جمعه 16 فروردین 1342 / 10 ذیقعده 1382 / 5 آوریل 1963
6 بازدید
± تقدیر آیتالله خمینی از مردم
آیتالله خمینی امروز با صدور اعلامیهای، از حمایت و همراهی مردم، به خصوص اهالی تهران، با نهضت روحانیون علیه حکومت پهلوی سپاسگزاری کرد و تعطیلی و اعتصاب بازار را ادامة همین مسیر دانستند.
در دو روز گذشته، مقامات دولتی در مصاحبههای مطبوعاتی و یا سخنرانیهایی مدعی شده بودند که تعطیلی مغازهها در روزهای اخیر، به دلیل تعطیلات نوروز بوده است. آیتالله خمینی در اعلامیة امروز خود بر خلاف این ادعاها چنین نوشت: «تعطیل عمومی بازارها و خیابانها، با این محیط ارعاب و خفقان و اختناق و با وضع اقتصاد عصر حاضر، ابراز انزجار و تنفر عمومی از دستگاه جبار بوده [است]. کراراً تذکر داده شده که روحانیون، نظری جز اصلاح حال ملت و بقای استقلال مملکت ندارند و حفظ قوانین اسلام و قانون اساسی، به آن جهت که ضامن حفظ مذهب جعفری و قوانین اسلام است، سرلوحة مرام آنهاست و هر کس قصد تجاوز به حریم اسلام و قوانین مقدسة آن داشته باشد، در هر لباس و مقام که باشد، روحانیت به پشتیبانی از شما برادران ایمانی و ملت بزرگ اسلام، در نصیحت یا مقابله با او کوشش خواهد کرد».
در این پیام با خطاب قرار دادن «ملت بزرگ ایران» از آنها به خاطر «تعطیل کارهای خود و تحمل ضرر و زحمت، به پشتیبانی از روحانیت و اسلام» قدردانی شده و آمده است: «ثابت کردید که به احکام خدای تعالی و به مقام مقدس روحانیت وفادار هستید و از کسانی که برخلاف اسلام میخواهند قدمهایی بردارند، تا سرحد امکان اظهار تنفر میکنید. شکرالله سعیکم و علیالله أجرکم. خداوند تعالی به شما توفیق و جزای خیر عنایت فرماید». آیتالله خمینی در این پیام با محکومیت محاصرة همه جانبة روحانیون و آزادی مطبوعات در اشاعة اکاذیب و هتک و تضعیف روحانیت تأکید کرده: «ما اکنون در محاصرة همه جانبه به سر میبریم. بسیاری از تلگرافات ما به مقصد نمیرسد. تلگرافاتی که به ما شده، غالباً نمیرسد. مطبوعات کشور آزادانه یا به اجبار، به هتک و اهانت ما قلمفرسایی میکنند. گویندگان، با اشاعة اکاذیب، به هتک و تضعیف روحانیت، یگانه پشتوانة مملکت، کوشا هستند و از هیچ تهمت و افترایی خودداری نمیکنند. این پشتوانه باید شکسته شود تا اجانب، آزادانه به مقاصد شوم خود برسند. روحانیت باید زجر ببیند، هتک شود؛ این لباس درخور سوختن است».[1]
± پرداخت شهریه به طلاب مشهد توسط آیتالله میلانی
