سه شنبه 18 فروردین 1343 / 23 ذىقعده 1383 / 7 آوریل 1964
1 بازدید
مجلس جشن آزادی آیتالله خمینی
امروز در قم و تهران دعوتنامههایى از طرف حوزه علمیه قم براى شرکت در مجلس جشنى به مناسبت آزادى آیتالله خمینى پخش شد. ساواک در گزارشى به همین منظور آورده است: طبق اطلاع واصله روز 18/1/43 دعوتنامهاى از طرف حوزه علمیه قم مبنى بر تقاضاى شرکت در مجلس جشنى که در روز 20/1/43 در مدرسه فیضیه برگزار خواهد شد، در قم و تهران پخش گردیده است.[1]
متن این اعلامیه بدینشرح است:
جاءالحق
یوسف زندانى دور از نظر رسته ز زندان و شده جلوهگر، به مناسبت آزادى و بازگشت مرجع عالىقدر عالم تشیع حضرت آیتالله العظمى خمینى مدظلهالعالى مجلس جشن باشکوهى در پایگاه علمى شیعه مدرسه فیضیه از ساعت 19:30 تا 22 روز پنجشنبه 25 ذىقعده 20 فروردین منعقد است. بدینوسیله از قاطبه مسلمانان قم و سایر شهرستانها دعوت مىشود که براى بزرگداشت مقام شامخ روحانیت در این جشن مذهبى شرکت فرمایید.
حوزه علمیه قم[2]
محکومیت سران نهضت آزادى
محاکمه سران نهضت آزادى سرانجام با اعلام حکم محکومیت آنان پایان یافت. براساس احکام صادره از سوى دادگاه نظامى، آیتالله سیدمحمود طالقانى و مهندس مهدى بازرگان به ده سال حبس، دکتر یدالله سحابى، دکتر عباس شیبانى و احمدعلى بابایى به شش سال و مهندس ابوالفضل حکیمى و جعفرى به چهار سال حبس محکوم شدند.[3]
پیام آیتالله خمینى درباره محکومیت آیتالله طالقانى و بازرگان به زندان
آیتالله خمینى در پیامى به مناسبت صدور حکم محکومیت آیتالله طالقانى و مهندس بازرگان در دادگاه تجدیدنظر نظامى، از تسلط اسرائیل و عمال آنها بر شئون مملکت ابراز تأسف کرد. در این پیام آمده است: «من خوف داشتم که اگر در موضوع بیدادگرى نسبت به حجتالاسلام آقاى طالقانى و جناب آقاى مهندس بازرگان و سایر دوستان کلمهاى بنویسم، موجب تشدید امر آنها شود و ده سال زندان به پانزده سال تبدیل گردد. اینک که حکم جائرانه دادگاه تجدیدنظر صادر شد، ناچارم از اظهار تأسف از اوضاع ایران عموماً و از اوضاع دادگاه خصوصاً. به قدرى خلاف قوانین و مقررات در دادگاهها جریان دارد که موجب تأسف و تعجب است: محاکمات سرى، حبسهاى قبل از ثبوت جرم، بىاعتنایى به دفاع مظلومین. اینجانب و اشخاص با وجدان و با دیانت متأسفیم از مظلومیت این اشخاص که به جرم دفاع از اسلام و قانون اساسى محکوم به حبسهاى طویلالمدت شده، و باید با حال پیرى و نقاهت در زندان، براى اطفاى شهوات دیگران، به سر برند. رأىدهندگان باید منتظر سرنوشت سختى باشند». آیتالله خمینى در بخشى دیگر از پیام خود، اسرائیل را عامل تمام رخدادها و تصمیمگیریها در ایران دانسته ابراز داشتند: «تأسف بالاتر، تسلط اسرائیل و عمال اسرائیل است بر بسیارى از شئون حساس مملکت و قبضه نمودن اقتصادیات آن، به کمک دولت و عمال دستگاه جبار. اسرائیل با دول اسلامى در حال جنگ است و دولت ایران با کمال دوستى با او رفتار مىکند و همه نحو وسایل تبلیغ و ورود کالاهاى آن را فراهم مىسازد. من کرارا اعلام خطر کردهام: خطر براى دیانت مقدسه، خطر براى استقلال مملکت، خطر براى اقتصاد کشور». ایشان با اشاره به تلاش رژیم براى همسان جلوه دادن اسرائیل با دیگر کشورهاى مسیحى جهان نوشتند: «من از کلمه «الکفر مله واحده» که از سازمانها بهدست و دهانها افتاده متأسفم. این کلام برخلاف نص کلامالله، و براى پشتیبانى از اسرائیل و عمال اسرائیل و مقدمه شناسایى اسرائیل است. براى پشتیبانى از عمال اسرائیل و فرقه ضاله منحرفه [بهاییت] است. من متأسفم از اینکه در ممکلت اسلامى، برخلاف قانون اساسى اوراق ضاله مخالف با نص قرآن و ضروریات دین مقدس نشر مىشود و دولتها از آن پشتیبانى مىکنند. کتاب انتقاد که بر رد قرآن مجید نوشته شده، و طرح قانون خانواده که برخلاف احکام ضروریه اسلام و خلاف نص کلامالله مجید [است] طرح و منتشر مىگردد، و کسى نیست از دولتها استیضاح کند. من متأسفم از رفتار سازمانها با مجالس تبلیغ احکام و عزادارى بر سید مظلومان ـ علیهالصلوة والسلام ـ هر کسى به طور کلى از ظلم و ظالم بحث کرد، اکنون در زندان به سر مىبرد یا مدتها به سر برده است. تمام مجالس در تحت فشار، و صاحبان آنها در فشارهایى جانفرسا بوده و هستند. اشخاص متدین را، به جرم آنکه در عاشورا دسته راه انداختهاند و شعار ضداسرائیل با خود داشتهاند، به حبس و زجر و شکنجه کشیدند و اکنون هم در حبس به سر مىبرند، با آنکه با کمال آرامش حرکت مىکردند. آیتالله خمینى در خاتمه تأکید کردند: «من به جمیع دول اسلام و مسلمین جهان، در هر جا هستند، اعلام مىکنم که ملت عزیز شیعه از اسرائیل و عمال اسرائیل متنفرند و از دولتهایى که با اسرائیل سازش مىکنند، متنفر و منزجرند. این ملت ایران نیست که با اسرائیل منفور در حال سازش است؛ ملت ایران از این گناه برى است. این دولتها هستند که به هیچوجه مورد تأیید ملت نیستند. از خداوند تعالى عظمت اسلام و حفظ احکام اسلام را خواستار است».[4]
