همان، ص 1611 و 1612؛ کیهان، ش 5857، 2 بهمن 1341، ص 1 و11.
[xxi]. متین، افشین، کنفدراسیون تاریخ جنبش دانشجویان ایرانی در خارج از کشور 57 ـ 1332، ترجمه ارسطو آذری، تهران، شیرازه، 1378، ص 165.
[xxii]. روزنامه پست تهران، ش 2828، 1 بهمن 1341، ص 1.
[xxiii]. روزنامه کیهان، ش 5857، 2 بهمن 1341، ص 1و 11.
[xxiv]. روزنامه اطلاعات، ش 11005، 2 بهمن 1341، ص 1 و 13.
[xxv]. روزنامه اطلاعات، ش 11004، 1 بهمن 1341، ص 1 و 13؛ و ش 11005، 2 بهمن 1341، ص 1 و 13؛ روزنامه کیهان، ش 5856، 1 بهمن 1341، ص 1 و 12.
