دوشنبه 13 اسفند 1341 7 شوال 1382 4 مارس 1963
11 بازدید
□ جانشینی آیتالله خمینی به جای آیتالله بروجردی
ساواک گزارش کرد که روحانیون طراز اول تصمیم گرفتهاند در مسائل اجتماعی از نظریات حاجآقا روحالله خمینی پیروی کنند. این در حقیقت بدان معنی است که آیتالله خمینی جانشین آیتالله بروجردی شده و جای ایشان را گرفته است.[i]
□ اعلامیة روحانیون علیه شاه
به دنبال استعفای دولت اسدالله علم در روزهای پایانی ماه گذشته، بسیاری از مخالفان دولت او امیدوار شدند که با تغییراتی که در کابینة دولت صورت خواهد گرفت، انتظاراتشان برآورده میشود. پیش از ترمیم کابینه، این عده اظهار میداشتند که «منظور از ترمیم کابینه، کنار گذاشتن وزیر کشاورزی است». اما همین که اعضای کابینة جدید معرفی شدند و باز حسن ارسنجانی بر همان مقام پیشین خود (وزارت کشاورزی) منصوب شد، مخالفان دولت بار دیگر دست به فعالیت زدند. ازجملة این مخالفان، روحانیون هستند که با گفتوگوها و مذاکرات پی در پی با مراجع قم و سایر شهرستانها، همانند آیتالله سیدمحسن حکیم، تصمیم گرفتند اعلامیهای علیه شاه، چاپ و در آن، او را «کمونیست و مرتد و خارج از دین» قلمداد و «از نظر اسلام خلع شده از سلطنت» اعلام نمایند.
افزون بر این، همین روحانیون در نظر دارند که در اعلامیة خود، ارسنجانی، وزیر کشاورزی، را مهدورالدم برشمارند. ساواک قم با تهیة گزارشی در این باره، از تصمیم چند نفر متعصب مذهبی مبنی بر اعزام افرادی برای ترور ارسنجانی به تهران یاد کرده و افزوده است که با وضعیت پیش آمده، مأمورین دولت در شهرستان قم در معرض خطر هستند. گزارش حاضر برای اطلاع مقامات عالیرتبة ساواک و انجام اقدامات پیشگیرنده، به ساواک تهران ارسال شده است.[ii]
□ سالگرد درگذشت آیتالله کاشانی
به مناسبت نخستین سالگرد درگذشت آیتالله سیدابوالقاسم کاشانی، مجلس یادبودی از ساعت 15 تا 18 در زاویة حضرت عبدالعظیم حسنی در شهر ری، در صحن ناصرالدین شاه برگزار شد و در آن، اکثر روحانیون و طلاب علوم دینی شرکت کردند.[iii] علاوه بر این، مجلس ختم دیگری در مسجد جامع حضرت عبدالعظیم برگزار شد که گذشته از جمع زیادی از مردم و روحانیون و طلاب حوزة علمیه شهر ری، حجتالاسلام شیخ عباسعلی اسلامی، از روحانیون و وعاظ، به منبر رفت و دربارة آیتالله کاشانی و سابقة مبارزات و فعالیتهای ایشان در ضدیت با استعمار سخن راند. سپس موضوع سخنرانی خود را جایگاه و نقش و تأثیرات علما و روحانیون در جامعة ایران قرار داد و یادآور شد که «اگر علما نبودند، کمونیسم در ایران نفوذ میکرد. تبلیغات دینی بود که مانع پیشرفت آنها شد. الآن هیچ مانعی برای پیشرفت کمونیست وجود ندارد. اگر دین از بین برود، توپ و تانک جلوی آنها را نمیگیرد». وی در ادامه هم به آذربایجان و فعالیت مسلمانان اشاره کرد که با تلاش آنان، آذربایجان را از دست کمونیستها خارج ساختند. اسلامی به شکل و وضع حکومت در جوامع مسلمان پرداخت و گفت: «در ممالک اسلامی، حکومت باید با نظر علمای دین باشد و قوانین مجلس منطبق با دستورات اسلامی بوده، پنج نفر از علما باید قوانین مجلس را امضا نمایند. اگر خلاف این بود، روی آن خط بکشند».[iv]
افزون بر این، در اصفهان هم عدهای از روحانیون در صدد برگزاری مجلس تذکری به مناسبت اولین سالگرد آیتالله کاشانی برآمدند.
