پنجشنبه 20 تیر 1342/ 19 صفر 1383/ 11 ژوئیه 1963
4 بازدید
± دیدار یکی از معاونان نخستوزیر با آیتالله میلانی
ساعت 21:30 شامگاه امروز، یکی از معاونان نخستوزیر به اقامتگاه آیتالله میلانی رفت و با او گفتوگو کرد.[1]
± گردهمایی مردمی در اقامتگاه آیتالله میلانی
ساعت 19:30 عصر امروز، حدود پانصد تن از علما، وعاظ، بازاریان، هیئتهای مذهبی بنیفاطمه و اتفاقیون، جبهة ملی، دانشجویان، دانشآموزان، نهضت آزادی و سازمان نگهبانان آزادی در محل اقامت آیتالله میلانی گرد آمدند و پس از ذکر مصیبت، حجتالاسلام کافی روی صندلی سخنرانی کرد و در خاتمه از طرف آیتالله میلانی اعلام شد چنانچه ظرف یکی دو روز آینده، کسانی در میان مردم، اقدام به اهانت علیه مراجع کردند، هیچیک از مسلمانان حق جواب گفتن به آنان را ندارد تا ثابت شود این اشخاص وابسته به چه مقاماتی هستند. در مراسم عصر امروز، حاضران به یکدیگر تأکید میکردند که طبق نظر آیتالله میلانی، از شرکت در مراسم اربعین و رفتن به مسجد حاج ابوالفتح خودداری میکنند. در بین مردم شایع شده که قوای انتظامی با محاصرة مردم میخواهند حوادث خونینی پدید آورند.[2] در دیدار امروز، حدود پنجاه تن از اعضای جبهه ملی و نهضت آزادی حضور داشتند و از میان آنان، حجت و موسوی اعلامیة آقای میلانی را در میان مردم به طور محرمانه پخش میکردند. اعلامیة مسلمانان متحد نیز در دست یکی از روحانیان حاضر دیده شد.[3]
± اعلام آمادگی آیتالله ملایری برای سفر به تهران
آیتالله سیدمحسن ملایری طی پیامی به آیتالله میلانی اطلاع داد که با هشت هزار تن آمادة حرکت به تهران است و طوماری به امضای ده هزار تن تهیه کرده است. آیتالله میلانی نیز در پاسخ او را آزاد گذاشته تا هرگونه که خود صلاح میداند، عمل کند.[4]
± سفر آیتالله خادمی به تهران
آیتالله حسین خادمی امروز برای پیوستن به جمع علما، از اصفهان به تهران آمد.[5]
± جلوگیری از انتشار اعلامیة آیتالله میلانی در مشهد
ساواک مشهد طی تلگراف رمزی به مرکز، اعلام کرد یک نسخه اعلامیة منتشره از جانب آیتالله میلانی به مشهد رسیده و به صورت دستی از روی آن کپیبرداری کردهاند تا در میان مردم پخش کنند. پیرو این تلگراف، ساواک مرکز به ساواک مشهد دستور داد از توزیع آن جلوگیری کند. این دستور با امضای سرلشگر پاکروان صادر شده است.[6]
± بازگشایی مسجد گوهرشاد
امروز مسجد گوهرشاد بازگشایی شد. گوهرشاد در جریان حوادث روز 15 خرداد تعطیل شده بود.[7]
± برنامهریزی علمای تهران برای صدور اعلامیه جدید
علمای تهران در صدد تهیه و انتشار اعلامیة جدیدی هستند. این اعلامیه قرار است به امضای علمای تهران و شهرستانها برسد و سپس منتشر شود. مضمون اعلامیه، علیه انتخابات و وضع فعلی و طرفداری از زندانیان میباشد. در اعلامیه تأکید شده مادام که حکومت به همین نحو عمل کند و علیه قانون اساسی اقدام نماید، علما از فعالیت و مبارزة خود دست بر نخواهند داشت و برای حفظ قانون اساسی مبارزه خواهند کرد. گفته میشود متن اعلامیه هماکنون نزد آیتالله میلانی است.[8]
± آیتالله حکیم؛ خارج از دایرة اتحاد و فعالیت روحانیون علیه دولت
