شنبه 17 فروردین 1342 / 11 ذیقعده 1382 / 6 آوریل 1963
7 بازدید
± قدردانی آیتالله شریعتمداری از همراهی مردم با روحانیون
آیتالله سیدکاظم شریعتمداری، امروز اعلامیهای صادر و طی آن از همراهی مردم با روحانیون قم قدردانی کرد. شریعتمداری در این متن با اشاره به تلگرامهای تسلیت به مناسبت واقعة مدرسة فیضیه، سفر هیئتها و گروههای گوناگون مردمی به قم و تعطیل عمومی بازارها، نوشت: «لازم میدانم بدینوسیله از عموم طبقات، به خصوص علمای اعلام، کثرالله امثالهم، تشکر و سپاسگزاری کنم. اعظمالله اجورنا و اجورکم». آیتالله شریعتمداری، اخراج طلاب مجروح و مصدوم واقعة دوم فروردین از بیمارستانها را برخلاف اصول انسانیت دانست و افزود: «ویرانیهای مدرسة فیضیه که شاهد گویای آن همه جنایات وحشتزاست، به جای خود باقی، و مدرسه خاموش و ساکنین آن در منازل و مدرسة دیگر به سر میبرند [...] کانون شیعه مورد تجاوز واقع شده است. بر عالم اسلام اهانت وارد آمده است. قلب امام زمان هم صدمه دیده است. محصلین علوم دینی در هر آن، وقوع حوادثی را احتمال داده و اطمینان برای ادامه درس و بحث ندارند».
در ادامة این اعلامیه، انعکاس غیرواقعی حادثة مدرسة فیضیه در مطبوعات و انتشار اخبار غیرواقعی، مورد اعتراض واقع شده و آمده است: «در چنین وضعی جراید معلومالحال و سایر دستگاههای تبلیغاتی برای اغفال مردم و دور نگه داشتن آنها از واقعیت امر، از هر گونه بدگویی و اهانت و تهمت ناروا فروگذار نمیکنند. از آنجایی که متأسفانه هیچگونه وسیلهای برای پاسخگویی به این تهمتهای ناروا در اختیار ما نیست، لذا تمام مطالب خلاف حقیقت و تهمتهای ناروا را که همیشه اسلحة دشمنان اسلام بوده و هست، جداً تکذیب نموده و قضاوت آن را واگذار به افکار عامه و عقلای ملت میکنیم و خوشوقتیم که حقیقت امر بر قاطبة مردم کاملاً روشن است». آیتالله شریعتمداری در پایان اعلامیة خود نوشت: «ما در عین اینکه مردم را دعوت به آرامش میکنیم، اعلام میداریم که در انجام وظایف شرعی خود، کوتاهی نخواهیم کرد».[1]
± تعطیلی حوزة علمیة نجف و قم
در حالی که کلاسهای درس در حوزة علمیة قم تعطیل است، امروز در قم شایع شد که حوزة علمیة نجف نیز در اعتراض به واقعة مدرسة فیضیه تعطیل شده است. بنا به گزارش ساواک قم، این خبر در حالی منتشر میشود که قرار بود روحانیون از فردا درس را شروع کنند.[2] تعطیلی حوزة علمیة نجف ممکن است به تداوم تعطیلی کلاسهای درس در قم منجر شود.
± پیشنهاد مذاکرة دولت با روحانیون
مجلة خواندنیها در شماره امروز خود، اختلاف بین علما و دولت را به زیان مملکت دانست و پیشنهاد داد که برای رفع سوءظن روحانیون نسبت به اقدامات اخیر دولت، باید از سر مذاکره با آنها وارد شد و علما را نسبت به مقتضیات زمان و شرایط روز بینالمللی و لزوم اجرای برخی اصلاحات در امور اجتماعی، آگاه ساخت. ذیل این مقاله، نام «صدای مردم» درج شده بود. در این مقاله تأکید شده که: «نقش مراجع تقلید و علما و روحانیون در تحولات سیاسی ـ اجتماعی و نفوذشان بر مردم کوچه و بازار، بیش از رجال و لیدران سیاسی است. از اینرو باید چارهای اندیشید که آقایان علما و مراجع محترم تقلید را از اوضاع و احوال جهان و مقتضیات زمان و لزوم متابعت ایران از آنچه همة ملل و اقوام اسلامی آن را پذیرفتهاند، آگاه کرد و این وظیفة آقایان علمای روشنفکر و رجال ملی است که به بحث و تبادل نظر با آقایان روحانیونی که احیاناً مخالف اصلاحاتند، بپردازند”. به باور نویسندة این مقاله: «اگر گاه و بیگاه با آقایانی که زمام امور جامعة روحانیت را در دست دارند، دربارة مسائل داخلی و خارجی بحث نشود و از آنچه در جهان یا لااقل ممالک اسلامی میگذرد، آگاه نگردند، دستخوش اشتباهاتی میشوند که ممکن است برای مملکت گران تمام شود».[3]
± جدیدترین نسخة «اخبار جبهة ملی ایران» در دست ساواک