تلگرام آیتالله خمینى به حجتالاسلام فلسفى
آیتالله خمینى در تلگرامى خطاب به حجتالاسلام محمدتقى فلسفى، از «مساعى جمیله» ایشان «در اعلاى کلمه حق» تشکر کردند. در این تلگرام از فلسفى خواسته شده است تا «تشکرات اینجانب را به حضرات خطباى محترم ابلاغ فرمایند».[5]
نظر روزنامه اطلاعات درباره اجراى برنامههاى شاه
روزنامه اطلاعات در یادداشتى زیر عنوان «اتحاد مقدس به خاطر هدف مقدس!» نوشت: «آثار اطمینانبخشى که از حصول حسنتفاهم و نزدیکى بیشتر ما بین دولت و طبقات مختلف مردم در آغاز سال جدید به چشم مىخورد، من حیثالمجموع خوشبینى و امیدوارى محسوسى نسبت به روزهاى آینده در اذهان عامه برانگیخته [است]. ما مکرر نوشتهایم و حقیقتا عقیده داریم که خوشبختانه مملکت ما، برخلاف اغلب ممالک کوچک و بزرگ و پیشرفته و پسافتاده، به اصطلاح با هیچ «پروبلمى» روبهرو نیست، یعنى مسئلهاى و مشکل خاصى که حل آن از عهده امکانات و مقدورات موجود خارج باشد، نداریم، نه در زمینه امور داخلى و نه در امور خارجى.
تنها مسئله اساسى اجتماعى ما در سالهاى اخیر این بود که مملکت، برنامه ملى نداشت و به عبارت دیگر مملکت عرصه آزمایشها بود. امروز فلان آدم روى کار بود، هر کارى به سلیقه خودش مىکرد و فردا که او مىرفت دیگرى مىآمد با سلیقهاى دیگر. آنچه را پیش از او دیگران رشته بودند، پنبه مىکرد و سلیقه خود را به کار مىبست. این بود که امکانات مملکت هدر مىرفت و مردم هم در قبال وضع هردمبیل و شل کن و سفت کن تکلیف خود[را] نمىدانستند. از ششم بهمن به این طرف، دوران این بلاتکلیفى و تنازع سلیقه به آخر رسید. شاه مملکت براساس تجارب و احاطه بر اوضاع مملکت، یک برنامه ملى در شش ماده طرح کرد و آن را به معرض رأى عامه گذارد. بعد از تصویب طرح شش مادهاى، این طرح به عنوان منشور انقلاب شاه و ملت، برنامه یک انقلاب سفید به منظور اصلاح امور اجتماعى، اقتصادى و سیاسى و فرهنگى کشور اعلام گشت و محرز شد که پس از آن اعم از اینکه زید روى کار باشد یا عمرو، برنامه مملکت باید دنبال شود نه برنامههایى که براساس سلیقه فردى طرح و عنوان مىشود. و اما همان قسم که برنامه عوض شد، الزاما مىبایستى کیفیت اجراى برنامه هم عوض شود. تا وقتى دولتها به سلیقه خودشان برنامه ارائه مىکردند، اجراى برنامه نیز به عهده خودشان بود. لکن اجراى یک برنامه عظیم ملى از قدرت دولت خارج است و توفیق در اجراى چنین برنامهاى، بدون هیچ گفتگو منوط است به آنکه نیروى ملى، یعنى قدرت ملت و دولت، یکجا پشتسر آن باشد. برنامه شش مادهاى شاه، برنامهاى است که مىباید براساس آن یک اجتماع نوین در ایران ساخته شود، اجتماعى بر مبناى سنتهاى کهن و افکار نو!»
نویسنده این یادداشت سپس با اشاره به 20 میلیون جمعیت کشور مىنویسد: «20 میلیون دست تحت یک رهبرى صحیح و دقیق و زیرنظر یک معمار بسیط و محیط، باید فعالانه و صمیمانه و دوش به دوش کوشش کنند تا براى فرزندان خود خانهاى نو و آباد باقى بگذارند و در برابر نیاکان خود سرفراز باشند که به حفظ میراث بزرگ آنان، آنچه قوه داشتهاند، کوشیدهاند. اینجا دیگر صحبت دولت و ملت و بقال و عطار و روحانى و دانشجو و روزنامهنویس مطرح نیست. اینجا صحبت از «ایران» است. آن واحدى که همه ما بدان فکر مىکنیم و هرچه مىگوییم به نام او و هرچه مىخواهیم به خاطر اوست. ایران منهاى عطار، یا ایران منهاى بقال البته یک حرف یاوهاى است و بنابراین وقتى قرار باشد ایرانى ساخته شود، وقتى بنا باشد افتخارات ایران به آن بازگردد، در این جهاد و تلاش بزرگ ملى، هم بقال سهیم خواهد بود، هم عطار و هم روحانى و هم روزنامهنویس و افضل و تفضیل درین میانه ابداً مطرح نیست. و چقدر جاى خوشوقتى است که جامعه روحانیت نیز اکنون با همه مردم همگام در اجراى برنامههاى انقلاب شاه و مردم شده است. زیرا این انقلاب براساس عالىترین هدفهاى پیشوایان صدر اسلام بنا نهاده شده است و باز هم جاى خوشوقتى است که دولت حاضر نیز به این نکته کاملاً متوجه و در موضوع «اتحاد ملى به خاطر برنامه ملى» ساعى است و با حسننیت شایان تحسین، تاکنون به مقدار قابل ملاحظهاى موفق به جلب تفاهم متقابل طبقات مختلف شده است».
