سهشنبه 26 شهریور 1342 / 28 ربیعالثانی 1383 / 17 سپتامبر 1963
5 بازدید
± برگزاری انتخابات مجلس شورای ملی و سنا تحت تدابیر شدید امنیتی
انتخابات بیستویکمین دورة مجلس شورای ملی و مجلس سنا، در فضایی آکنده از تدابیر امنیتی برگزار شد. مهدی بازرگان به نقل از شاهدان، گزارش میدهد در شهر خبری نیست اما پلیس و نیروهای نظامی، حوالی دانشگاه را محاصره کردهاند. عدهای از کارمندان راهآهن ادعا کردهاند هنگام مراجعه به حوزة راهآهن در ساعت هفت صبح با صندوقی مواجه شدهاند که ظاهراً شبانه پر شده است. همچنین گفته میشود «تعداد زیادی از کارمندان، رأی سفید یا آرای مسخره میدهند و از این جهت شاید کنترلی نباشد».[1]
± گزارش مجله خواندنیها از نخستین انتخابات برقآسا
مجلة خواندنیها نوشت «با اینکه شور و هیجانی که لازمة چنین واقعة بزرگی است در میان مردم دیده نمیشود پیشبینی میشود که تعداد آرای مأخوذه در این انتخابات با توجه به شرکت زنان به مراتب بیش از ادوار گذشته باشد».[2] همچنین استاندار تهران در بازدید از یکی از حوزههای انتخاباتی گفت «من در هیچیک از دورههای انتخاباتی، این همه شور و هیجان در مردم ندیده بودم».[3] مجلة خواندنیها در مقالهای رأیگیری امروز را «نخستین انتخابات برقآسا» توصیف کرد. به ادعای نویسندة خواندنیها در ادوار پیشین، برگزاری انتخابات از سه هفته تا سه ماه طول میکشید در حالیکه انتخابات این دوره ظرف یک روز برگزار شد. تعداد شرکتکنندگان بیش از دو میلیون و پانصد هزار نفر بود و در این میان سهم زنان، دستکم یک میلیون نفر اعلام شده است.[4]
± گزارش خبرگزاریهای خارجی از برگزاری انتخابات در ایران
خبرگزاریهای بینالمللی اخبار انتخاباتی، ایران را به سراسر جهان مخابره کردند. خبرگزاری فرانسه در تهران به نقل از نخستوزیر گفت «هیچکس، مخالفان انقلاب سفید کشور را از معرفی کردن کاندیداهای خود محروم نکرده است و هر کس میتواند به هر کس که مایل است، رأی بدهد». خبرگزاری آلمان مینویسد «امروز برای اولین بار در تاریخ مشروطیت ایران، زنان ایرانی توانستند در انتخابات پارلمان شرکت جویند». خبرگزاری آسوشیتدپرس ضمن تشریح شور و استقبال مردم از برگزاری انتخابات و حضور پررنگ زنان از ناکامی انتخابات پیشین نیز سخن گفت. خبرگزاری رویتر نیز بخشی از سخنان نخستوزیر را مخابره کرد: «جز حزب منحلة غیرقانونی توده، سایر دستههایی که با انقلاب مخالفند با کمال آزادی میتوانند در انتخابات شرکت کنند».[5] خبرنگار روزنامة گاردین از تهران گزارش داد در آستانة رأیگیری مجلسین، کمتر از یک دهم افراد مجاز به شرکت در انتخابات، کارتهای الکترال دریافت کردهاند. وی میافزاید این در حالی است که دولت از توزیع کارتهای انتخاباتی میان مردم اظهار رضایت کرده و به خود میبالد.[6]
رادیو لندن امروز با اشاره به شکل جدید انتخابات ایران گفت این رویداد، مورد توجه روزنامههای انگلستان قرار گرفته است. همچنین دیلیتلگراف که از مهمترین روزنامههای کنسرواتیو لندن است، ستونهایی را به برگزاری انتخابات ایران در این روز اختصاص داده است.[7]
± سخنان نخستوزیر پای صندوقهای رأی
صبح امروز، نخستوزیر و همسرش در حوزة خیابان پهلوی حاضر شدند و رأی خود را به صندوقها انداختند. علم به خبرنگاران گفت من به اشخاصی رأی میدهم که در مسیر انقلاب شاه و ملت ایران قدم بردارند. وی افزود قدمهای نخست برداشته شده و اکنون وظیفة مجلس سنا و مجلس شورا است که این انقلاب را با استحکام پیش برند. نخستوزیر خطاب به ملت ایران گفت قدر نعمتهایی را که در «سایة روشنبینی و دوراندیشی» شاه به دست آوردهاید، بدانید. برای درک درست موقعیت تازه و نعمات به دست آمده، خوب است به کشورهای همردیف ما سفر کنید و شرایط آنان را با ما قیاس کنید.[8]