چندین برگ از جدیدترین نسخة «اخبار جبهة ملی ایران» به دست ساواک افتاد. صدقی، رئیس ساواک اصفهان، در گزارش امروز خود به ساواک مرکز، نوشت مأمور نفوذی آنها در جبهة ملی که پیش از عید به تهران رفته بود، سیصد برگ از اعلامیة مورخ 12 فروردین 1342 را از پروانة فروهر گرفته و با خود به ساواک اصفهان آورده است. در این گزارش، پروانة فروهر، گردانندة جبهة ملی تهران خوانده شده و مأمور نفوذی نیز به عنوان رابط بین جبهة ملی تهران و اصفهان معرفی شده است. قرار است مأمور مخفی ساواک با مراجعه به چند تن از افراد باقی ماندة جبهة ملی در اصفهان، کسب تکلیف کند که این اوراق را به چه کسی تحویل دهد و به این ترتیب پس از اینکه اعلامیهها به دست شخص مورد نظر افتاد، پس از چند ساعت او نیز دستگیر گردد.[4]
± دو مصوبة امروز هیئت وزیران
هیئت دولت صبح امروز در کاخ نخستوزیری تشکیل جلسه داد تا ساز و کار پیشنهاد وزارت دارایی، مبنی بر احداث ده هزار واحد ساختمانی را بررسی کند.[5] تأسیس سازمان جلب سیاحان، مقررات جدید واردات کالا از ژاپن و رسیدگی به وضع بودجة کل کشور، از دیگر مباحث این جلسه بود.[6] وزارت دارایی پشنهاد داده بود که برای رفع نیاز کارکنان دولت و ساختمانهای مورد نیاز وزارتخانهها، ده هزار بنای ساختمانی احداث شود. اعضای هیئت دولت به تصویب رساندند که هیئتی پنج نفره، روند اجرای این پروژه را مدیریت کند. اعضای این هیئت شامل وزیر دارایی، وزیر فرهنگ، وزیر کشور، وزیر کار و مدیرعامل سازمان برنامه خواهند بود که تحت ریاست وزیر دارایی انجام وظیفه خواهند کرد.[7]
بنا به مصوبة دولت برای تصریح در انجام این کار، احداث این ساختمانها به هیچوجه تابع قانون محاسبات عمومی و مناقصه و مزایده و آییننامة معاملات دولتی نبوده و هیئت مزبور برای اجرای پروژه، «اختیار تام» خواهند داشت. سرمایة لازم نیز از طریق وزارت دارایی و سازمان برنامه پرداخت خواهد شد. در بند پایانی مصوبة دولت آمده است: «وزارت دارایی مکلف است به محض افتتاح مجلسین، لایحة تحصیل مجوز قانونی این تصویبنامة قانونی را به مجلسین تقدیم نماید».[8] هیئت وزیران در جلسة امروز خود، همچنین با تأسیس سازمانی به نام «سازمان جلب سیاحان» موافقت کردند. پیش از این، امور مربوط به جهانگردی و توریسم، تحت نظر شورای عالی جهانگردی وابسته به وزارت کشور اداره میشد. بنا به مصوبة امروز هیئت دولت، با تأسیس سازمان جلب سیاحان، شورای عالی جهانگردی از امروز، منحل و وظایف آن به طور کلی به سازمان جلب سیاحان محول گردید.[9] این سازمان وابسته به نخستوزیری است و دارای سرپرستی خواهد بود که سمت معاون نخستوزیر را بر عهده خواهد داشت. در مصوبة هیئت وزیران، هدف از تأسیس این سازمان، معرفی بیشتر آثار باستانی و مناظر طبیعی ایران به جهانگردان خارجی عنوان شده است. از مهمترین وظایف آن نیز ایجاد هتلها و مراکز رفاهی، تبلیغات گسترده برای جلب توجه جهانگردان و اتخاذ تدابیر صحیح مدیریتی در بهبود چرخة توریسم خواهد بود. در بند پایانی این مصوبه نیز دولت مکلف شده است که پس از افتتاح مجلس، مجوز قانونی این تصویبنامه را تحصیل نماید.[10]
±گزارش جلسة امروز هیئت دولت
روزنامه اطلاعات امروز به بحث تقویت و حمایت از خردهمالکین در جلسة امروز هیئت دولت پرداخت. اطلاعات در اعلام این خبر به نقل از یک عضو کابینه، نوشت: «در حال حاضر سعی دولت بر این است که وضع خردهمالکین را خیلی بهتر و مطمئنتر از سابق کند و عوایدشان را بالا ببرد. به طوری که به هیچ خردهمالکی صدمه نرسد و حتی خردهمالکین ضعیف نیز تقویت شوند».[11] کیهان هم از تصویبنامة دولت مبنی بر اعزام چند هیئت بازرگانی به کشورهای لهستان، چکسلواکی، مجارستان و هند خبر داد.[12]
± مصاحبة نخستوزیر با چند روزنامهنگار آلمانی
