سه‌شنبه 23 مهر 1342 / 26 جمادی‌الاول 1383 / 15 اکتبر 1963
13 بازدید
شهادت دو تن از مصدومان حادثه مسجد فیل
امروز اعلام شد که دو نفر از مجروحان حادثه شب گذشته مسجد فیل به شهادت رسیدند. این دو نفر مهدی یوسفی و حسین احمدپور کفاش نام دارند.[1] ساواک مشهد با ارسال تلگرامی به تهران تعداد کشته‌شدگان را دو نفر اعلام کرد و افزود اجازه دفن این دو نفر صادر شده و آنان در نیمه‌های شب دور از تظاهر مدفون خواهند شد. در این تلگرام آمده است که حال یک نفر دیگر هم چندان رضایت‌بخش نیست؛ اما بقیه خوبند و احتمال خطری نمی‌رود.[2]
درخواست نزدیکان شهدای حادثه مسجد فیل
به گزارش مأمور ساواک، سه نفر از نزدیکان مقتولین جریان اخیر قبلاً در قبرستان باغ رضوان مخفی و محل قبر دو نفر مقتول را نشان کرده‌اند تا در فرصت مناسب نبش قبر و اجساد آنها را در محل مورد نظر خود دفن نمایند، لکن چون روی قبور سنگ و علامت مشخصه‌ای نبوده از تشخیص اینکه هر یک از قبرها متعلق به کدام یک می‌باشد عاجز مانده‌اند. بنابراین قرار است به ارتشبد فتح‌الله مین‌باشیان مراجعه نموده به او بگویند ما محل قبرها را می‌دانیم ولی مشخصات آنها را به ما بگویید تا مراسم هفتم برایشان بگیریم.[3]
ساواک مشهد در پی اطلاعات مصدومین حادثه مسجد فیل
به ساواک مشهد دستور داده شد یک نفر پس از تماس با ریاست بیمارستان سوانح به آنجا برود و اگر ملاقات و بازجویی از زخمی‌شدگان مجاز بود، با مصدومین تماس گرفته اطلاعات کاملی درباره هویت، شغل، سن و نظریات آنها دربارة چگونگی وقوع حادثه بدست آورد و اگر ملاقات با مصدومین ممنوع باشد مصاحبه‌ای با رئیس بخش مربوطه یا رئیس بیمارستان انجام دهد و اطلاعات را انتقال دهد.[4]
جلسه کمیسیون امنیت استان خراسان
به گزارش مأمور ساواک، کمیسیون امنیت استان خراسان صبح امروز تشکیل جلسه داده تصمیمات لازم را در خصوص پیش‌گیری [از وقایع مشابه] (حادثه مسجد فیل) گرفته است. وضع شهر هم کاملاً عادی است و هنوز عکس‌العمل جدی از مردم دیده نشده است.[5]
بازجویی از حجت‌الاسلام هاشمی‌نژاد
حجت‌الاسلام سیدعبدالکریم هاشمی‌نژاد در سازمان اطلاعات و امنیت خراسان بازجویی شد و به سؤالات بازجو پاسخ داد و در جواب این سؤال که چه کسی به شما گفته در روی منبر مردم را علیه مقامات عالی دولت تحریک کنید، گفت موضوع تحریک علیه مقامات دولتی را جداً تکذیب می‌کنم و بسیار متأسفم که از انتقادات قانونی به تحریک علیه دولت تعبیر گردد. بنده بخاطر یک وظیفه وجدانی و با استناد به گفتة شخص اول مملکت که ایران مملکت آزادی و دمکراسی است، چند انتقاد قانونی کردم.[6]
کشف و توقیف اعلامیه آیت‌الله میلانی
مأمور ساواک به نقل از چند خدمه بازار گزارش داد اعلامیه آیت‌الله سیدهادی میلانی که در مشهد تهیه شده و قرار بود عصر امروز توسط مسافرین بازاری از مشهد به تهران رسیده در بازار توزیع شود، توسط مأموران انتظامی کشف و توقیف گردیده و قرار است مجدداً توسط افرادی که از تهران به مشهد می‌روند با آیت‌الله میلانی تماس گرفته شود. متن اعلامیه و یا نسخه چاپی آن را گرفته با خود به تهران آورده و چاپ و منتشر کنند.[7]