ساواک، امروز گزارشی از پرداخت شهریة آیتالله میلانی به طلاب مشهد منتشر کرد. بنا به این گزارش، میزان این شهریه یکصد ریال است اما طلابی که در پی وقایع اخیر، دستگیر و زندانی شدهاند، پنجاه تومان دریافت خواهند کرد. در ذیل این گزارش یکی از مقامات ساواک نوشته است: «به احتمال قوی همان مبلغی است که از نایبالتولیه گرفته است». اگرچه توضیح بیشتری در این باره داده نشده، اما تأکید شده که «تحقیق شود».[2]
±اعتصاب ائمة جماعت اصفهان
دامنة اعتصاب ائمة جماعت به اصفهان نیز کشیده شد. مأمورین شهربانی این شهر، طی تحقیقاتی که به عمل آوردند، دریافتند که در دو روز گذشته، اکثر علما و روحانیون اصفهان برای اقامة نماز در مساجد خود حاضر نشدهاند.[3]
±اعلام تعطیلی عید توسط دکتر مصدق
دکتر محمد مصدق، رهبر فکری جبهة ملی که در قریة احمدآباد به سر میبرد، نوروز امسال نامههای تبریک فراوانی از اعضای جبهة ملی دریافت کرده بود. او در پاسخ به اکثر این نامهها، از تعطیلی عید سخن میگفت. مصدق امروز نیز دو پاسخ جداگانه به نامههای پروانه و داریوش فروهر نوشت. او این بار نیز در پاسخ به داریوش فروهر، ضمن تشکر از اظهار لطف وی نوشت: «در این سال برای ما عیدی نیست».[4]
±ادامة سفر خانوادة محمدرضا پهلوی به شمال
محمدرضا پهلوی که به همراه خانوادهاش در شمال کشور به سر میبرد، ظهر امروز به همراه همسر و فرزندانش به ساری رفت. به گزارش کیهان، او پس از صرف ناهار در ویلای اختصاصی شاهپور محمودرضا، از پلاژ فرحآباد دیدن کرد، سپس به سمت بابل رفت.[5]
±مصاحبة مطبوعاتی وزیر مشاور
جهانگیر تفضلی، وزیر مشاور، امروز در مصاحبة مطبوعاتی، شرح مختصری از وقایع اخیر استان فارس ارائه داد. او که مدعی بود درگیری عشایر با نیروهای دولتی مراحل نهایی خود را طی میکند، به تفصیل از جنگی سخن گفت که در روزهای گذشته منجر به قتل سرگرد فاطمیزاده و نه نفر از افراد ژاندارمری شده بود. به گفتة وزیر مشاور، در خاتمة این نبرد، عشایر مغلوب شدند اما دو یا سه تن از خانها هنوز در کوهها متواری هستند و نیروهای آنها به گروههای ده ـ بیست نفری محدود گشته است. تفضلی در این مصاحبه، ریشة این درگیریها را مخالفت زمینداران بزرگ با اصلاحات ارضی دانست و افزود: «برخی از خانها به ژاندارمها یا مأموران رسمی دولت اجازه نمیدادند به اراضی و املاک آنان قدم بگذارند. یکی از اینگونه افراد، حسینقلی خان رستم، خان معروف ممسنی است که بیش از 110 دهکده دارد و تا پیش از اصلاحات ارضی نمیگذاشت که ژاندارم به اغلب دهات او قدم بگذارد زیرا او خشخاش کشت میکرد و نمیخواست مأموران دولتی سر از کارش دربیاورند. این شخص اینک در شیراز است و مطیع دولت مرکزی است و هیچگونه مقاومتی از خود نشان نمیدهد و اغلب املاک او هم به موجب قانون اصلاحات ارضی، میان کشاورزان تقسیم شده است».
