دوشنبه 6 خرداد 1342/ 3 محرم 1383/ 24 می1963
6 بازدید
± شایعة دعوت آیتالله خمینی از روحانیون شهرستانها
اداره کل سوم ساواک در نامهای کوتاه به ساواک تهران، از شایعهای خبر داد که طبق آن آیتالله خمینی عدهای از روحانیون شهرستانها را برای روز جمعه (3 خرداد جاری) به قم دعوت کرده تا در مدرسة فیضیة قم حضور یابند. بنا بر این نامه، از آن ساواک خواسته شده که در صورت درستی این خبر، تحقیقات خود را دربارة آن انجام دهد و اعلام دارد.[1]
±گزارش ساواک از اعزام روحانیان برای تبلیغ به شهرستانها
اداره دوم ساواک در گزارشی مدعی شده که چند روز قبل آیتالله خمینی به مدرسة فیضیة قم رفته، با طلابی که برای تبلیغات دینی عازم شهرستانها بودند، ملاقات و به آنان گوشزد کرده است که حق ندارند علیه دولت تبلیغاتی نمایند. بر پایة این گزارش، یکی از طلاب به نام محسن هزاوه در پاسخ به چنین تذکر آیتالله اظهار میدارد که وقتی دولت با تمام قوا با مذهب مبارزه میکند، چگونه میتوان سکوت نمود. به دنبال این اظهارات، عدهای از روحانیون نیز با وی همصدا شده، از عزیمت به شهرستانها خودداری کردند. اما عصر همان روز آیتالله، طلاب معترض را فراخوانده، آنان را برای اعزام به تبلیغات در شهرستانها راضی نمود. اداره دوم ساواک در ادامة گزارش خود، از مأموریت افرادی سخن به میان آورده که مراقبت از طلاب را در شهرستانها بر عهده دارند تا در صورت بازداشت آنان، فوراً مراتب را به حوزة قم اطلاع دهند.[2]
± گزارش ویژة ساواک دربارة روحانیون
ساواک در «گزارش ویژه دربارة روحانیون» از مفاد گزارشی سخن به میان میآورد که پیشتر در 19 اسفند سال گذشته، از نخستوزیری برای وزیر مشاور (جهانگیر تفضلی) ارسال شده بود. بر پایة گزارش ویژة تهیه شده، باید گزارش اسفند ماه گذشته در کمیسیونی مرکب از وزیر فرهنگ، رئیس ساواک و وزیر مشاور بررسی شود و دربارة آن اقدام مقتضی انجام گیرد. در همین گزارش به جریان رفراندوم و چگونگی مواجهة مردم با آن اشاره و از گفتههای مأموران ساواک مطالبی ذکر شده است که بر اساس آن، مردم در همهپرسی موصوف، «نسبت به اصلاحات عمیق در تمام شئون کشور توجه پیدا کرده و طبعاً اکثریت مخالفین لوایح ششگانه، مخصوصاً روحانیون هماهنگی نداشتند». در ادامه هم افزوده است: «ولی در حال حاضر اقدامات مخربین و تبلیغات عوامل مخالف دولت، مجدداً افکار عمومی را نسبت به موقعیت دولت فعلی در اجرای برنامههای اصلاحی مشکوک ساخته و طبعاً جناح مخالفین، مخصوصاً طبقة روحانیون تقویت گردیدهاند». این گزارش در پایان یادآور شده است که: «بعضی از مواد پیشنهادی در گزارش ویژة سال گذشته با موقعیت فعلی قابل اجرا نیست، مگر آنکه مجدداً افکار عمومی به ادامة اصلاحات اصولی به وسیله دولت، امیدواری کامل پیدا کند». ساواک در بخشی از همین گزارش ویژة خود دربارة روحانیون، پس از اشاره به خلاصهای از گزارش سال گذشته، تصریح کرده است مسئله روحانیون به علل مشروحة ذیل روزبهروز بغرنجتر گردید. این علل در شرایط حاضر که از نظر ساواک با تقویت روحانیت عملاً بروز کردهاند، به ترتیب زیر است: «1) واقعة مسجد فیضیة قم در اوایل سال جاری و انعکاس آن در کشورهای مسلماننشین مخصوصاً عراق، از نظر سیاست خارجی به ضرر ایران تمام شده و لبة تیز تبلیغات روحانیون مسلمان مخصوصاً شیعیان عراق را به سوی دولت و حکومت فعلی ایران متوجه ساخت. 2) جلب طلاب علوم دینی به نظام وظیفه، گرچه موقتاً آنان را مرعوب ساخت، ولی عملاً فاصلة روحانیون را با حکومت بیشتر نمود و در افکار عمومی نیز یک عمل انتقامجویانه تلقی گردید. 3) پخش اعلامیههای بیشمار از طرف عوامل مخالف، مخصوصاً روحانیون موجب گردید که مردم معتقد به مذهب تصور نمایند که واقعاً مقامات عالی کشور به اصول دیانت و مذهب بیاعتقاد شدهاند. 4) عدم پیشرفت سریع در برنامههای اصلاحی و مخصوصاً اشکالاتی که در اجرای قسمت دوم برنامة اصلاحات ارضی به وجود آمد، گران شدن نفت، قند و شکر و سایر مایحتاج عمومی و عدم رضایت مردم از دستگاههای دولت، برای مخالفین دولت دستآویز تازهای شده و موجبات تقویت مجدد ارتجاع سیاه را فراهم نموده است. 5) موضوع آزادی نسوان و حق رأی آنان که امری است انجام یافته، از نظر روحانیون نه تنها بر خلاف شرع و عرف تلقی میشود بلکه آنان و طبقات مختلف مردم معتقدند که این آزادی موجب بیبند و باری زنان و رواج فساد و فحشا خواهد شد. حال اگر جوامع زنان، خویشتن را موظف سازند که با تجمل و خودنمایی و آرایشهای زنندة زنان در هر کوی و برزن عملاً به مبارزه پردازند و با حرارت بیشتری در امور اجتماعی کارهای مفیدی صورت دهند، کمکم مردم به فواید آزادی زن پی برده و تبلیغات مخالفین خنثی خواهد شد. ولی عملاً مردم مشاهده میکنند که جمعیت زنان پس از اعلام آزادی، اعمال سبکی انجام میدهند».