نویسنده سپس سخنان حسنعلى منصور، نخستوزیر، در مراسم بدرقه زائران خانه خدا را که همزمان با آزادى آیتالله خمینى و آیتالله قمى ایراد شد، موجد امیدوارى بیشتر براى مردم دانست و به نقل از وى نوشت: «براى بالا بردن سطح زندگى مادى و معنوى مردم و اجراى برنامههاى وسیع توسعه اقتصادى و اجتماعى، نظم و امنیت در سراسر مملکت ضرورى و غیرقابل اجتناب است و دولت در عین حال که به تمام نکات واقف و مجرى یک برنامه اساسى است، در نهایت دقت و مراقبت وظیفه خود را با کمال جدیت انجام خواهد داد. اگر کسانى به عناوین مختلف و در هر مقام و در هر لباس کوچکترین وقفهاى در اجراى برنامههاى مترقى به وجود آورند، مسلماً با عکسالعمل طبیعى دولت روى وظایف مملکتى روبهرو خواهند شد. منافع عمومى را بدون تردید نمىتوان به هیچوجه منالوجوه نادیده گرفت و امید است با توجه خاص شاهنشاه و اوامر مؤکدى که صادر فرمودهاند، محیط آرام در اجراى هدفهاى عالى مملکتى ادامه یابد. ما کوشش خواهیم کرد که توسعه اقتصادى و تأمین زندگى مادى با توجه به معنویات و اصول اخلاقى و دینى توأم باشد و امیدواریم که تمام مردم از هر طبقه و مقام در این امر که با رفاه ملت توأم است، شریک و سهیم باشند».
نویسنده در پایان اظهار امیدوارى کرده است که «با ایجاد این اتحاد مقدس، همگى بتوانیم در راه اجراى برنامه اتحاد انقلاب سفید ایران براى شخص پادشاه، که یک مرجع عالى مبرى از حب و بغض مىباشند و رهبرى معظمله ضامن اصلى توفیق درین جهاد بزرگ است، سربازان مفید و مؤثرى باشیم».[6]
اختلاف بین حکومت و روحانیت
مجله خواندنیها نیز در شماره امروز خود مطلبى را به چاپ رساند با این عنوان: «اختلاف بین حکومت و روحانیت». در این مطلب آمده است: خوشبختانه روحانیون نیز مانند سایر طبقات مردم، در راه حفظ مصالح کشور قدم پیش نهادند و دولت منصور به استقبال از خواست آنان عملاً نشان داد که دولت، هم بخت جوان دارد و هم رأى پیر مىخواهد داشته باشد. این کارى بود که مىبایست مدتها پیش شده باشد و نمىبایست از اصل پیش [میآمد]. حال که پیش آمده و شده، آنچه نباید بشود، رماننده را چاره لازم بود، نه زور. ... این براى ما و جامعه ما ننگ بود که بین طبقه حاکمه و فاضله آن که هر دو لاف عقل زده دم از صلاح و تدبیر مىزنند، آنسان شکرآب باشد که کار به عناد و لجاج و ستیز بکشد. آن هم در امور اساسى و مملکتى. در صورتى که همه مىدانیم و مىدانستیم که محال است طرفین جز خیر مردم و صلاح ملک و ملت، چیز دیگرى خواستار باشند.... این اقدام با آنکه لازم بود کافى نیست. دولت و روحانیت هر دو از وجود و نفوذ یکدیگر به نفع مردم مسلمان و کشور اسلامى ایران باید استفادهها بکنند و در راه اعتلاى نام اسلام و ایران قدمها بردارند تا از قافله عقب نمانند.
عیب جامعه روحانیت ما، که در حقیقت، نقص آن مىباشد نه عیب، این است که با وجود نزدیکى و تماس دائم با مردم مسلمان ایران، خود را از جهان و مردم آن برکنار داشته دور نگه داشتهاند و در نتیجه نمىتوانند اثرى را که پیشرفت تمدن و تکنیک در زندگى مردم خاصه افکار جوانان آنها مىگذارد، دریابند تا خود و آنان را براى مقابله و مواجهه با آن آماده سازند. نویسنده سپس مىنویسد: اگر گناه گمراه شدن جوانان و سرکشیها و تندرویهاى آنان گردن خودشان و دیگران باشد، گناه هدایت نکردن آنان و یا از عهده هدایت برنیامدنشان گردن روحانیان است که نخواستند و نتوانستند به زبان و افکار مردم عصر و از مجراى احساسات جوانان با آنان سخن بگویند.... همین سئوالات بلاجواب است که به صورت میکروب و مایه بیمارى در روح و وجودش باقیمانده ریشه مىدواند و او را از پاى درمىآورد. من نمىدانم این طبیبان روحانى در برابر این مسئولیت وجدانى و خدایى چه دارند بگویند و رسالت خود را چگونه و با چه وسائلى مىخواهند به انجام برسانند؟ درست که تمام مردم عوام و گروه زیادى از سالخوردگان خواص به روحانیان احترام مىگذارند و از آنان حرفشنوى دارند، ولى حکومت معنوى بر مشتى دهاتى و بازارى و عوام کالانعام یا خواص کر و کور و پاى بر لب گور که هنر و افتخارى ندارد؟ نویسنده در پایان خاطرنشان مىسازد که شما اگر مىتوانید آن جوان سرکش را که از هر علمى بهرهاى دارد و از هیچیک بهرهمند نیست، هدایت کنید. بدیهى است این کار علم مىخواهد و وسیله، علمش را خدا خود داده، وسیلهاش را هم دولت و دستگاه باید در دسترستان بگذارد.[7]
شمار چندین برابری مسافران قم
در پى آزادى آیتالله خمینى و مراجعت ایشان به قم، شمار مسافران به شهرستان قم چندین برابر شده است. به گزارش اطلاعات داخلى ساواک، کثرت مسافرین به قدرى بوده که بلیت اتوبوس تا سیصد ریال به فروش رفته است و شرکت واحد به ناچار چند دستگاه اتوبوس در خط قم به کار انداخته است ولى با وجود این، گاراژهاى مسافربرى براى روز پنجشنبه بلیت پیشفروش کردهاند و روزهاى چهارشنبه و پنجشنبه و جمعه، شلوغتر از روزهاى معمولى در قم خواهد بود. در این گزارش از شایعه سفر 4 هزار نفر از آذربایجان و چند هزار نفر از گیلان و مازندران براى زیارت آیتالله خمینى که روز جمعه خودشان را به قم خواهند رساند و نیز شایعه سخنرانى آیتالله در حرم مطهر در همان روز سخن گفته شده است.[8]
