چهارشنبه 22 اسفند 1341 16 شوال 1382 13 مارس 1963
10 بازدید
□ دو اعلامیة آیتالله خمینی
به دنبال حوادث اخیر و به سبب همزمانی شهادت امام جعفر صادق(ع) با دومین روز از ایام عید نوروز، دو اعلامیه از آیتالله خمینی منتشر شد. اعلامیة اول ایشان خطاب به علما و روحانیون است: «بسمالله الرحمن الرحیم خدمت ذیشرافت حضرات علمای اعلام و حجج اسلام دامت برکاتهم. اعظمالله تعالی اجورکم. چنانچه اطلاع دارید دستگاه حاکمه میخواهد با تمام کوشش، به هدم احکام ضروریه اسلام قیام؛ و به دنبال آن مطالبی است که اسلام را به خطر میاندازد. لذا اینجانب [در] عید نوروز به عنوان عزا و تسلیت به امام عصر عجلالله تعالی فرجه جلوس میکنم و به مردم اعلام خطر مینمایم. مقتضی است حضرات آقایان نیز همین رویه را اتخاذ فرمایند تا ملت مسلمان از مصیبتهای وارده بر اسلام و مسلمین اطلاع حاصل نمایند. والسلام علیکم و رحمتالله و برکاته روحالله موسوی الخمینی»[i]
آیتالله حاجآقا روحالله خمینی در دومین اعلامیة خود که خطاب به ملت مسلمان ایران منتشر کردهاند، نسبت به زیرپا گذاشتن احکام ضروری اسلام و قرآن از سوی دستگاه حاکم، به شدت معترض شدهاند و هدف از این اقدامات را حمله به قرآن و روحانیت دانستهاند. متن اعلامیة دوم آیتالله خمینی به شرح زیر است: «بسمالله الرحمن الرحیم انا لله و انا الیه راجعون دستگاه حاکمة ایران به احکام مقدسة اسلام تجاوز کرد و به احکام مسلمة قرآن قصد تجاوز دارد. نوامیس مسلمین در شرف هتک است و دستگاه جابره با تصویبنامههای خلاف شرع و قانون اساسی میخواهد زنهای عفیف را ننگین و ملت ایران را سرافکنده کند.
دستگاه جابره در نظر دارد تساوی حقوق زن و مرد را تصویب و اجرا کند. یعنی احکام ضروریه اسلام و قرآن کریم را زیرپا بگذارد. یعنی دخترهای هجده ساله را به نظام اجباری ببرد و به سربازخانهها بکشد. یعنی با زور و سرنیزه، دخترهای جوان عفیف مسلمانان را به مراکز فحشا ببرد. هدف اجانب، قرآن و روحانیت است. دستهای ناپاک اجانب با دست این قبیل دولتها قصد دارد قرآن را از میان بردارد و روحانیت را پایمال کند. ما باید به نفع یهود، آمریکا و فلسطین هتک شویم. به زندان برویم، معدوم گردیم. فدای اغراض شوم اجانب شویم. آنها اسلام و روحانیت را برای اجرای مقاصد خود مضر و مانع میدانند. این سد باید به دست دولتهای مستبد شکسته شود. موجودیت دستگاه، همین شکستن این سد است. قرآن و روحانیت باید سرکوب شود. من این عید را برای جامعة مسلمین عزا اعلام میکنم تا مسلمین را از خطرهایی که برای قرآن و مملکت قرآن در پیش است، آگاه کنم.
من به دستگاه حاکمه اعلام خطر میکنم. من به خدای تعالی از انقلاب سیاه و انقلاب از پایین، نگران هستم. دستگاهها با سوءتدبیر و با سوءنیت، گویی مقدمات آن را فراهم میکنند. من چاره در این میبینم که این دولت مستبد به جرم تخلف از احکام اسلام و تجاوز به قانون اسلام، کنار برود و دولتی که پایبند احکام اسلام و غمخوار ملت ایران باشد، بیاید.
