یکشنبه 30 فروردین 1343 / 6 ذیحجه 1383 / 19 آوریل 1964
8 بازدید
دیدار صاحب‌خانه آیت‌الله قمى با آیت‌الله خمینى
روغنى صاحب‌خانه آیت‌الله قمى در تهران به قم رفت و با آیت‌الله خمینى دیدار کرد.
وى که گزارش دیدارش را به ساواک منعکس کرده است مى‌نویسد: «اینجانب صحبت را به عنوان نگرانى از منافق بودن اشخاص شروع نمودم و من‌باب مثال، سرگذشت دکتر بقایى را با حزب دمکرات و مرحوم قوام‌السلطنه و اعلان جرم‌هاى علیه آن مرحوم را شرح دادم و سپس روابط او را با جبهه ملى و دکتر مصدق بیان داشته و اضافه نمودم با همه تظاهرات دکتر بقایى در مجلس و خارج از مجلس به نفع دکتر مصدق سرانجام ملاحظه فرمودید که چه کرد و نتیجه به کجا کشید. حالا چون اطلاع پیدا نمودم افرادى از حزب زحمتکشان و غیره تصمیم دارند به قم آمده و تظاهراتى بنمایند بنده با درنظر داشتن سوابق اشخاصى که در بالا عرض شد و با در نظر گرفتن قطعنامه صادره هفته گذشته در مدرسه فیضیه که به عنوان حوزه علمیه قم منتشر شده بود از این جریانات متأثر شده دست از کار و کسب خود کشیده و با عجله و ناراحتى فراوان به حضور جنابعالى آمدم که از نزدیک راجع به مقاصد این‌گونه اشخاص که با دستجات مشکوک و مغرض و بى‌هدف که منظورى جز ایجاد بى‌نظمى و اختلاف بین جنابعالى و اولیاى امور و تولید ناراحتى و تفرقه براى عموم مردم ندارند با جنابعالى صحبت کنم. در جواب بنده آقاى آیت‌الله خمینى فرمودند که: «من خودم از این‌گونه جریانات تنفر دارم ولى چه کنم که درب خانه من باز است و همه مسلمین براى امور دینى مراجعه مى‌نمایند و یحتمل که اشخاصى هم در بین آنها باشد». و راجع به صدور قطعنامه هفته قبل آقاى خمینى فرمودند: «من هیچ‌گونه اطلاعى از این قطعنامه نداشتم و روز بعد از صدور قطعنامه گوینده مفاد قطعنامه را احضار و به او گفتم که اگر من آن شب در حین سخنرانى تو از جلسه خارج شده بودم آیا مى‌دانید عاقبت و سرنوشت تو به کجا مى‌کشید». او اظهار ندامت کرده و به آقاى خمینى گفته است که: «مرا اغفال نموده‌اند». در این موقع فدوى موقع را مقتضى دانسته و با آقاى آیت‌الله خمینى عرض کردم با این جریانى که هفته قبل گذشته، حضرت عالى باید همیشه به اشخاصى اعتماد داشته باشید که در جلسات سخنرانى کنند که نظیر این‌گونه رفتار از آنها سر نزند و اجازه ندهید اشخاص مشکوک را در جلسات راه دهند و اضافه نمودم این عرایض بنده روى علاقه و ارادتى است که به شخص جنابعالى داشته و تجربیاتى که از گذشته دارم. آقاى آیت‌الله خمینى عرایض بنده را کاملاً تأیید و بلافاصله داماد خودشان آقاى اشراقى را احضار و فرمودند که: «از فردا (دوشنبه 31/1/43) در مجلس سوگوارى که در منزل برقرار است مراقبت کامل به عمل آورید که غیر از واعظ تعیین شده واعظ دیگرى حق سخنرانى نداشته باشد و چنانچه از واعظ انتخاب شده براى روزى که تعیین شده یک یا چند نفر از آنها غیبت نمودند حق ندارید دیگرى را به جاى آنها انتخاب نمایید». و نیز دستور فرمودند: «براى مراقبت از دستگاه بلندگو شخص مطمئنى را بگمارید تا چنانچه اشخاص انتخاب شده هم احیاناً مطالبى خارج از برنامه خود بگویند فوراً بلندگو را خاموش کنند». و چند نفرى هم که بعد از فرمایشات آقا حاضر شده‌اند راجع به برنامه سخنرانى در مجلس سوگوارى سؤال نمودند. آقا فرمودند: «جز وظیفه دینى وظیفه دیگرى نداریم».