تهیهکنندگان گزارش بالا در ادامة موضوع آزادی زنان، به عنوان نمونه از اقدام خانم ناصر (رئیس جمعیت زنان 17 دی) یاد کردهاند که چندی پیش ستارة معروف ایتالیا به نام جینا لولو بریجیدا را به ایران دعوت و با به راه انداختن مراسم استقبال باشکوه، انجام تشریفات خاص و تدارک دیدار او با فرح دیبا، موجبات تعبیرات و تغییرات گوناگونی را در میان مردم و نشریات فراهم کرده بود. مهمترین این تعبیرات در قالب موارد زیر بیان شده است: توجه خبرگزاری فرانسه به موضوع سفر بریجیدا و همسر او به ایران با دعوت اشرف پهلوی و هدایایی که وی به تمام خاندان سلطنتی ایران تقدیم خواهد کرد. برپایی مجلس رقص به افتخار او از سوی محمدرضا پهلوی و اقامت چهار روزهاش در ایران. انتشار جریان مشروح و مفصل ورود بریجیدا به تهران و مراسم پذیرایی از او و چاپ درشت نامش در روزنامههای بزرگ پایتخت به منظور بالا بردن تیراژ خود. سؤال قشر روشنفکر جامعه که دعوت از یک ستارة سینمای خارجی، آن هم در موقعیت کنونی کشور، چه سود سیاسی و اجتماعی و مادی خواهد داشت. تلقی روحانیون از این اقدام به عنوان عمل زنندة دربار شاهنشاهی در بیتوجهی به مبانی مذهب و تبلیغات آنها علیه دولت و حکومت.
آنچه گزارش ویژة ساواک را دربارة روحانیون، مهم جلوه داده، مواردی است که برای حل تدریجی اختلافات موجود میان حاکمیت و روحانیون پیشنهاد شده بود: «1) ادامة مذاکرات برای حل اختلافات ضمن روشن نمودن موقعیت سیاسی خاص کشور 2) اجرای طرحهایی به منظور تشدید اختلاف بین روحانیون سرشناس 3) خریداری بعضی از وعاظ که دارای نفوذ کلام هستند و وادار کردن آنان به تبلیغات غیرمستقیم در جهت منویات کارگردانان کشور 4) تقویت روحانیون روشنفکر به طور نامحسوس و هماهنگ ساختن افکار آنان به منظور مبارزه با خرافات 5) عدم مزاحمت طلاب علوم دینی و مرخص کردن طلابی که به نظام وظیفه جلب شدهاند 6) از بین بردن آثار زدوخورد و خرابی در مسجد فیضیة قم از طریق مقتضی و به نحو نامحسوس 7) اهمیت دادن به اجرای برنامههای مذهبی و اخلاقی در مدارس و استفاده از بعضی روحانیون برای تدریس دروس مذهبی 8) توقیف و تعقیب وعاظی که روی منبر علناً علیه مقامات عالی کشور به توهین میپردازند. ولی اینگونه دستگیریها باید پس از خاتمة مجلس و به طور نامحسوس انجام گرفته و مرتکب نیز سریعاً محاکمه و به مجازات برسد». همین گزارش در سطور پایانی با اشاره به فرارسیدن ایام عزاداری و اثرات تبلیغ منفی روحانیون در افکار طبقات متدین و عدم رضایتهای موجود، پیشبینی کرده است که سال جاری یکی از دورههای حساس مبارزات سیاسی خواهد بود. این گزارش سپس افزوده است که: «اگر روحانیون و طرفداران آنان با پشتیبانی سایر جناحهای مخالف، موفق به ایجاد تشنج گردند، دامنة هرجومرج وسعت یافته و انقلاب سفید در کشور ایران دچار شکست خواهد شد». از اینرو به منظور جلوگیری از هر گونه اشتباه در مبارزات و رهبری و هدایت صحیح قوای نظامی، صلاح دیده است که: «اولاً کارهای مربوط به روحانیون در یک مرجع معین متمرکز [شود] و پس از بررسی کامل حقایق امر به استحضار مقامات عالی برسد. و ثانیاً اقدامات قوای انتظامی و مراجع اطلاعاتی در این موقعیت حساس، از دستورات مرکز مزبور پیروی نموده و کلیة اقدامات معموله، هماهنگی کامل داشته باشد تا در موقع بروز تشنجات، مسئولیتها لوث نگردد».[3]
± تصمیمات جلسة کمیتة امنیت و اطلاعات قم
کمیتة امنیت و اطلاعات قم در ساعت 10 صبح امروز تشکیل جلسه داد. در این جلسه که در محل فرمانداری قم برپا شد، علی فروغی (فرماندار قم)، سرهنگ پرتو (رئیس شهربانی قم)، سرهنگ بدیعی (رئیس ساواک قم) و سرهنگ یاوری (فرمانده هنگ ژاندارمری قم) حضور داشتند که دربارة چگونگی و روشهای جلوگیری از بروز وقایع و حوادث خلاف امنیت و انتظامات در ایام ماه محرم، بویژه در روزهای تاسوعا و عاشورا، به گفتوگو پرداختند و تصمیماتی بدین شرح اتخاذ شد: «1ـ ادارة شهربانی از کلیة صاحبان تکایا و برپاکنندگان مجالس تعزیه و سوگواری، تعهد و التزام خواهد گرفت که برپا کردن مراسم تعزیه را وسیلة اجرای مقاصد مضره و اغراض شخصی قرار ندهند و جز ذکر مصیبت و تعزیه و وعظ و مطالب دینی، مطلب دیگری در آنجا گفته نشود و واعظ و روضهخوان و یا ذاکرین مصیبت، منظور و هدفی جز آنچه فوقاً ذکر شده، نداشته باشد و در محیط تکیه و مجلس هیچگونه بینظمی و اعمال خلاف امنیت و مصلحت بروز و ظهور نکند و هر عملی برخلاف تعهد و التزام پیش آید، مسئول، صاحب مجلس و تکیه