بارالها! من تکلیف فعلی خود را ادا کردم. اللهم قد بلغت و اگر زنده ماندم تکلیف بعدی خود را به خواست خداوند ادا خواهم کرد. خداوندا قرآن کریم و ناموس مسلمین را از شر اجانب نجات بده. روحالله الموسوی الخمینی».[ii]
□ اعلامیة علمای تهران
بسیاری از علما و روحانیون تهران در تصمیمی متحد و به صورت یکپارچه اعلام کردند که روحانیون امسال عزادارند. آنان با انتشار اعلامیهای که در آن امضای اکثر علمای اعلام و روحانیون مشهور تهران دیده میشود، همزمانی ایام نوروز با شهادت امام جعفر صادق(ع) و بروز حوادث ناگوار روزهای پایانی امسال را موجب تأثر شدید دانسته، یادآور شدهاند که جامعه روحانیت عزادار هستند، و در ایام عید نوروز سال 1342 ش به عنوان عید جلوس نخواهند کرد. اعلامیة ایشان به شرح زیر است:
«اعلامیه علمای تهران؛ روحانیون امسال عزا دارند؛ به مناسبت تصادف ایام نوروز با شهادت رئیس مذهب، حضرت امام جعفر صادق(ع) و حوادث ناگواری که به اسلام وارد [و] موجب تأثر گردیده است، جامعة روحانیت عزادار [است] و به عنوان عید جلوس نخواهد داشت».[iii]
□ اعلامیه جداگانه آیتالله بهبهانی
در حمایت از اعلام عزاداری در ایام عید نوروز سال جدید، آیتالله سیدمحمد موسوی بهبهانی با انتشار اعلامیه جداگانهای اظهار نمودند که علما عموماً از مراسم عید خودداری میکنند، در عوض به سوگواری خواهند نشست. اعلامیة آیتالله بهبهانی چنین است: «بسمالله الرحمن الرحیم. و ما لنا الا نتوکل علیالله و قدهدانا سبلنا و لنصبرن علی ما آذیتمونا و علیالله فلیتوکل المتوکلون ایها الناس ان الله و له الحمد ابتلانا بمصائب جلیله و ثلمه فیالاسلام عظیمه. تصادف ایام نوروز با دو مصیبت که یکی تقریباً در هزار و دویست سال قبل به دست دولت جابر بنیالعباس بر وجود مقدس حضرت امام صادق(ع) و دیگری در این ایام بر قلب مبارک آن حضرت و آباء و ابناء بزرگوارش سلامالله علیهم اجمعین واقع گردید، مجالسی برای عید ملی نوروز نگذارده و این است که علمای اعلام عموماً از مراسم عید خودداری و در عوض به سوگواری در این دو روزه اشتغال دارند و خواهند داشت. این حقیر اعلان عزا به عموم مسلمین و شیعیان مینمایم و این دو روزه به انعقاد مجلس روضهخوانی مشغول و انشاءالله موفق خواهیم بود. العبد المحمد الموسوی البهبهانی».[iv]
□ تشکیل کمیسیونهای «ضدشایعات» در ساواک
حسن پاکروان (رئیس ساواک) با مخابرة تلگراف رمزی، همة مراکز ساواک کشور و دوائر امنیتی و اطلاعات را موظف کرد که مراقب اوضاع باشند و ضمن شناسایی و تعقیب عناصر اخلالگر، از انتشار شایعاتی که حاکی از ناامنی و بینظمی اوضاع کشور است، جلوگیری کنند و اقدامات لازم را در این باره به عمل آورند. متن این تلگراف بدین شرح است: «چون اخیراً مشاهده شده که پارهای از عناصر مغرض و مفسدهجو به منظور بهرهبرداریهای سوسیالیستی، شایعات بیاساس در مورد اوضاع کشور و وقوع حوادث، بینظمی، کشتار، انفجار، حریق، ترور مقامات مسئول در نقاط مختلف انتشار [دادهاند] و بدینوسیله قصد دارند افکار عمومی را مشوب و اذهان را مشوش نمایند. لذا دستور فرمایید ضمن مراقبت و شناسایی و تعقیب قانونی این قبیل عناصر اخلالگر، به نحو مقتضی شایعات منتشره را تکذیب و ضمن اخذ تماس با مقامات مسئول و ذیصلاح و تشکیل کمیسیونهایی به نام ضد شایعات در این باره، بررسی و اقدامات لازم معمول داشته و نتیجه را گزارش نمایند. ضمناً از طریق مرکز نیز مرتباً در این مورد اقدام خواهد شد. سرلشکر پاکروان».[v]
□ سفر سپهبد آریانا به شیراز
به منظور سرکوبی عشایر فارس که به مخالفت با اجرای اصلاحات ارضی برخاستهاند، سپهبد بهرام آریانا از سوی شاه و با اختیارات تام به فرماندهی نیروهای جنوب، منصوب و امروز راهی شیراز شد. برخی از منابع آگاه، شمار تیراندازان عشایر را ده هزار تن برآورد میکنند که در کنار دیگر عشایر فارس در کوهستانها دست به اسلحه برده و با مأموران نظامی دولتی درگیر شدهاند. تیراندازان بویراحمد پایین را عبدالله ضرغامپور و تیراندازان بویراحمد بالا را ناصر طاهری سرپرستی میکند و سرپرستی تیراندازان کوهمره سرخی برعهده حبیب شهبازی است. افزون بر این، تیراندازان ممسنی و چریکهای موصلو تحت فرماندهی خوردل موصلو، و چریکهای گورکانی هم در این ناآرامیها شرکت دارند. آریانا پس از ورود به شیراز، عملیات منطقة کوهمره سرخی را آغاز کرد و فرماندهی ستاد نیرو، تعلیمات و هدایت عملیات را برعهده گرفت.[vi]
