دوشنبه 29 بهمن 1341 23 رمضان 1382 18 فوریه 1963
10 بازدید
□ خبر سلامتی علمای مقیم نجف
به دنبال وقوع کودتای نظامی که بر اثر آن جان بسیاری از مردم عراق و دیگر اتباع کشورهای خارجی مقیم شهرهای مختلف به خطر افتاد، آیتالله بهبهانی هفتة پیش در تلگرافی، جویای احوال علما و طلاب ایرانی مقیم عراق شد که امروز پاسخ تلگراف ایشان از سوی آیات عظام حکیم، خوئی و شاهرودی واصل شد. هر کدام از ایشان در تلگرافهای جداگانه، ضمن ابراز تشکر، سلامتی خود و دیگر طلاب علوم دینی ایرانی مقیم نجف اشرف را اعلام کردند.[i]
□ ترمیم کابینة اسدالله علم
جلسة هیئت دولت در ساعت 17 به ریاست اسدالله علم در کاخ نخستوزیری تشکیل شد. علم پس از صحبتهای اولیه، با اعلام این نکته که چون اجرای لوایح ششگانه نیاز به نیروی تازهتری دارد و باید برای اجرای آن، دولت جدیدی روی کار بیاید، از تصمیم خود مبنی بر استعفای دولتش خبر داد.[ii] او بعد از اعلام این تصمیم، پیشنهاد کرد که هیئت وزیران، دستهجمعی استعفا کنند و در این باره هم عریضهای به حضور شاه نوشته شد.[iii]
علم در حدود ساعت 20 به آبعلی رفت تا استعفانامهاش را به محمدرضا پهلوی که برای استراحت زمستانی در آنجا به سر میبرد، تسلیم کند. شاه استعفای هیئت دولت را پذیرفت. بدینترتیب عمر اولین دولت اسدالله علم که در 28 تیر ماه امسال معرفی شده و زمام امور دولت را در دست گرفته بود، پس از 7 ماه پایان یافت.[iv] استعفای دولت و پذیرش آن از سوی شاه، به وسیلة اعلامیهای که امشب در تهران توزیع و از طریق رادیو هم پخش شد، به اطلاع مردم رسید.[v]
اما هنوز یک ساعت و نیم از تقدیم استعفانامة علم نگذشته بود که محمدرضا پهلوی، بار دیگر وی را مأمور تشکیل کابینة جدید کرد. در ساعت 21:30 دقیقة امشب، شاه با صدور فرمان نخستوزیری، علم را به نخستوزیری منصوب کرد تا کابینة جدید خود را تشکیل دهد و معرفی کند.[vi] با این اتفاق میتوان گفت که علم به ترمیم کابینهاش خواهد پرداخت و در برخی از وزارتخانهها، دست به تغییراتی خواهد زد.[vii]
□ دستگیری حجتالاسلام اسلامی
حجتالاسلام شیخ عباسعلی اسلامی که در چند شب گذشتة ماه رمضان در مسجد قائمیه بندر پهلوی [انزلی] برضد حکومت پهلوی سخنرانی کرده بود، امروز دستگیر شد.[viii] او پیش از این در بازجوییهایی که مأموران ساواک از وی کرده بودند، تعهد داده بود که دیگر برخلاف مصالح کشور در منابر و مساجد سخن نگوید و به دور از مسائل سیاسی، فقط به مسائل مذهبی و دینی بپردازد. اما با این اقدام او، برای ساواک معلوم شد که تعهد او بیشتر برای گریز از بند ساواک بوده است و او همچنان در مخالفت با اقدامات و برنامههای دولت، فعالیتش را ادامه میدهد.
□ کمیسیون مربوط به مسائل کنفرانس اقتصادی
صبح امروز با حضور وزیران بازرگانی، صنایع و معادن و شش نفر از نمایندگان دو اتاق بازرگانی و صنایع و معادن، کمیسیونی برای تبادل نظر و ایجاد هماهنگی بین نظریات دولت و دو اتاق مزبور، تشکیل شد. این جلسه در دفتر کار وزیر بازرگانی به مدت 2:30 طول کشید و مسائل مربوط به کنفرانس اقتصادی و طرحهایی که طرفین دربارة چگونگی کار کنفرانس تدوین کرده بودند، مطرح شد و بخشی از آنها مورد بررسی قرار گرفت.[ix]
کمیسیون حاضر در روزهای آینده هم تشکیل جلسه خواهد داد و احتمال دارد جلساتی با دیگر گروههایی از سازمانهای مختلف برگزار کند که برای شرکت در کنفرانس دعوت میشوند.[x]
□ اقدامات ساواک برای مراسم سالگرد نواب صفوی
ساواک مرکزی در نامهای با اعلام این خبر که احتمالاً همزمان با فرارسیدن هفتمین سالگرد درگذشت سیدمجتبی نواب صفوی، برخی از علمای قم قصد دارند روز چهارم اسفند ماه، برای او مجلس یادبودی در قم و سایر مراکز علمی و دینی در شهرستانها برپا کنند، از ساواک قم خواست تا در این مورد پیشبینیهای لازم را معمول دارد و در صورت مشاهدة هر اقدامی در این باره، از برپایی چنان مجالسی جلوگیری کند.[xi]
□ دانشجویان خواستار آزادی استادان خود
دانشجویان سال سوم و چهارم دانشکدة فنی دانشگاه تهران، در نامهای که خطاب به رئیس دانشگاه، احمد فرهاد معتمد، نوشتند، ضمن جلب توجه او به حفظ نظم و آرامش و ایجاد وحدت نظر بیشتر برای محترم شمردن حقوق دانشگاهیان، بازداشت چند تن از استادان خود را پیش کشیدند و مشکلاتی را برشمردند که در این باره متوجه دانشجویان و دانشگاه شده است. آنان در این نامه از استادان خود، بازرگان، حسیبی و خلیلی نام بردند که بازداشت شدهاند و حتی از حق ملاقات هم محروم هستند.
