سهشنبه 4 تیر 1342/ 3 صفر 1383/ 25 ژوئن 1963
5 بازدید
± انتقال آیتاللّه خمینی به پادگان عشرتآباد
آیتاللّه خمینی را امروز از پادگان قصر به پادگان عشرت آباد بردند و در یک سلول تنگ و تاریک زندانی کردند.[1]
± دیدار نمایندة شاه با آیتاللّه خوانساری
در پی فعالیت روحانیون و مراجع عظام برای بازگرداندن آرامش به فضای کشور، امروز سلیمان بهبودی از سوی شاه با آیتاللّه سیداحمد خوانساری دیدار کرد. در این دیدار که گزارش آن از زبان داماد آیتاللّه خوانساری به دست منابع اطلاعاتی تنظیم شده، آیتاللّه خوانساری گفتوگو را به حوادث روز میکشاند و میگوید: «آیا این وضع و شکاف بین دولت و اعلیحضرت و ملت باید همیشه برقرار باشد؟ آیا به مصلحت اعلیحضرت همایونی میباشد که این ملت و مردم در حال ناراحتی و تأسف باشند»؟ دربارة مالکیت ارضی هم گلایه میشود که بهتر بود با مسائل شرعی درست در میآمد. آیتاللّه خوانساری آنگاه تصریح میکند: «تساوی حقوق زن و مرد و حق رأی زنان، هم بر خلاف شرع و هم بر خلاف عرف است. نمیدانم چرا دولت با دست خودش یا دستهای دیگری، اسباب زحمت خود را فراهم کرد و اوضاع آرام را تبدیل به هرج و مرج نمود»؟ بهبودی در جواب میگوید: «کی تساوی حقوق مرد و زن انجام گرفته»؟ و سپس اضافه میکند: «آیا میدانید در کشورهای اسلامی سوریه و غیره، زنها در انتخابات شرکت مینمایند»؟ ولی آیتاللّه خوانساری به کشور سوئیس اشاره میکند که: «هنوز زنان در آنجا حق انتخاب وکیل ندارند». در این ملاقات، بهبودی آیتاللّه را به مذاکره با دولت تشویق میکند، ولی آقای خوانساری میگوید: «افکار عمومی طوری است که خیلی بعید است مردم حاضر باشند با آقای علم مذاکره کنند». بهبودی آنگاه ضمن تعریف از پاکروان پیشنهاد میکند: «هر وقت اجازه فرمایید، ایشان بیایند و مطالب خود را در میان بگذارید و با دولت به هر حال و به نحوی مذاکره کنید». آیتاللّه خوانساری در فراز دیگری از گفتوگو، به فرستادة شاه میگوید: «دولت برای چارة کار باید قدمی جلو بگذارد؛ همهاش توپ و قدرت که راه حل مشکلات نیست. اگر تودهایها دوباره روی کار آمدند، چه خواهید کرد. ولی متأسفانه دولت هیچگونه عمل عادلانه و مصالحهآمیزی انجام نداده است. اگر روحانیون آزاد شوند، قطعاً افکار عمومی تسکین پیدا خواهد کرد و روحانیون هم جرأت خواهند کرد باب مذاکره را به نحوی با دولت افتتاح نمایند». وقتی بحث به موضوع بازداشت آیتاللّه خمینی میرسد، آیتاللّه خوانساری میگوید: «او به بیماری تب مالت مبتلا است». بهبودی میگوید: «میخواهید به وسیلة دکتر نامی او را معالجه کنند»؟ و پاسخ میشنود که: «باید کاری کرد که دیگر احتیاج به معالجه در داخل زندان نباشد و وسایل آزادی او را فراهم کرد». در پایان گفتوگو، آیتاللّه خوانساری از بهبودی میخواهد که با آیتاللّه نجفی هم دیدار کند. ولی بهبودی این دیدار را به فرصت دیگری موکول میکند.[2]
± بازداشت فعالان سیاسی