ادارة بررسیهای ساواک در گزارش هفتگی امروز خود که برای مقامات ساواک به ترتیب سلسله مراتب ارسال گردیده، ضمن تحلیل کلی از شرایط کشور، یادآوری کرده: «با وجود آنکه حوادثی نظیر مدرسة فیضیه و حادثة 15 خرداد و امثال آن موجب شده که عدهای از روحانیون حداقل به صورت ظاهر با یکدیگر متحد و متشکل شده، علیه دولت فعالیت نمایند، معذالک هنوز جناح وابسته به آیتالله حکیم به آنها روی خوش نشان ندادهاند و آیتالله حکیم تاکنون روش عاقلانهای را دنبال کرده است. آیتالله بهبهانی هم میگوید علمای طرفدار آیتالله حکیم در اقدامات دستهجمعی روحانیون مخالف دولت شرکت نمیکنند و علت آنکه آیتالله نوری و [آیتالله] تهرانی و عدهای دیگر از روحانیون از شرکت در جلسة عمومی روحانیون مخالف خودداری مینمایند، آن است که این دسته جزو طرفداران مذهبی آیتالله حکیم میباشند. آیتالله بهبهانی افزوده روحانیونی که اخیراً از شهرستانها به تهران آمدهاند و یا خواهند آمد، طرفدار آیتالله حکیم نیستند».[9]
± دستور نخستوزیر درباره روز اربعین
نخستوزیر امروز طی نامهای به استانداری و فرمانداری کل دستور داد: «برای جلوگیری از فعالیت ماجراجویانی که در روزهای اربعین و چهلم کشته شدگان 15 خرداد، قصد تولید اختلال و اغتشاش دارند، باید قبلاً مراقبت کافی بفرمایید و همچنین به عموم مردم ابلاغ کنید اگر کسی تظاهر بکند، از اخلالگران 15 خرداد محسوب [شده] و جداً مورد تعقیب قرار خواهد گرفت».[10]
± جلسة کمیتة اطلاعاتی قم
صبح امروز کمیتة اطلاعاتی شهرستان قم با دعوت تلفنی از اعضای کمیته، در محل فرمانداری تشکیل شد. هدف این کمیته، بررسی پیشبینیهای لازم جهت حفظ انتظامات و اتخاذ تصمیم برای جلوگیری از بروز هرگونه عمل خلاف نظم و امنیت احتمالی در روز اربعین میباشد.[11]
± گزارش ساواک درباره چهلم شهدای 15 خرداد
به گزارش اداره یکم عملیات ساواک، از محافل وابسته به روحانیون طراز اول خبر رسیده که نیروهای مذهبی برای تعطیل عمومی و اعتصاب در روز 24 تیر که مصادف با روز چهلم شهدای 15 خرداد تهران و شهرستانهاست، آماده میشوند. در بین مردم عوام و متعصبین مذهبی بازار شایع است که به دلیل احتمال نفوذ و مداخلة مأموران مذهبی در میان تظاهرکنندگان، بازاریان برنامهای برای تظاهرات ندارند.[12] سرهنگ ستاد صمدیانپور، رئیس ادارة اطلاعات شهربانی نیز طی گزارشی اعلام کرد برای بزرگداشت چهلمین روز کشته شدگان تظاهرکنندگان 15 خرداد، از سوی روحانیون توجه خاصی به ولایات شده و وعاظی به نواحی مختلف اعزام کردهاند. در این گزارش تأکید شده روش آنها به ترتیبی نیست که مأمورین متوجه شوند و پیشبینی گردیده که در روز موعود میخواهند ضمن مرثیهخوانی، مردم را برای اقداماتی دعوت کنند.[13]
± اعلامیة فرمانداری نظامی تهران
فرمانداری نظامی تهران نیز طی اعلامیة شماره 13 اعلام کرد به موجب مقررات فرمانداری نظامی، هیچ نوع تجمع و حرکت دستهجمعی در شهر و حومه مجاز نیست و افراد و دستهجاتی هم که در صدد اختلال نظم و به هم زدن امنیت مردم باشند، باید بدانند که فرمانداری نظامی آنان را از دستة محرکین و اخلالگران 15 خرداد به شمار آورده و شدیداً تحت تعقیب قانونی قرار خواهد داد.[14] روزنامة اطلاعات نیز اعلامیة فرمانداری نظامی تهران را منتشر کرد که در آن تأکید شده است هرگونه اجتماع و اعمالی که مخالف مقررات فرمانداری نظامی در روزهای 21 و 23 تیر باشد، شدیداً مورد تعقیب و مؤاخذه قرار خواهد گرفت.[15]
± آیتالله طالقانی در صدد تعیین وکیل
صبح امروز در زندان قصر، سروان بنان به آیتالله طالقانی اطلاع داد که دادگاه نظامی ویژه، او را برای تعیین وکیل فراخوانده است. آیتالله طالقانی با مراجعه به دادگاه توانست با سرتیپ زمانی ملاقات کند و درخواست نماید که پیش از تعیین وکیل، ممنوعیت ملاقات برداشته شود تا بتواند وکیل مناسبی انتخاب نماید.[16]
