یکشنبه 5 خرداد 1342/ 2 محرم 1383/ 26 می1963
6 بازدید
± اسامی وعاظ اعزامی برای تبلیغ علیه دولت
ساواک فهرستی از اسامی وعاظی را که تصمیم دارند از سوی آیتالله خمینی علاوه بر آبادان، به کشورهای قطر، کویت، بحرین و پاکستان اعزام شوند، تهیه کرده است. طبق خبر گزارشگر ساواک، این تعداد از روحانیون و وعاظ مأموریت دارند که در مدت اقامت خود در آن کشورها، علیه دولت ایران تبلیع نمایند. اسامی آنان به ترتیب زیر است: 1ـ شیخ ابوالقاسم خزعلی بروجردی، از قم به کویت 2ـ شیخ محمد منتظری یزدی، از قم به کویت 3ـ علیاکبر کافی خراسانی، از قم به کویت 4ـ سید احمد امامی اصفهانی، از قم به کویت 5ـ سیدمحمدرضا سعیدی خراسانی، از قم به کویت 6ـ علی دوانی، از قم به کویت 7ـ شیخ نعمت ادیبی، از قم به کویت 8ـ شیخ عباس صالحی، از قم به کویت 9ـ شیخ حسین تهرانی، از قم به کویت 10ـ سید عباس معصومی، از قم به قطر 11ـ سید مصطفی علوی، از قم به کویت 12ـ سید عبدالحسین مشکوه، از قم به قطر یا بحرین 13ـ سید جواد الیاسی، از آبادان به کویت 14ـ سید عباس مهری، از خرمشهر به کویت 15ـ شیخ محمد نصراللهی، از خراسان به کویت 16ـ شیخ مرتضی ناطق، از خراسان به کویت 17ـ سید علی بمان مدنی، از خراسان به قصد مسافرت به پاکستان 18ـ محمد مفتح و جعفر سبحانی، از قم به قصد مسافرت به آبادان.[1]
± تأکید رئیس ساواک بر حفظ آرامش در منطقة فارس
حسن پاکروان (رئیس ساواک) در پاسخ به رئیس ساواک شیراز با تأکید بر اینکه همچنان آرامش را در منطقة حوزة ریاست خود حفظ کند، اعلام کرد چنانچه این منظور با مساعدت و مدارا به دست نیامد، کمیسیون امنیت اجتماعی، تشکیل و دربارة برقراری آرامش و جلوگیری از ناآرامیها، پیشنهادهایی را مطرح و به مرکز گزارش نماید.[2] در تلگراف دیگری که باز با امضای پاکروان به ساواک فارس مخابره شده، ضمن تأکید بر حفظ آرامش و در صورت لزوم، تشکیل کمیسیون امنیت اجتماعی و تهیه و ارسال گزارش اقدامات انجام شده به تهران، اطلاع داده شده است که عدهای از وعاظ و روحانیون از طرف آیات عظام، خمینی و شریعتمداری به شهرستانها و روستاها اعزام شدهاند تا به سود آنان و بر ضد دولت تبلیغ کنند.[3]
± اعلامیة آیتالله خمینی خطاب به مبلغین و هیئتهای عزاداری
آیتالله خمینی اعلامیهای خطاب به عموم مبلغین، خطبا و هیئتهای عزاداری صادر کرد و به تهدیدات دولت که مبلغان مذهبی را ملزم به رعایت موارد مورد نظر خود در منابر و سخنرانیهای ماه محرم کرده بود، پاسخ داد. او در اعلامیة یاد شده، اینگونه اقدامات را بیارزش و فاقد وجاهت قانونی دانسته است. متن کامل اعلامیة وی به شرح زیر است: «بسماللهالرحمنالرحیم. به عموم حضرات مبلغین محترم و خطباء معظم (کثرالله امثالهم) و عموم هیئات محترم عزاداران سید جانبازان (علیهالصلوه و السلام) محترماً معروض میدارد در این ایام که دستگاه جبار از خوف آنکه مبادا در منابر و مجامع مسلمین، شرح مظالم و اعمال خلاف انسانی و ضددینی و ضدملی آن داده شود، دست به رسوایی دیگری زده و در صدد گرفتن التزام و تعهد از مبلغین محترم و سران هیئات عزادار است که از مظالم دم نزنند و دستگاه جبار را به خودسری واگذارند. ... لازم است تذکر دهم که این التزامات علاوه بر آنکه ارزش قانونی نداشته و مخالفت با آن هیچ اثری ندارد، التزام گیرندگان، مجرم و قابل تعقیب هستند. عجب است که دستگاه بیپروا ادعا دارد که قاطبة ملت با اوست و از پشتیبانی اکثریت قاطع برخوردار است. با این وصف در تمام شهرستانها، قراء و قصبات، به دست و پا افتاده و با ارعاب و تهدید ملت، خفقان ایجاد میکند. اگر این ادعا صحیح است، ملت را این چند روز به حال خود واگذارند تا از پشتیبانی مردم متمتع شده، موافقت شش میلیونی به همة ملل جهان ظاهر شود والا اشاعة اکاذیب برای تشویش افکار عامه برخلاف مصالح اسلام و مملکت، جرم و قابل تعقیب است. حضرات مبلغین عظام، هیئات محترم و سران دستههای عزادار مستحضر شوند که لازم است فریضة دینی خود را در این ایام در اجتماعات مسلمین ادا کنند و از سید مظلومان، فداکاری در راه احیای شریعت را فراگیرند و از توهم چند روز حبس و زجر نهراسند. «ولاتهنوا و لاتحزنوا و انتم الاعلون ان کنتم مؤمنین» آقایان بدانند که خطر امروز بر اسلام کمتر از خطر بنیامیه نیست. دستگاه جبار با تمام قوا با اسرائیل و عمال آنها (فرقة ضال و مضله) همراهی میکند. دستگاه تبلیغات را به دست آنها سپرده و در دربار، دست آنها باز است. در ارتش و فرهنگ و سایر وزارتخانهها برای آنها جا باز نموده و شغلهای حساس به آنها دادهاند. خطر اسرائیل و عمال آن را به مردم تذکر دهید. در نوحههای سینهزنی، از مصیبتهای وارده بر اسلام و مراکز فقه و دیانت و انصار شریعت، یادآور شوید. از فرستادن و تجهیز دولت خائن چند هزار نفر دشمن اسلام و ملت و وطن را به لندن، برای شرکت در محفل ضداسلامی و ضدملی، اظهار تنفر کنید. سکوت در این ایام تأیید دستگاه جبار و کمک به دشمنان اسلام است. از عواقب این امر بترسید. از سخط خدای تعالی بهراسید. اگر به واسطة سکوت شماها به اسلام لطمهای وارد آید، نزد خدای تعالی و ملت مسلمان مسئول هستید. «اذا ظهرت البدع فللعالم ان یظهر علمه الا فعلیه لعنه الله»... دین خدا را یاری کنید و بدانید «ان تنصروا الله ینصرکم و یثبت اقدامکم» از اخافه و ارعاب سازمانها و دستگاه شهربانی هراسی به خود راه ندهید. (بعضی مأمورین) نیز مثل شما ملزم و مجبورند و بسیاری از آنها با شما همراه و از دستگاه بیزارند. والسلام علیکم و علی من اتبع الهدی».[4]
