سهشنبه 18 تیر 1342/ 17 صفر 1383/ 9 ژوئیه 1963
4 بازدید
± مصاحبة مطبوعاتی علما با خبرنگاران
آیات عظام شریعتمداری، میلانی، گلپایگانی، مرعشی نجفی و دو تن از روحانیون آذربایجان در نظر دارند ظرف چند روز آینده، در مصاحبهای با خبرنگاران داخلی و خارجی و نمایندگان مطبوعاتی سفارتخانهها به پرسشهای آنان پاسخ گفته و ترجمة اعلامیهای را که دربارة 15 خرداد و خواستههای روحانیون تهیه کردهاند، در اختیار آنان بگذارند.[1]
± تلاش اطرافیان آیتالله میلانی برای تماس با خبرگزاری فرانسه
اطلاعات داخلی ساواک در تعقیب فعالیتهای اطرافیان آیتالله میلانی، از تلاش برای ارسال اعلامیه به خبرگزاری فرانسه خبر داد. این گزارش خبر میدهد پسر آیتالله میلانی شخصاً در جریان توزیع اعلامیه فعالیت میکند.[2]
± آیتالله صدوقی در شهر ری
آیتالله شیخ محمد صدوقی و 25 تن از روحانیون یزد برای پشتیبانی از آیتالله خمینی و پیوستن به روحانیون مهاجر در شهر ری، از یزد خارج شدند. ساواک استان دهم با اعلام این خبر، از شهربانی یزد و ساواک اصفهان خواسته است اطلاعات تکمیلی دربارة اسامی افراد و زمان حرکت آنان را به آن ساواک اطلاع دهد.[3]
± تلگراف علمای کشورهای اسلامی به شیخ الازهر
علمای کشورهای اسلامی طی تلگرافهای متعدد به محمود شلتوت، رئیس دانشگاه الازهر از او خواستند برای رهایی روحانیون ایرانی از زندان شاه اقدام نماید. صدای آزاد ایران امروز ضمن اعلام این خبر افزود مهمترین تلگراف از سوی آیتالله محمد نجفی، نمایندة علمای مقیم نجف اشرف بوده که رونوشت تلگرام به شاه ایران است.[4] شیخ شلتوت در کنگرة اسلامی اسکندریه هم از تمامی جوانان و دانشجویان مسلمان خواست در نشر تعالیم مقدس اسلامی فداکاری نمایند. همچنین در این نشست، حضار به شدت رفتار وحشیانة مقامات دولتی ایران را نسبت به علمای روحانی خود محکوم کردند.[5]
± درخواست جمعی از اهالی رودسر و رحیمآباد از شاه
جمعی از اهالی رودسر و رحیمآباد با ارسال دو فقره تلگراف به دفتر مخصوص شاهنشاهی، از شاه درخواست کردند با آزادی آیتالله خمینی موافقت کند. رئیس دفتر مخصوص شاهنشاهی متن تلگراف را به سرلشگر پاکروان، رئیس ساواک فرستاده است.[6]
± تبرئة آیتالله فومنی حائری در ادارة دادرسی ارتش
سازمان اطلاعات و امنیت کشور با ارسال پروندة شیخ جواد فومنی حائری (فرزند محمدجواد [محمدجعفر])، به ادارة دادرسی ارتش، اعلام کرد: «ضمن تحقیقات، نامبرده، منکر اقدام بر ضد امنیت داخلی گردیده و در حال حاضر از او رفع مظنونیت به عمل آمده است. تصمیمگیری دربارة فرد یاد شده به عهدة دادرسی ارتش میباشد».[7] دادستانی ارتش در پاسخ این نامه اعلام کرد: «قرار بازداشت صادره دربارة غیرنظامی نامبرده، به قرار التزام عدم خروج از حوزة قضایی تهران تبدیل گردیده است».[8]
± گفتو شنود مردم درباره وقایع جاری کشور
حاج سیدمرتضی علم از طرفداران آیتالله بهبهانی، ساکن خیابان مولوی با صحبت علیه لایحه ششگانه، روحیة مردم و طلاب را تخریب میکند.[9] همچنین به گزارش ساواک، حسن بهبودگر معرف به حسن سهکله، جواد ساعتساز عضو فعال فداییان اسلام، کاوه صاحب مغازة عطاری و اولیایی مغازهدار در خیابان خراسان، بعد از طرح فعالیتها و اتهامات طیب حاجرضایی، با تشکیل جلساتی در جنوب تهران، به تبلیغات سوء میکوشند ذهن مردم سادهلوح را مشوب کرده و متهمین 15 خرداد را بدون گناه جلوه دهند. آنان میگویند: «دولت در ابتدا سعی نمود که آقای خمینی را به گرفتن پولی از خارج و پخش آن بین مردم متهم کند ولی چون این اتهام به ایشان نمیچسبد، ناچار طیب را متهم میکنند».[10]