□ سخنرانی استاندار فارس
ورهرام (استاندار فارس) از فعالیتهای پشتیبانی غافل نمانده است و به منظور سرکوبی سریع عشایر، تدابیر لازم را به کار میبندد. او اعضای انجمن دوستی شیراز را در سالن کاخ استانداری گردهم آورد و برای آنان سخنرانی کرد. در بخشی از سخنانش گفت: «این روزها در مملکت به قدری بازار شایعهسازی زیاد است که با کوچکترین اتفاقی، یک عده بلافاصله شروع به شایعهسازی میکنند. یک روز میگویند اوضاع فارس به هم ریخته، روز دیگر میگویند سپهبد ورهرام را کشتهاند. این احمقها فکر نمیکنند اگر بنا شود سپهبد ورهرام را بکشند، تا پنجاه هزار نفر کشته نشود، سپهبد ورهرام کشته نمیشود».
ورهرام در ادامه با اظهار این عبارت که: «من به شدت قانون اصلاحات ارضی را در فارس اجرا میکنم»، به وقایع اخیر پرداخت و یادآور شد که میخواست اوضاع بدون جنگ و درگیری آرام بشود. اما زمانی که چند دستگاه مورد حمله واقع شد، سپهبد آریانا مأموریت یافت که به این اوضاع خاتمه بدهد. استاندار فارس سپس اظهار داشت که «امیدوارم در ظرف 24 ساعت آینده، خیانتکاران و سارقین یا در زیر بمب از بین بروند یا آنان را زنده و در شیراز به دار خواهیم آویخت». او طرح و برنامهریزی ناآرامیهای فارس را به افراد و سران عشایر منتسب کرد که در تهران هستند و از آنجا با خرج کردن پول، فارس را به ناآرامی میکشانند. ورهرام در این باره از عبدالله ضرغامپور نام برده، گفت که او دست به خودکشی زده و به این غائله ظرف 24 ساعت اخیر پایان داده خواهد شد.[vii]
□ دیدار رئیس ادارة عمران آمریکا با نخستوزیر
می سی (رئیس ادارة عمران بینالمللی آمریکا در ایران) با اسدالله علم (نخستوزیر) دربارة چگونگی توزیع گندمهای حمل شده از آمریکا به همة نقاط ایران، که در فروردین سال آینده انجام خواهد شد، گفتوگو کردند. آن دو بر سر مواردی در این باره به توافقهایی دست یافتند و تصمیم گرفتند که صورت ریز موارد توزیع گندمها، در اوایل فروردین ماه آینده اعلام گردد. علاوه بر این، می سی و علم در مورد طرحهای ساختمانی نهایی که از بودجة مشترک ایران و آمریکا در قزوین شروع میشود، مذاکراتی به عمل آوردند و مقرر کردند که برای این طرحها مبلغ 600 میلیون ریال صرف گردد. طرف آمریکایی دربارة طرح ساخت بندر عباس و جادههای این بندر که بودجة آن از محل قرضة 23 میلیون دلاری کمکهای آمریکا تأمین شده، اطلاعاتی در اختیار نخستوزیر ایران قرار داد. طرفین گفتوگوهای خود را با چاههای عمیقی که در نقاط مختلف ایران از محل کمکهای آمریکا حفر خواهد شد، به پایان بردند.[viii]
□ توزیع اسناد مالکیت کشاورزان مراغه
انتقال املاک ملاکین به دولت در منطقة مراغه و کار انتقال اسناد این زمینها از دولت به زارعینی که در آن زمینها کار کشاورزی میکردند، چندی پیش پایان یافته بود و امروز اسناد مالکیت کشاورزان آن منطقه، توسط محمدرضا پهلوی میان نمایندگان کشاورزان آنجا توزیع شد.[ix]
□ اعتراض دانشجویان ایرانی مقیم اتریش
هیئت نمایندگی دانشجویان ایرانی مقیم اتریش که چهارده نفر هستند، به سفارت ایران در آن کشور رفتند و به بازداشت دانشجویان و استادان دانشگاه تهران معترض شدند. آنان نامهای به سفارتخانه تسلیم کردند و از سفیر خواستند که این نامه را به تهران ارسال کند و پاسخ آن را بگیرد.[x]
□ پایان مأموریت هیئت علمی سنتو در ایران
در اعلامیهای که به مناسبت پایان مأموریت هیئت علمی سازمان سنتو در ایران انتشار یافت، به توسعة اقتصادی و بهبود زندگی مردم اشاره شده و سپس پیشرفت علوم و تکنولوژی جدید، توجه مخصوص اولیای مرکزی به پیشرفت تحقیقات علمی و فنی در کشورهای ناحیهای عضو سنتو مورد تأکید قرار گرفته و در آن آمده است: «این موضوع در جلسه پیشین شورای علمی پیمان مرکزی که در شهریور ماه گذشته در آنکارا تشکیل یافت، مطرح شد و مذاکرات مفصلی دربارة آن صورت گرفت».