±پاسخ مثبت حجتالاسلام محلاتی به پیام آیتالله خمینی
حجتالاسلام فضلالله محلاتی از روحانیون شیرازی، با ارسال نامهای به آیتالله خمینی به توصیههای وی در ماه محرم و برگزاری مراسم عزاداری پاسخ مثبت داد. او در نامهاش اشاره کرده است که متن پیام آیتالله خمینی از طریق سید محمد ورامینی به وی رسیده، سپس با همکاری جمعی از روحانیون و طلاب و دوستداران، اقدام به تکثیر و ارسال آن به شهرستانها کرده است. محلاتی در ادامه یادآور شده است که در ساعت 3 بعدازظهر، آقایان وعاظ از جمله حجتالاسلام فلسفی، شیخ عباسعلی اسلامی و مناقبی و چند تن از ائمة جماعات از قبیل سبط و قمی، در منزل حجتالاسلام شیخ جعفر خندقآبادی گرد هم آمده، بعد از گفتوشنودی تصمیم گرفتند که در مجالس وعظ و سخنرانیهای خود، به شخص اول مملکت حمله نکنند، بلکه با هم متحد شدند که دربارة موضوعات زیر صحبت کنند: 1ـ اختناق و فساد دولت برای جلوگیری از نشر افکار دینی و ملی در جامعه 2ـ یهود و بهاییها و تسلط آنها 3ـ عظمت روحانیت و مقاصد آنها 4ـ اوضاع فعلی جامعه 5ـ قضایای مدرسة فیضیه.
حجتالاسلام محلاتی در نامة خود، حجتالاسلام فلسفی را واعظی دانسته است که در این گونه فعالیتها خوب به میدان آمده، بهترین اجتماع را هم داراست. او از حجتالاسلام حسین وحید خراسانی هم به عنوان فردی یاد کرده که اگر چه صریحاً صحبتی نمیکند اما کلیات را به خوبی بیان میکند. بر پایة نامة حاضر قرار است فردا با وی دربارة موضوع و چگونگی سخنرانیها مذاکره نماید. از حجتالاسلام علیاصغر مروارید، شیرازی و سید عبدالرضا حجازی نیز به عنوان روحانیونی نام برده که در منابر و مجالس سخنرانی خود، صریحاً به دولت و حکومت حمله مینمایند. طبق نوشتة محلاتی، حجتالاسلام مروارید دیروز تحت تعقیب بوده، حجتالاسلام انصاری نیز بسیار ترسیده، روحیهاش نیاز به ترمیم دارد. محلاتی در بخشی از نامهاش به آیتالله خمینی به فعالیتها و سخنرانیهای خود پرداخته، اشاره کرده که در یک جلسه با حضور عدة زیادی از قضات دادگستری، جریان قم و فجایع مدرسة فیضیة قم را توصیف نموده است. او حمله به دستگاه پهلوی را موضوعی عمومی میان وعاظ توصیف کرده که بدون توجه به تهدید و ارعاب مأموران دولت، صورت میگیرد. از دیگر موضوعاتی که حجتالاسلام محلاتی در نامهاش به آن پرداخته، چگونگی اختصاص حسابی در بانک صادرات به نام آیتالله خمینی است که جویا شده و خواسته است در اینباره توضیح داده شود تا او هم بتواند به سؤالات مردم در اینباره پاسخ دهد. وی با اشاره به حجتالاسلام فلسفی و وحید خراسانی به عنوان وعاظی که بیشترین جمعیت را در پای منابر خود دارند، پیشنهاد کرده است به منظور تشویق و تأیید آنها، نامههای جداگانهای خطاب به ایشان از سوی آیتالله فرستاده شود.[5]
± حکم آیتالله خمینی دربارة فرقه ضاله بهائیت
آیتالله خمینی به استفتای یکی از روحانیون به نام حجتالاسلام محمدعلی گرامی پاسخ داد که خواستار «روشن ساختن حکم فرقة بهاییه از نظر شرع انور [اسلام] در جهت ازدواج با مسلمانان، زن دادن و زن گرفتن و همچنین در جهت طهارت و نجاست و خصوصاً وارد شدن آنها به حمامهای مسلمانان» بود. وی در پاسخ به این استفتا نوشته است: «بسمه تعالی این طایفة ضالّه، کافر و نجس هستند و ازدواج با آنها جایز نیست و به حمام مسلمین نباید وارد شوند. روحالله الموسوی الخمینی».[6]
± گزارش ساواک از اوضاع مشهد
ساواک مشهد در گزارشی، اوضاع شهر مشهد را آرام توصیف کرده، نوشت که: «وقایع امروز در آن شهر در نهایت نظم و موفقیت گذشت و تا ساعت 9 شب هیچ اقدام حادی مشاهده نشد». اقداماتی که رئیس ساواک مشهد در این گزارش به آنها پرداخته، به شرح زیر است: 1- جلب نظر مساعد استاندار خراسان مبنی بر اینکه بدون ابراز شدت عمل بیهوده، از یاوهگویی مبلغین جلوگیری به عمل آید. 2ـ مأموران ساواک در ساعت 4 بامداد با استفاده از طرح عملیات خاصی، موفق به دستگیری چند نفر که به پخش اعلامیه مبادرت میورزیدند شده، از آنها بازجویی کردند. 3ـ با بیش از پانزده نفر از کسبة مشهد که حاضر نبودند عکس آیتالله خمینی را از ویترین مغازههای خود بردارند، مذاکره شد و متقاعد شدند که از این کار دست بردارند. 4ـ مأموران ساواک در نماز آیتالله قمی هیچگونه نشانی از ناآرامی و حمله به دولت مشاهده نکردند. همچنین به دستور فرزند بزرگ وی، بلندگوها به سمت حیاط و با صدای کوتاهتر نصب گردید. 5ـ با جلب موافقت استاندار خراسان، از امروز به مدت ده روز در مساجد بزرگ و مهم مشهد، عوامل ساواک مراسم عزاداری و وعظ برپا خواهند کرد. آنان مبلغین مربوطه را نیز از میان افراد موافق حکومت انتخاب خواهند کرد. ساواک مشهد در ادامه ابراز امیدواری کرد که در روزهای آینده، این آرامش تداوم یافته، کارها قرین موفقیت باشد.[7]
± اعلامیة شهربانی درباره عزاداریها