± فعالیتهای آیتالله کمالوند برای چهلم شهدای 15 خرداد
آیتالله کمالوند به داماد خود، عابد صدیق، پیغام داده که در سه روز 21 و 22 و 23 تیر، روحانیون در نظر دارند در مرکز، اقدامات شدیدی علیه دولت به نمایش درآورند تا دولت سقوط کند. ساواک که این خبر را از قول یکی از نزدیکان وی گزارش کرده، مینویسد: «روحانی نامبرده با اینکه ظاهراً در مرکز خود را مصلح قلمداد مینماید، باطناً از هرگونه تحریکاتی فروگذار نیست». رئیس ساواک لرستان در این گزارش میافزاید: «آیتالله کمالوند در این اواخر در خرمآباد از اینجانب تقاضاهای غیر قانونی برای آزاد نمودن چند نفر طلبه و غیر طلبه نموده که جرم آنان تبلیغات مضره و پخش اعلامیه و تهیة طومارهای پارچهای به نام پشتیبانی از حاجآقا روحالله خمینی و همدردی با طلاب مدرسة فیضیه و استخلاص روحانیون دستگیر شده و انزجار از اعمال دولت بوده است». سرهنگ قلقسه، رئیس ساواک لرستان، فراموش نمیکند که در پی رد تقاضای آیتالله کمالوند، این روحانی با توسل به فرماندهی لشگر، موفق به آزادی متهمین یاد شده گردید و پس از آن به نزدیکان خود اظهار نمود که تیمسار پاکروان در مرکز، به تقاضای او، سرهنگ قلقسه را تعویض خواهد کرد». رئیس ساواک لرستان در پایان گزارش خود، آیتالله کمالوند را «روحانینمایی» خوانده که برای برآورده شدن امیال خود که همانا تقویت ماجراجویان و قاچاقچیان تریاک و چای و سیگار است، همواره مشغول فعالیت است که عدهای اوباش را همیشه در دست داشته یا بتواند خود را منشاء قدرت معرفی نماید».[17]
± اعزام واحدهایی از لشگر گرگان به شاهرود و سمنان
برای سرکوب اعتراضات احتمالی در روزهای اربعین و چهلم کشته شدگان 15 خرداد، به درخواست شهربانیهای شاهرود و سمنان، لشگر گرگان مأموریت یافت تعدادی سرباز و کادر مربوطه برای تقویت مراکز یاد شده، به آن شهرها اعزام کند.[18]
± ممنوعیت برگزاری عزاداری روز اربعین در بازار
منبع ساواک از قول رضایی مقدسی، یکی از فرش فروشان بازار تهران خبر داده که امشب مأموران انتظامی، با محاصرة بازار و خیابانهای حوالی آن، از برگزاری عزاداری اربعین جلوگیری میکنند. به گفتة وی، این ممنوعیت در حرم حضرت عبدالعظیم هم دیده میشود. رضایی این اقدام دولت را با رفتار بنیامیه یکسان دانسته است.[19]
± سخنان یکی از کارگران تسلیحات
عباس باطن، یکی از کارگران تسلیحات، گفت ساعت یک بعدازظهر امروز، اعلامیههای فراوانی در جلوی در کارخانه پخش کرده بودند. وی همچنین تعریف کرد صبح امروز در سرچشمه، دو تن از کسانی که پس از دستگیری در جریانات اخیر، به تازگی آزاد شدهاند، نقل کردند که در زندان، عدة زیادی از جوانان 15 تا 25 ساله را با تهدید وادار میکنند که بنویسند از طیب حاجرضایی پول گرفتهاند تا آن واقعه را ایجاد کنند.[20]
± دشمنی بازار و رژیم کودتا
گویندة صدای ملی ایران گفت دوران حاضر که از کشتار 15 خرداد آغاز شده، حادترین مراحل دشمنی بازار و رژیم کودتاست. بازاریان تهران در تمام دوران ملی شدن صنعت نفت، مدافع دولت مصدق بودند. وی افزود خبرهای رسیده از تهران و شهرستانها حاکی است میان بازاریان، حرکتی منسجم و حقیقی برای دفاع از مشروطیت و برقراری حکومت قانون وجود دارد.[21]
± نامة یکی از اعضای حزب زحمتکشان به نخستوزیر