وزیر مشاور از موضعگیری دانشجویان در برابر انقلاب سفید نیز سخن گفت و همه دانشجویان ایرانی را موافق با آن دانست. او هیچ سخنی از دانشجویان زندانی جبهة ملی و تظاهرات پیدرپی دانشجویان مقیم خارج از کشور به میان نیاورد و مدعی شد: «حتی یک دانشجو هم پیدا نمیشود که با قانون الغای فئودالیسم و آزادی زنان مخالفت کند، حتی اگر پدر چنین دانشجویی فئودال باشد». تفضلی که علاوه بر سمت وزارت مشاور، سرپرستی اداره کل انتشارات و رادیو را نیز بر عهده دارد، وعده داد که به زودی یک فرستندة رادیویی و یک ایستگاه تلویزیونی در کرج تأسیس خواهد شد. او از کمکهای فنی ایالات متحده به رادیو ایران نیز سخن گفت و افزود: «گروهی از اعضای رادیو ایران در آمریکا دورههای تعلیماتی دیدند».[6]
±استقبال آیتالله کمرهای از وزیر کشور در خمین
سیدمهدی پیراسته، وزیر کشور، که از چند روز قبل سرکشی به برخی شهرهای مرکزی را آغاز کرده بود، پیش از ظهر امروز وارد خمین شد.[7] به نوشتة روزنامههای کیهان و اطلاعات، گروهی از اهالی شهر به استقبال وی رفتند. بنا به همین گزارشها، آیتالله حاج میرزا محمدباقر کمرهای، یکی از علمای این منطقه، پیشاپیش استقبالکنندگان و از طرف اهالی کمره به وی خوشآمد گفت.[8] این دو روزنامه بزرگ دولتی، عبارت آیتالله کمرهای را به طور کاملاً یکسان گزارش کرده و از قول وی نوشتند: «اهالی کمره مردمانی میهنپرست و شاهدوست و زحمتکش هستند و به شش مادة اصلاحی اعلیحضرت همایونی شاهنشاه با کمال آزادی رأی مثبت دادهاند. این داعی با توجه به همت والای شاه مطمئن است که به زودی آسایش مردم دهکدهها تأمین خواهد شد. ساختمان خوب در دهات بنا میشود و دبستان و دبیرستان و وسایل تأمین بهداشت و پیشرفت کشاورزی از هر لحاظ فراهم خواهد شد. البته همت و کوشش دولت آقای اسدالله علم و همکاری عموم مردم، ضامن تحقق بخشیدن به این هدف عالی است که سرلوحة منویات ملوکانه میباشد».[9] سپس نوبت به پیراسته رسید. او ضمن تأکید بر لزوم افزایش سطح تولید محصولات کشاورزی، گفت: «بدون رعایت مقررات و نظم و ترتیب، محال است بتوان کار مثبتی انجام داد». او افزود که از مصوبات انقلاب سفید، حتی یک قدم نیز نمیشود عقبنشینی کرد.[10] وزیر کشور عصر امروز، خمین را به قصد اراک ترک کرد.[11]
± احتمال تغییر برخی استانداران و فرمانداران
مجلة سپید و سیاه در شمارة امروز، از تصمیم وزیر کشور مبنی بر تغییر برخی استانداران و فرمانداران، پیش از شروع انتخابات خبر داد. این مجله پیشبینی کرد که این تغییرات در اردیبهشت ماه انجام شود.[12]
±نقدی بر لغو امتیاز برخی نشریات
تصویبنامة اخیر دولت مبنی بر لغو امتیاز برخی نشریات، همچنان در مطبوعات بازتاب دارد. مجلات گریخته از این تیغ تصفیه، هر از گاهی نقدی بر این مصوبه نوشته و ضمانت همقطاران خود را میکنند. سپید و سیاه در شمارة امروزش، گزارشی از تاریخچة مطبوعات کشور منتشر کرد و نوشت که در این شصت سال مشروطهخواهی، مطبوعات چند بار گیوتین تصفیه را بالای سر خود دیدهاند.
سپید و سیاه در این گزارش، قانون مطبوعات و شرایط لازم برای انتشار نشریه را نیز مد نظر قرار داده و شرح داده که چگونه در دولتهای رزمآرا، مصدق و زاهدی، این شرایط، سهل و یا دشوار میشدند. در ادامه نیز متذکر شده که دولت امینی، چگونه گاه و بیگاه مطبوعات را تهدید به لغو امتیاز میکرد.