شهربانی کل کشور با صدور اعلامیهای تصریح کرد که مراسم سوگواری در ماه محرم و ایام عاشورا باید با موازین شرع مقدس تطبیق کند و با رعایت نظم و ترتیب کامل انجام گردد. این اداره در ادامه تأکید نمود که اعمال و تظاهراتی که شرع مقدس اسلام آنها را تجویز نکرده، به کلی ممنوع بوده، مأمورین انتظامی هم دستور دارند که از انجام آنها جلوگیری کنند. شهربانی کل کشور در این اعلامیه از اهالی تهران اعلام انتظار نموده است که با رعایت کامل نظم و عمل به دستورات و احترام به شعائر مذهبی، مراسم سوگواری را با انتظام کامل برپا دارند. در ادامه هم تذکر داده است که: «اگر اشخاصی مراسم مذهبی را وسیلة اغراض شخصی قرار دهند، شدیداً مجازات خواهند شد».[8]
± بازتاب اقدامات آیتالله خمینی در میان مردم
فردی به نام حاج گلچین در بنگاه معاملاتی آذر یوسفآباد تهران، با چند نفر از دوستان خود گفتوشنود میکرد که یکی از مأموران مخفی ساواک خلاصهای از اظهارات او را تهیه کرد و به سازمان متبوع خود فرستاد. به گزارش مأمور ساواک، او در این گفتوشنود، به لوایح ششگانه و اقداماتی که دربارة اصلاحات ارضی و آزادی زنان انجام میگیرد، حمله برده، اظهار داشت: «جناب آقای خمینی با مبارزهای که با دولت شروع کرده، نخواهد گذاشت این کارها عملی شود و آزادی زنان را نیز به رسمیت نخواهد شناخت و عاقبت، موفقیت هم با آقای خمینی است. زیرا هفتصد میلیون نفر شیعه پشت سر آقای خمینی هستند و آقای خمینی هر کاری را اراده کند، این هفتصد میلیون نفر خواهند کرد. منتهی آقای خمینی شخصی است که نمیخواهد در ایران خونریزی بشود. والّا این کارها برای آقای خمینی اهمیت ندارد». طبق گزارش مأمور یاد شده، حاج گلچین در ادامه به تکلیف دولت خطاب به آیتالله خمینی اشاره کرد که به وی گفته است به نجف تشریف ببرد. اما آیتالله در جواب دولت گفته است که: «وطن من ایران است و از ایران خارج نمیشوم و کاری هم در نجف ندارم».[9]
±جلوگیری از ورود آیتالله سیداسدالله مدنی به کشور
آیتالله سیداسدالله مدنی از روحانیون ایرانی مقیم عراق است که هر ساله در فصل تابستان به همدان مسافرت، و در منطقهای به نام درة مرادبیک اقامت میکند. لیکن ساواک با اطلاع بر اینکه وی امسال با دستورات جدیدی از روحانیون و علمای نجف عازم همدان خواهد بود، پیشنهاد کرد وزارت امور خارجة ایران اجازة مسافرت به ایران را در سال جاری به او ندهد. علاوه بر این از ساواک آذربایجان شرقی خواست خلاصهای از پیشنیة او را تهیه کند.[10]
± سخنرانی آیتالله دستغیب در مسجد عتیق شیراز
ساواک شیراز پس از انجام تحقیقاتی غیرمحسوس گزارش کرد که حجتالاسلام سید عبدالحسین دستغیب در مسجد جامع عتیق شیراز هر شب بعد از نماز جماعت منبر میرود و دربارة مسائل دینی سخن میراند. طبق این گزارش شبهای جمعه نسبت به دیگر شبها، جمعیت زیادی در مجلس سخنرانی او حاضر میشوند.[11]
± افزایش فعالیت نهضت آزادی ایران
طبق گزارش مأموران ساواک، اعضای جمعیت نهضت آزادی ایران فعالیت خود را بین روحانیون و طلاب علوم دینی تشدید کرده، به منظور تقویت و متحد نمودن جامعة روحانیت وابسته به خود، بیشترین توجه خود را به مدارس علوم دینی معطوف ساختهاند. طلاب ناراضی از جمله سید حسین حسینی (آموزگار فرهنگ) را گرد خود جمع نمودهاند. آنان نامبرده را به عنوان رابط مستقیم با آیتالله سید محمود طالقانی قرار دادهاند. در مدرسة فیلسوف جلساتی را هر هفته در شبهای دوشنبه با حضور شش نفر تشکیل میدهند. در مدرسة حاج ابوالفتح هم عدهای از طلاب جلسه برگزار میکنند و گروهی از وابستگان نهضت به برنامههای رادیو پیک ایران و رادیو ملی گوش داده، پس از آن به بحث و گفتوشنود میپردازند. مأمور ساواک در ادامة گزارش خود افزوده است که روز به روز به تعداد شرکت کنندگان در این جلسات اضافه میشود. بنابراین پیشنهاد کرده که مأموران ساواک در این باره آموزشهای لازم را ببینند تا علاوه بر انجام تحقیق و تجسس در سایر مدارس علوم دینی، نتیجة فعالیت نهضت آزادی ایران را به طور کامل گزارش کنند.[12]
± تجلیل از آیتالله طالقانی
به یمن آزادی آیتالله سید محمود طالقانی از زندان، در مراسمی در مسجد هدایت تهران و با حضور جمعیتی در حدود چهارصد نفر که بیشترشان از افراد جبهة ملی و نهضت آزادی ایران و بازاریان بودند، از وی تجلیل به عمل آمد. آیتالله طالقانی بالای منبر رفت و دربارة زندگی امام حسین(ع) و مصیبتهای کربلا سخن گفت. او در دنبالة سخنانش اوضاع کنونی کشور را پیش کشید و اظهار نمود که: «اینجاست که مردم را بدون جهت زندانی مینمایند و سالهاست که مردم نمیتوانند پهلوی هم بنشینند و افکار و عقاید خود را برای یکدیگر بگویند. بله همین مملکت ماست!» او در این باره به جریان آزادی خود از زندان اشاره نمود و ادامه داد: «موقعی که من میخواستم از زندان آزاد شوم، چشمم به یکی از آیههای قرآن افتاد که معنی آن این بود که باید با بیعدالتی مبارزه نمود تا در آن دنیا با عدالت واقعی روبهرو شد». آیتالله طالقانی وضعیت موجود را به یک سیم برقی مانند کرد که روپوش ندارد. اگر ملت بدان دست بزند، فوراً از بین خواهد رفت. آنگاه بیان کرد که راه مبارزه به طور علنی میسر نیست و باید با سیاست و فکر عاقلانه هدف خود را ارائه بدهیم که سرشار از حق و حقیقت میباشد. با اتمام سخنان او در ساعت 21، مراسم تجلیل از آیتالله طالقانی در مسجد هدایت تهران هم پایان یافت.[13]
± سخنرانی حجتالاسلام فلسفی