شادمانى بازاریان کازرون
به مناسبت بازگشت آیتالله خمینى به قم، بهدستور روحانیون کازرون، مغازههاى بازار این شهر با نصب پرچم و عکس آیتالله خمینى، به ابراز شادمانى پرداختند.[9]
اسامى روحانیون مخالف حکومت در همدان
هوشمند رئیس سازمان اطلاعات و امنیت فرماندارى کل همدان در نامهاى به ساواک مرکز، ضمن اعلام اسامى «روحانیون مشکوک و مظنون» منطقه همدان که به زعم وى درصدد فعالیتهاى مخالفتآمیزى هستند از اقدامات آن ساواک در پیشگیرى از رفتار روحانیون گزارش داد و نوشت: «با تحقیقاتى که به عمل آمد از بین اعضاى کمیته امنیت کسانى با این اشخاص دوستى نزدیک داشته باشند، وجود ندارد چون هر یک از اعضا به طور مأمور در محل انجام وظیفه مىنمایند و طبعاً دوستى پایدارى با این طبقه ندارند. ولى براى آنکه بتوان این دسته از روحانیون را کنترل و با پیشبینیهاى لازم طورى اقدام نمود که از مخالفت آنها جلوگیرى به عمل آید، طبق روش جارى با هر یک از آنها جداگانه توسط رئیس ساواک، شهربانى و فرماندارى تذکرات لازم معمول و آنچه لازمه کار است نسبت به تحبیب و ارشاد آنها در این زمینه به عمل آمد و در آینده نیز به عمل خواهد آمد ولى به طورى که [قبلاً] به استحضار رسید به نظر این سازمان تحبیب و تطمیع آنها از راه مادى به هیچوجه منطقى و مثمرثمر نیست زیرا علناً مشاهده شد با آنکه آقایان على و محمد مهاجرانى در چند سال گذشته در حدود چند هزار ریال وجه نقد به عنوان تشویق به آنان داده شده است معهذا با دعوتى که قبلاً به وسیله مقامات مختلف از على مهاجرانى براى حضور در مجلس و مراسم دعاى 15 بهمن سال گذشته به عمل آمده نامبرده در این مجلس حاضر نگردیده و برادر وى محمد مهاجرانى که حاضر شده بود در منبر آن طور که لازم بود نسبت به دعاگویى شخص اول مملکت و ذکر نام اعلى حضرت همایونى بیان ننمود با این ترتیب تشخیص داده مىشود که اصولاً روحانیون به غیر از عده معدودى که به هیچوجه در امر سیاست دخالت نمىنمایند بقیه آنها به طور کلى مزدور و شیطان صفت بوده و از دو طرف بهرهبردارى مىنمایند. علىهذا در اجراى امر از هماکنون پیشبینیهاى لازم معمول و دستورات کافى به مأمورین و قسمتهاى انتظامى داده شده است». اسامى روحانیان بدینشرح در گزارش (با ذکر مشخصات آنان) ذکر شده است: 1ـ حاج سیدنصرالله بنىصدر 2ـ سیداحمد حسینى ملایرى 3ـ سیدفاضل حسنى ورکانه 4ـ شیخ محسن محقق 5ـ شیخ احمد رحمانى 6ـ شیخ محمدعلى دامغانى 7ـ شیخ فتحعلى صاحبالزمانى (شهبازى) 8ـ سیدابوالقاسم خوابنما 9ـ شیخعلى فیض (مشکین شهرى) 10ـ شیخ اسماعیل پورتقوى.[10]
فعالیت مخفی روحانیون در مشهد
سرهنگ روشن افشار سرپرست شهربانیهاى خراسان، در گزارشى که با درجه خیلى محرمانه و زیر عنوان «درباره: رفتار با علما» براى رئیس اداره اطلاعات شهربانى کل کشور فرستاد، از تحرکات روحانیان در مشهد طى چند روز اخیر خبر داد و نوشت: فعالیت زیرزمینى از ناحیه بعضى از علما از جمله آقاى میلانى معمول مىگردد که بیشتر تحریکآمیز بوده چنین استنباط مىشد که مىخواهند با ایجاد صحنههایى، مأمورین انتظامى را وادار نمایند شدت عمل علیه آنان معمول دارند تا بر اثر ایجاد تضییقات از طرف مأموران انتظامى در میان مردم، وجیهالمله شوند. با بررسیهایى که به عمل آمد معلوم گردید آقاى سیدجلال تهرانى در موقعى که استاندار خراسان بودند، تقریبا همه روزه شخصاً براى ملاقات آقاى میلانى مىرفته براثر همان ملاقاتها، ایجاد نفوذ و موقعیتى در میان مردم براى آقاى میلانى به وجود آورده بود که با تعویض ایشان، رویهاى که تیمسار سپهبد امیر عزیزى اتخاذ فرموده دستوراتى که در این مورد صادر و یا در جلساتى که با حضور رؤساى انتظامى و ساواک تشکیل مىگردید و با مشى مشخصى که تعیین مىفرمودند روز به روز از نفوذ علمایى مانند آقاى میلانى کاسته مىشد لیکن اخیراً که آقاى قمى به مشهد مراجعت کرده نظریه تیمسار استاندار محترم با نظریه ساواک استان در مورد نحوه عمل مأمورین انتظامى مغایرت پیدا نموده است. بدینمعنى که تیمسار سپهبد امیر عزیزى دستور مىفرمایند که از تظاهرات مردم له آقاى قمى به نحو مقتضى جلوگیرى شود لکن رئیس ساواک که ایشان نیز افسر بسیار صحیحالعمل و صالحى است عقیده دارد که باید با مردم مماشات نمود و از تظاهرات آنان له آقاى قمى نباید جلوگیرى کرد. با توجه به اینکه پیوسته در دستورات واصله از مرکز در مورد مسائل مربوطه به روحانیون مقرر فرمودهاند که با ساواک استان تماس حاصل نموده با نظر ساواک تصمیمات مشترک اتخاذ گردد، در چنین مواردى که نظریه ساواک با نظر استاندار و نایبالتولیه محل که دستورات معظمله نیز در دستگاه انتظامى نافذ مىباشد، مغایرت پیدا مىنماید، بلاتکلیفى براى مأمورین این اداره ایجاد مىشود.