ابراز همدردی آیت‌الله میلانی با بازماندگان شهدای مسجد فیل
ساعت 10 صبح، عده‌ای از تجار و کسبه پایین خیابان مشهد و اطرافیان آیت‌الله شیخ مجتبی قزوینی و آیت‌الله مروارید در منزل آیت‌الله سیدمحمدهادی میلانی اجتماع کرده از وی خواستند به منظور همدردی با خانواده دو نفر از افرادی که در جریان دستگیری حجت‌الاسلام سیدعبدالکریم هاشمی‌نژاد در مسجد فیل شهید شدند، اعلام عزا و تعطیلی عمومی بنماید. آنان همچنین از وی خواستند به طور جمعی به استانداری رفته مجازات مأمورین انتظامی را که مرتکب قتل شده‌اند درخواست کنند.[8] آیت‌الله میلانی نیز به منظور ابراز همدردی با شهدای واقعه مسجد فیل، درِ خانة خود را به روی بازماندگان شهدا گشود و با توجه به ممانعت شهربانی از برگزاری مجلس ترحیم برای شهدا، از مردم دعوت کرد تا در خانه او از شهیدان واقعه مسجد فیل تجلیل به عمل آورند. بیت آیت‌الله قمی نیز از مردم خواست چهارشنبه 5 جمادی‌الثانی به منظور گرامیداشت یاد شهیدان به منزل آیت‌الله قمی بروند.[9]
تحقیق ساواک درباره اعلامیه‌ای به نام آیت‌الله مرعشی
سازمان اطلاعات و امنیت تهران در تلگرامی به ساواک قم خواست درباره اعلامیه‌ای که به نام آیت‌الله مرعشی چاپ و منتشر شده تحقیق کنند و اعلام کنند آیا این اعلامیه با امضا و اطلاع آیت‌الله مرعشی بوده یا خیر، ناشران آن چه کسانی هستند و در چند نسخه آن را چاپ و پخش کرده‌اند.[10]
آزادی حجت‌الاسلام احمدی فروشانی با قید التزام
حجت‌الاسلام سیدمحمد احمدی فروشانی که به اتهام اهانت به «مقام شامخ سلطنت» و تحریک مردم دستگیر شده بود با وساطت حاج‌آقا رحیم ارباب، از روحانیون متنفذ و مرجع تقلید مردم اصفهان، با قید التزام به مبلغ سی هزار ریال و شرط عدم خروج از حوزه قضایی دادسرای نظامی اصفهان از زندان آزاد شد.[11]
مراسم جشن مهرگان با حضور شاه
مراسم جشن مهرگان عصر امروز با حضور محمدرضا پهلوی و فرح دیبا در سالن سرپوشیده محمدرضا پهلوی برگزار شد. در این مراسم نخست‌وزیر، اعضای هیئت دولت، نمایندگان سیاسی کشورهای خارجی، سناتورها، وکلای مجلس شورای ملی، مدیران مطبوعات و جمعی از فرهنگیان با بانوانشان حضور داشتند.[12]
جشن پایان تحصیلی دانشگاه نظامی و سپاه دانش
پیش‌ازظهر جشن پایان تحصیلی دوره چهل‌وچهارم دانشگاه نظامی و دوره دوم سپاه دانش با حضور محمدرضا پهلوی، غلامرضا پهلوی، هیئت دولت و عده‌ای از شخصیت‌های کشوری و لشکری برگزار شد. با ورود محمدرضا پهلوی به پادگان سلطنت‌آباد، گارد احترام احترامات نظامی به عمل آورد و سرود خوانده شد سپس سرتیپ قره‌باغی فرمانده دانشگاه گزارشی بیان کرد و بدنبال آن دکتر خانلری، وزیر فرهنگ درباره سپاهیان دانش گزارشی داد. پس از آن مراسم سوگند سپاهیان دانش انجام شد و به دنبال آن محمدرضا پهلوی گواهی‌نامه‌ها و جوایز و سردوشی‌ها را اعطا کرد.[13]
ریاست مجلس در دست عبدالله ریاضی