مظفر بقایی امروز در نامهای به نخستوزیر، او را به خاطر از دست دادن فرصتها و بر باد رفتن سرمایههای ملی سرزنش کرد. به زعم بقایی، ادامة زمامداری علم باعث ایجاد مسائل لاینحل زیادی شده و هر روز بر این مسائل و مشکلات افزوده خواهد شد. رئیس سازمان نگهبانان آزادی در نامه به علم مینویسد: «از دو سال قبل به این طرف، افکار بیسابقهای ظاهراً به نفع ملت ایران به وجود آمد. بر زمامداران امور بود که از این افکار با تطبیق به سنن و آداب ملی ایران بهرهبرداری نمایند». وی که اصلاحات ارضی و طرح انجمنهای ایالتی و ولایتی را روش اجتماعی تازة در پیش گرفته از سوی دولت میداند، مینویسد: «هر روش اجتماعی تازه، خواه ناخواه مخالفینی به وجود میآورد که ایجاد عکسالعمل میکنند». او دولت را به خاطر آنکه در برخورد با مخالفین، با متانت و درایت راه را صاف نکرده، انتقاد میکند: «جنابعالی به جای اینکه با اسلحة تدبیر و بردباری وضع را تثبیت نمایید، در هر موردی به طور غیر عاقلانه، هر مخالفتی را به آتشی تبدیل کردید و به طور تهورآمیزی با استفاده از قدرتی که در اختیار شما گذاشته شده بود، روی این آتشها پا گذاشتید». بقایی در این نامه از نخستوزیر انتقاد میکند که چرا افکار خیرخواهانة بیسابقهای را که در اثر جبر زمان و ضرورتهای اجتماعی عصر جدید ایجاد شده بود، انقلاب مقدس ملی نامگذاری نموده است: «اگر به فلسفة انقلابهای مقدس یا غیر مقدس وقوف صحیح میداشتند، میبایستی بدانید که هر انقلابی، ضد انقلاب را به وجود میآورد. جنابعالی از روی عدم بصیرت (که در این مورد با تعمد هیچ تفاوتی نمیکند) مخالفین را دعوت و تحریک بر ضد انقلاب کردید». دبیرکل حزب زحمتکشان در ادامة نامه به نخستوزیر مینویسد: «دولت جنابعالی همة مخالفین سیاسی خود را مرتجع یا فئودال یا مخالف مواد ششگانه به حساب میآورد و حتی به روی مردم عادی و بیطرف کشور هم که بستگی به هیچ یک از احزاب سیاسی ندارند، تانک و توپ میکشد و آنها را مرتجع و فئودال و عامل بیگانه میخواند». و آنگاه با یادآوردی کردن اینکه: «این مردم، همانهایی هستند که در روز 29 اسفند 1331 به میدان آمدند و در همان زمان هم همین مردم را مرتجع نام نهادند»، از او میخواهد رفتار و گرایش سیاسی آنها را در آینده پیشبینی کند.
مظفر بقایی در نامة خود همچنین تأکید میکند: «پیش بردن مسائل اجتماعی با کادر قرون وسطایی و کوبیدن مخالفین با وسایل مدرن امروز، با هیچ مبنایی جور در نمیآید». و در انتقاد از شعار آزادی علم مینویسد: «وجداناً میدانید کوچکترین آزادی برای هیچکس وجود ندارد». بقایی در بخش پایانی نامة خود، نظرات اعضای کمیته مرکزی حزب زحمتکشان را دربارة آییننامة جدید انتخابات شرح میدهد. از دید بقایی و همفکران او، بعضی از موارد آییننامه، به وسیلة حذف و اضافه، رسماً مغایر با قوانین مصوب مجلس شورای ملی است و به نخستوزیر انذار میدهد که: «تصویب آییننامه و تصویبنامه بر خلاف قوانین منصوص، جرم قابل تعقیب شناخته میشود». بعضی دیگر از قوانین که ظاهر مترقیتری دارند، مانند صدور کارت الکترال، همین که با طرز عمل پیشبینی شده و اعمال گذشتة مجریان امور و نیات فعلی ایشان بررسی شوند، تاب مقاومت نمیآورند. بقایی که در نامهاش میکوشد بدون کمترین اشاره به شاه و نقش او در پدید آمدن نابسامانیهای کشور، نوک پیکان انتقادی را به سوی نخستوزیر روانه کند، با یادآوری سخنان علم پس از حمله به