اسدالله علم پیش از ظهر امروز در کاخ نخستوزیری با چند روزنامهنگار آلمانی مصاحبه کرد. آنها پیش از این، مناطق زلزلهزده را مورد بازدید قرار داده بودند و در دیدار خود با نخستوزیر، شرحی از مشاهدات خود را گزارش کردند. علم در این گفتوگو، بر تلاش دولت مبنی بر بازسازی روستاهای آسیبدیده تأکید کرد و گفت: «ما با کمک مردم، دست به کار تجدید بنای این مناطق شدهایم [...] ما میخواهیم در اینجا یک منطقة کشاورزی نمونه درست کنیم که از لحاظ ساختمانی، طرز کشت و آبیاری و همچنین شرکتهای تعاونی، نمونه باشد».[13]
نخستوزیر با اشاره به انقلاب سفید افزود: «کشور ما اکنون دورة تحول اجتماعی بزرگی را آغاز کرده است [...] هدف این است که مردم ایران احساس کنند که در این سرزمین، مالک و شریک هستند. مردم به خوبی احساس میکنند که آلت دست عدهای معدود نیستند. کشاورزان در آب و زمین، و کارگران در منافع کارخانهها سهیم شدهاند و برای دخالت مردم در سرنوشتشان، زن و مرد در انتخابات شوراهای ده و شهرستان شرکت خواهند کرد و از همه مهمتر اینکه زنان، که نصف مردم مملکت ما را تشکیل میدهند، دارای حق رأی شدهاند».[14] علم در ادامه، از احداث جاده و سدسازی برای آبرسانی به اراضی زراعی سخن گفت[15] و وعده داد که در اجرای برنامههای وسیع در امور صنعتی و تصفیه نفت، از سرمایههای خارجی نیز استقبال کند.[16] یکی از خبرنگاران از میزان مشارکت و سرمایهگذاری دولت آلمان در پروژههای عمرانی ایران سؤال کرد. نخستوزیر پاسخ داد: «در زمینههای مختلف، از قبیل تونلسازی، سد سفیدرود و امور صنعتی در ایران، سرمایهگذاری شده است». علم دربارة سفر شاه به آلمان گفت: «گمان میکنم که قرار بود رئیسجمهور آلمان به ایران بیاید ولی سفر وی به علت زلزله به تأخیر افتاد و به هر حال سفر ایشان مقدم خواهد بود».[17] در حالی که هنوز خبر مصوبات امروز هیئت دولت به مطبوعات داخلی نرسیده بود، خبرنگاران آلمانی دربارة سازمان جلب سیاحان و اقدامات دولت ایران برای جذب جهانگردان خارجی و توسعة توریسم از نخستوزیر پرسشهایی کردند. علم نیز در پاسخ، از احداث راهها و مکانهای گردشگری خبر داد. او گفت من امروز یکی از زیباترین راههای این کشور را که کوتاهترین راه سواحل مازندران است (جاده تهران ـ آمل)، افتتاح میکنم.[18]
±سخنرانی وزیر کشور در اراک
مهدی پیراسته، وزیر کشور، امروز در اراک بود.[19] او در بالکن شهرداری این شهر برای مردم سخنرانی کرد.[20] وی در این نطق، انتظار از دولت برای انجام همة امور را غیرمعقول دانست و با تأکید بر وظایف مردم در همراهی با دولت گفت: «همة کارها را از دولت نباید بخواهید. اصولاً دولت کیست؟ اعضای دولت عدهای از خود شما هستند که به فرمان شاهنشاه، مأمور خدمت به شما میشوند. من که یکی از همشهریهای شما هستم، عضو دولتم. اگر شما همة کارهای شهرتان را از من بخواهید، آیا معقول است؟ باید همه به سهم خود بکوشیم تا آنچه وظیفة دولت است که در رأس آن اجرای دقیق مقررات کشور و حفظ امنیت میباشد، انجام گردد ولی اساس اصلاحات، بستگی به روش فرد فرد شما همشهریان عزیز دارد».[21]
± مصاحبة مطبوعاتی وزیر مشاور
عصر امروز، مصاحبه وزیر مشاور با خبرنگاران برگزار شد. محور این مصاحبه، وضعیت خردهمالکین و پیشرفت اصلاحات ارضی در کشور بود.[22] جهانگیر تفضلی در این باره گفت: «دولت تصمیم دارد که اصلاحات ارضی به سرعت پیش برود و با کوششهای بدون تظاهر وزیر کشاورزی، به نظر من بسیار سریع و منظم پیش میرود و مرحلة دوم آن هم بلافاصله بعد از مرحلة اول، اجرا خواهد شد».[23] به گفتة وزیر مشاور، «هدف اصلی انقلاب سفید، الغای رژیم ارباب و رعیتی و تقویت خردهمالکین خواهد بود به قسمی که اولاً تصور بازگشت به رژیم ارباب و رعیتی حتی در مغز مرتجعترین فئودالها و همدستان مزدورشان از این پس هرگز راه نیابد و ثانیاً دهقانان و همة خردهمالکین این کشور، روز به روز محصول کشاورزی بیشتر و زندگی مرفهتری داشته باشند».[24]