جلسه علنی بعدازظهر مجلس شورای ملی که به ریاست سنی عنایت‌الله نصیری تشکیل شد، رأی‌گیری برای انتخاب ریاست مجلس انجام گرفت و مهندس عبدالله ریاضی با 187 رأی موافق به ریاست مجلس رسید و در نطق کوتاهی از اینکه همکارانش او را به ریاست مجلس برگزیدند تشکر کرد.[14] در این رأی‌گیری دکتر باقر عاملی و دکتر شفیع امین به عنوان نایب رئیس و مصطفی الموتی، صادق احمدی، مجید عدل، سیدجواد مهذب، افراسیاب کیا و امیرقاسم معینی به عنوان منشی و غلامرضا آصفی، ضیاءالدین شادمان و ولی قراچورلو به عنوان کارپرداز انتخاب شدند.[15]
احتمال تغییرات اساسی در کابینه
به نوشته روزنامه پست تهران، در محافل سیاسی تهران بحث بر سر ترکیب کابینه سوم اسدالله علم بود و اظهارنظرهای مختلفی در این باره می‌شد. در عین حالی که مجلسین در هفته جاری آمادگی خود را اعلام خواهند کرد دولت پس از پایان سفر رسمی رئیس جمهوری فرانسه استعفا خواهد کرد و به احتمال بسیار قوی علم مجدداً از سوی محمدرضا پهلوی مأمور تشکیل کابینه خواهد شد. به عقیده مقامات مطلع، با توجه به برنامه‌های دولت آینده که در رأس آن اجرای قوانین ششگانه شاه و ملت قرار دارد، نیاز به کادر جوان و تحصیل‌کرده بیش از پیش احساس می‌شود و به همین دلیل احتمال می‌رود تغییرات اساسی در کابینه، استانداران، فرمانداران و رؤسای سازمان‌های دولتی داده شود.[16]
آغاز سفر رئیس جمهوری فرانسه به ایران
خبرگزاری‌های فرانسه و یونایتدپرس از آغاز سفر رئیس جمهوری فرانسه به ایران خبر دادند و نوشتند: «شارل دوگل» امروز برای بازدید چهار روزه رسمی از ایران، پاریس را ترک گفت. ناظران سیاسی اظهار عقیده می‌کنند مسافرت پرزیدنت «شارل دوگل» کوشش برای عرضه سیاست خارجی فرانسوی در خاورمیانه است. در این سفر مادام دوگل همسر رئیس جمهوری، «موریس گودومورویل» وزیر امور خارجه، «برنارد دوراند» مسئول امور کابینه و سه مشاور سیاسی با رئیس جمهوری فرانسه همراه هستند. این خبرگزاری در ادامه به تحلیل چرایی این سفر از نگاه ناظران سیاسی پرداخته افزود: «مسافرت «پرزیدنت دوگل» به ایران پاسخ بازدید محمدرضا پهلوی از فرانسه است. اما ناظران سیاسی معتقدند این مسافرت موقعی صورت می‌گیرد که به عقیده محافل سیاسی فرانسه، محبوبیت امریکا در ایران از هر زمان دیگری کمتر است. شاهنشاه ایران دو سال پیش رسماً از فرانسه بازدید کرد. همچنین به‌عقیده ناظران سیاسی، ژنرال دوگل این مسافرت را در موقعی انجام می‌دهد که می‌تواند حداکثر حمایت را برای سیاست خود جلب کند. از جمله این سیاست عقیده و ایمان آشکارای دوگل به ایجاد یک نیروی «سوم» جهانی، یعنی یک اروپای متحد و فارغ از نفوذ ایالات متحده است که می‌تواند وضع فعلی توازن دوطرفه قوا را متحول سازد. این ناظران سیاسی خاطرنشان می‌سازند که ایران ظاهراً از برخی جنبه‌های سیاست خارجی ایالات متحده امریکا زده شده است و همزمان با آن، رژیم تهران پیشنهاد فرانسه را در مورد بی‌طرفی ویتنام ستوده است. بر پایه این گزارش، شاه ایران کاخ مجلل گلها (گلستان) خود را در اختیار میهمانان فرانسوی گذاشته است. امروز یک هواپیمای نظامی حامل کارد و چنگال مخصوص دوگل، ظروف نقره و سایر اسباب و ادوات خانگی، عازم تهران شده است و قرار است یک هواپیما نیز حامل یخچال‌های متعدد محتوی خوراک‌های مورد علاقه که باید در ضیافت دوگل به افتخار شاهنشاه و شهبانو فرح «سرو» شود، به سوی تهران پرواز کند.