امشب حجتالاسلام محمدتقی فلسفی در مسجد آذربایجانیهای تهران به سخنرانی پرداخت. موضوع سخنرانی او ادامة جلسة دیشب دربارة آزادی و قانون بود که در ابتدا وجود دو نوع قانون را تشریح کرد: «یکی قانونی است که خداوند آن را برای بشر وضع کرده و دیگری قانونی است که به دست خود بشر قانونگذاری شده است. این دو قانون با هم تفاوت دارند: یکی اینکه قانون الهی هرگز اشتباه در آن نیست و هرگز تغییر نمیکند. اما قانونی که بشر وضع کرده است، ممکن است هر لحظه تغییر پیدا کند و یا درست اجرا نگردد و یا قانون درست باشد ولی مجری قانون آن را خوب اجرا نکند». وی در ادامه یادآور شد که: «چون قلباً علاقهمندم که این دو شب عزاداری را بدون هیچگونه ناراحتی و زدوخوردی به پایان برسانیم و این مجلس حسینی را بدون خونریزی تمام کنیم، این است که این مثال را از اروپا میزنم. یا از کشورهای دیگر [...] چون اگر از ایران سخنی بگویم، مرتجع میشوم». آنگاه برای تسهیل در درک مفاهیم مورد نظر خود، مثالی دربارة قوانین بشری از پارلمان آمریکا آورد که ابتدا طبق مادة 18 مصوبه آن کشور، کسی حق نداشت مشروبات الکلی مصرف کند یا تولید کند. اما چون مردم آمریکا بدان قانون معترض شدند، مجلس نیز با الغای آن، مادة دیگری را به تصویب رسانید و استفاده و تولید مشروبات الکلی را آزاد کرد. بنا بر این مثال تصریح نمود که قانونهای بشری قابل تغییر است. با وجود این حجتالاسلام فلسفی نتوانست بر مسائل داخلی کشور خود چشم بپوشد. به همین سبب در بخش دیگری از سخنانش به قوانین داخلی دولتی ایران توجه نمود و برخی از آنها را موجب عقب ماندگی دانسته، گفت: «شما ملاحظه کنید؛ یک هنرپیشه به نام جینالولو به ایران میآید، آن وقت این جماعت نصف شب خواب را برای خود حرام کرده و برای بازدید از او دعوا میکنند و غوغا به راه میاندازند. همة اینها از بیخبر بودن این عده از دین خداست که شهوت، آنها را این قدر ضعیف و بیچاره کرده است که یک هنرپیشهای که در صحنة سینما ظاهر میشود، به او این همه احترام قائلند. اما اگر یک هواپیمای 120 نفره پر از دانشمندان به ایران میآمد، یک چهارم از استقبالی که از لولو کردند، از آنها نمیکردند. چون مملکت ما از نظر فرهنگ و از نظر اقتصادی به قدری عقب افتاده است که یک زن هم ما را فریب میدهد».[14]
± مکاتبة آیتالله میلانی و آیتالله طالقانی
به گزارش مأمور ساواک، آیتالله سید محمدهادی میلانی در نامهای برای آیتالله سید محمود طالقانی، به نشانی زندان قزل قلعه، اظهار کرد که: «شنیدهام علاوه بر شما، آقایان روحانیون در زندان به سر میبرند. من همیشه شما را به استقامت و تحمل هر نوع مشقت در راه دین مبین اسلام دعوت مینمایم». نامة ارسالی آیتالله میلانی در مسجد صاحبالامر تهران (واقع در تجریش، ابتدای جادة نیاوران، خیابان مژده، کوی نخجوان) میان حضار توزیع شده است.[15]
± مقابله روحانیون کرمان با سفر شاه به این شهر
طبق اعلام قبلی، محمدرضا پهلوی برای اعطای اسناد مالکیت کشاورزان به کرمان خواهد رفت. بنابراین مسئولان کرمان در تدارک مقدمات استقبال در سطح شهر، مسیر حرکت وی را آماده میکنند. در معابر و میادین عمومی شهر تعدادی طاق نصرت برپا شده است. با وجود این، چند تن از روحانیون مخالف به همراه عدهای از فعالان سیاسی بر ضد چنین تمهیداتی، از چندی پیش دست به اقداماتی زدهاند. از جمله اینکه تراکتهایی را تهیه کردهاند که در آنها نوشته شده: «ما مهمان ناخوانده نمیخواهیم»، «شاه خائن است»، «به اهداف اسلام و روحانیت خیانت میکند». این دسته از فعالان، تراکتهایی تهیه و در سطح شهر پخش کردهاند. عدهای هم به طاقهای نصرت یورش برده، یکی از آنها را که از سوی گرمابهداران و از چوب ساخته شده بود، به آتش کشاندند. این نوع تحرکات در کرمان به شدت انعکاس یافته است.[16]
± توزیع اسناد مالکیت کشاورزان کرمان
خبر مسافرت محمدرضا شاه پهلوی به کرمان و توزیع شش هزار سند مالکیت کشاورزان کرمانی را پیشتر سالور (رئیس کل سازمان اصلاحات ارضی کشور)، روز چهارشنبه (اول خرداد ماه جاری) در اختیار اصحاب مطبوعات و رسانههای گروهی قرار داده بود.[17] بنابراین ساعت 8 صبح امروز محمدرضا شاه با هواپیما رهسپار کرمان شد. اسدالله علم (نخستوزیر)، سپهبد اسماعیل ریاحی (وزیر کشاورزی) و سالور هم در این سفر همراه شاه هستند. پس از مراسم استقبال، شاه برای توزیع اسناد در استادیوم ورزشی کرمان حاضر شد.[18]
مهندس مشتاق (رئیس سازمان اصلاحات ارضی کرمان) در مورد چگونگی اجرای قانون اصلاحات ارضی در استان کرمان گزارش داد.[19]
گزارش مشتاق که تمام شد، محمدرضا پهلوی، اسناد مالکیت را بین نمایندگان کشاورزان کرمانی توزیع کرد، سپس به ایراد سخن پرداخت. او استقبال کرمانیها را از خود، نمونة طرز فکر آنان نسبت به اقدامات اصلاحی و انقلابی ایران دانست که فرصت تصویب آن را در 6 بهمن سال گذشته به دست آوردند. اصلاحات ارضی نخستین موضوعی بود که شاه در سخنرانی امروز به آن توجه نشان داد و مفصلاً دربارة آن سخن گفت. او استان کرمان را یکی از بدترین مظاهر ارباب و رعیتی برشمرد که پیش از اجرای برنامة اصلاحات ارضی، بیش از هر نقطهای در آنجا محسوس بود. وضعیت گذشته را برای کرمانیها ناهنجار و غیرقابل تحمل توصیف نمود و در ادامه هم نصحیت کرد که باید در تقویت شرکتهای تعاونی بکوشند. شاه از رفراندوم ششم بهمن پارسال با عنوان «انقلاب بزرگ ملی» یاد کرد که برای جامعه ایرانی، آیندهای درخشان به ارمغان خواهد آورد.