است. 2ـ به کلیة وعاظ و روضهخوان تذکر داده و گوشزد شود که در منابر و مجالس به تعزیه و روضه و وعظ و مسائل دینی بپردازند و از بیان و گفتار مطالب مضره و تحریکآمیز و خلاف مصلحت و خارج از حدود صلاحیت اهل منبر، اجتناب نمایند. والّا مسئول عواقب آن خواهند بود. 3ـ از طرف ادارة شهربانی، متصدیان و مسئولین دستههای عزاداری جمعآوری شوند و ترتیبی بین خودشان بدهند و ساعات حرکت و مسیر دستهجات را تعیین نمایند که از برخورد بین دستهها و ایجاد بینظمی اجتناب شود و تعیین ساعات مسیر حرکت دستهجات طوری باشد که نظم به همه جهت و برخورد و خلاف انتظاماتی پیش نیاید و از بین خود دستهجات هم افرادی برای رعایت ترتیب و نظم حرکت و مسیر، انتخاب و گمارده شوند. 4ـ با توجه به ورود دستههای کثیر و جمعیت انبوه از دیگر نقاط به قم در تاسوعا و عاشورا و غلیان احساسات مذهبی در این دو روزه و تحریکاتی که قبلاً در قم شده و اوضاع و احوال موجوده، به منظور اجتناب از اصطکاک و برخورد انفرادی، قوای انتظامی تفرقه نداشته باشد. یعنی افراد پلیس تکتک و منفرد نباشند و طبق برنامه که آقای رئیس شهربانی بنا به مقتضیات، تنظیم و اجراء خواهند نمود، قوای پلیس در شهربانی و هر نقطة مناسب دیگر متمرکز خواهد بود که هر موقع برای حفظ انتظامات و جلوگیری از وقایع و حوادث نامطلوب در موارد به خصوصی لازم باشد، به تعداد کافی اعزام و انجام وظیفه نماید. 5ـ هنگ ژاندارمری مجهز و مهیا خواهد بود برای همکاری و تشریک مساعی با شهربانی در دو روز تاسوعا و عاشورا که در مورد لزوم، از طرف شهربانی به ژاندارمری اعلام و تقاضا میشود. 6ـ از طرف شهربانی و ژاندارمری به مقامات مرکزی پیشنهاد لازم برای اعزام قوای تقویتی به میزان کافی برای آن دو روز بشود که قبل از تاسوعا و عاشورا برسد.[4] 7ـ با توجه به اوضاع و احوال تاسوعا و عاشورای قم و کیفیات موجوده، چنین صلاح است که هر آینه از ناحیة طلاب و روضهخوانها و وعاظ یا اشخاص دیگر، در آن دو روز مطالب غیرمجاز یا اظهارات نامناسبی شنیده شود و بر آن اظهارات اثر و نتایج آنی مترتب نگردد، تعقیب موضوع و شخص گوینده به بعد از عاشورا موکول گردد».[5]
± دومین جلسه کمیته امنیت و اطلاعات شهرستان قم
یک ساعت بعد از جلسة کمیتة امنیت و اطلاعات شهرستان قم، سرهنگ پرتو، سرهنگ بدیعی، سرهنگ یاوری به همراه فرماندار قم (فروغی) بار دیگر دور هم گرد آمدند و در جلسة کمیسیونی با حضور رؤسای فرهنگ و ادارة کشاورزی و اصلاحات قم، حاضر شدند. این کمیسیون هم در محل فرمانداری و به دعوت فرماندار قم برپا شد که شرکت کنندگان موضوع تلگرافی را بررسی کردند که از سوی وزارت کشور و ساواک، روز دوم ماه جاری به قم مخابره شده بود. آنان پس از بحث و بررسی تصمیم گرفتند که: «1ـ از طرف هنگ ژاندارمری به تمام واحدها و پاسگاههای تابعه دستور داده شود که با دقت کامل مراقب باشند اگر از ناحیة وعاظ یا روضهخوانها یا هر کس دیگر به نام روضه و عزاداری تبلیغات سوء و گمراهکننده بر ضد اصلاحات ارضی یا بیان مطالب علیه سیاست و مصلحت ابراز شود، بیدرنگ از گفتار و عمل گوینده جلوگیری و مراتب را به گروهان و یا هنگ متبوعه گزارش نمایند که مورد تعقیب قرار گیرد. و نیز از طرف پاسگاهها به کدخدایان دهات حوزة تابعة پاسگاهها تذکر داده شود که مراقبت کامل داشته باشند؛ اگر به چنین اشخاصی برخورد نمایند، فیالفور به پاسگاه اطلاع دهند. 2ـ از طرف ادارة فرهنگ به کلیة مدیران مدارس و افراد سپاه دانش در دهات دستور داده شود که مراقب باشند اگر به نام عزاداری و روضهخوانی، تبلیغات گمراهکننده و مخالف در مورد اصلاحات ارضی و هرگونه اقدامات اصلاحی که طبق منویات مبارک اعلیحضرت همایون شاهنشاه شروع شده، بشود، ضمن اطلاع به پاسگاه ژاندارمری و ادارة فرهنگ به نحو مقتضی مردم را متوجه و ارشاد نمایند که دچار فریب و اغفال این قبیل عناصر مخرب نشوند. 3ـ از طرف فرمانداری به بخشداریهای تابعه دستور داده میشود که مراقبت تام و تمام داشته و در این ایام مخصوصاً در ایام تاسوعا و عاشورا، سرکشیهای مرتب به دهات نموده در صورت مشاهدة وجود عناصر اخلالگر و مخرب و تبلیغات گمراهکننده، به پاسگاه ژاندارمری معرفی و مردم دهات را از مقاصد سوء این قبیل اشخاص آگاه و ارشاد نمایند. و به کدخدایان دستور لازم [را] بدهند که اهالی ده خود را متوجه سازند که از قبول این قبیل اشخاص خودداری نمایند و نتیجة اقدامات خود را به فرمانداری اعلام دارند. 4ـ آقای رئیس کشاورزی و اصلاحات ارضی در این ایام مخصوصاً دو روز تاسوعا و عاشورا به دهات عزیمت [میکند] یا مأمورین عالیرتبه و بصیر خود را به دهات اعزام میدارند که مراقب وضع دهات و دهقانان بوده، در صورت مشاهده و اطلاع به عناصر گمراهکننده و کسانی که به نام روضه و عزاداری تبلیغات سوء و کذب برضد اصلاحات ارضی و دیگر اصلاحات مملکتی مینمایند، دهقانان را متوجه سازند که دچار اغفال و فریب نشده و این قبیل عناصر را به خود راه نداده، متوجه غرض و سوءنیت آنان باشد».[6]