در مدارس علمیة همدان و ملایر، طلاب با هم بحث سیاسی میکنند و این بحثها به اخذ تصمیمات عملی منجر میشود.[11]
± شایعه پشتیبانی ارتش از تظاهرکنندگان
اطلاعات داخلی ساواک گزارش داد در چند روز اخیر شایعات زیادی دربارة تظاهرات و پشتیبانی ارتش از تظاهرکنندگان در روز اربعین منتشر شده و روز به روز نیز بیشتر توجه افکار عمومی را به خود جلب میکند. در این گزارش تأکید شده، شایعات مزبور از طرف کسانی منتشر میشود که گردانندگان حادثة 15 خرداد بودهاند و اکنون نیز آزادانه به فعالیتهای تبلیغی و تخریب افکار عمومی مشغولاند.[12] پیک ایران در برنامة رادیویی امروز به وضعیت افسران ارتش ایران پرداخت و گفت رژیم به دلیل نگرانی از وقوع انقلاب از سوی ارتش، میکوشد تا میزان وفاداری آنان را نسبت به سلطنت افزایش دهد. حقوق خوب، مزایا، زمین قسطی، خانههای سازمانی، معافیت از مالیات و حقوق گمرکی برای وارد کردن اتومبیل، از جمله برنامههایی است که رژیم برای جلب حمایت افسران ارتش در پیش گرفته است. گویندة رادیو تأکید کرد شاه میکوشد افسران را به صورت یک طبقة ممتاز درآورد.[13]
± وقایع جاری کشور در مطبوعات خارجی
روزنامة آبزرور چاپ لندن، نامة زنوزی، ایرانی مقیم انگلیس را در پاسخ به نامة رزمجو منتشر کرد. زنوزی تأکید کرده است نامة رزمجو، وابستة مطبوعاتی ایران در لندن به روزنامة مذکور، کوشش دولت برای تحریف ماهیت حوادث اخیر ایران است. وی میافزاید رزمجو تلاش میکند شاه را یک عنصر مترقی معرفی کند در حالیکه وعدههای عمل نکرده، فساد دستگاه دولتی و حرکت لاکپشتی ترقیات اقتصادی، شاه و دولت او را بیآبرو کرده است. زنوزی با اشاره به تسلط شاه بر تمامی امور کشور، ادامه میدهد دلیل انزجار مردم از حکومت همین است. مخالفت مردم در 15 خرداد علیه شاه بوده است و نه اصلاحات.[14]
± کمک مردم کردستان ایران به مبارزان کرد عراق
مردم کردستان در شهرها، روستاها، بازار و مساجد، نگرانی خود را از بمباران همکیشان خود در عراق ابراز میکنند. آنان میکوشند با گردآوری انواع و اقسام خواربار، گندم و برنج، قند و شکر و پول به همزبانان خود در آنسوی مرزها یاری کنند. در مناطق بانه، سردشت، مریوان، سنندج و کرمانشاه این کمکها گردآوری و ارسال شده است. کردهای مقیم تهران، کمکهای فارسیزبانان را نیز جمعآوری میکنند. گفته میشود از کشورهای مجارستان، رومانی و غیره نیز کمکهایی برای کردهای عراق فرستادهاند.[15]
± جنایت علیه کردهای عراق
ولادیمیر مدودف، مفسر رادیو مسکو امروز گفت دربارة سیاست محو خلق کرد، از مدتها پیش فکر شده و نقشة آن تدوین گردیده است. وی میافزاید عاملان این جنایت نه تنها در بغداد که در خارج از عراق نیز مستقرند. مدودف، کارتل بینالمللی نفت را مهمترین عامل جنایت علیه کردهای عراق دانست.[16]
± نامه شوروی خطاب به ایران، ترکیه و سوریه