مدرسة فیضیه که منکر تمام قضایا شده بود، هشدار میدهد که مبادا اینبار، پس از آنکه آییننامة انتخابات در جریان عمل، نتایج دخالت دولت در امر انتخابات را آشکار ساخت، ادعا کند که از نتایج آییننامة مصوب هیئت دولت بیخبر بوده و یا منکر نتایج فاجعهبار آن شود. به زعم مظفر بقایی، منظور اصلی تدوینکنندگان آییننامة انتخابات، پنهان ساختن دخالت دولت در امر انتخابات بوده است؛ «سابقاً مأمورین دولت در انتخاب انجمن ناظر، اعمال غرض میکردند، مجبور میشدند بعضیها را خریداری کنند. گاهی لازم بود صندوقها را تعویض کنند یا آرای تقلبی در صندوق بریزند، اما با آییننامة فعلی، در عین اینکه منظور اصلی تأمین میشود، احتیاجی به کارهای خلاف سابق نیست. مردم میتوانند آزادانه در انتخابات شرکت کنند. مبارزة واقعی انتخاباتی به عمل آید. کسانی که دارای رأی هستند فعالیت کنند و آرای صحیح به صندوق ریخته شود و در شمارش یا قرائت آرا هم هیچ تقلبی نشود و در عین حال کاندیداهای مصوب دولت هم با داشتن اکثریت آرا از صندوق بیرون بیایند. سِرّ این شعبدهبازی معجزه مانند، در طرز صدور کارت الکترال و رأیهای ممهور به مهر وزارت کشور نهفته است». بقایی در بندهای پایانی نامه، مواردی از تقلب در انتخاباتهای گذشته را برشمرده و با تردید در سلامت انتخابات مینویسد: «به نظر ما خیلی شرافتمندانهتر است که برای دویست نفر، ابلاغ صادر نمایید و آنها را به عنوان نمایندة مجلس منصوب نمایید». و میافزاید: «یک مجلس منصوب برای مردم قابل تحملتر از مجلسی خواهد بود که با این آییننامه انتخاب شود».[22]
± بیانیة حزب زحمتکشان
حزب زحمتکشان امروز با انتشار بیانیة تفصیلی، به تحلیل مواضع حزب دربارة جریانات اخیر پرداخت. این بیانیه با عنوان «شکست اولین توطئه علیه حضرت آیتالله العظمی خمینی و نهضت اسلامی ملت ایران» منتشر شده است.[23]
± عدم اعتماد به حسنعلی منصور در میان طبقة تحصیلکرده
در گرماگرم انتخابات مجلس، امروز مخبر ساواک از قول مهندس کشتکار، عضو جمعیت تحصیلکردههای اروپا گزارش داد که حسنعلی منصور که به اتفاق یک عدة دویست نفری جمعیت مترقی را تشکیل داده و میخواهد از این راه وکیل شود، در بین طبقة تحصیلکرده به بیسوادی و بیاطلاعی معروف است. در این گزارش با اشاره به سوء مدیریت او در شورای عالی اقتصاد و شرکت بیمه، آمده است: «چنین شخصی به نام وابسته بودن به مقام سلطنت، میخواهد رهبری افراد تحصیلکردة مملکت را عهدهدار شود در حالی که هیچ ارزش و احترامی در بین این طبقه ندارد».[24]
± گزارش تحرکات انتخاباتی
ساعت 5 بعدازظهر امروز، جمعی از بانوان پایتخت، اعضای جمعیتهای مختلف بانوان، کارگران و کارمندان دولت و کارخانهجات دولتی و ملی برای اعلام همبستگی انتخاباتی، در باغ تالار فرهنگ اجتماع کردند. در این گردهمایی انتخاباتی، خانمها نیره سعیدی رابط جمعیتهای زنان ایران، شیخ نایب رئیس شورای زنان و معاونت شهر تهران، دزواره کارگر کارخانة داروگر، صفینیا، رهرو، یاسری و آقای لواسانی سخنانی ایراد کردند و در پایان، قطعنامهای به تصویب هیئت مؤتلف زنان تهران در اعلام حمایت از برنامههای شاهنشاه و آمادگی زنان برای شرکت در انتخابات با هدف تأیید لوایح ششگانه قرائت شد.[25] در گردهمایی انتخاباتی دیگر در نجفآباد، نمایندگان این شهر پیرامون انتخابات و اصلاحات مملکتی، برای کشاورزان نجفآباد سخنرانی کردند. در آستارا نیز گروهی از مردم در میدان شهرداری اجتماع کردند و مهدی پاکنژاد، نمایندة فرهنگیان و مشروطه جعفرزاده، نمایندة بانوان آستارا برای آنان سخنرانی کردند.[26]