وی در ادامه، سمتوسوی سخنانش را به مخالفان و افرادی کشاند که در رفراندوم ششم بهمن سال پیش شرکت نکرده بودند: «در این چهار هزار و 150 نفر افرادی که رأی مخالف دادند، عدهای حق داشتند. برای اینکه فکر میکردند مستقیماً از این اصلاحات ضرر بردهاند». آنگاه مخالفان را طبقهبندی کرد: «کسانی که ما حالا میتوانیم بفهمیم به طور مستقیم از این اصلاحات احیاناً صدمهای دیدند. اینها ممکن است که در زمرة مخالفین باشند. نام کسانی که دزدند، غارتگرند، سر گردنه میایستند برای اینکه مال مردم را به یغما ببرند. یا دزد روحی هستند یا افراد بدفکر خبیث بدطینتی هستند که اصلاً با هر اقدام مفید و خوبی مخالفند. یک عدهای حسرت میخورند که چرا آنها، گو اینکه قادر نبودند، این کار را بکنند، ولی چرا آنها اسمشان در جریان نبوده است». شاه مخالفت هیچ کدام از این طبقات را مهم ندانست و توجه حاضران را به دو طیف و تیپ مخالف جلب کرد که از روی عقیده و مرام مخالفت میورزند و اقدامشان مهم است: «یکی مرتجعین سیاه و یکی خائنین سرخ». او در ادامه به تشریح مخالفت این دو گروه پرداخت و گفت: «همه میدانند که چه میگویم. برای اینکه برای هر کسی این موضوع روشن است». سپس موضوع انتخابات را پیش کشید و افزود: «برای تضمین دائمی این انقلاب ملی، شما را متوجه میکنیم به انتخاباتی که عنقریب در مملکت ایران انجام خواهد شد. [...] در روز انتخابات شما هر که باشید، چه شهری، چه دهقان، از هر طبقهای باشید و بهخصوص شما دهقانها که امروز خطاب من به شماست، چون در مراسم اصلاحات ارضی شرکت کردید، متوجه باشید افرادی را انتخاب بکنید که به اصول انقلاب مقدس ملی ما که یک مرتبه در ششم بهمن تصویب گردید، مؤمن و معتقد باشند». محمدرضا پهلوی در این باره زنان و مردان را برابر دانست و از دهقانان خواست که به هر کس که نسبت به انقلاب مورد نظر او باور دارند، رأی بدهند.[20]
± سفر نخستوزیر به زاهدان
اسدالله علم که جزو هیئت همراه محمدرضا پهلوی برای شرکت در مراسم اعطای اسناد مالکیت کشاورزان به کرمان رفته بود، بعدازظهر امروز به زاهدان رفت. همراه او اسماعیل ریاحی (وزیر کشاورزی) و صفی اصفیا (مدیرعامل سازمان برنامه) هم برای رسیدگی به نیازمندیهای مردم سیستانوبلوچستان عازم آن نواحی شدند. در فرودگاه زاهدان، قوامی (استاندار سیستانوبلوچستان)، افسران عالیرتبه و رؤسای سازمانها و ادارههای دولتی و غیردولتی، نمایندگان سیاسی خارجی مقیم زاهدان، عدهای از رؤسای عشایر و اعضای انجمن شهر و شیر و خورشید سرخ و گروهی از طبقات مختلف مردم حضور داشتند و از آنها استقبال کردند. سپس نخستوزیر در ساختمان استانداری حاضر شد و در جریان گزارشی قرار گرفت که قوامی دربارة وضعیت عمومی و نیازهای استان سیستانوبلوچستان ارائه کرد. بعد از آن، علم با رؤسای سازمانها و ادارهها دیدار و گفتوشنود کرد. او طبق برنامه قرار است که فردا صبح به زابل برود.[21]
± نایب نخستوزیر
اسدالله علم طی حکمی که خطاب به عباس آرام (وزیر امور خارجه) صادر کرد، بر حسب فرمان و موافقت شاه، وی را در مدت غیبتش به عنوان نایب نخستوزیر تعیین و منصوب کرد.[22]
± اصلاحات ارضی در آذربایجان شرقی
استان آذربایجان شرقی در میان سیزده استان کشور در اجرای برنامة اصلاحات ارضی پیشرو بوده، قسمت بیشتر دهات موجود در آن سامان، بین کشاورزان تقسیم شده است. دهات استان گیلان تا 80 درصد و چند استان دیگر بین 40 تا 60 درصد در معرض تقسیم گذاشته شده است. کمترین میزان تقسیم دهات در استانهای کرمان و بنادر جنوب قرار دارد.[23]
± موافقت برژنف برای سفر به ایران
سخنگوی دربار شاهنشاهی با انتشار اعلامیهای خبر داد که لئونید برژنف (صدر هیئت رئیسة شورای عالی اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی) دعوت محمدرضا شاه را پذیرفته، موافقت نموده است که روز 25 آبان / 16 نوامبر سال جاری به عنوان سفر رسمی وارد ایران شود. خبرگزاری تاس ضمن انتشار اعلامیة وزارت دربار شاهنشاهی ایران یادآور شد که سفر برژنف به ایران در مقابل سفری است که محمدرضا پهلوی در تیر ماه 1335 به دعوت ورشیلوف (رئیس وقت شورای عالی اتحاد جماهیر شوروی) به مسکو رفته بود.[24] انتشار این اعلامیه به طور چشمگیری توجه روزنامهنگاران و اصحاب مطبوعات را به خود جلب نموده، هر کدام از آنها از زوایای گونهگون بدان پرداختند. به طوری که برخی از آنها تاریخچهای مختصر از روابط ایران و شوروی را بیان و سفر استالین (نخستوزیر وقت شوروی) در دسامبر 1943 / آذر 1322 به تهران و شرکت او در کنفرانس تهران در بحبوحة جنگ جهانی دوم را یاد کردند.[25] برخی از آنها نیز از بهبود روابط دو کشور همسایه در ماههای گذشته سخن گفتهاند که به دنبال تحولات سیاسی اخیر به دست آمده، دولت شوروی حملات رادیویی خود را بر ضد شاه و دولت ایران متوقف نموده است. حتی از اقدامات به اصطلاح اصلاحی محمدرضا پهلوی تمجید و تعریف کرده است. در مقابل نیز دولت ایران حملات خود را علیه شوروی متوقف ساخته، به دولت شوروی اطمینان داده است که ایران به عنوان پایگاه پرتاب موشک، مورد استفادة دولت یا کشور دیگری قرار نخواهد گرفت.[26]
± مجمع عمومی جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران
در ساعت 5 بعدازظهر امروز، مجمع عمومی جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران به ریاست شمس پهلوی در وزارت دربار شاهنشاهی و با شرکت 1205 نفر از نمایندگان شعب جمعیت و اعضای مرکزی آن، تشکیل شد. در این جلسه، فریدة دیبا، حسین علا (وزیر دربار)، پهلبد (مدیرعامل جمعیت مرکزی شیر و خورشید سرخ ایران) به همراه اعضای هیئت مدیرة آن جمعیت و رؤسای جمعیتهای شیر و خورشید سرخ استانها و شهرستانها حضور داشتند. در ابتدای جلسه، پیام محمدرضاشاه خطاب به مجمع عمومی جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران، قرائت شد. شاه در این پیام از تشکیل جلسة یاد شده، ابراز خرسندی کرده، دورة گذشته را برای آن پرمشقت و ملالانگیز و همراه با حوادث مختلفی، به خصوص زلزلة شهریور سال گذشته در بوئینزهرا و قزوین دانسته است. او این حادثه را که بیش از ده هزار تن کشته بر جای گذاشت، مصیبتی برشمرد که شاید در تاریخ چهل سالة اخیر شیر و خورشید سرخ نظیری نداشته باشد. آنگاه از کمکهای صلیب سرخ بینالمللی قدردانی کرد. شاه در ادامة پیامش به نمونههایی از فعالیتهای جمعیت شیر و خورشید سرخ و مقدورات اندک آن پرداخت و اظهار امیدواری کرد که در آینده برای جمعیت، امکانات بیشتری فراهم شود.[27]
در ادامة این برنامه، انتخابات برای تعیین ده عضو هیئت مرکزی کل برای دورة دو ساله به عمل آمد که بر اساس آن افراد زیر انتخاب شدند: فریدة دیبا، اسدالله علم، حسین علاء، محمود جم، شریف امامی، علیاصغر حکمت، علی وکیلی، صادق وثیقی، حسن نبوی، اسمعیل سنگ. ضمناً اعلام شد که طبق اساسنامة جمعیت، از طرف شمس پهلوی اسامی ده عضو دیگر به عنوان اعضای اضافه تعیین و اعلام خواهد شد. همچنین وزرای فرهنگ، کشور و بهداری، رئیس ستاد بزرگ ارتشتاران، رئیس دانشگاه تهران، رئیس بهداری ارتش نیز از نظر سمت همچنان عضو هیئت مرکزی جمیعت مزبور هستند و هشت تن از رؤسای بخشهای هشتگانة جمعیت نیز بعداً از سوی شمس پهلوی اعلام خواهند شد.[28]
±کمک سفیر لبنان به یک دهکدة زلزلهزده در ایران
روزنامة مهر ایران خبر داد که سفیر کبیر لبنان در تهران به همراه همسرش به حضور شمس پهلوی (رئیس جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران) رسید و برای تجدید ساختمان یک دهکدة زلزلهزده، چکی به مبلغ 48 هزار و 387 دلار از طرف دولت متبوع خود به وی تسلیم نمود. شمس پهلوی نیز دستور ساخت یک دهکدة زلزلهزده را از محل وجه آن صادر کرد.[29]
± دیدار اعضای هیئتهای نمایندگی پاکستان و افغانستان با شاه
مذاکرات نمایندگان سیاسی دو کشور همسایه، افغانستان و پاکستان، امروز نیز ادامه یافت. این سومین جلسة مذاکرات است که به منظور برقراری روابط مجدد و به پیشگامی محمدرضا پهلوی و ریاست وزیر امور خارجة ایران در تهران برپا میگردد. از شواهد و قراین چنین برمیآید که گفتوشنود آنها با پیشرفت قابل ملاحظهای همراه بوده است. پیشتر اعلام شده بود که مذاکرات آنان دیروز به پایان رسیده است. اعلامیهای هم بلافاصله منتشر میکنند اما با ادامة مذاکرات بعدازظهر امروز به نظر میرسد که هنوز به توافقهای نهایی دست نیافتهاند و به احتمال بسیار زیاد، فردا اعلامیة کنفرانس منتشر خواهد شد.[30] طرفین مذاکره کننده پس از جلسة عصر امروز به همراه عباس آرام (وزیر امور خارجة ایران) به دیدار محمدرضا شاه رفته، با او نیز دربارة موضوع و نتایج جلساتشان به گفتوشنود نشستند. در این جلسه، سفرای کبیر دو کشور در ایران و سفیر کبیر ایران در کابل نیز حاضر بودند.[31] گفتنی است که بعد از دیدار آنان با شاه، از طرف وزارت امور خارجة ایران، مجلس مهمانی بر پا شد که نمایندگان سیاسی هر دو کشور در آن حضور یافتند.[32]
± تصویب بودجة شرکت ملی نفت
عبدالله انتظام (رئیس هیئت مدیرة شرکت ملی نفت ایران) اعلام کرد که شورای عالی نفت کشور در جلسة اخیر خود، بودجة یازده میلیارد و 892 میلیون ریالی شرکت ملی نفت ایران را بدون تغییر مهمی، به تصویب رساند. او در این باره افزود که در این بودجه، کمک دولت منظور نشده بلکه شرکت به صورت تجاری اداره خواهد شد و دخل و خرج آن با شرکت مزبور خواهد بود.[33]
±گفتوگوی وزیران خارجة ایران و پاکستان
رادیو آزاد ایران در برنامة عصر امروز از زبان یک منبع بسیار موثق اعلام داشت که عباس آرام (وزیر امور خارجة ایران) پیش از شروع مذاکرات نمایندگان افغانستان و پاکستان، با ذوالفقار علی بوتو (وزیر امور خارجة پاکستان) دربارة پیمان سنتو گفتوگو کرده، از او خواسته است که فعلاً دولت پاکستان از آن پیمان خارج نشود. زیرا در این صورت وضع خاورمیانه وخیم خواهد شد. گویندة رادیوی مزبور در ادامه به علت این امر پرداخت و افزود که اگر پاکستان از پیمان مرکزی سنتو کنار برود، دولت ایران گرفتار محذور خواهد گردید. چون پاکستان پس از خروج از سنتو، روش بیطرفی را در پیش خواهد گرفت. به گفتة رادیو آزاد ایران، هنوز آرام پاسخ مثبتی از بوتو نگرفته است.[34]
± پیشنهاد دولت شوروی دربارة منطقة مدیترانه
پیشنهادهای دولت شوروی دربارة اعلام تمام منطقة مدیترانه به عنوان منطقة خالی از سلاح موشکی و هستهای، مورد توجه محافل اجتماعی قرار گرفته است. این موضوع را رادیو مسکو اعلام کرد و در ادامه به نقل از روزنامة الشعب چاپ لبنان با اشاره به پیمان مرکزی سنتو و تجدید ساختمان بندر «اورمار» واقع در پاکستان از سوی دولت آمریکا، یادآور شد که آمریکا قصد دارد این بندر را به پایگاه زیر دریاییهای اتمی خود مبدل سازد. در بخش پایانی هم افزود که: «نظامیان آمریکا قصد دارند از موافقتنامههای دوجانبه که آمریکا با ایران و پاکستان و ترکیه منعقد ساخته، به عنوان وسیلهای برای ایجاد فشار به این کشورها به منظور تعقیب مسابقة تسلیحاتی اتمی و جلب آنها به ماجراجوییهای تجاوزکارانه استفاده کند. این اقدامات وزارت جنگ آمریکا، امنیت ایران را جداً به خطر میاندازد. مردم ایران حتی اتفاقاً و تصادفاً ممکن است بدون اطلاع قبلی، قربانی جنگ مرگبار اتمی شوند. از این جهت، عملی شدن پیشنهادهای اتحاد شوروی دربارة اعلام منطقة دریایی به تهران به عنوان منطقهای عاری از سلاح هستهای، با منافع ملی مردم ایران مطابقت دارد».[35]