همراه با پیچیدهتر شدن تحرکات اعتراضی روحانیون در تهران، مأموران ساواک امروز چند تن از فعالان سیاسی را بازداشت کردند. عباس رادنیا، ششمین عضو مؤسس نهضت آزادی،[3] علی زمانی، آموزگار فرهنگ شمیرانات و سرپرست کتابخانة زمانی در تجریش و عضو کمیتة جبهة ملی در شمیران،[4] شیخ عزیزاللّه حسنی، روحانی و فارغالتحصیل دانشکدة معقول و منقول،[5] خسرو عدالتمنش[6] و کریم گودرزی، سنگتراش پنجاه ساله جزو دستگیر شدگان هستند. این افراد در منزلشان دستگیر شدهاند.[7] هنگام دستگیری گودرزی، سرباغبان قصر سعدآباد و برادر عیال او را نیز با خود میبرند.[8] همچنین، ساواک امروز تحقیقات گستردهای را دربارة آیتاللّه حسین غفاری آذرشهری دنبال کرده است.[9]
± تکذیب گزارش ساواک دربارة مجروحین 15 خرداد
شهربانی کل کشور، طی نامهای به فرمانداری نظامی تهران، گزارش سازمان اطلاعات و امنیت کشور به نقل از دکتر شفائیان، رئیس بیمارستان شهرداری را تکذیب کرد. ساواک به نقل از شفائیان گزارش داده بود که مجروحین حادثة 15 خرداد گفتهاند با دریافت نفری سی الی پنجاه ریال، روز حادثه در تظاهرات شرکت کردهاند. ولی شهربانی کل کشور در نامة یادشده تأکید میکند: «ضمن تماس غیر محسوس با دکتر شفائیان و تحقیق از عدهای مجروحین بستری در بیمارستان شهرداری، مفاد اطلاعیه تأیید نگردیده است».[10]
± گزارش فرماندار تهران از خسارات وارده به مکانها
فرماندار تهران امروز گفت علاوه بر مؤسسات دولتی و یا وابسته به دولت، کابارة شکوفه نو، باشگاه ورزشی جعفری و شعبة بزرگ تلویزیون ثابت پاسال، بیشترین خسارت را در جریان 15 خرداد متحمل شدهاند. وی افزود خسارات جزئی مانند شکستن شیشهها، غارت اجناس مغازهها و دستفروشان، زیاد گزارش شده است.[11]
± حزب پارت
ساواک رضائیه در گزارشی به مرکز اعلام کرد مدتهاست حزب پارت در این منطقه برای آنکه شناخته نشود، به طور زیرزمینی فعالیت میکند.[12]
± افراد حزب دمکرات کردستان عراق در ایران
امروز اطلاعات داخلی ساواک طی گزارشی از ورود مخفیانة مشاور خصوصی ملامصطفی بارزانی به ایران خبر داد. عمر بابه، مدت سه روز در منزل سیدرسول دهقان بود و مأموریت او، انتقال دستورات و اساسنامة جدید حزب دموکرات عراق به بقایای افراد حزبی در ایران بوده است. در این گزارش از یازده نفر از افراد حزب دموکرات کردستان، به نام یاد شده که در تهران سکونت دارند و گویا مخفیانه با نهضت ملی کرد در مهاباد و سازمان زنان حزب دموکرات کردستان در ارتباط میباشند.[13]
± پشتیبانی از لوایح ششگانه
امروز نیز تعدادی نامه به پشتیبانی از لوایح ششگانه و انزجار نسبت به وقایع 15 خرداد در روزنامة اطلاعات به چاپ رسید.[14]
± نظر رادیو پیک ایران درباره قیام 15 خرداد
رادیو پیک ایران، در برنامة امروز، نسبت به تفسیرهایی که بر جنبة مذهبی تظاهرات 15 خرداد تأکید میکنند، واکنش نشان داد. مطبوعات خارجی در مقالههایی که این روزها منتشر کردهاند، تلاقی 15 خرداد با مراسم مذهبی را عامل شکلگیری چنین تظاهراتی معرفی نمودند. به زعم رادیو پیک ایران، البته این بخشی از واقعیت است و عدهای متعصبین مذهبی در میان تظاهرکنندگان بودهاند اما این امر به هیچ عنوان منافی خصلت ملی تظاهرات پانزدهم خرداد نمیباشد. علت طغیان مردم، بسیار عمیقتر از یک انفجار احساسات مذهبی و ناشی از خصوصیات رژیم مستبدانة ایران است.