وزیر خارجة شوروی امروز طی یادداشتی به سفرای کشورهای ترکیه، ایران و سوریه خواست از مداخله در جنگِ دولت عراق با کردها اجتناب کنند.[17] رادیو مسکو در گزارش امروز خود فرازهایی از اعلامیة شوروی به دولت ایران را بازگو کرد. دولت روسیه پس از اشاره به فجایع اخیر حکومت بعث علیه کردهای عراق، در اعلامیه آورده است، کردها تنها خواستار برخورداری از حقوق ملی و فردی مساوی با حقوق سایر افراد جمهوری عراق هستند. اقدامات دولت عراق به مثابه نقض اصول سازمان ملل و اعلامیة حقوق بشر و اجرای سیاست کشتار جمعی است. دولت شوروی در ادامه خاطر نشان میکند اطلاعاتی به دست آورده که ایران و چند کشور دیگر از طریق نظامی، در امور داخلی عراق مداخله میکنند. در پایان نیز آمده شوروی لازم دانسته، خطرات مداخلة خارجی در حوادث عراق را به ایران گوشزد نماید. گفتنی است شوروی امیدوار است ایران در اتخاذ سیاستهای خود نسبت به مسئلة کردها، تمامی احوال را بسنجد زیرا شوروی خواهان بهبود روابط با ایران است.[18] خبرگزاریهای فرانسه و رویترز از مسکو و خبرگزاری آسوشیتدپرس در لندن نیز پیرامون اعلامیة شوروی به ایران، ترکیه و سوریه خبرهایی منتشر کردند.[19] خبرگزاری رویترز از نیویورک به نقل از منبع مطلع سازمان ملل اظهار کرد دولت شوروی علیه دخالتهای خارجی در عراق به این سازمان اعتراض کرده و تهدید نموده در صورت عدم توقف دخالتها، موضوع را در شورای امنیت مطرح خواهد ساخت.[20]
نمایندة عراق در سازمان ملل متحد در واکنش به اظهارات سخنگوی شوروی، اتهامات این کشور را بیاساس خواند و این امر را دخالت آشکار در امور داخلی کشورش دانست. در یادداشت نمایندة عراق به رئیس شورای امنیت، تأکید شده عملیات نظامی در منطقهای محدود و علیه عدهای خائن و شورشی انجام میشود. این شورشیان از سوی منابع خارجی حمایت میشوند و هدفشان، تجزیة عراق و از میان بردن استقلال و یکپارچگی آن است.[21]
آسوشیتدپرس از دمشق نیز خبر داد سوریه طی اعلامیهای، ادعاهای شوروی را رد کرده و اخطار نموده: «دخالت کشورهای بزرگ در امور داخلی عراق، صلح خاورمیانه را تهدید خواهد کرد». سوریه همچنین تأکید کرد اقدام حکومت عراق برای سرکوبی شورشهای داخلی را حق این دولت دانسته و وجود شورشها را خطری جدی برای صلح و امنیت منطقه میداند.[22]
± پیشینة داریوش همایون
مقدم، مدیر کل ادارة سوم ساواک در پاسخ استعلام پیرامون سوابق داریوش همایون، وی را عضو دستههای کوچکی با احساسات تند ناسیونالیستی نامید که از سال 1321 فعالیت میکردند. همایون در سال 1331 تا 1334 وارد حزب سوسیالیست ملی کارگران ایران (سومکا) شد. در سال 1340، ساواک از توزیع یک نسخه روزنامة سوگند (شماره 7) به آدرس نامبرده جلوگیری کرد. اخیراً نیز دربارة اصلاحات ارضی، مقالهای در اطلاعات سالانه چاپ کرده است. مطالعة این مقاله، روح یأس و بدبینی را در خواننده، نسبت به دستگاه اجرا کننده پدید میآورد.[23]
± کمیسیون عالی بررسی زیانهای آسیبدیدگان 15 خرداد
ساعت 7:30 بامداد امروز با حضور نخستوزیر، کمیسیون عالی بررسی زیانهای آسیبدیدگان حادثة 15 خرداد تشکیل شد. فرماندار تهران اعلام کرد به همه خانوادههایی که در حادثة 15 خرداد سرپرست خود را از دست دادهاند با شرایط معین، مقرری ماهیانه پرداخت خواهد شد.