سرپرست شهربانیهاى خراسان در ادامه گزارش نظرخواهى مىکند که چنانچه نظر هیئت محترم دولت مبنى بر این باشد که این قبیل علما تقویت شوند، نظریه ساواک استان صائب است در غیر این صورت عقیدهمند است براى اینکه دوباره وضع آشفته گذشته تکرار نشود، تصمیمى اتخاذ و ترتیبى داده شود که ساواک استان و این شهربانى مشترکاً از نظریات تیمسار سپهبد امیرعزیزى تبعیت نموده با طرح تنظیمى یک سلسله اقداماتى معمول گردد که اعمال گذشته علما تکرار نگردد. وى در پایان خواستار روشن شدن مشى ادارى و تعیین تکلیف مسئولین اداره تحت سرپرستىاش شده است.[11]
بازگشت وزیر امور خارجه از کویت و عربستان
ساعت 22:30 امشب، عباس آرام وزیر امور خارجه پس از سفر دوهفتهاى به کشورهاى کویت و عربستان سعودى به تهران بازگشت. وى در فرودگاه مهرآباد به خبرنگاران گفت: مذاکرات در کلیه زمینهها موفقیتآمیز بود و براى ادامه مذاکرات نیز هیئتهایى به تهران خواهند آمد. وى خاطرنشان کرد که در مورد تعیین حقوق ایران در خلیجفارس، کنفرانسى تشکیل خواهد شد و در آنجا در این مورد مذاکرات لازم به عمل خواهد آمد.[12]
وزیر امور خارجه ایتالیا در تهران
جیوسپ ساراگات وزیر امور خارجه ایتالیا نیمه شب امشب با هواپیماى لوفتهانزا از راه بیروت وارد تهران شد و در فرودگاه مهرآباد مورد استقبال وزیر امور خارجه و شمارى از مقامات ایرانى قرار گرفت. وى در جمع خبرنگاران، هدف از سفر به تهران را دعوت دولت ایران خواند و گفت: بین دو کشور ایران و ایتالیا روابط دوستانه و صمیمانهاى برقرار است که احتیاج به مذاکره براى بهبود آن نیست ولى مىتوانم بگویم که دولت متبوع من کمال تمایل را دارد که در زمینههاى فنى و اقتصادى با دولت ایران همکاریهاى بیشترى داشته باشد و بىشک در این مورد هم توافق کامل حاصل است. وزیر امور خارجه ایتالیا در مورد مسائل مربوط به خاورمیانه گفت: این منطقه داراى اهمیت خاصى است و باید به آن توجه کامل نمود و ما امیدواریم که بتوانیم در توسعه روابط روزافزون خود با دول این منطقه قدمهاى مؤثرترى برداریم.[13] وى تأکید کرد: ایتالیا مىتواند با اعزام کارشناسان و تکنسینهاى خود به ایران و کشورهاى دیگر خاورمیانه کمک کند.[14]
دعوت خبرنگاران به مانور مشترک ایران و امریکا
روزنامه مرد مبارز نیز خبر داد که دولت امریکا از چند تن از خبرنگاران جراید تهران از جمله نصیر امینى خبرنگار کیهان، عباس واقفى، خبرنگار سپید و سیاه و عباس پهلوان، نویسنده روشنفکر دعوت به عمل آورده است که در مراسم این مانور شرکت [کنند] و گزارشهایى براى روزنامههاى خود به تهران بفرستند.[15]
مانور مفسدهجویانه ایران و امریکا
رادیو مسکو در ساعت 13 امروز طى تفسیرى به قلم ولادیمیر مدویف درباره مانور دلاور گفت: موقعى که مناسبات شوروى و ایران به نحو مطلوب توسعه یافته، نظامیان امریکایى قصد دارند در اراضى ایران و در مجاور مرزهاى جنوبى اتحاد شوروى قدرتنمایى کنند. وزارت جنگ امریکا قصد دارد رهبرى این مانورها را به عهده افسران امریکایى و منجمله به عهده ژنرال پل آدامز بگذارد. آدامز فرمانده نیروهاى مسلح ایالات متحده امریکا در خاورمیانه است و در رشته عملیات تحریکآمیز و مفسدهجویانه علیه ملل و کشورهاى صلحدوست، ید طولایى دارد. این رادیو در ادامه مىافزاید: مانورهاى نظامى که وزارت جنگ امریکا در اراضى ایران انجام مىدهد اقدام مفسدهجویانهاى است که علیه امنیت مردم ایران متوجه است و مىتواند به خود خاورمیانه لطمه بزند و براى اجراى این مقاصد کثیف، افراد دونصفت مأمور شدهاند.[16]
پیام حزب توده ایران به حزب کمونیست عراق
کمیته مرکزى حزب توده ایران امروز سالگرد تأسیس حزب کمونیست عراق را تبریک گفت. رادیو پیک ایران در برنامه ساعت 18:30 خود متن نامه حزب توده ایران را قرائت کرد. در این پیام تبریک آمده است: پیوندهاى زیادى مردم عراق و ایران، حزب کمونیست عراق و حزب توده ایران، مبارزه رهایىبخش شما و ما را به هم نزدیک مىکند. پیروزیها و ناکامیهاى شما، پیروزیها و ناکامیهاى ماست. این پیام مىافزاید: حزب ما و خلقهاى کشور ما هرگز از آنچه که در عراق برادر مىگذرد، غافل نیستند و به حزبى که سالیان دراز امتحان درخشانى از اصالت و استحکام و قاطعیت داده است، با نظر اعتماد و امید مىنگرد.[17]
دیدار سفیران سه کشور اروپایی با نخستوزیر
پیشازظهر امروز، سفیرکبیر آلمان بارون فون اشترنبرک، سفیرکبیر فرانسه رنوسیوان، سفیرکبیر نروژ نوت آرس، جداگانه با منصور نخستوزیر دیدار و گفتوگو کردند.[18]