± مخارج برگزاری انتخابات مجلس شورای ملی و سنا
گفته میشود مخارج برگزاری انتخابات مجلس شورای ملی و مجلس سنا به هفتاد میلیون ریال رسیده است.[9]
± تشکیل کمیسیون سه نفره برای انتخاب نمایندگان مجلس
به دستور شاه، فردوست، اسدالله علم و حسنعلی منصور کمیسیون سه نفرهای را برای انتخاب نمایندگان مجلس بیست و یکم تشکیل دادند. به گفتة حسین فردوست، «کمیسیون در منزل علم تشکیل میشد. هر روز منصور با یک کیف پر از اسامی به آنجا میآمد. علم در رأس میز مینشست. من در سمت راست و منصور در سمت چپ او. منصور اسامی افراد مورد نظر را میخواند و علم هر که را میخواست، تأیید میکرد و هر که را نمیخواست، دستور حذف میداد. منصور با جملة اطاعت میشود با احترام حذف میکرد». فردوست میافزاید پس از بررسی لیست منصور، «علم افراد مورد نظر خود را میداد و همه بدون استثنا وارد لیست میشد». وی پیرامون نقش خود در این کمیسیون مینویسد «من دربارة صلاحیت سیاسی و امنیتی افراد اظهارنظر میکردم و لیست را با خود میبردم و برای استخراج سوابق به ساواک میدادم». وی تأکید میکند «پس از پایان کار و تصویب علم، ترتیب انتخاب این افراد داده میشد. فقط افرادی که در این کمیسیون تصویب شده بودند سر از صندوق آرا درآوردند و لاغیر».[10]
± اسامی نامزدهای سمبلیک نهضت مقاومت ملی ایران برای مجلس سنا
نهضت مقاومت ملی ایران اسامی 74 تن از کاندیداهای نمایندگی مجلس سنا را که مورد تأیید کمیتة مرکزی نهضتاند، اعلام کرد. در این میان، نامهای دکتر محمد مصدق، مهندس مهدی بازرگان، علیاکبر دهخدا، آیتالله شیخ علی مدرس، الهیار صالح، سیدعلی شایگان، کریم سنجابی، منصور عطایی، سیدرضا فیروزآبادی، احمد زنگنه، احمد مصدق، عبدالله ریاضی، تقی فاطمی، یدالله سحابی، محمد قریب و عبدالله شیبانی نیز به چشم میخورد.[11] در این اعلامیه تأکید شده است دربارة کاندیداهای خارج از لیست نهضت، شایسته است مردم به کسانی رأی دهند که به نهضت ملی مؤمن بوده یا دستکم، سابقة مخالفت با آن را نداشته باشند. در ادامه نویسندگان تصریح کردهاند در صورت «مجاهدت و مبارزة مردم» عوامل رژیم ناگزیرند «تضییقات فعلی را برطرف ساخته و از تحمیل لیستهای دولتی دست بردارند». چنانکه در دورة شانزدهم چنین شد.[12]
± استقبال مردم از برگزاری انتخابات
از کرمانشاه، سنقر، شاهآباد غرب، سروآباد، اورامانات، ایلام، مشهد، اصفهان، تبریز، رضائیه، خوی، نقده، مهاباد، ماکو، میاندوآب، شاهپور، بازرگان، خانه، اشنویه، پلدشت، بوکان، سردشت، قرهضیاالدین، سیهچشمه، شاهیندژ، گنبد قابوس، شاهی، بهشهر و سایر شهرهای مازندران خبر میرسد مردم با شور به پای صندوقهای رأی میروند.[13] خبرهایی مشابه از کرج، سنندج، اراک، چالوس،[14] آبادان، مسجدسلیمان، اهواز، بندر معشور، خرمشهر، بهبهان و اندیمشک، زاهدان، ایرانشهر، سراوان، کرمان، سیرجان، رشت، بندرپهلوی، قم، شیراز، رضاییه نیز در دست است که استقبال مردم از برگزاری انتخابات را نشان میدهند.[15]
± آغاز شمارش آرا پس از پایان رأیگیری