رادیو پیک در ادامه به نامهای که روزنامة انگلیسی زبان آبزرور منتشر نموده، اشاره کرد و گفت یکی از خوانندگان این روزنامه در شمارة شانزدهم ژوئن 1963، از تفسیرهای نادرست وقایع پانزدهم خرداد در روزنامة آبزرور انتقاد کرد. این خواننده مینویسد: «درک این مسئله برای من دشوار است که مطبوعات بریتانیا چگونه میتوانند روش خود را نسبت به رژیم شاه، اخلاقاً توجیه کنند»؟ نویسنده به دامنه و دوام اعتراضات اخیر ایران اشاره میکند و نتیجه میگیرد با وجود واکنش وحشیانة نظامی، درخواست بازگشت به رژیم عادی پارلمانی و انجام انتخابات آزاد، بدیهی است که انگیزة این درگیریها، بیش از تحریکات ملایان بوده است. نویسندة نامه در پایان تأکید میکند این مخالفتها، ناشی از تردید مردم در صداقت شاه میباشد.[15] این رادیو در تحلیلی دیگر به نامة پاشا، نمایندة فدراسیون دانشجویان ایرانی مقیم بریتانیا که در برخی روزنامههای انگلستان از جمله ساندیتایمز منتشر شده، اشاره کرد و گفت پاشا، نوشتههای مطبوعات انگلیسی را که پذیرش بیچون و چرای ادعاهای شاه و علم است، زیر سؤال برده و تأکید میکند عناصر ارتجاعی در حوادث پانزدهم و شانزدهم خرداد، نقش پررنگی نداشتهاند. پاشا حوادث یاد شده را قیام مردم علیه رژیم شاه و علیه نقض قانون اساسی خوانده و ادعای شاه را که ملایان موقوفهخوار سبب تحریک ملت شدهاند، رد میکند.[16]
± سخنان اشرف پهلوی دربارة حق رأی زنان
اشرف پهلوی امروز طی کنفرانس مطبوعاتی در سفارت ایران در واشنگتن گفت اعطای حق رأی به زنان ایران یکی از اقدامات بسیار شجاعانة شاه است.[17]
± دیدار شاه با رهبران سازمان جوانان شیر و خورشید سرخ
محمدرضا پهلوی، امروز رهبران سازمان جوانان شیر و خورشید سرخ ایران را در آستانة سفر به کشورهای اروپایی، به حضور پذیرفت.[18]
± سخنان شاه دربارة مخالفت با اجرای اصلاحات ارضی
روزنامة مهر ایران، پارهای از سخنان شاه را در مصاحبه به نقل از روزنامة فرانس سوار منتشر کرده است. شاه در این مصاحبه به صراحت گفته است مخالفت با برنامههای اصلاحی ایران، هیچگونه تأثیری در اجرای این برنامه ندارد بلکه برعکس، اجرای آن را تسریع میکند.[19]
± تأخیر در افتتاح سفارت ایران در الجزیره
دولت چنین وانمود میکند که علت اصلی تأخیر در افتتاح سفارتخانة ایران در الجزیره، مشکل تأمین بودجه است. انگیزة ایران برای افتتاح سفارتخانه در این کشور تازه استقلال یافته، ایجاد روابط دوستی عنوان شده است.[20]
± گمانهزنیها دربارة مذاکرات آتی اجلاس اوپک
روزنامههای ایران، تحلیلها، پیشنهادات و گمانهزنیها دربارة دستور جلسه و مذاکرات اجلاس آتی اوپک را که روز نهم تیر در ژنو تشکیل میشود، بازتاب میدهند. روزنامة بورس از قول یک منبع موثق نوشت: «مهمترین کار نمایندگان کشورهای صادرکنندة نفت، از بین بردن هرگونه اختلاف نظر در مورد روش این کشورها در مقابل کمپانیهای نفتی است». شرکتهای نفتی بیمیل نیستند با وجود اختلافنظر میان اعضا، از قبول و اجرای خواستههای اوپک خودداری کنند.[21] کنفرانس آتی اوپک از لحاظ روال کار، جنبة مشورتی دارد.[22]