سخنگوی دولت بار دیگر با تأکید بر تقویت خردهمالکین گفت: «همة کوشش دولت صرف این خواهد شد که اولاً رعیت بینوا و اسیر دیروز، کمکم دهقانان خوشبختی شوند و ثانیاً وضع همة خردهمالکان که به عمران و آبادی کشور کمک میکنند، روز به روز بهتر شود. من با اطمینان میتوانم بگویم که رئیس مملکت، به تثبیت وضع و بهبود کار خردهمالکین کشور اهمیت زیاد و فوقالعاده میدهند و دولت را مرتب در این زمینه راهنمایی میفرمایند و تأکید میکنند که در آسایش خیال و فراهم آوردن بهبود روزافزون وضع خردهمالکین، بکوشد».[25] در پایان این مصاحبه، وزیر مشاور دربارة وضعیت کشاورزی در استان فارس تنها به کاهش بارندگی در این منطقه پرداخت و اشارهای به ناآرامیها و مبارزات مسلحانة عشایر فارس علیه اصلاحات ارضی نکرد.[26]
± مداخلة ایالات متحده در امور داخلی ایران
رادیو پیک ایران، امروز به مصاحبة مطبوعاتی سه روز پیش جهانگیر تفضلی واکنش نشان داد و از مداخلة عمیق ایالات متحده در امور داخلی ایران، سخن گفت. تفضلی در آن مصاحبه، منکر هرگونه مداخلة آمریکا شده و آن کشور را متحد ایران دانسته بود. رادیو پیک در تکذیب این ادعا با «دروغگو» خواندن وزیر مشاور گفت: «این چه عدم مداخلهای است که روزی دو میلیون دلار از ثروت ملی ایران را به جیب انحصارات غربی سرازیر میکنند و هر روز 160 میلیون ریال از نان و پیاز مردم ایران را میدزدند؟ تمام کارهای اساسی سازمان برنامه را چند شرکت مقاطعهکار آمریکایی قبضه کردهاند. آمریکاییان در تمام شئون حیات اقتصادی کشور، سرطانوار ریشه دوانیدهاند و شیشة عمر اقتصاد مملکت را به دست پلید و سودجوی خود گرفتهاند و تازه بلندگوی شاه ادعا میکند که آمریکاییان به هیچوجه در امور ایران مداخله نمیکنند. چه مداخلهای از این عمیقتر که میهن ما را به بازار فروش بنجلهای خود و محل مطمئن و پرسود سرمایهگذاریهای غارتگرانة خویش تبدیل کردهاند؟ چه مداخلهای از این بیشتر که مستشاران رنگارنگشان تمام رشتههای حیاتی میهن ما را در دستهای خود گرفتهاند. [...] مگر مداخله از این هم آشکارتر میشود که چستر پاولزها و جانسونها هر ماهه همانند تیول شخصی خود به ایران میآیند و کارهای فرمانبرداران خود را سرکشی میکنند و مرتباً در اموری که صرفاً جنبه داخلی دارد، با شاه و نخستوزیر و دیگر سردمداران رژیم کودتا وارد مذاکره میشوند و به آنها دستورالعمل میدهند؟ به خاطر اجرای همین سیاست است که ارتش ایران از صورت یک ارتش ملی خارج شده و همة امور حسابی آن به دست مستشاران آمریکایی افتاده است. [...] دربار و رژیم استبدادی شاه، دشمنان اصلی ملت ایراناند و آمریکا هم با تمام قوا از شاه و رژیم او پشتیبانی میکند. این دو سد بزرگ استعمار و استبداد، به حمایت یکدیگر، مانع اساسی پیشرفت میهن ما هستند».[27]
±سفر وزیر فرهنگ به آذربایجان
عصر امروز پرویز ناتل خانلری، وزیر فرهنگ، رهسپار آذربایجان شد تا از دورة آموزشی افراد سپاه دانش در پادگانهای لشکرهای تبریز و رضائیه بازدید کند. سرکشی از اوضاع دانشگاه تبریز نیز در برنامههای وزیر فرهنگ قرار دارد.[28]
±بررسی اصلاح ساختار اداری و اجرایی وزارت دادگستری
هفتهنامة دنیا در شمارة امروز خود، اصلاح ساختار اداری و اجرایی وزارت دادگستری را بررسی کرد. اطالة دادرسی و کندی کار در روال رسیدگی به شکایات مردم، نارضایتیهایی به وجود آورده است. وزیر دادگستری، اسفندماه گذشته، طی کنفرانسی نظریات خود را برای اصلاح امور و اجرای صحیح وظایف این سازمان مطرح کرده بود. هفتهنامة دنیا در گزارش خود، ادارة ابلاغ را مقصر اصلی در طولانی شدن روند دادرسیها دانست و نوشت: «بیشتر کندی کار، زیر سر مأمورین ادارة ابلاغ میباشد و اگر مأمورین این اداره اصلاح شوند و به راه راست هدایت گردند، نصف گرفتاری مردم و نارضایتی آنها از دادگستری برطرف میشود. رسیدگی به دادخواستها که گاهی سالها به طول میانجامد، مسئلة کوچکی نیست و همین چهار روز قبل یکی از دوستان ما که مدیرکل سازمان مستقل دولتی بود و دوستان زیادی هم در دادگستری دارد، حکمی را نشان داد که درست ده سال تمام به طول انجامیده بود تا این حکم به مرحلة نهایی برسد».[29]