از جمله تصمیمات این شورا، اعزام هیئتی مرکب از استادان و دانشمندان طراز اول ایرانی، ترک و پاکستانی با همکاری عدهای از دانشمندان آمریکایی بود که به مدت یک ماه در کشورهای عضو آن سازمان از مؤسسات علمی و فنی و تحقیقاتی آن کشورها بازدید خواهند کرد. این هیئت که حدود یک ماه پیش مأموریت خود را از آنکارا آغاز کرده بود، در بیستم اسفند ماه جاری، مأموریت خود را در تهران خاتمه داد و توانست در مدت اقامت در ایران از بسیاری از مؤسسات تعلیماتی و تحقیقاتی در تهران، شیراز، اصفهان و آبادان دیدن کند. عدهای از رؤسای دانشکدهها، استادان دانشگاهها و مدیران مؤسسات تعلیماتی و تحقیقاتی و مسئولین امور اداری و مالی با آن هیئت همکاری میکنند و نظریات و اطلاعات مورد نیاز را در اختیار آن قرار دادند. نتیجة بازدید آنان، در گزارشی، در اولین شورای علمی پیمان مرکزی که در تابستان سال آینده در تهران تشکیل خواهد شد، مطرح و بررسی میشود. شورای مزبور نیز بر اساس گزارش هیئت ویژه، برای بهبود فعالیتهای تعلیماتی و توسعة فعالیتهای تحقیقاتی در سه کشور عضو سنتو، توصیههایی به اولیای آن کشورها خواهد کرد.[xi]
□ آزادی عدهای از زندانیان سیاسی
یک مقام مطلع در ادارة دادرسی ارتش اظهار داشت که به مناسبت تولد فرزند شاه، عدهای از زندانیان سیاسی از زندان آزاد میشوند. بر اساس اظهارات وی که نخواست نامش فاش شود، پروندههایی که مشمول این عفو میشوند، نمایندة دادرسی ارتش آن را به کمیسیون عفو وزارت دادگستری میفرستد و پس از مطالعه و بررسی، با حضور نمایندة دادرسی ارتش و اعضای کمیسیون عضو وزارت دادگستری، گروهی از زندانیان سیاسی مورد عفو قرار خواهند گرفت.
تعداد این پروندهها دوهزار اعلام شده که تاکنون صد پرونده از آن مورد بررسی قرار گرفته است. فهرست مشمولین این عفو پس از تأیید و توشیح محمدرضا پهلوی تا هفتة آینده اعلام میشود و افراد مورد عفو آزاد خواهند شد. گفته شده است بیشتر افرادی که مشمول این بخشودگی قرار میگیرند، زندانیانی هستند که به اتفاق در مسیر ارتکاب جرم قرار گرفته، بر اثر ماندن در زندان، تنبیه شدهاند. محکومین قتل یا قاچاق جزو مشمولین عفو نیستند.[xii]
□ علت عقبماندگی ایران از نگاه استاد آمریکایی
ریچارد. اچ. پفاف (استاد دانشگاه کلور ودای آمریکا) که برای مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران به سر میبرد، در مقالهای که در مجلة ماهانة اکو آف ایران منتشر کرد، عقبماندگی ایران را از لحاظ حکومت و دموکراسی، در نبود فعالیتهای حزبی دانست. او در بخشی از مقالهاش نوشت: «حزب به وجود نیامده، چون مردم مملکت نتوانستهاند به آمال و اهداف مشخصی مجهز و متحد شوند و پارلمان را به صورت پارلمان حزبی درآورند. وی در ادامة مقالة خود هم به اصلاحات ارضی پرداخت و آن را هدف و مایة خوبی مطرح ساخت که افراد به وسیلة آن دور هم جمع شوند و حزبی به وجود آورند و پارلمان را به دست بگیرند».