±سخنرانی حجتالاسلام انزابی
در ساعت 11 پیش از ظهر امروز، حجتالاسلام محمدحسین انزابی در اول تیمچة «حاجی شیخ بالا» به ایراد سخنرانی پرداخت و از کتابی سخن گفت که از طرف کمونیستها چاپ و منتشر شده است. او که این کتاب را مطالعه کرده بود، اظهار داشت: «دیدم نوشتهاند واعظین ایران به مردم میگویند هر چه به سرمان آوردند، در مقابل آن صبر کنید تا خداوند در آن دنیا شما را به بهشت بفرستد». حجتالاسلام انزابی ضمن انتقاد از این نوشته در کتاب مزبور پرسید: «من میگویم کدام واعظ چنین گفته. بلکه بایستی مسلمانان ترسو نباشند. چرا در مقابل یک حملة کوچک، شکست خورده و استقامت نمینمایید». او در ادامه تأکید کرد که: «هر کسی که به دین اسلام اعتقاد داشته باشد، خداوند یار و یاور اوست. من خود نمیترسم و خواهم گفت که چنین حرفها را میزنم».[7]
± سخنرانی آیتالله دستغیب
آیتالله سید عبدالحسین دستغیب امشب در حدود ساعت 9 در مسجد جامع عتیق شیراز بالای منبر رفت و پس از قرائت خطبه، دربارة نهضت امام حسین(ع) سخن گفت. او موضوع سخنرانیاش را ایده و انگیزة امام حسین(ع) از قیام عاشورا و ایستادگی در مقابل دستگاه یزید قرار داد و به تشریح افکار و عقاید امام پرداخت. او پاکی و حق را از آنِ امام و رذالتها و غاصبیت را متعلق به یزید دانست. آنگاه وضعیت کنونی جامعة ایران را پیش کشید و رو به افراد حاضر در مسجد گفت: «ایهاالناس! امروز درست همان روزی است که حسینبنعلی به خاطر نرفتن زیر بار ظلم و زور شروع به قیام نمود. امروز دیگر سکوت برای هر مسلمانی حرام است. امروز روز قیام علیه مردمی است که میخواهند به قرآن و به اسلام صدمه بزنند. روزی است که باید ترک جان و مال و هستی کرد. از تمام جوانب تأکید شده که دیگر روز سکوت نیست و هیچ مسلمانی نباید خاموش باشد». او در ادامه به اعلامیههایی پرداخت که از سوی آیات عظام خمینی، گلپایگانی و شریعتمداری صادر شدهاند. به گفتة وی، علمای یاد شده در اعلامیههای خود تأکید کردهاند که: «دیگر از زور سرنیزه و توپ و مسلسل نباید ترسید. اگر آنها توپ و مسلسل دارند، ما نیز قدرت معنوی داریم. اتحاد کلمه داریم. معلوم نیست این حکومت درهموبرهم چه نقشهای دارد که قرآن و احکام قرآن را مورد هتک قرار داده. شما خیال میکنید آزادی زنان در انتخابات، کم خسارتی به قرآن است. با اجرای این قانون خود به خود تمام قوانین اسلام که مثل زنجیر به هم مربوط است، دچار تغییر و تحولاتی میشود». او با اشاره به موضوع طلاق تأکید کرد که: «بیشتر قوانین از بین میروند و مفهوم خود را گم میکنند. آخر باید ما یک نشانة مسلمانی از این زمام امور ببینیم تا بگوییم مسلمان هستند. کارهایی که اینها میکنند، همه دلیل بر کفرشان است. حمله به حوزة علمیة قم، کشتن طلاب و سادات، دست و پا شکستن آنها و بدتر از همه بیرون کردن مجروحین آن واقعه از بیمارستانها، نقض دستورات قرآن؛ آخر در کجای این رفتارها، نشانهای از دین به چشم میخورد. از آن میترسیم که چند روز دیگر زمام امور ملت ما را در دست دولت بنیاسرائیل گذاشته و کشور ما را در اختیار عقاید آنها درآورند. وای از آن روز. مردم! ما مسلمان هستیم. حسینبنعلی خون خود را پای این درخت ریخته و آن را آبیاری کرده است». آیتالله دستغیب در ادامة سخنان خود، اقشار مختلف جامعه را طرف خطاب خود قرار داد و رو به آنان گفت: «ای جوانان! خون شما قیمتش بیش از خون علیاکبر است؟ پیرمردان! خون شما از حبیببنمظاهر گرانبهاتر است؟ نه به خدا. باید مبارزه کرد. باید قد علم کرد. باید از همه چیز گذشت. ببینید وضع مملکت به کجا کشیده که دو هزار نفر بهایی را با دادن 1500 دلار ارز به هر نفر و تخفیف دادن ده هزار ریال کرایة هواپیما جهت شرکت در کنفرانس لندن با بودجة این ملت فقیر به انگلستان میفرستند. شرکت نفت 250 هزار ریال کمک به این گروه مردود مینماید. رأس ادارات [و] مؤسسات دولتی را در اختیار این مردمی میگذارند که از هیچ چیز بویی نبردهاند. آنگاه یک نفر حاجی بدبخت که میخواهد جهت انجام فریضة دینی خود به مکه برود، دچار چه اشکالاتی میشود. چه جریمهها که از او میگیرند. چقدر زجرش میدهند. وضع کار مملکت خراب، همة ایران کساد، مردم همه دارند خون دل میخورند. ای مردم! علما از جان گذشتهاند. باور کنید. اگر همین الان که من روی منبر نشستهام، تیری به قلبم بخورد، سعادتمندم. امروز علمای شما مثل حسینبنعلی هستند. از هیچ چیز هراسی ندارند. مبارزه میکنند و این مبارزه را تا رسیدن به مقصود که بدون شک به آن میرسند، ادامه میدهند. از توپ و سرنیزه هراسی نیست. باید شما هم متحد و بیدار و هوشیار باشید. نهی از منکر کنید. از طرفداران عمال ظلم روی برگردانید و به آنها روی ترش نشان دهید. از فردا منبریها روی منبر باید حق نمک ادا کنند و ملت را بیدار سازند. باید به مردم بگویند موضوع از چه قرار است. شب عاشورا در مسجد نو، تمام علما جهت عزاداری مجتمع هستند. شما هم تشریف بیاورید. دشمنان علما باید نابود شوند. سه ماه تمام است. تمام مراجع تقلید که امرشان را باید بدون چون و چرا اجرا کرد، تلگراف میزنند، نامه مینویسند، صحبت میکنند ولی کسی به آنها جوابی نمیدهد. آقای خمینی فرمودهاند دیگر روز سکوت نیست. مردم شیراز! اجتماع امشب شما چشم دشمنان را کور میکند. بیدار و هشیار باشید. اسلام دارد از میان میرود. باید دوباره در راه آن جانفشانی کرد. علمای اسلام بیدار و متحد و روشن هستند و فریب نمیخورند».[8]
± چمدان پر از جزوات و عکس علما
امروز مأموران ساواک رشت به چمدانی حاوی جزوههای اصول و فروع دین دست یافتند که متعلق به فردی به نام یوسف لقمان است. بر پایة گزارش رسیده، روی جزوههای کشف شده، عکسهای آیات عظام خمینی و شریعتمداری چاپ شده است. جزوهها بلافاصله توسط ساواک رشت ضبط گردید.[9]
± تکفیر محمدرضا پهلوی در مدینه
از عربستان سعودی خبر میرسد که در مدینه اوراق مضره علیه حکومت ایران منتشر شده است و در آنها به شخص اول مملکت نسبت تکفیر داده شده است. بنابراین به دستور سفارت ایران در عربستان سعودی، عدهای که در این باره مظنون بودهاند، دستگیر شدند.[10]
± مجلة مکتب تشیع
سرلشکر پاکروان (رئیس ساواک) در نامهای به وزیر کشور، ضمن اعلام چاپ و انتشار مجلة مکتب تشیع در شهرستان قم از او خواست که اگر مجلة مزبور امتیاز نشر دارد، رونوشتی از آن به ساواک هم ارسال شود. در غیر این صورت، چگونگی انتشار نشریة یاد شده را اعلام کند.[11]
± سخنرانی حجتالاسلام فلسفی
حجتالاسلام محمدتقی فلسفی امشب نیز در مسجد آذربایجانیهای مقیم مرکز (تهران) به سخنرانی پرداخت. او در ساعت 8 و نیم بالای منبر رفت و در ابتدای سخنانش به کتابی اشاره نمود که در آمریکا دربارة آزادی و حکومت مردم بر مردم به چاپ رسیده است. فلسفی عنوان کتاب مورد نظرش را به زبان نیاورد، اما دربارة آن توضیح داد که این کتاب نمونة آزادی و حکومت مردم بر مردم را روشن و تشریح میکند. وی افزود: «در زمان ریاست جمهوری آیزنهاور یک عدهای مخالف که تعدادشان نود نفر بوده است، به کاخ ریاست جمهور آمریکا روی آوردند و نمایندگان آنها با شخص رئیسجمهور ملاقات کردند. این عده در حالیکه شعارهای مخالف میدادند، هیچ وقت پلیس و پاسبانهای آمریکا جلوی آنها را نگرفتند و مانع نشدند. بلکه ماندند [و] انتظامات را حفظ کردند و به حرفهای منطقی آنها گوش دادند». سخنران مسجد آذربایجانیها بعد از ذکر این مطلب، تصریح کرد که البته این آزادی منحصر به کشور آمریکا نیست. او افزود: «در آن روز که آمریکایی نبود، اسلام این آزادی را برای مسلمانان آورد و گفت هر کسی حق دارد از حق خودش دفاع کند، حق خودش را بگیرد و هرکسی حق دارد از کارهای برخلافی که از هر کسی در هر مقامی باشد، ایراد بگیرد». وی در این باره نمونههایی را از دوران اسلام برای حاضران ذکر نمود و آزادی در اسلام را بیش از مذاهب دیگر دانست. به همین سبب تأکید کرد ملت ایران که مسلمان هستند، باید کاملاً آزادی خود را محترم بشمارند و در مقابل حق خود با کمال ادب و متانت دفاع کنند. حجتالاسلام فلسفی اهمیت ممالک را نه به سبب جمعیت زیاد، اقتصاد یا صنعت، بلکه بیشتر به سبب وجود آزادی در آنها دانست و افزود که اگر مردمانشان در اظهار عقاید و احقاق حق آزاد باشند و بتوانند انتقاد کنند، در آن ممالک هم آزادی وجود دارد. فلسفی در پایان با اشاره به ماه محرم افزود که این ماه، ماه سرور آزادمردان دنیاست. لذا صحبتهای من در ماه محرم بیشتر در اطراف این موضوع خواهد بود. سخنرانی او نزدیک به یک ساعت طول کشید.[12]