±انتقاد مجلة خواندنیها از بیاطلاعی مردم دربارة لایحة انتخابات
مجلة خواندنیها در شمارة امروز خود، از بیاطلاعی مردم دربارة لایحة انتخابات، انتقاد کرد. ادبیات این مقاله چنان بود که نه تنها از مردم انتقاد میکرد، بلکه شکست دولت در جلب توجه و نظریات مردم را نیز به سخره میگرفت. در این مقاله آمده است: «دربارة انتخابات و لایحة اصلاحی آن، با آنکه ژست وزیر کشور در به معرض افکار عمومی گذاشتن مواد آن و انتظار کشیدن برای اظهار عقیدة دیگران و حتی تمدید مهلت آن، از هر حیث، ژستی عالی و درخور حکومت دموکراسی و مردمپسند بود که از چنین مقامی و در چنین موقعیتی، شاید انتظار نمیرفت. معهذا نمیدانم چرا مردم نسبت به این امر ملی و حیاتی، که لایحة اصلاحی، مقدمة آن است، آنطور که لازم است و میباید، انتقاد و ابراز عقیده و حتی ابراز نظر مثبت نمیکنند. [...] انتظار میرفت این قانون زباندار و دستبسته که نیم قرن است کسی تره هم برایش خورد [خرد] نکرده، حال که تغییر کرده و به رنگ مردم روز و روز مردم در آمده، لااقل مخالفان و طرفدارانش حتی در احزاب مردم و ملیون و در میان داوطلبان میمون و نامیمون وکالت، چیزی دربارة آن بگویند و انواع پیشنهادهای اصلاحی به زیان خود و سود مملکت و یا بالعکس بنمایند و مطبوعات باقیمانده، ستونهای آزاد و مقید خود را به اظهار نظر مردم دربارة آن اختصاص دهند. [...] در هر حال به نظر ما، اگر دولت متهم میشد به اینکه لایحه را در معرض افکار عمومی نگذاشته و به نظریات مردم اعتنا نکرده، بهتر بود، تا بگویند دولت وظیفة خود را انجام داد ولی مردم از بیان اظهار عقیده و ابراز نظر مثبت یا منفی خودداری کردند».[30]
± تاریخ برگزاری انتخابات
خواندنیها در دو خبر مجزا، به نقل از روشنفکر و صبح امروز به بررسی تاریخ برگزاری انتخابات پرداخت. روشنفکر به نقل از محافل نزدیک به دولت نوشت: «مقدمات انجام انتخابات در خردادماه سال جاری پایان یافته و از اواسط تیرماه دستور انتخابات در سراسر کشور به وسیلة وزارت کشور صادر میشود”.[31] صبح امروز نیز به نقل از همان محافل مدعی شد: «تصمیم به شروع انتخابات، قطعی است و مقدمات آن طوری فراهم خواهد شد که روز 14 مرداد که روز اعلام مشروطیت است، در سراسر کشور رأی گرفته شده و وکلای دورة بیستویکم انتخاب گردند».[32]
±ترمیم کابینه و تغییر در استانداران
ترمیم کابینه مدتی است نقل برخی محافل است. هفتهنامة دنیا امروز در اینباره نوشت: «هیچ قراری برای ترمیم کابینة فعلی و تغییر و تبدیل در میان نیست و [...] نخستوزیر بهتر از کابینة اول خود، با وزیران فعلی تجانس دارد». به نوشتة این نشریه: «اگر وزیری از کابینه خارج شود، صرفاً برای عهدهداری پست استانداری یکی از استانهای کشور میباشد».[33]
علاوه بر برخی گمانهزنیها دربارة ترمیم کابینه، تغییر در کادر استانداران نیز ذهن مطبوعات را به خود مشغول کرده است. خواندنیها احتمال داد که تا اواخر فروردینماه این تغییرات صورت پذیرد. این مجله به نقل از روشنفکر نوشت: «در میان استاندارانی که تغییر وی قطعی به نظر میرسد، سیدجلالالدین تهرانی، استاندار خراسان و نایبالتولیه آستان قدس رضوی است».[34] خواندنیها در خبری دیگر راجع به استانداران، از اختیاراتی نوشت که دولت برای برخورد با مخالفین به آنها داده است. در خبر خواندنیها آمده: «دولت به استانداران اختیار داده است [که] با اعمال قدرت و با استفاده از اختیارات قانونی خود در حوزههای مأموریتشان، کسانی را که بخواهند با تحول اقتصادی و اجتماعی و کشاورزی مخالفت کنند، به اتهام اخلال و آشوب، برای مجازات به مراجع قانونی تسلیم نماید».[35]