آنچه در گزارش سپید و سیاه جلب نظر میکند، اشاره به ماجرایی است که در سلام نوروزی امسال مطبوعات اتفاق افتاد. شاه در این مراسم، هنگام روبهرو شدن با اصحاب مطبوعات گفته بود: »چه صف طولانیای!» همین عبارت، روزنامهها را با زنگ خطر مواجه کرده بود. سپید و سیاه در این گزارش بدون یادآوری عبارت شاه نوشت: «امسال پس از سلام نوروزی و بیانات شاهنشاه در مقابل صف مطبوعات، بین روزنامهنویسان شایع شد که به طور قطع در سال جاری وضع جدیدی برای مطبوعات پیش خواهد آمد اما هنوز تعطیلات نوروز تمام نشده بود که معلوم شد کار از کار گذشته و هیئت وزیران به پیشنهاد آقای جهانگیر تفضلی، وزیر مشاور و سرپرست ادارة انتشارات، تصویبنامهای صادر کرده که طبق آن از 141 روزنامه و مجلة روزانه و هفتگی و ماهیانه، امتیاز 76 نشریه لغو گردیده است”. هیئت دولت تصویب کرده بود که روزنامهها و مجلاتی که به ترتیب، تیراژی کمتر از سه هزار و پنج هزار داشته باشند، لغو امتیاز خواهند شد. در سطور انتهایی این گزارش، ضمن انتقاد از اتخاذ این تصمیم بر پایة چنین معیاری، ابراز امیدواری شده که «دولت توجه بیشتری به این مسئله کرده و به کسانی که دارای صلاحیت بوده و ... حقشان ضایع شده است مجدداً اجازة انتشار روزنامه بدهد».[13] مجلة سپید و سیاه اگرچه از مصوبة دولت دربارة مطبوعات انتقاد کرده ولی در جای دیگری از همین شمارة مجله، از بیطرفی و بیغرضی جهانگیر تفضلی، وزیر مشاور سخن گفت. تفضلی که خود، عامل اصلی و پیشنهاد دهندة مصوبة اخیر دولت است، خود، مدیریت نشریة ایران ما را هم بر عهده دارد. سپید و سیاه در اینباره نوشت: «از صحنههای جالب هفتة گذشته، پایین آوردن تابلوی روزنامة ایران ما بود. امتیاز این روزنامه که به مدیریت جهانگیر تفضلی، روزگاری بزرگترین روزنامة کشور بود، هفتة گذشته به دستور جهانگیر تفضلی، وزیر مشاور لغو گردید و تابلوی آن پایین آورده شد و به این ترتیب برای اولین بار، وزیری با استفاده از اختیارات وزارت، روزنامة خود را تعطیل کرد».[14]
±هزینههای گزاف برای لباسهای فرح پهلوی
مدتی است نشریات خارجی، عکسها و گزارشهای متعددی از خانوادة سلطنتی منتشر میکنند. لباسهای فاخر فرح پهلوی، یکی از موضوعات این گزارشهاست. از سوی دیگر، رادیو پیک ایران هر از گاهی هزینههای گزافی را که صرف این لباسها میشود، به بحث میگذارد و دربار پهلوی را به شدت مورد حمله قرار میدهد؛ اینکه چگونه فرح پهلوی با صرف مبالغ هنگفت، مؤسسات پوشاک و طراحی لباس اروپایی را بهرهمند میکند. علیرغم این اخبار و گزارشها، مجلة اطلاعات هفتگی در شمارة امروز خود مدعی شد که همسر شاه برای حمایت از صنایع نساجی کشور و به منظور تشویق زنان ایرانی، از لباسهایی استفاده میکند که از پارچههای داخلی تهیه شده باشند. در این نوشتار آمده است: «علیاحضرت شهبانو به منظور تشویق زنان ایرانی در خرید منسوجات داخلی، حتی در مراسم [رسمی] نیز با البسة وطنی حضور مییابند».[15]
±انکار مخالفت مردم با دولت
مدتی است نشریات مختلف، برخی خبرهای داخلی کشور، بهخصوص مخالفتهای مردمی علیه دولت را شایعه قلمداد میکنند. مقامات دولتی نیز با همین موضعگیری، وقایعی چون درگیریهای قم، تبریز و مشهد، تعطیلی و اعتصاب بازار و برخی پیروزیهای عشایر در نبرد با قوای نظامی جنوب را شایعاتی میخوانند که از سوی «دشمنان» منتشر میشوند. مجلة سپید و سیاه در شمارة امروز خود، برخی از این «شایعات» را به این شرح گزارش کرد:
«ـ آقای سیدجلالالدین تهرانی، استاندار خراسان و نایبالتولیه، مورد سوءقصد واقع شد و درگذشت.
ـ عدهای از افسران نیروی چترباز اعدام شدند.
ـ تأخیر سفر شاهنشاه به مشهد، به علت بدی هوا بوده.
ـ مخالفین میخواستند بازارهای تهران، قم و مشهد را تعطیل نمایند.