□ توزیع اسناد مالکیت کشاورزان اصفهانی
بامداد امروز محمدرضا پهلوی برای توزیع اسناد مالکیت میان کشاورزان اصفهان، به همراه علم و آرام راهی اصفهان شد. شاه به کاخ چهلستون رفت.[v]
در کاخ چهلستون نمایندگان کشاورزان، عدهای از رؤسای سازمانها و ادارههای دولتی استان اصفهان حضور داشتند. در ابتدای مراسم، سالور (رئیس سازمان اصلاحات ارضی کل کشور) سخنرانی کوتاهی کرد. آنگاه نوبت به توزیع اسناد رسید که شاه 4600 سند مالکیت کشاورزان را میان نمایندگانشان توزیع کرد. پس از آن، پشت میکروفن قرار گرفت و به سخنرانی پرداخت.[vi]
محمدرضا پهلوی به آخرین مراسم تقسیم اسناد مالکیت کشاورزی که چند هفته پیش برگزار شده بود، اشاره کرد و گفت که در این مدت وقایعی در مملکت رخ داده که در طی 2500 سال [تاریخ] ایران سابقه نداشته است. «این 35 روز یا 37 روز پی در پی اقداماتی شده و قدمهایی برداشته شده است که یک رتبه، اجتماع [ایران] را به صفوف مقدم تمدن امروز جهان پرتاپ کرده است». شاه آنگاه سخنان و مطالبی دربارة اصلاحات ارضی گفت و در ضمن آن، به سخنان خود دربارة کشاورزی در هشتم ماه جاری اشاره کرد. او تأمین درآمد کشاورزان و کارگران را وظیفة خود آنان دانست که باید به تشخیص خود آنان، احتیاجاتشان برطرف شود. او در این زمینه، کار حکومت را عوض کردن اساس اجتماع قدیمی و تغییر در روابط رعیت و مالک بیان نمود.
شاه در ادامة سخنرانی به اقدام اخیر خود در زمینة دادن حق شرکت در انتخابات به زنان کشور پرداخت و از آن به عنوان «برطرف کردن آخرین ننگ اجتماعی و پاره کردن زنجیر تحقیر و اسارت نصف جمعیت مملکت» تعبیر نمود. شرکت زنان در انتخابات را اقدامی مؤثر دانست که در آینده از خود، آثار ده برابر به جا خواهد گذاشت.[vii]
□ ادامة مذاکرات کمیسیونهای کنفرانس اقتصادی
امروز هم کنفرانس اقتصادی روز پرکاری را پشت سر گذاشت؛ کمیسیونهای مختلف این کنفرانس، جلسات متعددی برگزار کرد که از جملة مهمترین آن، جلسات کمیسیونهای زیر است: در جلسات کمیسیون صنایع و بازرگانی سخنرانان در موضوع تنظیم برنامة دقیق برای تشویق صادرات مطالبی بیان کردند. توسعة سرمایهگذاریهای صنعتی و صنعتی شدن کشور، از دیگر موضوعات مورد بحث اعضای این کمیسیون بوده است که در ضمن آن مطرح شد اگر فکری برای ایجاد کار نشود، در سال 1344 ش تعداد بیکاران کشور به 600/1 نفر خواهد رسید.[viii] کمیسیون دربارة تعرفههای گمرکی هم به بحث و بررسی پرداخت. اعضای کمیسیون کار و خدمات اجتماعی، بیشتر دربارة چگونگی اجرای قانون سهیم شدن کارگران در سود کارخانهها گفتوگو کردند. آنگاه دبیران چند سندیکای کارگری از جمله بلورسازی و خبّاز مطالبی مطرح ساختند.[ix] افزون بر کمیسیون یاد شده که در پیش از ظهر جلسات خود را تشکیل داد، در کمیسیون کشاورزی نیز که به ریاست مؤید ثابتی تشکیل شده بود، چند تن از نمایندگان خردهمالکان استانهای مختلف که به دعوت کمیسیون در جلسة امروز حضور یافته بودند، سخنرانی کردند. همچنین کمیسیون برنامه به طرحهای عمرانی و چگونگی اجرای آن در شهرهای مختلف کشور پرداخت. تشخیص بودجه معین و کافی و گماردن افراد متخص و کارشناس برای اجرای طرحها، از جملة مهمترین موضوعات مورد بحث اعضای این کمیسیون بود.[x]
جلسة کمیسیون امور مالی و بانکی هم که بعدازظهر و با حضور وزیر دارایی تشکیل شد، درخور توجه بود. در این جلسه اعضا دربارة سود بانکی و مسائل مربوط به مالیات شرکتها مذاکراتی کردند و انواع مالیاتی که وزارت دارایی از مردم و نهادهای مختلف دولتی و غیردولتی دریافت میکند و همچنین بخشی از فعالیتهای مالیاتی را، مورد بررسی قرار دادند.[xi]
□ اعلامیة استاندار فارس
در پی حوادث اخیر و درگیریهایی که میان قوای دولتی و عشایر ممسنی در فیروزآباد فارس روی داده است، ورهرام (استاندار فارس) با صدور اعلامیهای از مردم فارس خواست که نظم و آرامش خود را حفظ کنند. این ناآرامیها از زمانی آغاز شد که دولت تصمیم گرفته است تا عشایر فارس را در منطقة جنوب فارس خلع سلاح کند. این ناآرامیها با کشته شدن ملکعابدی (رئیس ادارة اصلاحات ارضی شیراز) به اوج خود رسید و در پی آن، چند تن از تفنگچیان قشقایی از جمله شاپور قشقایی (از خوانین قشقایی) بازداشت شدند. گفتنی است در درگیریهای روز گذشته، عدهای هم کشته شدند و نیروهای نظامی همچنان به خلع سلاح عشایر ادامه میدهند.[xii]