وى در ادامه گزارش خود به مقامات ساواک توصیه‌هایى هم کرده است: «به عقیده فدوى به منظور رفع سوءتفاهمات موجود و جلب اعتماد آقا چنانچه صلاح بدانید نکات زیرا را مورد توجه قرار دهند که انجام آن مورد نظر ایشان است.
1ـ در جراید مطالبى نظیر مندرجات روزنامه اطلاعات روز 18/1/43 و مشابه آن چاپ نشود زیرا این‌گونه مطالب تولید سوءظن و بدبینى در ایشان مى‌نماید.
2ـ چنانچه عواملى وجود داشته باشد که هدفش ایجاد اختلاف و دودستگى بین روحانیون باشد برکنار شوند.
3ـ به خواسته‌هاى مشروح آقا که به صلاح کشور مى‌باشد ترتیب اثر داده شود.
4ـ در جلسه در حضور آقاى آیت‌الله خمینى صحبت از لزوم تعمیرات در مسجد بالاى حرم مطهر به میان آمد و علت خرابى مسجد را نبودن آقاى تولیت در محل مى‌دانستند. به عقیده بنده اگر صلاح دانسته و مانعى نباشد امر و مقرر فرمایید آقاى تولیت به قم برگردند.
5ـ راجع به چند کیلومتر راه قم به اصفهان که امر آسفالت‌سازى او [آن] مسکوت مانده است براى اینکه تصور نکنند این موضوع تعمدى است در صورت نداشتن مانع مقرر فرمایند آسفالت این چند کیلومتر راه عملى گردد.
6ـ در صورتى که مقتضى و صلاح بدانند مقرر فرمایید در سربازخانه‌ها و مدارس ضمن برنامه کار آنها ساعاتى را براى اجراى فرایض دینى (نماز) منظور نمایند تا هر کدام از افراد که علاقه‌مند به اداى تکالیف مذهبى خود باشند بتوانند این تکالیف را به موقع برگزار نمایند.
در پایان امیدوارم نظریات معروضه مورد توجه واقع و این روابط فى‌مابین با رعایت کامل در حفظ محرمانه بودن آن مداومت داشته باشد».[1]
درخواست جبهه ملى از کنگره جبهه آزادى‌بخش الجزایر
جبهه ملى ایران در تلگرامى به کنگره جبهه آزادى‌بخش الجزایر خواستار رأى مثبت به پیشنهاد آزادى دکتر محمد مصدق شد. به گزارش خبرگزارى فرانسه از الجزیره، در تلگرام جبهه ملى ایران به بشیر بومازا، رئیس اولین کنگره جبهه آزادى‌بخش الجزایر آمده است: به نام ملت ایران و جبهه ملى ایران اجازه مى‌خواهیم از آن کنگره درخواست کنیم که براى آزادى دکتر مصدق، شیر زندانى خاورمیانه کمک و همکارى شود. مصدق، مظهر پنجاه سال مبارزه ضد امپریالیستى ملت ماست. آزادى دکتر مصدق به مبارزه ما علیه امپریالیسم و استعمار نوین جان تازه‌اى خواهد بخشید. در پایان این تلگرام آمده است: قطعنامه و تصمیم گروه آزادى‌بخش الجزایر دایر بر درخواست آزادى مصدق اثر بزرگى در ایران خواهد داشت.[2]
نارضایى بیشتر اعضاى حزب ایران نوین از نخست‌وزیر
گزارش ساواک از جلسه انتخابیه اعضاى هیئت مدیره کانون مترقى که امروز در محل حزب ایران نوین تشکیل شد، حاکى از نارضایى شمار زیادى از اعضاى حزب از منصور دارد. بنابراین گزارش، از چهارصد نفر عضو در حدود صد نفر در جلسه شرکت کرده بودند. عدم شرکت اکثریت قابل توجه اعضا در این جلسه این‌طور تفسیر شده است که بر تعداد ناراضیان گروه مترقى و نزدیکان آقاى منصور افزوده شده است.[3]