± اعلامیه آیتالله طباطبایی قمی
آیتالله سیدحسن طباطبایی قمی با صدور اعلامیهای تصریح کرد که: «هیچکس حق ندارد عملی که برخلاف نظم و آرامش باشد، انجام دهد». او هر فردی را که مرتکب چنین اقدامی شود، بیگانه برشمرد و در ادامه افزود که: «تنها بر مبلغین و گویندگان و متدینین لازم است که اعلام به آرامش بفرمایند و در آینده هر مطلب ضروری [که] پیش آمد، جامعة روحانیت به اطلاع عموم خواهد رسانید و وظیفة عموم را تبیین خواهد نمود».[13]
± تصمیمات جلسه اداری استان همدان
امروز در جلسهای که با شرکت رؤسای ادارهها و سازمانهای انتظامی، کشاورزی و فرهنگی در استان همدان تشکیل گردید، تصمیماتی بدین شرح اتخاذ شد: 1ـ بخشداران و مأموران فرهنگ و ادارة اصلاحات ارضی در قراء و قصبات مراقبت نموده، با پاسگاههای ژاندارمری تشریک مساعی و متخلفین را به مراجع ذیصلاح معرفی نمایند. 2ـ فرمانداران منطقه، روز چهارشنبه (8 خرداد جاری) به مرکز فرمانداری کل در همدان احضار شوند تا دستورات لازم به آنها داده شود. 3ـ آمدن آیتالله بنیصدر به همدان در این ایام با توجه به وصول گزارشهایی که حاکی از تحریکات وی در این دو روزه است، به صلاح نیست. چراکه وی اعلامیهای را به وسیلة ایادی خود و به نام طلاب علوم دینی همدان منتشر کرده است. بنابراین پیشنهاد شد که تیمسار سپهبد زاهدی، تلفنی به آیتالله بنیصدر توصیه نماید که فوراً به تهران بازگردد.[14]
± دیدار مهدی عراقی با طیب حاجرضایی
امروز مهدی عراقی با طیب حاجرضایی دیدار کرد. این دیدار به واسطة مسیح خان، برادر طیب صورت گرفت که در کورهپزخانهای با عراقی همکار است. عراقی در ضمن گفتوشنودش با طیب، از دیدار چند روز گذشتة افرادی، از جمله خود وی، سخن به یاد آورد که با آیتالله خمینی انجام داده بودند. وی در توصیف موضوعات مطرح شده در آن دیدار، به طیب گفت که در حین صحبتها، از او هم سخن به میان آمده است. با این توضیح که عدهای از دیدارکنندگان، به برنامة عزاداری روز عاشورا در تهران پرداختند و گفتند که قرار است دستهای از مسجد حاج ابوالفتح راه بیافتد و ممکن است دارودستة طیب خان بیاید و نگذارند و برنامه را به هم بزنند. عراقی ادامه داد که اما آیتالله خمینی در پاسخ به چنین پیشبینی آنها تصریح کرد که: «طیب خان و اطرافیان او علاقهمند به اسلام هستند و اگر یک روزی کارهایی هم کردهاند، به واسطة عرق دینی آنان بوده. چون تودهایها و کومونیستها آمده بودند، اینها یک کارهایی کردهاند. اینها کسانی هستند که نوکر امام حسین(ع) هستند و در عرض سال همة فکرشان این است که محرم فرابرسد، عاشورایی بشود و به عشق حسین سینه بزنند. شماها خاطرجمع باشید». به دنبال این سخنان مهدی عراقی، طیب حاجرضایی با اشاره به سوء استفادة حکومت از دارودسته وی در برخی از مناسبتها، خاطرنشان کرد: «اینها عید هم میخواستند برای مدرسة فیضیه از ما استفاده کنند. جواب رد به آنها دادیم». او در همین زمان یک صد تومان به پسرش داد و به وی سپرد که: «برو عکس حاجآقا را بخر و توی تکیه روی تمام علامتها بزن».[15]
±سخنرانی حجتالاسلام ناصرزاده
حجتالاسلام حسن ناصرزاده در ساعت 12:30 در تیمچة دوم حاجی شیخ تبریز، برای جمعی از مردم سخنرانی کرد. او در پاسخ به انتقاد برخی که میگویند ملاها نمیگذارند در دنیا آسوده زندگی کنند، اظهار کرد: «آقایان ما به شما چهکار داریم. موشک اختراع کردید، ما مانع شدیم، یا اینکه کارخانة ذوب آهن آوردید [ملاها چیزی به شما گفتند.]؟ شماها فقط اماکن فساد را درست کردهاید [و مخالفت کردیم]».[16]
± جلسة هیئت دولت
از ساعت 5 بعدازظهر امروز، هیئت وزیران در کاخ نخستوزیری تشکیل جلسه داد و چون اسدالله علم (نخستوزیر) در سفر جنوب به سر میبرد، به حکم وی، ریاست جلسه را عباس آرام (وزیر امور خارجه) بر عهده داشت.[17] جلسة هیئت وزیران دو ساعت به طول انجامید که در ضمن آن، طرحهایی دربارة امور سازندگی و عمران کشور مورد بررسی قرار گرفت و برخی از آنها به تصویب رسید. تأسیس آزمایشگاه فنی مصالح ساختمانی و خاکبرداری به وسیلة سازمان برنامه از جملة این طرحها بود که هیئت دولت با آنها موافقت کرد.[18]
±گزارش رئیس دانشگاه تهران
جهانشاه صالح (رئیس دانشگاه تهران) در ساعت 10:30 امروز به حضور محمدرضا پهلوی رسید و گزارشی دربارة آن دانشگاه ارائه داد. شاه نیز دستوراتی را به منظور بهبود وضع دانشگاه تهران و دانشجویان صادر نمود.[19] این خبر را سخنگوی دربار شاهنشاهی در اختیار اصحاب جراید و خبرنگاران قرار داد.[20]