□ تصمیم دانشجویان برای تظاهرات در دانشگاه
به مناسبت درگذشت رضا آذر (برادر مهدی آذر از اعضای شورای مرکزی جبهه ملی) مجلس ترحیمی در مسجد جامع تهران برگزار شد. در ابتدای مراسم، دکتر مهاجرانی، واعظ مشهور، منبر رفت و پس از بیان مقدمهای، مردم را به وظیفة اصلی خود در مبارزه با ستم و مفاسد اجتماعی فراخواند. در ادامه رو به دانشجویان گفت که شما بیدار هستید و چون استعمار از بیداری و فهمیدگی میترسد، کاری نمیتواند بکند. آنگاه عدهای از دانشجویان که سعی میکردند شناخته نشوند و از دید مأموران دولتی در امان بمانند، به مردم حاضر در جلسه گفتند که فردا تصمیم دارند در دانشگاه تظاهرات کنند. آنان از مردم خواستند که فردا در این مکان حاضر شوند. دانشجویان به مردم یادآور شدند که هر روز در دانشگاه اعتصاب است و تا آخرین نفر به تظاهرات خود ادامه خواهند داد.[xiii]
□ مذاکرات رسمی کنسرسیوم با مسئولان شرکت نفت
به دنبال گفتوگوهای مقدماتی در چند روز گذشته، در ساعت 9 صبح امروز، مذاکرات نمایندگان اعزامی کنسرسیوم بینالمللی نفت با مقامات دولتی ایران، رسماً در ساختمان مرکزی شرکت ملی نفت ایران آغاز شد. در این مذاکرات که تا بعدازظهر ادامه یافت، وزیر دارایی، رئیس هیئتمدیرة شرکت ملی نفت و چند تن از مدیران ارشد آن شرکت و متخصین نفت ایرانی حضور داشتند. اساس گفتوگوی آنها دربارة افزایش عایدات ایران از نفت جنوب است که به منظور دستیابی به آن، شرکتهای عامل (کنسرسیوم) نفت بایستی میزان تولید نفت خام را افزایش دهند و سطح محصولات پالایشگاه آبادان را هم بالا ببرند.[xiv] از اینرو ایران در تلاش است کنترل خود را بر معاملات کنسرسیوم برقرار کند تا بهای معاملات نفتی خود را کاهش و میزان درآمد خود را افزایش دهد. تقلیل تعداد کارکنان خارجی صنعت نفت ایران و جانشین نمودن افراد ایرانی به جای آنان و استفاده از گازهای نفت و موارد مربوط به مصوبات اوپک، از دیگر موضوعات گفتوگوهای کنسرسیوم نفت با طرفین ایرانی است. این مذاکرات فردا هم ادامه خواهد یافت. گفتنی است مقامات ایرانی به این دوره از مذاکرات، خوشبین هستند و احتمال میرود در اواخر هفتة حاضر، اطلاعات مربوط به مسائل مورد مذاکره و ترتیب و روشهای آنها در اعلامیهای منتشر شود و در دسترس عموم قرار گیرد.[xv]
پینوشتها:
[i]. قیام پانزده خرداد به اسناد ساواک، ج 1، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص 516.
[ii]. همان، ص 517 و 518.
[iii]. همان، ص 520.
[iv]. کرمیپور، حمید، جامعه تعلیمات اسلامی، تهران، اطلاعات، 1380، ص 211 و 212.
[v]. یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج 29: آیتالله سیدحسین خادمی، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1388، ص 13 و 14.
[vi]. روزنامه کیهان، ش 5889، 13 اسفند 1341، ص 1 و 12.
[vii]. پهلوی، محمدرضا، مجموعه تألیفات، نطقها، پیامها، مصاحبهها و بیانات اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر شاهنشاه ایران، ج 4، کتابخانه پهلوی، بیتا، ص 3137 و 3142.
[viii]. روزنامه اطلاعات، ش 11037، 13 اسفند 1341، ص 9 و 16.
[ix]. روزنامه کیهان، ش 5889، 13 اسفند 1341، ص 1 و 9.
[x]. همان، ش 5890، 14 اسفند 1341، ص 11 و 12.
[xi]. روزنامه پست تهران، ش 2861، 13 اسفند 1341، ص 1 و 4.
[xii]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 283، 14 اسفند 1341، ص 9 و 10.
[xiii]. فاطمی یونسی، سیدعباس، زندگی و مرگ جهان پهلوان تختی در آئینه اسناد، تهران، جهان کتاب، 1377، ص66 و 67.
[xiv]. روزنامه کیهان، ش 5889، 13 اسفند 1341، ص 12.
[xv]. روزنامه پیغام امروز، س 4، ش 887، 13 اسفند 1341، ص 1 و 8؛ روزنامه بورس، ش 3900، 13 اسفند 1341، ص 1 و 4.