صدری فرماندار تهران به خبرنگاران گفت تمامی حوزههای انتخاباتی پس از ساعت اتمام رأیگیری، کار شمارش آرا را آغاز کردهاند. مطابق اطلاعاتی که تا کنون به فرمانداری رسیده آرای اخذ شده در حوزههای تهران از هجده تا 610 رأی گزارش شده است. برآورد میشود حدود دویست هزار تا 250 هزار تهرانی به پای صندوقهای رأی رفته باشند. فرماندار تهران دربارة شمارش آرا توضیح داد به دلیل نرسیدن ماشین الکترونیک، افراد ناچار شدند با 27 ماشین حساب شمارش آرا را پیش برند. روزنامة پست تهران به نقل از خبرنگار اعزامی خود نوشت «در اغلب حوزهها که آرای کمی به صندوقها ریخته شده بود، شمارش و قرائت آرا تا ساعت پنج بعدازظهر خاتمه یافت».[16]
± رأی به درگذشتگان!
یکی از مسئولان شمارش آرا به خبرنگاران گفت «عدهای هم به درگذشتگان رأی داده بودند که از آن جمله سپهبد رزمآرا، آیتالله کاشانی و سپهبد زاهدی» را میتوان نام برد.[17]
± معرفی برخی نمایندگان انتخابشده پس از شمارش آرا
در پی برگزاری انتخابات و شمارش اولیه آرا، نمایندگان انتخابی برخی حوزهها مشخص شدند. فضلالله جلالی نوری مهندس نفت از کاشمر، نادر ادیبسمیعی رئیس سابق شرکتهای تعاونی روستایی گیلان از لنگرود، سیدمرتضی طالبزاده کشاورز از رودسر، عباس اسدیسمیع مهندس کشاورزی از فومن، حسن صائبی مهندس کشاورزی از ملایر به مجلس شورای ملی راه یافتهاند.[18]
± نزاع و مشکل در حوزه انتخاباتی لار
حسین خطیبی به نمایندگی از مردم لار و حومه راهی مجلس شد. این در حالی است که انتخابات در این حوزه، به دلیل تفاوتهای مذهبی شیعی و سنی میان مردم لار و اهالی حومه، همواره با نزاع و مشکلاتی همراه بود. اما پیرنیا استاندار فارس در تماسی تلفنی، خطیبی را به عنوان نمایندة مورد پذیرش هر دو طرف به دفتر نخستوزیری معرفی کرد.[19]
± گزارش کنسولگری آمریکا از دلایل تغییر نامزدهای نمایندگی در اصفهان
کنسولگری آمریکا در اصفهان ضمن گزارشی دربارة تغییرات کاندیداهای این شهر مینویسد «یکی از نامزدهای تأیید شده قبل از برگزاری انتخابات درگذشته بود، دیگری آنقدر مورد تمسخر قرار گرفت (چون زارع و شیرینیفروش بود) که تعویض شد، و یک نفر دیگر نیز دارای گرایشات کمونیستی تشخیص داده شده بود. علت بعضی از تغییرات نیز تصریح نشده بود».[20]
± مقالهای درباره تحولات اخیر ایران در روزنامة دیلیتلگراف
روزنامة دیلیتلگراف چاپ لندن در مقالهای پیرامون تحولات سیاسی ایران و انتخابات سخن گفت. دیلیتلگراف مینویسد انتخابات ایران، «جنبش تازة مردم این کشور در مبارزه به خاطر پیروزی انقلاب سفید است». نویسنده با اشاره به حضور مردم در رأیگیری میافزاید «در مدت هشت ماه گذشته، این دومین بار است که کارگران و دهقانان ایرانی به شاهنشاه خود، رأی اعتماد میدهند». روزنامههای دیگر انگلستان نیز تصریح کردهاند «مجلسین تازة ایران، راه انقلابی شاهنشاه را برای پیشرفت ایران دنبال خواهند کرد».[21]
± سخنان شدیداللحن آیتالله قاضی طباطبایی
آیتالله قاضی طباطبایی در آخرین روز اعتصاب علما و مردم در تبریز، طی سخنان شدیداللحنی گفت: ای مأمورین که اینجا نشستهاید، بروید بنویسید که اگر جلوی این جور و ستم را نگیرید، خود اشخاص میتوانند جلو اینها را بگیرند. تاکنون ما جلوی این مسلمانان را گرفته بودیم، اگر دست برداریم میدانید شهر تبریز چه خواهد شد؟ مگر شما رؤسا نبودید که به من میگفتید تبریز منتظر یک کشیدن چوب کبریت است. پس چرا اینقدر شکنجه و آزار میدهید؟ مسلمان باید مبارزه کند و در مقابل دین اصلاً از مردن باکی نداشته باشد.[22]