این دانشجویان در نامة خود از رئیس دانشگاه خواستند که «شایسته است هرچه زودتر در مورد آزادی استادان محترم و بازگردانیدن آنان به کلاس درس، اقدامات لازم را به عمل آورید و دانشجویان را از بلاتکلیفی برهانید و عملاً علاقة خود را به برنامههای دانشگاه و حفظ حقوق استادان و دانشجویان ابراز دارید».[xii]
□ مذاکرات نفتی وزیر کشور در هندوستان
صادق امیرعزیزی (وزیر کشور) که هماکنون در هند به سر میبرد، از مناطق نفت آن کشور، واقع در گُجرات، دیدن کرد و سپس به دهلی نو رفت. او در گفتوگویی، ضمن ابراز تأثر از کوششها و فعالیتهای نفتی هندوستان، اظهار کرد که به دنبال ملاقات اولیه با وزیر معادن و سوخت هند، بار دیگر در مورد مسائل مختلف مربوط به نفت، مذاکره کنند.[xiii]
□ ادامة بررسی بودجة سال آینده
در جلسهای که عصر امروز در دفتر وزیر دارایی تشکیل شد، کسر بودجة سال 1342 ش و انعکاس آن در بودجة کل سال مزبور، بررسی شد. این جلسه به ریاست وزیر دارایی بود و متصدیان و ذیحسابان وزارت دارایی در آن حاضر بودند. آنها بودجة سال آیندة چند سازمان اداری، از جمله وزارت بهداری را بررسی و به ارقام درآمد و هزینة سازمانها رسیدگی کردند.[xiv] سپس وزیر دارایی اظهار نمود که با وجود تحصیل مالیاتهایی که به دوش مردم گذاشته شده، دولت نتوانسته است تعادلی در بودجه ایجاد کند.[xv] این در حالی است که نخستوزیر از تنظیم و تهیة بودجه سال 1342 ش قبل از پایان امسال خبر و وعده میدهد که بودجة سال بعد متعادل خواهد بود.[xvi]
□ استعفای عدل از دبیرکلی حزب مردم
یحیی عدل، دبیرکل حزب مردم، در یک جلسة چهار ساعتی، بعد از مذاکره و مباحثه، از دبیرکلی کمیتة مرکزی این حزب استعفا کرد. دربارة علت یا علل استعفای او، منابع آگاه مطلبی منتشر نکردهاند. به همین سبب، شورای مرکزی حزب مردم قرار است روز شنبة هفتة آینده (16 اسفند ماه) تشکیل جلسه دهند و ضمن بررسی علت استعفای عدل، از اقدام او جلوگیری کنند. چنانچه اعضای شورای مرکزی نتوانستند به این اقدام توفیق یابند، در آن جلسه برای تعیین سرنوشت حزب، تصمیمگیری میکنند.[xvii]
□ گسترش مناسبات دوستانة ایران و ترکیه
فریدون جمال ارکین (وزیر امور خارجة ترکیه) ضمن سخنرانیای که امروز در پارلمان آن کشور ایراد کرد، مسافرت محمدرضا پهلوی را به ترکیه، موجب افزایش دوستیها و همکاریهای متقابل دانست و گفت: «مناسبات دوستانة ایران و ترکیه هر روز بیش از پیش گسترش مییابد و ما با علاقهمندی هرچه تمامتر برای استوار شدن این روابط کوشش میکنیم». او دربارة سیاست خارجی کشور خود اظهار داشت: «روابط ترکیه با دولت پاکستان که مانند ایران عضو سازمان پیمان مرکزی است نیز بسیار صمیمانه است و کوشش میشود که این مناسبات گسترش یابد». ارکین در ادامة سخنرانی خود دربارة دوستی ترکیه با کشورهای ایالات متحده آمریکا، آلمان غربی و انگلستان به بحث پرداخت و اعلام کرد که ترکیه در تعهدات خود به پیمان آتلانتیک شمالی، جدی است.[xviii]
□ موافقتنامة ترانزیتی ایران و شوروی
برزگر (مدیرعامل شرکت معاملات خارجی) به نمایندگی از این شرکت، همایون (مدیرکل وزارت بازرگانی) از طرف وزارت بازرگانی و سعیدی (مدیرکل بهرهبرداری راهآهن) از طرف شرکت راهآهن به عنوان نمایندگان دولت ایران معین شدند تا در کمیسیونی شرکت کنند که قرار است برای تدوین آئیننامة مشترک ترانزیت ایران و شوروی تشکیل شود. دولت شوروی هم در چند روز آینده، نمایندگان خود را برای عضویت در این کمیسیون معرفی خواهد کرد تا با تشکیل کمیسیون یاد شده، نحوة حمل و نقل کالاهای ترانزیتی دو کشور و شرکتهای باربری که صلاحیت حمل کالاهای ترانزیتی دارند، در آئیننامهای مشخص شود. پیشبینی میشود که از اوایل اسفند ماه، موافقتنامة ترانزیتی ایران و شوروی عملاً به موقع، اجرا گذاشته شود.[xix]