± نارضایتی زنان ایرانی از ظلم شاه
گویندة رادیو صدای آزاد ایران با اشاره به اینکه دستگاه تبلیغاتی شاه هر روز اخبار گوناگونی مبنی بر پشتیبانی و حمایت زنان از اصلاحات ششگانه و انتخابات اعلام میکند، تأکید نمود بیشتر زنان ایرانی بر خلاف این عدة اندک فکر میکنند و راضی نیستند که شاه و اتباع او دست تعدی و ظلم بر مردم دراز کنند.[27]
± ارزیابی مفسر پراودا از فعالیتهای سنتو علیه مردم خاورمیانه
ویکتور مایفسکی، مفسر روزنامة حریت، ضمن تفسیر حوادث عراق نوشت تشدید فعالیتهای دول امپریالیستی و بلوک تجاوزکار سنتو برای مردم عراق، سوریه، جمهوری متحدة عرب و تمامی خاور نزدیک و میانه، خطر مستقیمی به وجود میآورد. وی تأکید کرد شوروی هرگز نسبت به این مداخلهها، بیاعتنا نخواهد ماند. پراودا میافزاید ادعاهای عراق مبنی بر اینکه شورش اکراد مرزی امری داخلی است، برای گمراه کردن افکار عمومی است و امپریالیستها از بعثیهای عراق حمایت میکنند. دیگر روزنامههای مسکو نیز در باب سیاست ختم مداخلة خارجی در امور عراق، مقالات و تفسیرهایی منتشر کردند.[28]
± رد طرح قطعنامة شوروی در سازمان ملل
خبرگزاری فرانسه از ژنو خبر میدهد شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد، طرح قطعنامة شوروی دربارة کشتار دستهجمعی کردها به دست واحدهای عراقی را رد کرد. نتیجة رأیگیری، سیزده مخالف، دو موافق و سه ممتنع بوده است. کشورهای سنگال، یوگسلاوی و اتیوپی آرای ممتنع را صادر کردهاند.[29]
± بازتاب اقدام شوروی در مطبوعات
امروز مطبوعات ترکیه نسبت به یادداشت شوروی به آنکارا، تهران و دمشق موضعگیری کرده و اقدام مسکو را در جهت ایجاد بحران در خاورمیانه دانستند. روزنامة حرکت، ادعای شوروی را مسخره و در جهت تبلیغات ارزیابی کرد. روزنامة ینیاستانبول نیز دخالت کشورش در امور عراق را به شدت تکذیب کرد و در مقابل، موضوع حمایت شوروی از شورشیان را مطرح ساخت. روزنامههای دمشق، بیروت و بغداد نیز در مواضعی مشابه علیه یادداشت شوروی، واکنشهای تندی نشان دادند و اقدامات این کشور را مداخله در امور عراق ارزیابی کردند. خبرگزاری آلمان از فرانکفورت به نقل از روزنامة محافظهکار فرانکفورتر گفت دولت شوروی که تا چندی پیش، مغولستان را واسطة بیان نظرات خود میکرد، اکنون خود، با ارائة یادداشت به کشورهای منطقه، در امور عراق مداخله مینماید. نویسنده افزود: «ظاهراً خروشچف مایل است کردستان همان وضعی را که ویتنام جنوبی برای چین کومونیست دارد، برای شوروی داشته باشد و این منطقه، محل فعالیتهای پارتیزانی گردد». رادیو لندن نیز موضعگیری شوروی در برابر مسئلة اکراد را در درون، متضاد دانست و تحلیل کرد شوروی از یک سو بر عدم دخالت کشورها تأکید دارد و از دیگر سو میگوید این مسئله، جنبة بینالمللی یافته است. همچنین تصریح میکند کمک خود را به دولت عراق در صورت ادامة کشتارها قطع خواهد کرد.[30]
± بازگشت شاه از شمال
ساعت 16 امروز، محمدرضا پهلوی با اتومبیل از شمال روانة تهران شد[31] و ساعت 19:30 به تهران رسید. فرح دیبا، رضا و فرحناز در این سفر شاه را همراهی کردند.[32] پیش از بازگشت به تهران، ارسنجانی، سفیر ایران در ایتالیا، امروز در نوشهر با شاه دیدار کرد.[33]
± مد پاریس زیر پای شاهزادة کوچک!