ـ در قم، تبریز و مشهد، تظاهرات شدیدی صورت گرفته و عدهای کشته شدهاند».[16]
سپید و سیاه در این گزارش مدعی شد: «از روزی که تعطیلات عید تمام شد و کارهای جاری مملکتی آغاز گردید، یک دنیا شایعه دربارة دولت بر سر زبانها افتاده بود [...] و دولت، سال جدید را با شایعات گوناگون و بیاساس شروع کرده است».[17]
± تعویق اجلاس اوپک
اجلاس اوپک به تعویق افتاد؛ قرار بود این کنفرانس در نیمة اول فروردین ماه در ریاض تشکیل شود، اما مقامات این سازمان طی اعلامیهای خبر از این تعویق دادند. کشورهای صادرکنندة نفت بر سر میزان بهرة خود از نفت استخراجی، با شرکتهای بزرگ نفتی اختلاف پیدا کردهاند.[18] به گفتة فؤاد روحانی، دبیرکل ایرانی اوپک، این شرکتها از پذیرش پیشنهادهای اوپک خودداری کردهاند.[19] تاریخ قطعی کنفرانس آتی اوپک مشخص نیست، اما آنچه که در جلسات نمایندگان اعضای اوپک مدنظر بود، «اواخر سال میلادی جاری و یا احتمالاً ماه نوامبر 1963» خواهد بود.[20] مقامات نفتی معتقدند این تعویق نشان از حسننیت اوپک در برابر شرکتهای نفتی است، چراکه این سازمان از اتخاذ هرگونه تصمیم یک جانبه، خودداری کرده است. محافل نفتی امیدوارند بهرة مالکانة کشورهای صادرکنندة نفت، افزایش یابد.[21]
± رئیس ادارة اطلاعات ارتش رژیم صهیونیستی در تهران
هارون یاریف، رئیس ادارة اطلاعات ارتش اسرائیل، امروز وارد تهران شد. این ژنرال اسرائیلی قرار است مذاکراتی با مقامات ایرانی به عمل آورده و زمینه را برای گفتوگوی مستقیم و علنی وزرای امور خارجة دو دولت فراهم کند.[22] به نظر میرسد این اقدام دستگاه دیپلماسی اسرائیل، بیارتباط با وقایع اخیر در عراق و سوریه نباشد.[23] ظاهراً کودتای حزب بعث در این دو کشور، موجب نگرانی اسرائیل شده است.[24]
±عوامل بهبود روابط ایران و شوروی از نگاه رادیو مسکو
رادیو مسکو در یکی از برنامههای فارسی امروز خود، به بحث دربارة روابط ایران و شوروی پرداخت و از بهبود نسبی در این روابط سخن گفت. به گفتة رادیو مسکو، یکی از علل اصلی این بهبود روابط، تصمیم ایران مبنی بر جلوگیری از احداث پایگاه موشکی دولتهای خارجی در این کشور بوده است.[25] شوروی که در جنگ سرد با ایالات متحده است، از روابط گرم ایران و آمریکا نگران بود و واهمه داشت که پایگاههای موشکی ابرقدرت غرب در ایران، موقعیتش را در منطقه تضعیف کند. طبیعی است که پایگاههای نظامی رقیب یا دشمن در نزدیکی یک کشور، نگرانکننده باشد. به گفتة رادیو مسکو، ممانعت ایران از برپایی چنین پایگاههایی، از مهمترین عوامل برقراری دوستی بین ایران و شوروی است. انعقاد قراردادهای تجاری و تفاهمنامههای ترانزیتی و مرزی، از دیگر عوامل گرمابخش این روابط است.[26] به علاوه، تأسیس انجمن روابط فرهنگی ایران و شوروی نیز به نوبة خود، روابط دوستانة دو کشور را توسعه بخشید. این انجمن یک ماه پیش تشکیل شد و مقامات ایرانی آن نیز چندی پیش سفری به شوروی کردند.[27] در این گفتوگوها، زمینة همکاریهای فرهنگی فراهم شده و در گام اول، چندین صفحه و آلبوم موسیقی بین نمایندگان دو کشور رد و بدل شد. در این زمینه قرار است هنرمندان موسیقی دو کشور، کنسرتهایی در کشور همسایه برپا کنند.