تلگرام تبریک شاه به نخست‌وزیر شوروى
محمدرضا پهلوى، در تلگرامى، سالروز تولد نیکیتا خروشچف نخست‌وزیر اتحاد شوروى را به وى تبریک گفت. شاه در این تلگرام، ابراز امیدوارى کرده است که مساعى مشترک ما براى تأمین صلح عمومى که آمال و آرزوى کلیه افراد بشر است، با موفقیت کامل توأم باشد.[4]
جزییات جشن‌هاى 2500 ساله شاهنشاهی
روزنامه اطلاعات جزئیات بیشترى از برپایى جشن‌هاى 2500 ساله شاهنشاهى و مراسم تاجگذارى شاه را منتشر کرد. به نوشته این روزنامه، از پادشاهان و رؤساى جمهور ممالک مختلف جهان دعوت خواهد شد و به هنگام آغاز جشن‌هاى شاهنشاهى غالب سران کشورهاى جهان در ایران حضور خواهند داشت.
امروز یکى از مقامات مطلع در شوراى مرکزى جشن‌ها نیز گفت: در مدت سه روز جشن، تهران غرق در شادى و سرور خواهد بود و به همین منظور، از هم‌اکنون مشغول تأمین برق مورد نیاز شهر تهران در روزهاى جشن مى‌باشیم و براى آنکه در مدت برگزارى جشن، شهر شیراز، تخت جمشید، پاسارگاد و نقش رستم نیز روشن و نورانى باشد، سازمان برنامه مشغول توسعه برق شیراز است. اطلاعات، مى‌افزاید: از تعداد زیادى از استادان، نویسندگان و محققین داخلى و خارجى خواسته شده است که مقالات و مطالب جامعى پیرامون سنن، آداب، اوضاع اجتماعى، سیاسى و اقتصادى شاهنشاهى ایران در زمان کورش کبیر تهیه نمایند تا در یک مجموعه نفیس [چاپ و] تا هنگام برگزارى جشن توزیع گردد. همچنین میهمانان ایرانى در گروه‌هاى مختلف به شیراز مى‌روند و از تخت‌جمشید دیدن خواهند نمود و چون در شهر شیراز امکان پذیرایى از همه میهمانان وجود ندارد، لذا میهمانان در تهران اقامت خواهند نمود و از طرف شوراى مرکزى با کمک سازمان جلب سیاحان ترتیبات لازم براى این کار داده شده است. اطلاعات همچنین نوشته است: به منظور بزرگداشت این جشن‌ها، از طرف شورا نمونه‌هاى پرچم‌ها و لباس‌ها و ساز و برگ ادوار تاریخى مختلف شاهنشاهى ایران مربوط به دوره‌هاى هخامنشى، اشکانى، ساسانى، صفارى، صفویه، افشاریه، زندیه و دوران کنونى با بررسی‌هاى دقیق و مستند از روى اسناد تاریخى و قرائن موجود در نقوش برجسته و نسخه‌هاى خطى قدیم تهیه شده است تا از لباس‌هاى اصیل ایرانى در زمان‌هاى گذشته براى برگزارى جشن استفاده شود.[5]
تشکیل کمیسیون خاص در دولت