[24] فرماندار تهران دربارة مصوبات کمیسیون مربوطه گفت تصمیم گرفته شده به خانوادة افرادی که خسارت جانی دیدهاند تا وقتی که بچههای آن خانواده به سن بلوغ نرسیده و بانوی آن خانواده شوهر اختیار نکرده باشد، مقرری ماهیانهای متناسب با وضع آن خانواده پرداخت شود. مقرری این خانوادهها هر ماه یکصد هزار ریال میباشد. همچنین دولت کلیة هزینة درمان مجروحین را تقبل کرده و بابت دوران نقاهت نیز به آنان مقرری خواهد داد. خسارت وسایل نقلیه نیز به صورت مقطوع پرداخت میشود. جمع تقریبی خسارات در حدود 470 هزار ریال خواهد شد. خسارت کسبه نیز پرداخت میشود. ولی چگونگی پرداخت خسارت به مؤسسات و مغازهها در جلسة آینده تصمیمگیری خواهد شد. پرداختها از روز 25 تیر شروع میشود.[25]
± ملاقات نخستوزیر با شاه
ساعت 11:30 صبح امروز نخستوزیر برای ملاقات با شاه، با هواپیما رهسپار شمال شد.[26] خبرگزاری فرانسه به نقل از مطلعان در تهران میگوید، دیدار علم با شاه در راستای یادداشت شوروی به ایران دربارة عدم مداخله در امور کردهای عراق بوده است. این خبرگزاری تأکید میکند مطبوعات داخلی ایران تا کنون هیچ اشارهای به این یادداشت نکردهاند.[27]
± بازگشت هنگ کرمانشاه از شیراز
با سرکوب ناآرامیهای فارس، ساعت 8 صبح امروز، هنگ کرمانشاه، شیراز را به مقصد کرمانشاه ترک کرد.[28]
± تهدید عوامل اخلال و بینظمی در ساوه
خبرنگار روزنامة مهر ایران گزارش داد رئیس جدید شهربانی ساوه تهدید کرد: «در اجرای منویات شاهنشاه، کسانی که بر خلاف منافع مملکت ایجاد اخلال و بینظمی کنند، طبق قانون به شدت مجازات خواهند شد». وی پس از حوادث 15 خرداد، به تازگی به شهربانی ساوه اعزام گردیده است.[29]
± پیشبینی افزایش درآمد نفتی ایران در سال آیندة میلادی
یک مقام عالیرتبة نزدیک به شرکتهای عامل نفت، پیشبینی کرد درآمد ایران از نفت در سال آینده میلادی 400 میلیون دلار خواهد شد. در سال گذشته، درآمد ایران از نفت 330 میلیون دلار بوده است. به طور معمول همه ساله حداقل ده درصد به درآمد نفت ایران افزوده میشود. درآمد نفت کشورهای کویت و عربستان به ترتیب در حدود 550 و 500 میلیون دلار برآورد میشود.[30]
± استفادة از بودجة نظامی برای تعلیم و تربیت عمومی
وزیر فرهنگ امروز در کنفرانس عمومی تعلیم و تربیت ژنو اعلام کرد ایران نخستین کشوری است که از بودجة نظامی خود برای تعلیم و تربیت عمومی استفاده میکند.[31] محمدعلی جمالزاده، نویسندة ایرانی که در ژنو زندگی میکند، با ارسال تلگرافی به روزنامة اطلاعات اظهار امیدواری کرد که در آینده، همة کشورها سرمایههای خود را در این راه صرف کنند.[32]
± گردهمایی انتخاباتی کانون مترقی
کانون مترقی سومین سال تشکیل خود را امروز جشن گرفت. در جشن امروز علاوه بر سیصد تن از اعضای کانون، مدیران جراید پایتخت و خبرنگاران داخلی و خارجی شرکت کردند. در این مراسم حسنعلی منصور، رئیس هیئت مدیرة کانون مترقی، بیانات مفصلی دربارة علت تشکیل کانون مترقی و اقداماتی که تاکنون به عمل آمده و همچنین رویه و سیاست آیندة کانون و اصول و هدفهای آن ایراد نمود. منصور در این سخنرانی برنامههای اصلاحی شاه را ستود و آن را انقلاب اقتصادی و اجتماعی عظیم نامید. چند تن از مهمانان نیز در این مراسم سخنانی ایراد کردند.[33] هفتهنامة اراده آذربایجان مراسم امروز در هتل ونک را اولین فعالیت انتخاباتی تعبیر کرد.[34]
± سفر مدیران اقتصادی دولت به آبادان