در همین حال خبر میرسد که مرزبانی شوروی، یک افسر شهربانی ایران را به مقامات ایرانی تحویل داده است. ماجرا از آن قرار است که سه ماه پیش، سرهنگ دوم نصرتالله وکیلی فتحی، در جنگلهای مرزی ایران و شوروی مفقود شده بود. بنا به گزارش اطلاعات، او که به همراه خانواده از تهران عازم آذربایجان بود، در جنگلهای گردنه حیران، بین آستارا و اردبیل توقف کرده و خود به تنهایی به دل جنگل زد، اما گم شد و سر از خاک شوروی در آورد. عصر امروز در پی مذاکراتی که بین مقامات مرزبانی دو کشور به عمل آمد، این افسر به مقامات ایرانی تحویل داده شد.[28]
±برنامة سفرای جدید ایران در کشورهای مختلف
محمود فروغی، سفیرکبیر جدید ایران در آمریکا، امروز با دین راسک، وزیر امور خارجة آمریکا ملاقات کرد و رونوشتی از اعتبارنامة خود را تقدیم وی کرد. به نوشتة کیهان، فروغی و دین راسک با استفاده از این فرصت، دقایقی درباره روابط ایران و آمریکا مذاکره کردند.[29]
سفرای جدید ایران در آلمان غربی و هلند، امروز رهسپار محل مأموریت خود شدند. احمد ظهیر به آمستردام رفت و علیقلی اردلان پس از بدرقة وزیر امور خارجه، به آلمان غربی سفر کرد.[30]
پینوشتها:
[1]. صحیفة امام، ج اول، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی ، 1378، ص 181 و 180.
[2]. آیتالله العظمی سیدمحمدهادی میلانی به روایت اسناد ساواک، ج 1، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1380، ص 87.
[3]. شریفپو، رضا، مسجد و انقلاب اسلامی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۸۰، ص 188.
[4]. ترکمان، محمد، نامههای دکتر مصدق، تهران، هزاران، 1374، ص 309 و 308.
[5]. روزنامه کیهان، ش 5912، 17/1/42، ص 12.
[6]. همان، ص 11.
[7]. روزنامه اطلاعات، ش 11060، 17/1/42، ص 13.
[8]. روزنامه کیهان، ش 5912، 17/1/42، ص 9 و 1.
[9]. روزنامه کیهان، ش 5912، 17/1/42، ص 9 و 1؛ روزنامه اطلاعات، ش 11060، 17/1/42، ص 13.
[10]. روزنامه اطلاعات، ش 11060، 17/1/42، ص 13.
[11]. روزنامه کیهان، ش 5912، 17/1/42، ص 9.
[12]. مجله سپید و سیاه، ش 500، 16/1/42، ص 2.
[13]. همان، ص 53 و 5.
[14]. همان، ص 2.
[15]. مجله اطلاعات هفتگی، ش 1119، 16/1/42، ص 52.
[16]. مجله سپید و سیاه، ش 500، 16/1/42، ص 3.
[17]. همان.
[18]. روزنامه کیهان، ش 5912، 17/1/42، ص 12.
[19]. مجله اطلاعات هفتگی، ش 1119، 16/1/42، ص 4.
[20]. روزنامه کیهان، ش 5912، 17/1/42، ص 12.
[21]. همان.
[22]. منصوری، جواد، تاریخ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 1، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1377، ص 314 و 313.
[23]. هوشنگ مهدوی، عبدالرضا، سیاست خارجی ایران در دوران پهلوی، تهران، البرز، 1374، ص 381.
[24]. منصوری، جواد، همان، ص 314 و 313.
[25]. روزنامه کیهان، ش 5912، 17/1/42، ص 1.
[26]. همان.
[27]. روزنامه اطلاعات، ش 11060، 17/1/42، ص 15.
[28]. همان، ص 13.
[29]. روزنامه کیهان، ش 5924، 31/1/42، ص 12.
[30]. همان.