±انتخاب وزیر سابق کشاورزی به سفارت ایران در ایتالیا
امروز اعلام شد که حسن ارسنجانی، وزیر سابق کشاورزی، برای تصدی سفارت ایران در ایتالیا انتخاب شده است. خبرگزاری فرانسه امروز از رم گزارش داد که آنتونیو سگنی، رئیسجمهور ایتالیا، با انتصاب ارسنجانی به این سمت موافقت کرده و این موافقت به مقامات دولتی و وزارت امور خارجة ایران نیز ابلاغ شده است. جهانگیر تفضلی در مصاحبه با خبرنگار کیهان اینترنشنال این خبر را تأیید کرد و گفت: «آقای دکتر ارسنجانی مورد علاقة شاهنشاه و آقای علم، نخستوزیر است [...] و من مطمئن بودم که چنانچه دکتر ارسنجانی ضمن معالجة زخم معدة خود در اروپا، درخواست پست سفیرکبیری ایران در ایتالیا را میکرد، شاهنشاه آن را میپذیرفت و اکنون نیز با وجود آنکه از وزارت امور خارجه استعلام نکردهام و یک اعلامیة رسمی نیز از طرف این وزارتخانه انتشار نیافته است، خبر خبرگزاری فرانسه از رم، دایر به موافقت دولت ایتالیا با انتصاب آقای دکتر ارسنجانی، دلالت بر این دارد که او حقیقتاً به این سمت برگزیده شده است». هماکنون جمال امامی سفیر ایران در رم است.[36]
خبر دیگر از سفرای جدید ایران این بود که عبدالاحد دارا، سفیرکبیر جدید ایران در مراکش، امشب به محل مأموریت خود عزیمت کرد.[37]
± تحلیل گفتوگوهای سفیر ایران با مقامات شوروی
روزنامة اطلاعات در شمارة امروز خود به تحلیل گفتوگوهای سفیر جدید ایران در شوروی و صدر هیئت رئیسة این کشور پرداخت. اطلاعات با انتقاد از تعارفات خشک و خالی و معمول دیپلماتیک در اینگونه دیدارها، مذاکرات سفیر ایران و عالیترین مقام شوروی را متفاوت از بقیه دانست و ابراز امیدواری کرد که با ایجاد روابط حسنه بین دو کشور، فرصتی برای پیشرفت و ترقی ایران فراهم آید. در این مقاله با اشاره به تاریخچهای از روابط اخیر ایران و شوروی، تأکید شده که برخورد سیاستهای خارجی شوروی و انگلستان در ایران در دوران دو جنگ جهانی و پس از آن، علتالعلل عقبماندگی ایران در سالهای اخیر بوده است. اطلاعات در شرح این موضوع مینویسد: «سیاست روس و انگلیس تا وقتی دو جنگ عالمگیر درگیر بوده، به رغم بیطرفی ایران، عموم کشورهای جنگنده در ایران، با هم گلاویز بوده و مصائب شوم جنگ را بر این کشور تحمیل کردهاند. وقتی هم جنگ نبوده، باز ایران صحنة جنگ و جدال و برخورد و سیاست شمالی و جنوبی بوده و تا آنها با هم سر جنگ داشتهاند، ما را لگدمال کردهاند. روزی هم که با هم صلح کردند، نشستند و نقشة تقسیم ایران را کشیدند. ناگفته هویداست که در چنین شرایطی هرگز کشوری مثل ایران نمیتوانسته جهشی به جلو بکند و همینقدر که لااقل اسم و رسم و استقلال و موجودیت ایران در خلال این نبرد دویست ساله، محفوظ مانده، خودش توفیق بزرگی است. به این دلیل که دیگران در خانة ما منافعی داشتهاند و سرنوشت خانة ما بیشتر به اختیار آنها بوده تا خودمان».
این روزنامه در حالی سخن از «نبرد دویست ساله» به میان آورده که بخشی از این وقایع، در دوران حاکمیت پهلوی رخ داده است. با این حال نویسنده مدعی است: «کودتای 1299 کمک کرد که ایران از این وضع ناهنجار غیرقابل تحمل نجات پیدا کند و یک دورة سازندگی به دنبال استقرار یک نظم نوین، در کشور ما شروع شد. آغاز جنگ جهانی دوم و سرازیر شدن یک شبة قدرتهای بزرگ از شمال و جنوب به کشور، تداوم حضور قشون خارجی در ایران حتی پس از جنگ و نیز غائله آذربایجان، همگی در این مقاله، وقایعی خوانده شده که با ایجاد ناامنی و بینظمی، فرصت ترقی و پیشرفت را از ایران گرفتهاند.