± پاسخ آیتالله طالقانی به تلگراف آیات عظام میلانی و شریعتمداری
آیتالله طالقانی از زندان قصر به تلگراف آیات عظام میلانی و شریعتمداری پاسخ داد. آیتالله طالقانی تأکید میکند «پیروی از مراجع بزرگوار دین [...] شرعاً و وجداناً بر هر فرد مسلمان و ایرانی به خصوص در این فصل تاریخی واجب ـ مخالفان مخالف رشد و سعادت خود ـ مبغوض پروردگار ـ مطرود قلوب و محکوم نظام حیاتند».[23]
± آزادی عضو نهضت آزادی
به گزارش مهندس مهدی بازرگان، هاشم صباغیان، از زندان آزاد شد.[24]
± پاسخ شاه به پیام تبریک نخستوزیر و استاندار فارس
شاه در نامهای کوتاه به پیام تبریک نخستوزیر و هیأت دولت پاسخ داد. وی نوشت «شادباش صمیمانه و ابراز احساسات خالصانة شما به مناسبت آغاز بیست و سومین سال سلطنت ما، موجب خرسندی و رضامندی خاطر گردید. عنایات و عواطف مخصوصة ما را به هیأت وزیران ابلاغ نمایید».[25] شاه همچنین در پیامی مشابه به تبریک باقر پیرنیا، استاندار فارس پاسخ داد.[26]
± سخنان نخستوزیر پس از انتخابات
اسدالله علم نخستوزیر در مصاحبه با خبرنگار تهران ژورنال از برگزاری انتخابات در «محیط مسالمتآمیز» اظهار خوشوقتی کرد.[27]علم اظهار امیدواری کرد مجلس در نیمة اول مهر آغاز به کار کند. وی افزود تا شروع کار مجلس، سمت نخستوزیری را حفظ کرده و سپس استعفا خواهد داد.[28] نخستوزیر در گفتگویی دیگر احتمال داد برخی کرسیهای پارلمان را افرادی خارج از منتخبان کنگره اشغال نمایند. وی گفت پیروزی کاندیداهای مستقل، بیشتر در مناطقی است که اصلاحات ارضی هنوز انجام نشده زیرا عوامل ارتجاعی در این مناطق، دارای نفوذ بسیار هستند. علم افزود در برخی از این نواحی، «زمینداران بزرگ» به همراه «مرتجعین» علیه نمایندگان کنگره مبارزه میکنند.[29] نخستوزیر یکی از اهداف آیندة ایران را داشتن مخالفانی دانست که احساس مسئولیت داشته باشند. وی تأکید کرد این افراد در «دموکراسیهای مترقی» نیز حضور دارند. روزنامه کیهان ضمن انتشار این خبر افزود، نخستوزیر احساس میکند چنین مخالفانی در «آیندة نزدیک» ظهور خواهند کرد.[30]
± آغاز به کار هجدهمین دورة نشست مجمع عمومی سازمان ملل
هجدهمین دورة نشست مجمع عمومی سازمان ملل امشب در نیویورک آغاز به کار کرد. تأمین هزینههای سازمان در کنگو و فلسطین از مهمترین مسائل این دورة مجمع است. اوتانت اعلام کرده در صورت ادامة خودداری کشورهای کمونیستی و فرانسه از پرداخت سهم خود، عملیات سازمان ملل در کنگو متوقف خواهد شد.[31]
± ادامه مذاکرات نفتی همچنان پشت درهای بسته
خبرگزاری رویتر از لندن گزارش داد در حالی که مذاکرات میان کشورهای تولیدکننده و هشت کمپانی نفتی وارد دومین روز خود شده است اما سخنگوی کنسرسیوم از ارائة هرگونه اطلاعاتی دربارة این گفتگوها خودداری کرد.[32]
± مذاکره مقامات اقتصادی ایران و یوگسلاوی
عالیخانی وزیر اقتصاد و هیأت همراهش در بلگراد با مقامات اقتصادی یوگسلاوی وارد مذاکره شد.[33]
± بازگشت مدیر عامل بانک تجارت خارجی به تهران
اشوت ساقاتلیان، مدیر عامل بانک تجارت خارجی از سفر اروپایی خود به تهران بازگشت. ساقاتلیان در این سفر با مدیران بانکها و واردکنندگان کشورهای ایتالیا، آلمان غربی، فرانسه، انگلستان و ایالات متحدة آمریکا دیدار و پیرامون تحکیم روابط بانکی و تجاری و توسعة صادرات ایران گفتگو کرد.[34]
پینوشتها:
[1]ـ بازرگان، مهدی، یادداشتهای روزانه، تهران، قلم، 1376،ص 104.