±سفر نخستوزیر به زاهدان و زابل
بازدید نخستوزیر از مناطق مختلف جنوب کشور همچنان ادامه دارد. او بامداد امروز با هواپیما از زاهدان به زابل رفت و از کارهای ساختمان زهک دیدن کرد. آنگاه در فرمانداری زابل حضور یافت و با گزارش فرماندار آن شهر در جریان وضعیت عمومی ساختمان سدهای زهک و کوهک قرار گرفت. دیدار با رؤسای ادارههای شهرستانهای زابل، بازدید از پرورشگاه شیر و خورشید سرخ، باغ کشاورزی و ادارة بهداری، از دیگر برنامههای سفر او به زابل در پیش از ظهر امروز بود. اسدالله علم (نخستوزیر) بعدازظهر هم به درمانگاه سازمان شاهنشاهی و خدمات اجتماعی در زابل رفت و از قسمتهای مختلف آن بازدید کرد.[21] وی عصر امروز راهی زاهدان شد. هنرستان صنعتی زاهدان، پرورشگاه شیر و خورشید سرخ زاهدان و بیمارستان علم از دیگر نقاطی بود که مورد بازدید نخستوزیر قرار گرفت. در بازدید از بیمارستان علم، رئیس بهداری استان خوزستان از وی تقاضا کرد که برای ساختمان یک بیمارستان دیگر در این استان، دستور لازم صادر کند که مورد موافقت نخستوزیر قرار گفت. دیدار با بیرجندیهای مقیم زاهدان، پایانبخش برنامة دیدارهای علم در زاهدان بود.[22]
± رضایت مردم شوروی از سفر برژنف به ایران
سفر برژنف (صدر هیئت رئیسة شورای عالی اتحاد جماهیر شوروی) به ایران که در آیندة نزدیک صورت خواهد پذیرفت، همچنان توجه خبرگزاریها و رسانههای گروهی جهان را به خود معطوف ساخته است. از جملة آنها، رادیو مسکو است که در گفتار امشب خود از خرسندی مردم شوروی نسبت به سفر برژنف به ایران یاد کرد و افزود: «شک نیست که محافل اجتماعی ایران هم این خبر را با حسن نظر و خرسندی تلقی خواهند کرد». گویندة این رادیو با اشاره به موقتی بودن تیرگی روابط گذشته، بازدید لئونید برژنف از ایران را اقدامی بزرگ در راه بهبود روابط دوستانة دو کشور دانست. آنگاه همسایگی و پیشینهای از روابط اقتصادی و بازرگانی بین ایران و شوروی را پیش کشید و در ادامه از نارضایتی برخی از کشورهای رقیب سخن گفت و رئیس گروه مستشاران نظامی آمریکا و سفیر آمریکا در ایران را دو مورد مناسب برای این گفتهاش بیان کرد که به تازگی در تهران، سخنان تهدیدآمیز و مفتریانهای علیه دولت شوروی ایراد کردهاند و نشان دادهاند که امپریالیست با تمام قوا سعی دارد مجدداً روابط ایران و شوروی را تیره سازد.[23]
± ادامة مذاکرات نمایندگان سیاسی افغانستان و پاکستان
بامداد امروز قاسم رشتیا (وزیر مطبوعات افغانستان و رئیس هیئت نمایندگی آن کشور در مذاکرات تهران) با محمدعثمان امیر (سفیر افغانستان در ایران) ملاقات و دربارة مسائل مربوط به دولت متبوع خود مذاکره کردند. در سوی دیگر، ذوالفقار علی بوتو (وزیر امور خارجة پاکستان) که ریاست هیئت نمایندگی آن کشور را در مذاکرات تهران بر عهده دارد، وقت خود را تا ظهر در هتل محل اقامتش به استراحت گذراند.[24] آنگاه هر دوی آنها در کاخ وزارت امور خارجة ایران حاضر شدند و در حضور عباس آرام (وزیر امور خارجة ایران)، برای رفع اختلافات موجود میان دو کشور افغانستان و پاکستان، به گفتوشنود نشستند. از چگونگی مذکرات آنان تاکنون خبری منتشر نشده است. اما سخنگوی وزارت امور خارجة ایران اظهار داشت که مذاکرات نمایندگان افغانستان و پاکستان، فردا هم ادامه خواهد یافت و احتمال دارد اعلامیة نهایی فردا انتشار یابد.[25] در این باره برخی از روزنامهها هم یادآور شدند که با سفر نمایندگان دو کشور پیش گفته به ایران، موضوع تشکیل اتحادیة کشورهای آریایی بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته، احتمال دارد به زودی به طور رسمی اعلام گردد.[26]
± دیدار نمایندگان سندیکای کارگری تهران با وزیر کار
ظهر امروز دبیران و نمایندگان سندیکای کارگری تهران، در وزارت کار حضور یافتند و با خسروانی (وزیر کار)، دیدار کردند. خسروانی در ابتدای سخنان خود از تشکیل و ثبت سندیکای سالم کارگری در کشور یاد کرد، آنگاه موضوع برپایی کنفرانس بینالمللی کار را پیش کشید که تا 14 خرداد جاری در ژنو کار خود را آغاز خواهد کرد. او خطاب به حضار گفت که باید شما نمایندهای را برای شرکت در آن کنفرانس تعیین و معرفی کنید تا هرچه زودتر مقدمات مسافرت او به ژنو فراهم گردد. این در حالی است که شرکت نمایندگان سندیکای کارگری در سندیکای بینالمللی کار در ژنو که نخستین بار صورت گرفته، از این لحاظ دارای اهمیت است.[27] وزیر کار در پایان سخنانش افزود که مطالعات مربوط به تغییر بعضی از مواد قانون کار به انجام رسیده، از دفتر بینالمللی کار هم تقاضا شده است که متخصصینی را برای بررسی مجدد نتایج و مطالعات انجام شده، به تهران اعزام کند.[28] خسروانی اتحاد و همبستگی کارگران ایرانی از راه تشکیل سندیکای سالم کارگری را جزو آرزوهای دیرین شاه برشمرد که با استقبال کارگران، این مهم برآورده میشود.[29]