± دو دیدار امروز وزیر اقتصاد
کاردار و وابستة بازرگانی سفارت آمریکا، پیش از ظهر امروز در وزارت اقتصاد با عالیخانی دیدار کرد.[23] سفیر اردن نیز دیدار مشابهی با وزیر اقتصاد ایران برگزار کرد. گفته میشود این دیدار پیرامون مناسبات بازرگانی دو کشور و تبادل نظر صورت گرفته است.[24]
± وضعت اقتصادی کشور از نظر وزیر اقتصاد
عالیخانی در گفتوگو با خبرنگار کیهان اینترنشنال گفت تا دو ماه دیگر، بهبودی در وضع اقتصادی ممکلت نسبت به گذشته حاصل خواهد شد. وی گفت نخستوزیر از عدهای از افراد بصیر و مطلع در اقتصاد دعوت به عمل آورده تا در امور بازرگانی و وضع بازار و صنعت و احیاناً دربارة مالیات با آنان گفتوگو و تبادل نظر کند. اما وزیر اقتصاد در این مذاکرات شرکت نمیکند. وی دربارة تصمیمات و قطعنامههای کنگرة اقتصادی که در سال گذشته تشکیل شده است، توضیح داد تصمیمات این کنگره و قطعنامههای آن، برای دولت جنبة الزامی نداشت و صرفاً توصیه به دولت بود.[25]
پینوشتها:
[1]ـ معادیخواه، عبدالمجید، طلوع فجر: وقایع 15 خرداد، تهران، وزارت ارشاد اسلامی، 1361، ص 78.
[2]ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 3: زندان، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص 355 و 358.
[3]ـ یزدی، ابراهیم، مقاومت در زندان، تهران، قلم، 1377، ص 120.
[4]ـ همان، ص 126.
[5]ـ همان، ص 127.
[6]ـ همان، ص 133.
[7]ـ همان، ص 130.
[8]ـ همان، ص 131.
[9]ـ یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج 22: آیتاللّه شیخ حسین غفاری، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1382، ص 13.
[10]ـ فصلنامه 15 خرداد، ش 25، بهار 1376، ص 156 و 160.
[11]ـ مجله فردوسی، ش 123، 4/4/1342، ص 4 و 29.
[12]ـ چپ در ایران به روایت اسناد ساواک، ج 1: حزب دموکرات کردستان، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص 122.
[13]ـ همان، ص 124.
[14]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11124، 4/4/1342، ص 16.
[15]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 76، 5/4/1342، ص 7 و9.
[16]ـ همان، ش 82، 12/4/1342، ص 3.
[17]ـ روزنامه کیهان، ش 5977، 5/4/1342، ص 1.
[18]ـ همان، ص 1 و 11.
[19]ـ روزنامه مهر ایران، ش 1857، 4/4/1342، ص 1.
[20]ـ مجله خواندنیها، ش 80، 4/4/1342، ص 8.
[21]ـ روزنامه بورس، ش 457، 5//4/1342، ص 1 و 2.
[22]ـ همان، ش 456، 4/4/1342، ص 1 و 4.
[23]ـ روزنامه مهر ایران، ش 1858، 5/4/1342، ص 8.
[24]ـ همان، ش 1857، 4/4/1342، ص 8.
[25]ـ روزنامه کیهان، ش 4977، 5/4/1342، ص 1 و 11.