□ انعکاس حوادث عراق در محافل سیاسی ایران
از کودتای نظامی عارف و تغییر دولت عراق، حدود ده روز میگذرد. در فاصلة این چند روز وقایع مربوط به آن کشور و آماری که از کشتهشدگان و دستگیرشدگان منتشر میشود، از مهمترین اخبار محافل سیاسی و خبری ایران است. برخی بر این باورند که این حوادث موجب شد حدود یک هفته، مسائل داخلی کشور در رسانههای خبری پوشیده بماند؛ که از جملة مهمترین آن مسائل، بودجة سال آینده و انعکاس آثار کسری آن در جامعه است. از سوی دیگر برخی میگویند که توجه دولت به مناطق جنوبی کشور و سفر نخستوزیر به همراه چند تن از اعضای کابینهاش، به دنبال وقوع کودتای عراق، با آن بیارتباط نبوده است؛ چه سفر سریع دولت به خوزستان، در گیرودار حوادث عراق، واکنش محافل سیاسی را برانگیخت و در تحلیلی، آن را دستبرد به پان عربیسم، که با روی کار آمدن دولت جدید امکان تشدید آن وجود دارد، تلقی کردند. به نظر این محافل، دولت سعی دارد منطقة جنوب را به سرعت به مرزی از ترقی و عمران برساند تا برای گروههای جویای کار از سایر نقاط کشور جذاب باشد و دولت به هدفی دست یابد که در این منطقه، برای رسیدن به قدرتِ تولیدی قوی در سواحل شمالی خلیجفارس و دستیابی به برتری و تسلط ایران در خلیجفارس دنبال میکند.[xx]
پینوشتها:
[i]. روزنامه کیهان، ش 8578، 29 بهمن 1341، ص 1 و 2.
[ii]. گاهنامه پنجاه سال شاهنشاهی، جلد دوم، نشریه کتابخانه پهلوی، بیتا، ص 1622.
[iii]. قیام پانزده خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 1، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص 504؛ روزنامه پست تهران، ش 2851، 30 بهمن 1341، ص 1 و 4.
[iv]. مجله سپید و سیاه، ش 494، 3 اسفند 1341، ص 2.
[v]. روزنامه کیهان، ش 5879، 30 بهمن 1341، ص 11.
[vi]. روزنامه بورس، ش 383، 30 بهمن 1341، ص 1 و 4.
[vii]. روزنامه مرد مبارز، ش 713، 29 بهمن 1341، ص 1.
[viii]. کرمیپور، حمید، جامعه تعلیمات اسلامی، تهران، اطلاعات، 1380، ص 207.
[ix]. روزنامه بورس، ش 383، 30 بهمن 1341، ص 1 و 4.
[x]. روزنامه اطلاعات، ش 11026، 29 بهمن 1341، ص 15.
[xi]. منصوری، جواد، تاریخ قیام پانزده خرداد به روایت اسناد، ج 1، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1377، ص 51.
[xii]. اسناد از جنبش دانشجوئی در ایران (1322 تا 1357)، ج 1، به کوشش علیرضا اسماعیلی، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1381، ص 436 و 437.
[xiii]. روزنامه پست تهران، ش 2851، 30 بهمن 1341، ص 4.
[xiv]. روزنامه پست تهران، ش 2850، 29 بهمن 1341، ص 4.
[xv]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 273، 1 اسفند 1341، ص 25.
[xvi]. روزنامه مهر ایران، ش 2767، 29 بهمن 1341، ص 1 و 4.
[xvii]. روزنامه اطلاعات، ش 11028، 1 اسفند 1341، ص 16.
[xviii]. روزنامه اطلاعات، ش 11027، 30 بهمن 1341، ص 13.
[xix]. همان، ش 11026، 29 بهمن 1341، ص 8.
[xx]. روزنامه پیغام امروز، س 4، ش 876، 29 بهمن 1341، ص1 و 5.