[2]ـ مجله خواندنیها، ش 104، 26/6/1342، ص 6.
[3]ـ ؟فرقان، ویژة دهمین سال انقلاب سفید، 11/1351، ص 64.
[4]ـ مجله خواندنیها، ش 1، 30/6/1342، ص 5.
[5]ـ روزنامه مهر ایران، ش 1926، 27/6/1342، ص 1 و 5.
[6]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 164، 20/7/1342، ص 25 و 28.
[7]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11195، 27/6/1342، ص 15.
[8]ـ روزنامه خراسان، ش 4110، 27/6/1342، ص 1 و 8.
[9]ـ هفته نامة دنیا، ش 762، 30/6/1342، ص 4.
[10]ـ فردوست، حسین، ظهور و سقوط سلطنت پهلوی، تهران، اطلاعات، 1391، ص 257.
[11]ـ سفری، محمدعلی، قلم و سیاست، ج 2: از کودتای 28 مرداد تا ترور منصور، تهران، نامک، 1371، ضمیمه.
[12]ـ همان.
[13]ـ روزنامه مهر ایران، ش 1926، 27/6/1342، ص 1 و 5 و 7.
[14]ـ روزنامه کیهان، ش 6046، 26/6/1342، ص 1 و 11.
[15]ـ روزنامه پست تهران، ش 2996، 27/6/1342، ص 1 و 2.
[16]ـ همان.
[17]ـ روزنامه کیهان، ش 6047، 27/6/1342، ص 1 و 9.
[18]ـ روزنامه مهر ایران، ش 1926، 27/6/1342، ص 1 و 5.
[19]ـ رسولیپور، مرتضی، رنج رایگان؛خاطرات سیاسی، فرهنگی و اجتماعی دکتر حسین خطیبی، تهران، نوگل، 1382، ص 287 و 291.
[20]ـ از ظهوتا سقوط، دانشجویان مسلمان پیرو خط امام، مجموعة اسناد لانة جاسوسی آمریکا، ج 1، تهران، موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، 1368، ص 73.
[21]ـ روزنامه مهر ایران، ش 1926، 27/6/1342، ص 6 و 8.
[22]ـ نیکبخت، رحیم، اسماعیل زاده، محمد، زندگی و مبارزات شهید قاضی طباطبایی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1380، ص 188 و 189.
[23]ـ افراسیابی، بهرام، دهقان، سعید، طالقانی و تاریخ، تهران، سپهر، 1359، ص 274 و 277.
[24]ـ بازرگان، مهدی، همان، ص 105 و 106.
[25]ـ روزنامه کیهان، ش 6048، 28/6/1342، ص 12.
[26]ـ روزنامه بهار ایران، ش 1626، 28/6/1342، ص 2.
[27]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11195، 27/6/1342، ص 16.
[28]ـ روزنامه کیهان، ش 6046، 26/6/1342، ص 12.
[29]ـ همان.
[30]ـ همان.
[31]ـ روزنامه مهر ایران، ش 1926، 27/6/1342، ص 5.
[32]ـ روزنامه کیهان، ش 6047، 27/6/1342، ص 1.
[33]ـ همان، ص 9.
[34]ـ همان، ص 12.