جزئیات کنفرانس توسعه تجارت سازمان ملل
صبح امروز، دکتر عالیخانى وزیر اقتصاد و رئیس هیئت نمایندگى ایران در کنفرانس بازرگانى و توسعه تجارت سازمان ملل متحد ضمن مصاحبهاى به تشریح جزئیات این کنفرانس پرداخت و گفت از سالها پیش کشورهاى در حال رشد از نظر بازرگانى بینالمللى دچار مشکلاتى هستند از جمله قیمت مواد اولیه که صادرات اصلى کشورهاى در حال رشد را تشکیل مىدهد و متأسفانه رو به کاهش است در حالى که قیمت مواد صنعتى و کالاهاى صنعتى که وارد مىکنند، رو به افزایش است. وى مسئله دیگر را موانع مختلفى دانست که به صورت حقوق گمرکى با مالیات بر مصرف کالاهاى صادراتى توسط کشورهاى در حال رشد وضع مىشود که باعث گران شدن قیمت کالاهاى صادراتى کشورهاى در حال رشد مىگردد. وى با اشاره به آمار اعلام شده از سوى سازمان ملل متحد گفت کشورهاى پیشرفته صنعتى، بازار یکدیگر شدهاند و سه چهارم مردم دنیا در این تجارت سهمى ندارند و در نتیجه براى کشورهاى پیشرفته، امکانات بیشترى فراهم شده است. عالیخانى تأکید کرد: تغییر سیستم فعلى تجارت بینالمللى با یک کنفرانس صورتپذیر نیست و در این راه باید صبر کرد. وى افزود: عدهاى بر این نظر بودند که سازمان فعلى گات باید پىگیر مسائل و نظریات کشورهاى پیشرفته و در حال رشد باشد اما چون کشورهاى عضو وضع یکسانى ندارند، این امر امکانپذیر نیست. وزیر اقتصاد اظهار امیدوارى کرد که در پایان سه ماه اجلاس کنفرانس، تصمیمات مثبتى اتخاذ گردد.[19]
شرط انتصاب افراد در دولت جدید
روزنامه اتحاد ملى نوشت: حسنعلى منصور نخستوزیر، به وزراى خود اختیار داده که هر انتصابى را مىخواهند به مسئولیت خود بکنند ولى مشروط به سه شرط: یکى اینکه عضو حزب ایران نوین باشند و شرط دوم اینکه سابقه آلودگى و فساد نداشته باشند و بالاتر از این دو شرط در درجه اول شایستگى، صداقت و درجه اطلاع و درستى منصوب را جامعه هضم بنماید و این همان اصل استفاده از استعدادها است.[20]
روزنامه مرد نیز نوشت: در محافل نزدیک به دولت شنیده مىشود در سال 43 براى عضویت چند مقام دولتى از قبیل ریاست هیئتمدیره سازمانهاى مختلف مملکتى و پستهاى اقتصادى از وجود سه الى پنج نفر از نمایندگان مجلس شوراى ملى که عضویت حزب ایران نوین را به عهده دارند، استفاده خواهد شد. گفته مىشود آقاى نخستوزیر و وزراى حزبى کابینه مشغول مطالعاتى هستند و این مطالعات در ماه فروردین صورت خواهد گرفت و به طورى که در محافل دولتى شایع است، در سال 1343 استفاده از طبقه جوان و تحصیل کرده و خوشنام غیرحزبى و یا اعضاى حزب ایران نوین بیش از پیش جلبنظر مىکند.[21]
دولت منصور از نظر اجتماعى
روزنامه مرد مبارز در مقالهاى با عنوان «نزاع نو و کهنه یا حکومت نسل جوان» با اشاره به این ضربالمثل که «به جز پیر سالار لشکر مباد» مىنویسد: حکومت منصور از نظر اجتماعى نماینده غلبه نو بر کهنه است. شاید قرن ما به قول علما، قرن اطفال یا جوانان نابغه باشد ولى این را باید گفت که براى بقاى یک حکومت، نبوغ در پیمودن مدارج اجتماعى و رسیدن به زمامدارى کافى نیست بلکه در نگهدارى این حکومت و حفظ آن از خطر سقوط نیز نبوغ لازم است. نویسنده در ادامه متذکر مىشود که: حکومت منصور باید کمى به گذشته نزدیک و دور بنگرد و ببیند حکومتهاى قبل چه خطایى کردهاند که افتادهاند و راه را براى حکومت منصور باز گذاشتهاند. اگر حکومت قبلى در مبارزه با مشکلات اجتماعى به صواب رفته بود، کنار رفتن وى از عرصه سیاست هیچ جایز نبود... به هر حال حکومت منصور باید به علل افتادن حکومتهاى قبل توجه کند. به نظر ما، مشکلات اقتصادى محک سنجش خطا و صواب حکومتهاست. نویسنده سپس به دولت توصیه مىکند که از نظر اقتصادى باید بازار کار داخلى را در نظر بگیرد و نگذارد این بازار کار راکد بماند و بازار کار را به حرکت در آورد... حکومت منصور باید براى اجراى برنامههاى خود، افراد عالم و مجرب را از حزب و خارج [از حزب] برگزیند و رفیق حزبى ناآزموده را بر غیرحزبى ولى دانا و دلسوز واقف بر اسرار کار، برترى ندهد. نویسنده در پایان تأکید کرده است که حکومت منصور، حکومت نو بر کهنه و حکومت جوان بر پیر است و این حکومت مسلماً نشان مىدهد که در عرصه فعالیت اجتماعى نیز جوان بر پیر حکومت خواهد کرد.[22]
شایعه ترمیم دولت منصور
مأموران ساواک در گزارشى به مقامات مافوق خود اعلام کردند «در بعضى از محافل سیاسى پایتخت شایع است که پس از مسافرت اعلى حضرت همایون شاهنشاه به کشورهاى متحده امریکا، دولت آقاى منصور ترمیم خواهد شد و بعضى از وزراى فعلى پستهاى خود را با یکدیگر تعویض خواهند کرد.[23]