به‌دستور نخست‌وزیر، براى رسیدگى به طرح تصویب‌نامه‌ها و لوایحى که در هیئت دولت مطرح مى‌شود، کمیسیون خاص با عضویت دکتر ناصر یگانه وزیر مشاور و معاون پارلمانى نخست‌وزیر، دکتر هادى هدایتى وزیر مشاور، دکتر فرهنگ مهر معاون کل وزارت دارایى، دکتر احمد صهبایى معاون وزارت اقتصاد و دکتر مجیدى رئیس دفتر بودجه و معاون سازمان برنامه، منوچهر مدیرکل قضایى وزارت دادگسترى، دکتر صدوقى سرپرست کمیته استخدامى شوراى عالى ادارى کشور و دکتر غلامرضا معدلى مدیرکل قضایى نخست‌وزیر در محل نخست‌وزیرى تشکیل مى‌شود و کلیه تصویب‌نامه‌ها و لوایحى که در هیئت دولت مطرح مى‌شود قبلاً در این کمیسیون از لحاظ حقوقى و اقتصادى و ادارى و اجتماعى دقیقا مورد بررسى قرار خواهد گرفت سپس در هیئت دولت مطرح خواهد شد.[6]
نقدى بر مطالب روزنامه الطلیعه کویت
روزنامه کیهان امروز در نقدى بر مطالب روزنامه الطلیعه کویت درباره «تجاوز ایران به خلیج عربى»[7]؛ نوشت: متجاوز و استعمارگر و کسى که داراى هدف‌هاى امپریالیستى و توسعه‌طلبى در خاورمیانه مى‌باشد، سرهنگ ناصر رئیس حکومت مصر است که عمال و ایادى‌اش با پول‌هاى مردم تیره‌روز مصر در خاورمیانه به توطئه و دسیسه مشغول مى‌باشند. کیهان با اشاره به اطلاق خلیج عربى به خلیج فارس در روزنامه الطلیعه مى‌نویسد: هرگاه این روزنامه اهل اطلاع و صاحب سواد بود، لااقل بایستى اسنادى را که بین دولت جدیدالاستقلال کویت و دولت انگلستان مبادله و استقلال کویت، پس از مبادله آن اسناد اعلام گردید مراجعه و مرور کند، و این اسناد توسط خود دولت دوست و همسایه ایران، کویت چاپ و نشر شده است. هم در سند مربوط به تحت‌الحمایگى کویت مربوط به نیمه دوم قرن نوزدهم و هم در سند جدید اعطاى استقلال به کویت این ناحیه به نام «خلیج فارس» نامیده شده است. کیهان همچنین با رد اتهامات روزنامه کویتى در پایان یادآور مى‌شود که اگر بناى جدال قلمى باشد روزنامه‌هاى ایران هم عکس‌العمل نشان خواهند داد لیکن فکر مى‌کنیم این جدال همان چیزى است که سیاست امپریالیستى حکومت مصر مى‌خواهد و اوست که نمى‌خواهد هیچ‌گاه بین کشورهاى اسلامى برادر و دوست و هم‌جوار روابط دوستى و مودت و حسن هم‌جوارى وجود داشته باشد.[8]
تمجید از انقلاب سفید شاه
روزنامه کوریره دلاسرا چاپ رم به نقل از شاه مى‌نویسد: اقداماتى که در ایران شده است به مراتب از اقداماتى که در پاره‌اى از کشورهاى سوسیالیستى به عمل آمده مترقى‌تر است. شاه تأکید کرده است که اکنون همه مردم ایران؛ چه زن و چه مرد از حقوق اجتماعى بهره‌مندند و هر کس لیاقت دارد مى‌تواند پیش رود. تنها آزادى که اجازه داده نمى‌شود، آزادى در خیانت و بیگانه‌پرستى است. این روزنامه ایتالیایى در پایان مدعى شد: اراده راسخ و احیاکننده شاه بر همه مشکلاتى که در راه دشوار انقلاب سفید ایران وجود دارد، پیروز خواهد شد و این اصلى است که حتى مخالفان سرسخت اصلاحات اجتماعى ایران نیز به آن اعتراف دارند.