روزنامة اطلاعات در پایان این مقاله آورده: «در شرایطی که مملکت ما از یک محیط امن برخوردار شده، یعنی پس از دویست سال، ما به شرایط و امکاناتی دست یافتهایم که مساعد و مناسب برای کوشش، جهت اعتلا و پیشرفت است، حیف نیست چنین موقعیت نادری را به مفت از دست بدهیم».[38]
± علل اختلاف کشورهای عضو اوپک با شرکتهای بزرگ نفتی
هفتهنامة دنیا امروز در گزارشی به تحلیل علل اختلاف کشورهای عضو اوپک با شرکتهای بزرگ نفتی پرداخت و هزینة فروش، کاهش قیمت نفت خام و بهرة مالکانه را از مهمترین عوامل اختلافهایی دانست که هنوز با وجود برپایی چندین جلسه در اوپک، همچنان پابرجاست. اعضای اوپک معتقدند که هزینة فروش باید از قراردادهای میان کشورهای صادرکنندة نفت و شرکتهای نفتی حذف شود. به نوشتة دنیا در صورت حذف این هزینه، درآمد ایران از فروش نفت خود، سالیانه دویست میلیون تومان در سال افزایش خواهد یافت. یکی دیگر از موارد این اختلاف، کاهش قیمت نفت خام است. پس از آنکه شوروی در سال 1960 نفت خام خود را به بازارهای اروپا سرازیر کرد، قیمت این منبع انرژی کاهش یافت. این تقلیل قیمت برای کشورهایی که بیشتر صادرات نفتی آنها تصفیه نشده است، جبرانناپذیر بود. به نوشتة دنیا، پس از ملی شدن صنعت نفت در ایران، میزان تصفیة نفت در پالایشگاه آبادان به نصف رسید و با کاهش قیمت نفت خام، درآمد نفتی ایران هم به شدت کاهش یافت. بنابراین گزارش، نمایندگان عضو اوپک در مذاکرات با رؤسای شرکتهای نفتی، هیچگونه موفقیتی کسب نکردند و نتوانستند قیمت نفت خام را به قبل از اوت 1960 برگردانند. چراکه مقامات شرکتهای نفتی، متکی و امیدوار به حضور جدیتر شوروی در بازارهای نفتیاند. بهرة مالکانه نیز یکی دیگر از موارد اختلافهاست. مبلغی که در آمریکای لاتین به کشورهای نفتخیز پرداخت میشود، به اعضای اوپک نمیرسد. به گزارش دنیا، در صورت پرداخت این مبلغ به ایران، درآمد سالیانة کشور از صادرات نفتی، چهارصد میلیون تومان افزایش خواهد یافت. بنا به گزارش این نشریه، شرکتهای نفتی پیش از این، از اختلافات بین عراق و کویت نهایت استفاده را میکردهاند و اگر اتحاد و اتفاق بین اعضای اوپک حاصل شود، حقوق این کشورها از این طلای سیاه محفوظ خواهد ماند.[39]
±روابط بازرگانی ایران و افغانستان
به نوشتة روزنامة اطلاعات، بنا به قرارداد جدیدی که مقدمات امضای آن فراهم شده، ایران 33.500 تن مواد نفتی به افغانستان خواهد فروخت. علاوه بر این، پیشبینی میشود دوازده هزار تن بنزین هواپیما نیز طبق قرارداد مزبور به افغانستان صادر گردد.[40]
روزنامة کیهان نیز از قرارداد ترانزیتی بین ایران و افغانستان خبر داد که به زودی از تصویب دولت خواهد گذشت. اخیراً هیئتهای بازرگانی دو کشور، مذاکرات مفصلی درباره تجدید نظر در قراردادهای بازرگانی خود به عمل آوردهاند و علاوه بر صدور نفت به افغانستان، خرید دام زنده از افغانستان را نیز به بحث گذاردهاند. بنا به گزارش کیهان، این مذاکرات تا دو هفتة دیگر ادامه خواهد داشت. کیهان به نقل از کیانپور، معاون وزیر اقتصاد، نوشت: «در گفتوگوهای بازرگانی هیئتهای ایران و افغانستان، به مسئلة توسعة روابط تجاری و افزایش میزان مبادلات کالا و گسترش بازار فروش کالاهای صادراتی هر یک از دو کشور، توجه خاصی شده و نتیجة این مذاکرات رضایتبخش است».[41]
± بررسی روابط ایران و مصر در هفتهنامة دنیا
هفتهنامة دنیا در شمارة امروز خود، به بررسی روابط ایران و مصر پرداخت و نوشت هیچ امیدی به تجدید این روابط نیست. چندی پیش نخستوزیر مصر روابط آن کشور با ایران را قطع کرد و پروانة اقامت سفیرکبیر و کارمندان سفارت ایران در قاهره را نیز لغو نمود. از آن پس، افغانستان حافظ منافع اتباع ایرانی مقیم مصر شده بود. دنیا در این باره نوشت: «مادام که دولت مصر دست دوستی به سوی ایران دراز ننماید، تجدید روابط دیپلماتیک بین دو کشور غیرعملی است».[42]
±انتشار مجلة کاوه در آلمان