±سفر رئیس سازمان دفاع غیر نظامی به ژنو
سپهبد فریدون کوشش (رئیس سازمان دفاع غیر نظامی) برای شرکت در کنگرة بینالمللی دفاع غیر نظامی، رهسپار ژنو شد. شمسآبادی (رئیس آموزش سازمان یاد شده) و میهن (عضو شورای عالی وزارت کشور) در این سفر همراه اویند.[36]
±مهمانی خداحافظی وزیر پیشین کشاورزی
از ساعت 6 تا 8 بعدازظهر امروز، اسماعیل پوروالی (مدیر روزنامة بامشاد) مجلس ضیافتی به مناسبت عزیمت حسن ارسنجانی به سفارت کبرای ایران در ایتالیا ترتیب داد که با حضور عدهای از وزیران، شهردار تهران، مدیرکل برخی از بانکها و مدیر سازمان آب تهران، سردبیران جراید و مجلات، مقامات وزارت کشاورزی و ادارة اصلاحات ارضی برپا گردید. این مجلس مهمانی به منظور خداحافظی با ارسنجانی بود که از قرار معلوم روز چهارشنبه (8 خرداد ماه جاری) عازم محل جدید مأموریت خود در رم خواهد شد.[37]
± موافقت هیئت دولت با دریافت وام از سازمان عمران آمریکا
هیئت وزیران تصویب کرد که مدیرعامل سازمان برنامه به نمایندگی از سوی دولت ایران، قرارداد وامی را برای دریافت دو میلیون و چهارصد هزار دلار با سازمان عمران بینالمللی آمریکا امضا کند. این مبلغ برای تأمین و تکمیل برق شهرستانهای همدان، کرمانشاه، کرمان، شیراز، اصفهان و تهران اختصاص یافته است. بهرة آن کمتر از یک درصد بوده، نخستین قسط آن هم از محل بهرهبرداری برق و پس از آغاز بهرهبرداری به مدت طولانی در نظر گرفته شده است.[38] از دیگر مصوبههای جلسة امروز هیئت وزیران، موافقت با دریافت وامی دیگر از سازمان عمران بینالمللی است که بر اساس آن، سازمان برنامه مکلف شد قرارداد آن را به امضا برساند. این وام برای تأمین هزینههای ارزی کالاهای مورد نیاز ساختمان بندرعباس به مصرف خواهد رسید.[39]
± سفر مدیرعامل بانک ایران و انگلیس به خرمشهر
فنیک، مدیرعامل بانک ایران و انگلیس، در ساعت 1:45 بعدازظهر با قطار، تهران را به عزم خرمشهر ترک کرد. او که از زمان تأسیس بانک مزبور به مدت 4 و نیم سال ریاست آن را بر عهده داشت و از اعضای با سابقة چارتز، بانک انگستان به شمار میرود، اخیراً بازنشسته شده، از راه خرمشهر و هندوستان به کشور خود باز خواهد گشت. به جای او، تگارت، مدیرعامل جدید بانک ایران و انگلیس شده است.[40]
± جلوگیری از ورود روزنامههای آمریکایی و اروپایی به کشور
گروهی از منابع خارجی اعلام کردهاند که اسدالله علم (نخستوزیر) دستور جلوگیری از ورود روزنامههای آمریکایی و اروپایی به داخل کشور را صادر کرده است. در توضیح این خبر گفته شده است که این روزنامهها به تازگی دربارة کمکهای آمریکا به ایران مطالبی را انتشار دادهاند. از جملة آنها خبری است مربوط به اظهارات سناتور آمریکایی به نام جان مک لئلان که گفته است کمکهای آمریکا به ایران، به مصارف اصلی خود نمیرسد. مخصوصاً اینکه چگونگی مصرف یکصد میلیون دلار از این کمکها را کاملاً مجهول دانسته است.[41]
± وام کنسرسیوم اروپایی به ایران
روزنامة بورس خبر داد که برای اجرای پروژههای مهم صنعتی و تولیدی در ایران، از سوی یک کنسرسیوم اروپایی معادل 150 میلیون دلار وام داده میشود. گفته میشود که احتمال دارد این وام برای تأسیس پالایشگاه نفت تهران و لولهکشی گاز سراجه به تهران به استفاده برسد.[42]
± فرش ایران در بازارهای جهانی
مجلة خوشه در شمارة امروز خود با انتشار مقالهای، توجه خوانندگانش را به موضوع فرش و وضعیت آن در بازارهای کشورهای خارجی، بویژه در اروپا و فرانسه جلب کرد. نویسندة این مقاله، میرعباس فرشچی نام دارد که در ابتدا به مخالفت دولت فرانسه با ورود فرش ایران به بازار مشترک اروپا پرداخته، اتخاذ چنین تصمیمی از سوی آن دولت را نتیجة کوتاهی دولت ایران دانسته است که در مقابله با آن، از صادرات و تجارت فرش کشورهای اروپایی بویژه فرانسه به بازار داخلی ایران باید جلوگیری به عمل آورد. در ادامه هم تصریح کرده است که دولت ایران باید بر کالاهای صادراتی، کنترل عملی و واقعی انجام دهد و از ضررهایی که از تصمیم دولت فرانسه نصیب تجار و بافندگان قالی ایران میشود، جلوگیری نماید.[43]
± شورای جشنهای شاهنشاهی ایران
به گزارش روزنامة اطلاعات، شورای جشنهای شاهنشاهی ایران در استانداری فارس تشکیل جلسه داد. ریاست این جلسه را ورهرام (استاندار فارس) بر عهده داشت. از سوی دبیرخانة مرکزی جشنهای مزبور، اعلام شد که در روزهای 24 و 25 شهریور 1344 این جشنها برگزار خواهد شد.[44]
± مذاکرات اقتصادی ایران و آمریکا
مذاکرات ایران و آمریکا دربارة صادرات سنگ کرم ایران به آمریکا در مقابل اخذ گندم، بدون نتیجهای پایان یافت. این خبر را روزنامة اطلاعات منتشر کرد و در ادامه نوشت که دولت آمریکا چند سال است با دولت ترکیه چنین معاملهای را انجام میدهد و در حدود صد تا 150 هزار تن سنگ کرم از آن کشور خریداری میکند و در مقابل، هر ساله مقداری از محصولات کشاورزی ترکیه را وارد میسازد. مذاکرات ایران و آمریکا حدود یک سال پیش آغاز شده بود که بدون اخذ نتیجهای به پایان رسید.[45]
پینوشتها:
[1]. یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج 1: شهید آیتالله سیدمحمدرضا سعیدی، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات،1376، ص 1 و 2.