± نقاشیهای ایرانی در سرزمینهای اشغالی فلسطین
روزنامة پست تهران امروز نوشت آثار منتخب نقاشی مدرن ایرانی، در آیندة بسیار نزدیکی به اسرائیل فرستاده خواهد شد تا در شهرهای اورشلیم، تلآویو و حیفا و همچنین در سایر نقاط به معرض تماشا گذاشته شود. این روزنامه در ادامه نام هنرمندانی را که آثار آنان در نمایشگاه اسرائیل به نمایش گذاشته خواهد شد، به ترتیب زیر برشمرد: بهجت سر، سهراب سپهری، هانی بال الخاص، ویشکایی، زندهرودی، ملکه نیان و عده دیگری که جمعاً بیش از 150 نفرند و بیش از شصت تابلو در آن نمایشگاه شرکت داده خواهد شد. آثار نقاشی ایران را در اسرائیل، هانی بال الخاص همراهی خواهد کرد. گفته میشود که وی در طول اقامتش در آنجا، مهمان اتحادیة نقاشان اسرائیل خواهد بود.[30]
± امیدواری حکومت به سرکوب کامل عشایر فارس
بهرام آریانا (فرمانده عملیات نظامی جنوب) از ضعف روحیة متمردین جنوب کشور گزارش داد و افزود که این افراد به دستههای کوچکی تقسیم شده، در حال متفرق شدن هستند. تعداد تسلیم شدگان آنها هم روز به روز افزایش مییابد. آریانا در پایان گزارش خود که خطاب به محمدرضا پهلوی ارسال کرده، اعلام نمود: «خوشبینی کامل خود را در مورد نزدیکی پایان عملیات به این وسیله به شرف عرض میرساند».[31]
پینوشتها:
[1]. سیر مبارزات امام خمینی در آئینه اسناد به روایت ساواک، ج1، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1386، ص 374 و 375.
[2] . همان، ص 381.
[3]. قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج2، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، ۱۳۷۸، ص299.
[4]. همان، ص310.
[5] . همان، ص 308 تا 310.
[6]. همان، ص 313 تا 314.
[7]. همان، ص315.
[8]. یاران امام به روایت اسناد ساواک، نفس مطمئنه شهید آیتالله سید عبدالحسین دستغیب، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص 96 تا 98.
[9]. سیر مبارزات امام خمینی به روایت اسناد ساواک، ج1، همان، ص384.
[10]. منصوری، جواد، تاریخ قیام 15 خرداد به روایت اسناد، ج 1، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1377، ص611.
[11]. قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج2، همان، ص259.
[12]. یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج 9 : حجتالاسلام محمدتقی فلسفی، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص 190 و 191.
[13]. قاسمی، طهمورث، نهضت امام خمینی و مطبوعات رژیم شاه (1341 ـ 1357)، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1381، ص 51 و 52.
[14]. قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج2، همان، ص311.
[15]. محتشمی پور، علیاکبر، خاطرات حجتالاسلام سیدعلیاکبر محتشمیپور، تهران، دفتر ادبیات انقلاب اسلامی (حوزه هنری)، 1376، ص 269 و 270.
[16]. قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج2، همان، ص316.
[17]. روزنامه کیهان، شماره 5955، 7 خرداد 1342، ص12.
[18]. گاهنامه پنجاه سال. شاهنشاهی، جلد دوم، نشریه کتابخانه پهلوی، بیتا، ص1649.
[19]. روزنامه کیهان، شماره 5954، 6 خرداد 1342، ص12.
[20]. روزنامه پست تهران، شماره 2905، 6 خرداد 1342، ص1.
[21]. روزنامه مهر ایران، شماره 1837، 7 خرداد 1342، ص 1و 6.
[22]. روزنامه کیهان، شماره 5955، 7 خرداد 1342، ص 1 و 11؛ روزنامه اطلاعات، شماره 11103، 7 خرداد 1342، ص16.
[23]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، شماره 53، 7 خرداد 1342، ص 8 تا 12.
[24]. روزنامه اطلاعات، شماره 11102، 6 خرداد 1342، ص16.
[25]. روزنامه پست تهران، شماره 2905، 6خرداد 1342، ص 1 و 8.
[26]. روزنامه صبح امروز، شماره 65، 6خرداد1342، ص4.
[27]. مجله امید ایران، شماره 462، 10 خرداد 1342، ص5.
[28]. روزنامه کیهان، شماره 5954، 6 خرداد 1342، ص 11 و 12.
[29]. روزنامه مهر ایران، شماره 1837، 7 خرداد 1342، ص8.
[30]. روزنامه پست تهران، شماره 2905، 6 خرداد 1342، ص8.
[31]. آریانا، بهرام، تاریخچه عملیات نظامی جنوب، تهران، چاپخانه ارتش، 1342، ص227.