پژوهشگران ایرانی مقیم آلمان مجلهای منتشر کردهاند که هنرهای زیبا و فرهنگ ایران را به تصویر میکشد. این نشریه با نام کاوه، هر دو ماه یک بار منتشر خواهد شد و اولین شمارة آن نیز هفتة گذشته به دست مخاطبان رسید. خبرگزاری آلمان در این باره به نقل از محمد عاصمی، صاحب امتیاز و سردبیر کاوه، نوشت: «این مجله باید به عنوان رابط فرهنگی بین آلمان غربی و ایران تلقی گردد. زیرا مستشرقین آلمان غربی در کشف تاریخ و فرهنگ ایران نقشی بزرگ ایفا میکنند. [...] ما مایلیم به آنها بگوییم که در زمینة فرهنگی، ایران چه چیزهایی گرانبهاتر از قالی دارد». کاوه به زبان فارسی منتشر میشود و تنها خلاصهای از ترجمة انگلیسی و آلمانی مقالات فارسی آن، ضمیمه شده است. پیش از جنگ جهانی دوم نیز، دانشجویان ایرانی مقیم برلن، نشریهای به نام کاوه منتشر میکردند.[43]
± انتقال صندوق مقبرة حضرت رقیه (س) به سوریه
به منظور انتقال صندوق مقبرة حضرت رقیه (س)، هیئتی عازم سوریه خواهد شد. به نوشتة کیهان، بنا به فرمان شاه، سرتیپ صدوقی، سرهنگ شاهزیدی و سرهنگ رادفر، به همراه سازندة این صندوق خاتمکاری به سوریه خواهند رفت. این صندوق در کارگاه حاج محمد صنیع خاتم ساخته شده و پس از انتقال به سوریه، ابتدا در موزة دمشق به نمایش گذاشته میشود، سپس بر روی مقبرة حضرت رقیه (س) نصب خواهد شد. هیئت اعزامی ایران، روز دوشنبه نوزدهم فروردینماه از راه عراق و اردن به سوریه خواهند رفت.[44]
پینوشتها:
[1]. اسناد انقلاب اسلامی، ج 5، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ١٣٧٤، ص 42 و 41.
[2]. قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 2: فیضیه، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، ۱۳۷۸، ص 91.
[3]. مجله خواندنیها، ش 57، 17/1/42، ص 7.
[4]. جبهه ملی به روایت اسناد ساواک، ج 1، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1379، ص 159 و 158.
[5]. روزنامه کیهان، ش 5912، 17/1/42، ص 1.
[6]. مجله بانک مرکزی، ش 190، فروردین 42، ص 887 و 877.
[7]. مجله تهران اکونومیست (ویژهنامه)، 1/1/1343، ص 67.
[8]. مجله بانک مرکزی، ش 19، فروردین 42، ص 877.
[9]. مجله تهران اکونومیست (ویژهنامه)، 1/1/1343، ص 67 و 66.
[10]. مجله بانک مرکزی، ش 19، 1/2/1342، ص 887 ـ 884.
[11]. روزنامه اطلاعات، ش 11060، 17/1/42، ص 13.
[12]. روزنامه کیهان، ش 5912، 17/1/42، ص 1.
[13]. همان.
[14]. همان، ص 11 و 1.
[15]. روزنامه اطلاعات، ش 11060، 17/1/42، ص 13.
[16]. روزنامه کیهان، ش 5912، 17/1/42، ص 11 و 1.
[17]. همان.
[18]. روزنامه اطلاعات، ش 11060، 17/1/42، ص 3.
[19]. مجله پهلوینامه، ش 7، 3/1342، ص 46.
[20]. روزنامه کیهان، ش 5913، 18/1/42، ص 9.
[21]. همان.
[22]. روزنامه اطلاعات، ش 11061، 18/1/42، ص 15 و 1.
[23]. روزنامه پیغام امروز، ش 904، 18/1/42، ص 5 و 1.
[24]. روزنامه اطلاعات، ش 11061، 18/1/42، ص 15 و 1.
[25]. روزنامه پیغام امروز، ش 904، 18/1/42، ص 5 و 1.
[26]. روزنامه کیهان، ش 5913، 18/1/42، ص 9 و 1.
[27]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 11، 18/1/42، ص 46 و43.
[28]. روزنامه اطلاعات، ش 11060، 18/1/42، ص 16.
[29]. مجله دنیا، ش 738، 17/1/42، ص 4 و 1.
[30]. مجله خواندنیها، ش 57، 17/1/42، ص 3.
[31]. همان، ص 6.
[32]. همان، ص 7.
[33]. مجله دنیا، ش 738، 17/1/42، ص 3.
[34]. مجله خواندنیها، ش 57، 17/1/42، ص 6.
[35]. همان.
[36]. روزنامه کیهان، ش 5912، 17/1/42، ص 11.
[37]. همان، 5913، 18/1/42، ص 9.
[38]. روزنامه اطلاعات، ش 11060، 17/1/42، ص 13.
[39]. مجله دنیا، ش 738، 17/1/42، ص 3 و 1.
[40]. روزنامه اطلاعات، ش 11060، 17/1/42، ص 16.
[41]. روزنامه کیهان، ش 5912، 17/1/42، ص 9.
[42]. مجله دنیا، ش 738، 17/1/42، ص 3.
[43]. روزنامه کیهان، ش 5912، 17/1/42، ص 9.
[44]. همان، ص 12.