[2] . سیر مبارزات امام خمینی در آینه اسناد به روایت اسناد ساواک، ج1، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1386، ص 345 تا 347؛ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج2، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، ۱۳۷۸، ص298.
[3]. قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج2، همان، ص295.
[4]. خمینی، سید روحالله، کوثر، ج1، مجموعه سخنرانیهای حضرت امام خمینی همراه با شرح وقایع انقلاب اسلامی (1340- آبان 1357)، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی،1371، ص84.
[5].سیر مبارزات امام خمینی به روایت اسناد ساواک، ج1، همان، ص 377 و 378.
[6]. صحیفه امام، ج1، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی ، 1378، ص237.
[7]. قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج2، همان، ص 296 و 297؛ منصوری، جواد، تاریخ قیام 15 خرداد به روایت اسناد، ج1، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1377، ص625.
[8]. فصلنامه 15 خرداد، س چهارم، شماره 18، بهار 1374ش، ص78.
[9]. قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج2، همان، ص284.
[10]. یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج4، شهیدآیتالله سید اسدالله مدنی، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1377، ص22.
[11]. یاران امام به روایت اسناد ساواک، نفس مطمئنه آیتالله سیدعبدالحسین دستغیب، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص94.
[12] . یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج29، آیتالله سیدمحمود طالقانی، ج2، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1381، ص381.
[13]. همان، ص 379 و 380.
[14]. یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج9: حجتالاسلام محمدتقی فلسفی، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص 192 تا 195.
[15]. یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج29، آیتالله سیدمحمود طالقانی، همان، ص382.
[16]. دعایی، سیدمحمود، خاطرات حجتالاسلام سید محمود دعایی، تهران، عروج، 1387، ص 50 تا 53.
[17]. روزنامه کیهان، شماره 5950، 1 خرداد 1342، ص12.
[18]. همان، شماره 5954، 6 خرداد 1342، ص 1 و 9.
[19]. برگ زرین تاریخ کشاورزی و دهقان ایران، تهران، اداره کل اطلاعات و روابط عمومی وزارت کشاورزی، بیتا، ص 48 تا 50.
[20]. روزنامه مهرایران، شماره 1836، 6 خرداد 1342، ص 1 و 7.
[21]. روزنامه کیهان، شماره 5954، 6خرداد 1342، ص 1 و 11؛ روزنامه اطلاعات، شماره 11102، 6 خرداد 1342، ص16؛ روزنامه پست تهران، شماره 2905، 6 خرداد 1342، ص 1 و 8.
[22]. روزنامه اطلاعات، شماره 11101، 5 خرداد 1342، ص3؛ روزنامه کیهان، شماره 5953، 5 خرداد 1342، ص12.
[23]. مجله خواندنیها، شماره 720، 7 خرداد 1342، ص7.
[24]. روزنامه پست تهران، شماره 2904، 5 خرداد 1342، ص1؛ روزنامه کیهان، شماره 5953، 5 خرداد 1342، ص1.
[25]. روزنامه کیهان، شماره 5954، 6 خرداد 1342، ص 1 و 11.
[26]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، شماره 52، 6 خرداد 1342، ص 17 و 18.
[27]. مجله پهلوینامه، شماره 6، خرداد 1342، ص 10 و 12و 14 و 15.
[28]. روزنامه کیهان، شماره 5953، 5خرداد 1342، ص12؛ روزنامه پست تهران، شماره 2905، 6 خرداد 1342، ص 1و 2؛ روزنامه مهر ایران، شماره 1836، 6 خرداد 1342، ص8.
[29]. روزنامه مهر ایران، شماره 1835، 5 خرداد 1342، ص6.
[30]. روزنامه اطلاعات، شماره 11101، 5 خرداد 1342، ص 1، 13؛ روزنامه کیهان، شماره 5953، 5 خرداد 1342، ص 1، 11.
[31]. روزنامه مهر ایران، شماره 1835، 5 خرداد 1342، ص 3 و 5.
[32]. روزنامه خراسان، شماره 4020، 6 خرداد 1342، ص11.
[33]. روزنامه اطلاعات، شماره 11101، 5 خرداد 1342، ص 1 و 16.
[34]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، شماره 52، 6 خرداد 1342، ص3.
[35]. همان، ص 5 تا 7.
[36]. روزنامه کیهان، شماره 5954، 6 خرداد 1342، ص12.
[37]. همان.
[38]. روزنامه پست تهران، شماره 2904، 5 خرداد 1342، ص5.
[39]. روزنامه خراسان، شماره 4020، 6 خرداد 1342، ص 1 و 8.
[40]. روزنامه کیهان، شماره 5954، 6 خرداد 1342، ص9.
[41]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، شماره 52، 6 خرداد 1342، ص5.
[42]. روزنامه بورس، شماره 437، 5 خرداد 1342، ص 1 و 4.
[43]. مجله خوشه، شماره 12، 5 خرداد 1342) ، ص 5 و 33.
[44]. روزنامه اطلاعات، شماره 11101، 5 خرداد 1342، ص16.
[45]. همان، ص8.