شاه ایران در مدت چهار روز اقامت دوگل در ایران میهمان خود را با اتومبیل به چند شهر از جمله شیراز، اصفهان و «پرسپولیس» خواهد برد.[17]
تحلیل چرایی سفر رئیس جمهور فرانسه به ایران
رادیو پیک ایران، در گزارش خبری عصر امروز خود به تحلیل چرایی سفر ژنرال دوگل به ایران پرداخت و علت اصلی آن را تلاش بیشتر فرانسه و کشورهای اروپایی برای تصاحب هرچه بیشتر بازار و بانک‌ها و صنایع ایران عنوان کرد و نوشت: «شاه، دیروز ملکه را راه انداخت و فردا از ژنرال «دوگل» رئیس جمهوری فرانسه استقبال خواهد کرد بدین‌سان فردا رئیس دولت دیگری از کشورهای عضو بازار مشترک وارد ایران خواهد شد. چرا «دوگل» به ایران می‌آید؟ دربار شاه چندی پیش طی اعلامیه‌ای هدف این مسافرت را به مثابه پاسخ به مسافرتی که یک سال و اندی پیش شاه به پاریس نموده بود توصیف کرد. ولی بر کسی پوشیده نیست که منظور مسافرت «دوگل» نماینده انحصارهای فرانسوی است. «دوگل» رئیس دولتی است که یکی از گردانندگان اساسی بازار مشترک می‌باشد. انحصارهای فرانسوی نیاز مبرمی به بازار دارند. بازاری که بتوان در آن کالاهای صنعتی تولیدی فرانسوی را به فروش برساند، بازاری که بتوان با صدور سرمایه هر چه بیشتر اهرم‌های اقتصادی آن را در دست گرفت. در سایه خیانت رژیمی که پس از کودتای 28 مرداد بر میهن ما مسلط شده، هم‌اکنون ایران یکی از این بازارها است که امپریالیست‌های امریکایی، فرانسوی، انگلیسی، هلندی و غیره دربست در اختیار دارند. در این میان دعوا بر سر رسوخ هرچه بیشتر این و یا آن سرمایه امپریالیستی نیست. مشاجره بر سر تصاحب اهرم‌های اقتصادی و سیاسی کشور توسط این و یا آن کشور امپریالیستی است. در مبارزه‌ای که بین استعمارگران امریکا و انگلیس از جانبی و اعضای بازار مشترک که بر رأس آنها فرانسه و آلمان غربی قرار دارند، از جانب دیگر برای تصاحب لقمه چرب و نرمی چون ایران در گرفته، هر یک از طرفین سعی دارند رقبای خود را از میدان به‌در برده و جانشین آنها گردند. این رادیو سپس با ذکر مواردی از زیاده‌خواهی‌های فرانسوی‌ها از ایران می‌افزاید: 7/11 درصد از سهام بانک توسعه صنعتی و معدنی ایران متعلق به سرمایه‌داران فرانسوی است. در بانک اعتبارات ایران تعداد سهامداران ایرانی 450 نفر است و حال آنکه سهام گروه فرانسوی در دست چهار مؤسسه متمرکز گردیده است. این چهار مؤسسه سالیانه میلیون‌ها دلار از کشور را به عناوین مختلف، از جمله به اسم سود ویژه از ایران خارج می‌کنند. پیک ایران سپس با طرح این پرسش که کدام سرمایه فرانسوی تا کنون در میهن ما برای احداث کارخانه‌ای که قادر باشد بازار ایران را از کالاهای صنعتی خارجی بی نیاز سازد به کار افتاده است؟ می‌افزاید: انحصارهای فرانسوی فقط در رشته‌هایی سرمایه‌گذاری می‌کنند که موجب افزایش واردات کالاهای ساخته شده به ایران گردد. فرانسه یکی از این کشورها است. فرانسه مواد خام را به قیمت نازل از ایران می‌خرد و خود فرآورده‌های صنعتی و بویژه ماشین‌آلات را به قیمت گزاف به ما می‌فروشد و از همین مبادله غیر متعادل سالیانه میلیون‌ها دلار سود ویژه بدست می‌آورد.[18]
اقدامات هیئت نمایندگی بانک بین‌المللی در سفر به ایران