روزنامة اوزکوت در مقالهای با عنوان «مد پاریس، خود را به زیر پای شاهزادة کوچک میاندازد» دربارة کفشهای مخصوص ولیعهد ایران سخن گفته است. مؤسسة سیسی، اخیراً کفشها و پوتینهای گرانقیمت از پارچهها و چرمهای کمیاب برای رضا پهلوی تهیه کرده است. رادیو پیک، امروز پس از نقل این رویداد، به نقل از روزنامههای ایرانی، این خبر را هم منتشر کرد که مأموران کلانتری 13، کودکی را در خیابان یافتهاند که پدرش به دلیل فقر او را رها کرده است. در نامهای که همراه این کودک بود، پدر بچه از مأموران دولت درخواست کرده فرزندش را از گرسنگی برهانند و به یک بنگاه خیریه بسپارند. رادیو پیک در بخش دیگری از برنامههای خود، به گزارش خبرنگار ویژة مجلة مصور فرانسدیمانش اشاره کرد و گفت آخرین هدیة شاه به فرح، یک انگشتر بسیار نفیس با نگینی چند هزار ساله بود. این نگین، جزو جواهرات سلطنتی خاندان هخامنشی است. گوینده تأکید کرد معلوم نیست چرا شاه اشیای تاریخی کشور را از خزانة ملی گرفته و به همسر خود هدیه میدهد؟![34]
± استاندار جدید فارس
امروز اعلام شد به فرمان شاه و تصویب هیئت دولت، باقر پیرنیا به سمت استاندار فارس انتخاب شد. پیرنیا پیش از ظهر امروز در وزارت کشور با پیراسته ملاقات کرد. سپهبد ورهرام، استاندار فارس، برای شرکت در فعالیتهای انتخاباتی از سمت خود استعفا کرده است.[35]
± روز پرکار نخستوزیر
بامداد امروز نخستوزیر در میدان نواب حضور یافت و اجازة آغاز ساختمان امتداد نواب چهل متری را به سوی فرحزاد صادر کرد. پیراسته وزیر کشور، نصیری رئیس کل شهربانی، نفیسی شهردار تهران و جمعی از مهندسان و رؤسای شهرداری در این مراسم حضور داشتند.[36] پیش از ظهر امروز، سریکف، رئیس ادارة بازرگانی شوروی در ایران، با نخستوزیر دیدار کرد. این هیئت برای مذاکره دربارة ساختمان سد ارس به ایران آمده است.[37] نخستوزیر در ساعت 10:30 صبح با سفیرکبیر ایالات متحده دیدار نمود. در این دیدار رابرت میسی، رئیس هیئت عملیات اقتصادی آمریکا در تهران، به همراه اصفیا، مدیرعامل سازمان برنامه حضور داشتند.[38] در دیداری دیگر، صوراسرافیل، استاندار چهارمحال دربارة ساختمان پلهایی به روی کارون جهت عشایر و روستاییان، با نخستوزیر گفتوگو کرد.[39] نخستوزیر عصر امروز به اتقاق چند تن از وزیران به دانشکدة افسری رفت و از اردوی مسابقات قهرمانی ایران بازدید کرد.[40] ساعت 18:30 بعدازظهر نیز علم به مناسبت عزیمت دومین دسته از دانشجویانی که از بورسهای خارجی استفاده میکنند، طی دیداری با دانشجویان در سازمان رهبری جوانان، اظهار امیدواری کرد که آنان در سفر به غرب، دریابند که دنیا با چشم بهتری به ایران نگاه میکند و این فقط نتیجة دوراندیشی خاص شاهنشاه نسبت به اوضاع دنیاست![41]
± مصاحبة وزیر بازرگانی
عالیخانی، وزیر اقتصاد، امروز در مصاحبهای دربارة قراردادهای بازرگانی ایران با کشورهای چکسلواکی، مجارستان و لهستان توضیحاتی داد. این قراردادها به تازگی مورد تجدید نظر قرار گرفته بود. حجم مبادلاتی میان ایران و چکسلواکی به موجب قرارداد جدید، از هر طرف 15 میلیون دلار است که ده درصد افزایش یافته است. حجم قرارداد ایران و لهستان به گفتة وزیر اقتصاد، 12 میلیون دلار و حجم مبادلات با مجارستان، 5/11 میلیون دلار است.[42]
± تحلیلهای روزنامة اطلاعات دربارة افزایش جرم و جنایت
گویندة رادیو پیک ایران، امروز بخشی از تحلیلهای روزنامة اطلاعات دربارة افزایش جرم و جنایت را قرائت کرد. بر پایة این تحلیل، دلیل افزایش جرم و جنایت در سالهای اخیر، از میان رفتن ترس مجازات به هزاران دلیل از جمله طول تشریفات دادرسی است. این تحلیلگر با اشاره به رفتارهای نادم و مذهبی برخی جنایتکاران در هنگام اعدام، افزود: «اگر کلاه عدالت انسانی در جامعة ما پشمش ریخته است، از صلابت و مهابت عدالت الهی چیزی کم نشده است». نویسنده تأکید میکند برای جلوگیری از اشاعة بیشتر تبهکاری در کشور، هیچ راه و وسیلة دیگری جز استفاده از ارشاد اهل منبر نیست. آنگاه گویندة رادیویی با اشاره به این مطالب میپرسد: «اگر معتقدید جز منبر، وسیلة مؤثر دیگری برای تزکیة اخلاقی نیست، پس دستگاه عریض و طویل فرهنگ و مطبوعات کشور به چه کار میآید»؟[43]
± دیدار فرح پهلوی با دانشجویان ایرانی مقیم آمریکا و اروپا
فرح دیبا امروز در کاخ سعدآباد با چهل تن از دانشجویان ایرانی مقیم آمریکا و اروپا دیدار کرد. این دیدار بیست دقیقه به طول انجامید.[44]
پینوشتها:
[1]ـ یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج 1: آیتاللّه العظمی سید محمدهادی میلانی، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1376، ص 189.