سفر هیئت اقتصادی فرانسه به تهران
براى تعیین نحوه استفاده از اعتبارات 60 میلیون فرانکى، هیئتى از فرانسه به تهران مىآید. روزنامه بورس با درج این خبر نوشت: این هیئت در مدت اقامت خود در ایران با مقامات سازمان برنامه و سازمان پتروشیمى کشور تماس خواهد گرفت و پیرامون شرایط استفاده از اعتبارى که دولت فرانسه در اختیار سازمان برنامه گذاشته است، مذاکره خواهد کرد و نحوه مصرف آن را تعیین خواهد نمود. به گفته یک مقام آگاه، در اواخر سال گذشته دولت فرانسه براى اجراى طرحهاى پتروشیمى ایران مىبایست اعتبارى معادل 60 میلیون فرانک در اختیار سازمان برنامه مىگذاشت تا سازمان مذکور از محل آن طرحهاى پتروشیمى کشور را اجرا نماید و قرار شد که براى مذاکره در مورد نحوه استفاده از اعتبار مذکور و استرداد آن، نمایندگان دو کشور با یکدیگر مذاکره نمایند.[24]
انتقاد از نبود مرکز بورس
روزنامه بورس در شماره امروز خود نقل قول یکى از مدیران بانکها را در مورد رکود بانکى و ایجاد رونق اقتصادى منتشر کرد و طى آن نوشت: یکى از علل عمده رکود اقتصادى در ایران نبودن مرکز بورس در کشور مىباشد و با تشکیل بورس، آثار رکود اقتصادى کلاً از بین مىرود. روزنامه بورس که نام این مدیر بانکى را منتشر نکرده است به نقل از وى مىافزاید: در ایران مدتهاست مسئله ایجاد مرکز بورس سهام مطرح است ولى تاکنون عملاً اقدامى در این مورد نشده است. در دولت گذشته طرحى براى ایجاد بورس در شرف تدوین بود و دولت فعلى نیز چون دولتى اقتصادى است، براى افزایش سرمایهگذارى و ایجاد صنایع جدید و توسعه صادرات، ایجاد مرکز بورس را بسیار لازم مىداند و کمکهاى لازم را در این زمینه خواهد کرد. به ادعاى وى، چون ارزش سهام که توسط مرکز بورس باید تعیین شود، صورت نمىگیرد، به واسطه تغییرات نرخها، ارزش سهام روزبهروز تغییر مىکند. ولى در ایران هنوز موجبات این امر فراهم نشده است در نتیجه شرکتهاى سهامى در ایران کمتر وضعیت استوارى دارند و در حال حاضر شرکتهاى سهامى واقعى کمتر در ایران وجود دارد.[25]
ستایش اقدامات شاه توسط روزنامهنگار امریکایى
روزنامه پست تهران در مطلبى به نقل از یک روزنامهنگار امریکایى نوشت: برنامههاى آبادانى و مدرنیزه کردن شاه در کشور باستانى ایران مىتواند راه را براى سایر کشورهاى در حال رشد و توسعه هموار سازد و براى آنها تحولات ایران، سرمشق قرار گیرد. هیزگورى، سردبیر اخبار روزنامه سالت لیک تریبیون که در امریکا منتشر مىشود مدتى تحت برنامه وزارت امور خارجه امریکا به ایران آمد و در مدت اقامتش در تهران، در دانشگاه تهران مشاور مطبوعاتى بود و رشته روزنامهنگارى را تدریس مىکرد. مشاهدات وى درباره کشورهاى خاورمیانه، اخیرا به صورت چهار مقاله جامع در روزنامه مزبور درج گردیده است. این مقالات به طور کلى درباره آنچه که وى انقلاب از بالا نامیده است، دور مىزند و به عبارت دیگر متضمن برنامه مدرنیزه کردن ایران تحت رهبرى محمدرضا شاه پهلوى است. گورى در این مورد مىنویسد: با رهبرى شاه ایران، برنامه مبارزه با بىسوادى توسط سپاه دانش و همچنین برنامه سپاه بهداشت و تقسیم اراضى و ملى کردن جنگلها و سهیم کردن کارگران در منافع کارخانجات و آزادى زنان، از جمله قدمهاى برجستهاى است که در ایران برداشته شده است. وى به آینده درخشان ایران بسیار خوشبین است و مىنویسد: فاتحینى مانند اسکندر مقدونى و چنگیز مغول آمدند و رفتند ولى ایران هنوز زنده و پابرجاست. تمدنهایى طلوع و غروب کردند همانطور که تمدن ایران باستان، روزگارى درخشید ولى ایران هنوز زنده و جاوید است و به سوى پیشرفت و تعالى گام برمىدارد.[26]
مصاحبه رئیس مجلس شورای ملی
روزنامه اتحاد ملى گزارشى از سفر خبرنگارش به خوزستان را منتشر کرده است که وى در این سفر با عبدالله ریاضى، رئیس مجلس، دقایقى به گفتوگو نشسته بود. ریاضى به خبرنگار گفته است که به طور کلى، اوضاع و احوال جهان و ثبات و امنیت و آرامش دنیا و بویژه ایران ایجاب مىکرد که ایران پایه اقتصاد خود را بر اصولى مستحکم سازد که سایر ملل راقیه گذاردهاند. ریاضى افزوده است: البته در دولت مغزهاى متفکر اقتصادى وجود دارد ولى چنانچه وجود هم نمىداشت، هر کس دیگرى هم در این زمانه مصدر کار مىشد، ناچار بود دنبال تزهاى مترقى برود و در حقیقت انقلاب صنعتى جهان و جهان صنعت مىباشد که به ما هشدار مىدهد زیرا امروزه در درجه اول، اقتصاد است و بعد سایر مطالب. رئیس مجلس خاطرنشان مىسازد که امروزه در جهان، عشق هم برپایه اقتصادى پایهگذارى شده است.[27]