به نوشته روزنامه کیهان هیئت نمایندگی بانک بین‌المللی اواسط آبان ماه به ایران می‌آید تا کلیه طرح‌هایی را که برای اجرای آنها از بانک بین‌المللی تقاضای وام شده مورد بررسی قرار دهد و اهمیت عمرانی و اقتصادی آنها را برآورد نماید و حاصل مطالعات و تحقیقاتش را در گزارشی به مقامات بانک تقدیم کند. این هیئت همچنین درباره مقدمات شرایط پرداخت و دریافت وام با مقامات سازمان برنامه مذاکره خواهد کرد. به نوشته این روزنامه، بانک بین‌المللی به طرح‌های راهسازی ایران وام می‌دهد و اجرای کلیه طرح‌ها را زیر نظر می‌گیرد و هر چند وقت یک بار برای بازدید از مراحل پیشرفت طرح‌های مزبور، کارشناسان خود را به ایران می‌فرستد.[19]
اتصال استان خراسان به اروپا و آسیای جنوب‌شرقی
به نوشته روزنامه مرد مبارز، به‌زودی استان خراسان بوسیله یک راه سراسری به اروپا و آسیای جنوب شرقی متصل خواهد شد. گفته می‌شود راه مزبور راهی ترانزیتی است که از پاکستان شروع و از طریق افغانستان به مشهد متصل شده از طریق گرگان و مازندران و گیلان به آذربایجان رسیده از سرحد ترکیه عبور و به راه‌های کشورهای اروپایی متصل می‌شود. با احداث این راه، خراسان در موقعیت ممتازی قرار خواهد گرفت و از نظر حمل و نقل کالاهای ترانزیتی بین کشورهای آسیای جنوبی و اروپا، صادرات ایران در اسرع وقت به کشورهای خارجی خواهد رسید.[20]
استوارنامه سفیر ایران در بغداد
دکتر مشایخ فریدنی سفیرکبیر ایران در بغداد با مارشال عبدالسلام عارف رئیس جمهوری عراق ملاقات و استوارنامه خود را به وی تسلیم کرد.[21]
مقررات خاص در زمان حضور رئیس جمهور فرانسه در ایران
پلیس تهران به مناسبت سفر قریب‌الوقوع ژنرال دوگل، رئیس جمهوری فرانسه، با صدور اطلاعیه‌ای از برقراری مقررات خاص در دوران حضور دوگل در ایران خبر داد.[22]
پی‌نوشتها:
[1]- جلالی، غلامرضا، تقویم تاریخ خراسان از مشروطه تا انقلاب اسلامی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1377، ص 190 و 350.
[2]- همان.
[3]- یاران امام به روایت اسناد، ج 5: عبدالکریم هاشمی نژاد، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1377، ص 75.
[4]- همان، ص 73.
[5]- همان، ص 42.
[6]- همان، ص 58 و 55.
[7]- آیت‌الله العظمی سیدمحمدهادی میلانی، ج اول، تهران مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1380، ص 392.
[8]- جلالی، غلامرضا، همان، ص 190؛ جلالی، غلامرضا، مشهد در بامداد نهضت امام خمینی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1378، ص 212 و 209.
[9]- جلالی، غلامرضا، مشهد در بامداد نهضت امام خمینی، همان، ص 212و 209.
[10]- حضرت آیت‌الله العظمی سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی به روایت اسناد ساواک، ج 1، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1388، ص 263.
[11]- یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج 35: روشنگردوران حجت الاسلام سیدمحمد احمدی، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1389، ص 37 و 32.
[12]- مجله ترقی، ش 1084، 29/7/1342، ص 3.
[13]- روزنامه کیهان، ش 6070، 23/7/1342، ص 12.
[14]- روزنامه خراسان، ش 4143، 24/7/1342، ص 1 و 2.
[15]- مروارید، یونس، از مشروطه تا جمهوری؛ نگاهی به ادوار مجالس قانونگذاری در دوران مشروطیت، تهران، انتشارات اوحدی، 1377، ص 720 و 719.
[16]- روزنامه پست تهران، ش 3019، 23/7/1342، ص 1 و 2.
[17]- بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 169، 25/7/1342، ص 3 و 4 و 5.
[18]- همان، ش 168، 24/7/1342، ص 4 و 5.
[19]- روزنامه کیهان، ش 6070، 23/7/1342، ص 9.
[20]- روزنامه مرد مبارز، ش 782، 23/7/1342، ص 4.
[21]- روزنامه کیهان، ش 6071، 24/7/1342، ص 16.
[22]- روزنامه مهر ایران، ش 1946، 24/7/1342، ص 8.