[2]ـ همان، ص 202.
[3]ـ همان، ص 221 و 223.
[4]ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 3: زندان، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص 459
[5]ـ یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج 19: آیتالله سیدحسین خادمی، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1380، ص 20 و 21.
[6]ـ یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج 1: آیتاللّه العظمی سید محمدهادی میلانی، همان، ص 195.
[7]ـ جلالی، غلامرضا، تقویم تاریخ خراسان از مشروطه تا انقلاب اسلامی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1377، ص 187.
[8]ـ یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج 1: آیتاللّه العظمی سید محمدهادی میلانی، همان، ص 200.
[9]ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 3: زندان، ص 468 و 470.
[10]ـ همان، ص 467.
[11]ـ همان، ص 472.
[12]ـ روحبخش، رحیم، نقش بازار در قیام 15 خرداد، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1381، ص 283.
[13]ـ دهنوی ترکمان، محمد، قیام خونین 15 خرداد 1342 به روایت اسناد، تهران، رسا، 1360، ص 200 و 201.
[14]ـ همان، ص 198ـ199.
[15]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11139، 22/4/1342، ص 1.
[16]ـ یزدی، ابراهیم، مقاومت در زندان، تهران، قلم، 1377، ص 110.
[17]ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 3: زندان، همان، ص 474 و 475.
[18]ـ همان، ص 473.
[19]ـ روحبخش، رحیم، همان، ص 287.
[20]ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 3: زندان، همان، ص 471.
[21]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 90، 22/4/1342، ص 27 و 30.
[22]ـ بقایی کرمانی، مظفر، شناخت حقیقت در پیشگاه تاریخ، کرمان، پارم چاپ، 1358، ص 410 و 424.
[23]ـ همان، ص 393 و 409.
[24]ـ صدری، منیژه، زندگینامه و عملکرد حسنعلی منصور به روایت اسناد، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1383، ص 65.
[25]ـ روزنامه پست تهران، ش 2964، 21/4/1342، ص 1 و 3.
[26]ـ همان، ص 3.
[27]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 78، 8/4/1342، ص 20 و 21.
[28]ـ همان، ش 90، 22/4/1342، ص 3 و 7.
[29]ـ همان، ص 7 و 8.
[30]ـ همان، ص 9 و 14.
[31]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11138، 20/4/1342، ص 16.
[32]ـ روزنامه کیهان، ش 5991، 22/4/1342، ص 12.
[33]ـ روزنامه پست تهران، ش 2964، 21/4/1342، ص 1.
[34]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 90، 22/4/1342، ص 19 و 20.
[35]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11138، 20/4/1342، ص 16.
[36]ـ همان، ص 1.
[37]ـ همان، ص 16.
[38]ـ روزنامه مهر ایران، ش 1871، 20/4/1342، ص 8.
[39]ـ روزنامه پست تهران، ش 2963، 20/4/1342، ص 1.
[40]ـ پست تهران، ش 2964، 21/4/1342، ص 6.
[41]ـ روزنامه کیهان، ش 5991، 22/4/1342، ص 1 و 11.
[42]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11138، 20/4/1342، ص 1.
[43]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 90، 22/4/1342، ص 16 و 17.
[44]ـ روزنامه پست تهران، ش 2963، 20/4/1342، ص 1.