بامداد امروز معاون نخستوزیر و سرپرست سازمان جلب سیاحان به همراه معاون وزارت راه و رئیس اداره کل هواپیمایی کشوری و معاون وزارت اقتصاد راهی آبادان شدند. مدیرعامل هواپیمایی ملی نیز هیئت مزبور را همراهی میکند. هدف این هیئت، بررسی راههای ایجاد تسهیلات بیشتر برای جلب جهانگردان خارجی به ویژه مردم شیخنشینهای خلیج فارس است.[35]
پینوشتها:
[1]ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 3: زندان، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص 444.
[2]ـ یاران امام به روایت اسناد ساواک،ج 1: آیتاللّهالعظمی سیدمحمدهادی میلانی، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1376، ص 196.
[3]ـ یاران امام به روایت اسناد ساواک،ج 2: شهید آیتالله شیخ محمد صدوقی، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1377، ص 1049.
[4]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 88، 19/4/1342، ص 9.
[5]ـ همان، ص 10 و 11.
[6]ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 3: زندان، همان، ص 449.
[7]ـ ستمستیزان نستوه: آیتالله حاج شیخ جواد فومنی حائی به روایت اسناد ساواک، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1377، ص 319.
[8]ـ همان، ص 320.
[9]ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 3: زندان، همان، ص 447.
[10]ـ روحبخش، رحیم، نقش بازار در قیام 15 خرداد، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1381، ص 313 و 314.
[11]ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 3: زندان، همان، ص 440.
[12]ـ همان، ص 450.
[13]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 88، 19/4/1342، ص 10.
[14]ـ همان، ص 11 و 12.
[15]ـ چپ در ایران به روایت اسناد ساواک، ج 1: حزب دموکرات، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص 128 و 129.
[16]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 88، 18/4/1342، ص 5 و 6.
[17]ـ پارسادوست، منوچهر، روابط تاریخی حقوقی ایران عثمانی عراق، تهران، شرکت سهامی انتشار، 1364، ص 176.
[18]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 88، 19/4/1342، ص 23 و 27.
[19]ـ همان، ش 89، 20/4/1342، ص 2 و 4.
[20]ـ همان، ص 5.
[21]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 90، 22/4/1342، ص 8.
[22]ـ همان، ص 35 و 36.
[23]ـ رجال عصر پهلوی به روایت اسناد ساواک، ج 1: داریوش همایون، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص 64.
[24]ـ روزنامه خراسان، ش 4056، 19/4/1342، ص 1.
[25]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11136، 18/4/1342، ص 1.
[26]ـ همان، ص 16.
[27]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 89، 20/4/1342، ص 8.
[28]ـ روزنامه بهار ایران، ش 1609، 20/4/1342، ص 2.
[29]ـ روزنامه مهر ایران، ش 1869، 18/4/1342، ص 4.
[30]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11136، 18/4/1342، ص 16.
[31]ـ گاهنامه پنجاه سال شاهنشاهی پهلوی، ج 2، تهران، کتابخانه پهلوی، بیتا، ص 1662.
[32]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11136، 18/4/1342، ص 16.
[33]ـ همان، ش 11137، 19/4/1342، ص 6.
[34]ـ هفتهنامه اراده آذربایجان، ش 506، 22/4/1342، ص 1 و 4.
[35]ـ روزنامه مهر ایران، ش 1870، 19/4/1342، ص 8.