اعزام 18 هزار و 500 ایرانى به حج
در جلسه شوراى عالى حج که صبح امروز با حضور کلیه اعضا و آیتالله صدر شیرازى، مشاور روحانى، در وزارت کشور تشکیل شد، شمار زائران حج امسال 18 هزار و500 نفر اعلام گردید و تأکید شد که مطابق گزارش سفارت کبراى شاهنشاهى در جده، اقدام به عملیات تجارتى از طرف زائران ممنوع است و مراتب به وسیله بخشنامه به کلیه راهنمایان حج ابلاغ شد.[28]
نارضایتی مردم از پزشکان
روزنامه مهر ایران، موضوع «تغییر اسم وزارت بهدارى به وزارت بهداشت» را مورد توجه قرار داده مىنویسد بزودى طرح تغییر اسم وزارت بهدارى به وزارت بهداشت توسط آقاى آموزگار تقدیم مجلس خواهد شد. نویسنده با اشاره به این نکته که ما نمىدانیم تغییر اسم و عنوان این وزارتخانه، مشکلات موجود را برطرف خواهد ساخت یا نه مىنویسد: نواقص و مشکلات وزارت بهدارى بسیار زیاد است به خصوص از لحاظ رسیدگى به بهداشت مردم و تأمین سلامت اکثریت مردم. ... متأسفانه وضع معالجه بیماران و پرستارى از آنها چه در بیمارستان و چه در مطبهاى خصوصى اطبا که آزادانه و بدون قید و شرط به کار خود ادامه مىدهند، شکل تأثرانگیزى به خود گرفته که علاج آن فقط ملى کردن طبابت و کنترل شدید این امر به نفع بیماران و جلوگیرى از هر نوع اجحاف و تعدى که اطبا و داروسازان نسبت به مراجعین و نیازمندان روا مىدارند. نویسنده یادآور مىشود که اکثریت قریب به اتفاق مردم از سیستم طبابت و مطبداران و بازارگرمى پزشکان بسیار ناراضى هستند و اغلب اتفاق مىافتد که جان بیماران و مردم براثر سهلانگارى و عدم توجه بعضى از آقایان دچار خطر مىشوند.[29]
پانوشتها:
[1]ـ مدرسه فیضیه به روایت اسناد ساواک، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1380، ص 134.
[2]ـ اسناد انقلاب اسلامى، ج 4، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامى، 1374، ص 116.
[3]ـ بهنود، مسعود، دولتهاى ایران از اسفند 1299 تا بهمن 1357، تهران، جاویدان، 1368، ص 492.
[4]ـ صحیفه امام، ج 1، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1378، ص 2 و 261.
[5]ـ همان، ص 263.
[6]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11355، 18/1/43، ص 2؛ حکایتهاى تلخ و شیرین، ج 1، تهران، مؤسسه فرهنگی قدر ولایت، 1377، ص 51 و 50؛ خاطرات 15 خرداد، دفتر ششم، به کوشش علی باقری، تهران، دفتر ادبیات انقلاب اسلامی (حوزه هنری)، 1374 تا 1378، ص 190 و 189؛ همان، دفتر هشتم، ص 240؛ خزعلی، ابوالقاسم، خاطرات آیتالله ابواقاسم خزعلی، به کوشش حمید کرمیپور، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1382، ص 115؛ تاریخ شفاهى انقلاب اسلامى، از مرجعیت امام خمینى تا تبعید، به کوشش عبدالوهاب فراتى، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامى، 1384 ـ 1383، ص 148 و 147؛ عراقی، مهدی، ناگفتهها، خاطرات شهید حاج مهدی عراقی، تهران، رسا، 1370، ص 200 و 199
[7]ـ مجله خواندنیها، ش 58، 22/1/1343، ص 4 و 3.
[8]ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، آزادى، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1380، ص 34.
[9]ـ همان، ص 46 و 54.
[10]ـ همان، ص 6 و 55.
[11]ـ امام در آئینه اسناد، سیر مبارزات امام خمینی به روایت اسناد شهربانی، جلد اول، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1383، ص 4 و 163.
[12]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11356، 19/1/43، ص 16.
[13]ـ همان، ص 16 و 1.
[14]ـ روزنامه کیهان، ش 6208، 19/1/43، ص 12.
[15]ـ روزنامه مرد مبارز، ش 827، 18/1/43، ص 4.
[16]ـ بولتن خبرگزارى پارس محرمانه، ش 16، 19/1/43، ص 5 و 4.
[17]ـ همان، ش 23، 27/1/43، ص 2 و 3.
[18]ـ روزنامه مهر ایران، ش 2060، 19/1/43، ص 8.
[19]ـ روزنامه بورس، ش 647، 19/1/43، ص 2 و 1.
[20]ـ روزنامه اتحاد ملى، ش 798، 18/1/43، ص 2.
[21]ـ روزنامه مرد مبارز، ش 827، 18/1/43، ص 4.
[22]ـ همان، ص 4 و 1.
[23]ـ حزب ایران نوین به روایت اسناد ساواک، ج 1، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1380، ص 360.
[24]ـ روزنامه بورس، ش 646، 18/1/43، ص 4 و 1.
[25]ـ همان.
[26]ـ روزنامه پست تهران، ش 3152، 18/1/43، ص 1.
[27]ـ روزنامه اتحاد ملى، ش 798، 18/1/43، ص 2 و 1.
[28]ـ روزنامه کیهان، ش 6207، 18/1/43، ص 1.
[29]ـ روزنامه مهر ایران، ش 2059، 18/1/43، ص 2 و 1.