پفاف اعضای این حزب را تنها دهقانان نمیداند بلکه یادآور شده است که همه آحاد با رفرمهای تازه در ایران موافقاند و میتوانند در این حزب به وجود آمده، گرد هم آیند. نویسندة مقاله، سازماننیافتگی را عامل مهم کارهای حزبی برشمرد و برنامة اصلاحات ارضی را به عنوان سازمان اصلی معرفی کرد که مأموران آن میتوانند در روستاها، دهقانان و اعضای شرکتهای تعاونی روستایی را برای این امر بسیج نمایند. با این کار، حزبی به وجود میآورند که مقدرات مملکت را در دست بگیرند. در پایان هم خاطرنشان ساخت که در چنین حکومتی باید از دیکتاتور حزبی جلوگیری کرد و راه آن، تجمیع و تمرکز قدرتهای انتظامی در زیر نظر رئیس قوة مجریه است.[xiii]
□ سفیرکرة جنوبی در ایران
به دنبال به رسمیت شناخته شدن دولت کرة جنوبی از سوی دولت ایران، نخستین سفیر آن کشور در ایران، پیش از ظهر امروز در کاخ مرمر حاضر شد و طی مراسمی با حضور وزیر دربار، وزیر امور خارجه و آجودانهای لشکری و کشوری، استوارنامههایش را به محمدرضا پهلوی تسلیم کرد.[xiv]
□ تمدید موافقتنامه بازرگانی ایران و افغانستان
یک هیئت بازرگانی از طرف دولت افغانستان برای مذاکره و تجدید قرارداد بازرگانی بین دو کشور ایران و افغانستان، به تهران آمد. گفتوگوی نمایندگان دو کشور امروز آغاز شد که بسط و توسعه و ایجاد تسهیلات لازم دربارة امور بازرگانی و امور ترانزیت کالا، مهمترین موضوعات مذاکرات آنان است و کمیسیون مختلطی مرکب از هیئت نمایندگی طرفین برای ادامة گفتوگوها تشکیل خواهد یافت.[xv]
□ ریاست کل اداره مهندسی کنسرسیوم نفت
بر اساس اطلاعی که از شرکتهای عامل نفت (کنسرسیوم) ایران به دست آمده است، مهدی مشایخ به سمت ریاست کل اداره مهندسی (که تاکنون به وسیله یک مهندس خارجی اداره میشد) منصوب شد. او پیش از این، معاون اداره کل مهندسی کنسرسیوم نفت ایران بوده است.[xvi]
پینوشتها:
[i]. ، امام در آئینه اسناد (سیر مبارزات امام خمینی به روایت اسناد شهربانی)، جلد اول، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1383، ص 39؛ قیام پانزده خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 1، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص 543.
[ii]. صحیفه امام، ج 1، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی ، 1378، ص 153 و 154.
[iii]. قیام پانزده خرداد به روایت اسناد ساواک، همان، ص 570 و 571.
[iv]. همان، ص 544.
[v]. قیام پانزده خرداد به روایت اسناد ساواک، همان، ص 546؛ مدرسه فیضیه به روایت اسناد ساواک، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1380، ص 43.
[vi]. آریانا، بهرام، تاریخچه عملیات نظامی جنوب، تهران، چاپخانه ارتش، 1342، ص 12.
[vii]. روزنامه کیهان، ش 5897، 22 اسفند 1341، ص 1 و 11.
[viii]. روزنامه اطلاعات، ش 11046، 23 اسفند 1341، ص 19.
[ix]. شمیم، علی اصغر، ایران در دوره سلطنت قاجار: قرن سیزدهم و نیمه اول قرن چهاردهم هجری قمری ،تهران، افکار، 1374، ص 99.
[x]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 9، 14 فروردین 1343، ص 7 و 10.
[xi]. روزنامه ملیون، ش 817، 22 اسفند 1341، ص 3.
[xii]. روزنامه پیغام امروز، ش 895، 22 اسفند 1341، ص 1 و 5؛ روزنامه اطلاعات، ش 11045، 22 اسفند 1341، ص 1 و 14.
[xiii]. روزنامه پیغام امروز، ش 895، 22 اسفند 1341، ص 1 و 4.
[xiv]. روزنامه کیهان، ش 5897، 22 اسفند 1341، ص 12؛ گاهنامه پنجاه سال شاهنشاهی، جلد دوم، نشریه کتابخانه پهلوی، بیتا، ص 1628.
[xv]. روزنامه پیغام امروز، ش 895، 22 اسفند 1341، ص 8.
[xvi]. همان.