روزنامه پست تهران با نقل این مطلب به دیگر مطالب نشریات ایتالیایى درباره ایران مى‌پردازد و به نقل از مجله استرى مى‌نویسد: سفر ژنرال دوگل به ایران و بازدید ساراگات وزیر امور خارجه ایتالیا از ایران نشانه علاقه و توجهى است که کشورهاى بزرگ اروپایى به رشد و توسعه این کشور دارند. به نوشته استرى، همکارى ایران با سازمان پیمان مرکزى عامل مهمى براى حفظ توازن قوا در این منطقه حساس و عامل مثبتى براى حفظ صلح جهانى است. بدون شک، اتحاد منطقه‌اى کشورها که در راه یک هدف تلاش مى‌کنند، سبب توازن قوا و کاهش تشنج‌هاى جهانى خواهد گردید.[9]
افتتاح تأسیسات نفت ایران و ایتالیا
تأسیسات نفت شرکت نفت ایران و ایتالیا، پیش‌ازظهر امروز با پیام شاه در مرکز نفتى بهرگان افتتاح شد. شاه در این پیام با ابراز خرسندى از اجراى قرارداد تازه‌اى در صنعت نفت که به زعم وى در دنیا بى‌سابقه بوده است، آن را طلیعه فصل تازه‌اى در روابط بین کشورهاى تولیدکننده نفت و شرکت‌هاى نفتى بر پایه‌هاى جدیدى توصیف کرد که متضمن تأمین منافع بیشترى براى کشورهاست. شاه در این پیام تأکید کرد که با امکاناتى که ایران از حیث متخصص و مهندسین نفت و کارگران ممتاز و کادر ادارى مجهز دارد موقعیت خود را که همواره در حال ترقى است، بیش از پیش تحکیم خواهد کرد. به گفته شاه، منابع نفتى ایران سرمایه گرانبهاى مردم این سرزمین است که منافع حاصله از آن صرف امور تولیدى و آبادانى کشور مى‌شود.
دکتر اقبال رئیس هیئت مدیره و مدیرعامل شرکت ملى نفت ایران نیز در سخنانى اظهار داشت: قرارداد شرکت ملى نفت ایران با شرکت نفت ایتالیا که براثر آن شرکت نفت ایران و ایتالیا به وجود آمده است در نوع خود اولین قرارداد در تاریخ صنعت نفت جهان است و براى ما این امکان را به وجود آورده است که با سرمایه‌گذارى در شرکت نفت ایران و ایتالیا بهره بیشترى از عواید نفت بگیریم.[10]
اقدام وزارت اقتصاد برای رفع مشکلات تجار
به نوشته روزنامه کیهان، وزارت اقتصاد تصمیم گرفته است به منظور رفع مشکلات تجار صادرکننده و تشویق و توسعه صادرات، به تدریج با صنوف مختلف صادراتى کنفرانس‌هایى ترتیب دهد تا با توجه به پیشنهادهایى که در این کنفرانس‌ها از طرف تجار صادر کننده داده مى‌شود، طرح‌هایى تازه براى تشویق صادرات تنظیم کند.
گفته شده در این کنفرانس‌ها طرق افزایش صادرات به بهبود و ازدیاد تولید و رفع نقایص موجود بررسى مى‌شود تا برنامه‌هاى مطروحه بر طبق این نظریات براى اجرا تقسیم‌بندى شود. یک مقام وزارت اقتصاد گفت: پس از تماس با صنوف مختلف صادراتى در صورتى که لازم باشد، براى رفع مشکلات آنها طرح‌هایى تهیه مى‌کنیم تا پس از تصویب دولت به مرحله اجرا در آید.[11]
پانوشتها:
[1]ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، آزادى، تهران، مرکز بررسى اسناد تاریخى وزارت اطلاعات، 1380، ص 303 و 300.
[2]ـ بولتن خبرگزارى پارس محرمانه، ش 27، 1/2/43، ص 14 و 13.
[3]ـ حزب ایران نوین به روایت اسناد ساواک، ج 1، تهران، مرکز بررسى اسناد تاریخى وزارت اطلاعات، 1385 ـ 1380، ص 399.
[4]ـ روزنامه پست تهران، ش 3163، 30/1/43، ص 1.
[5]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11365، 30/1/43، ص 15.
[6]ـ روزنامه کیهان، ش 6217، 30/1/43، ص 12.
[7]ـ همان، 11 و 1.
[8]ـ همان، ص 11 و 1.
[9]ـ روزنامه پست تهران، ش 3163، 30/1/43، ص 4.
[10]ـ مجله تهران اکونومیست، ش 531، 5/2/43، ص 63 و 25.
[11]ـ روزنامه کیهان، ش 6217، 30/1/43، ص 9.
