چهارشنبه 12 تیر 1342/ 11 صفر 1383/ 3 ژوئیه 1963
1 بازدید
± دیدار جمعی از روحانیون با آیتاللّه شریعتمداری
بعدازظهر امروز، جمعی از روحانیون و وعاظ در باغ ملک شهر ری، به دیدن آیتاللّه شریعتمداری رفتند. شبستری (نمایندة سابق مجلس شورای ملی)، مقدمزاده (مدیر روزنامة الدین و الحیاه)، مجتهدزاده (فرزند شیخ غلامحسین معروف تبریزی) و برادرِ عبد خدایی (ضارب دکتر فاطمی که هماکنون در زندان به سر میبرد)، در میان ملاقاتکنندگان بودند.
نویسندة گزارش ساواک، ضمن صحبتی که با مجتهدزاده و دیگران به عمل آورده، مینویسد: «قبل از ظهر امروز عدة زیادی از روحانیون به صورت کنگرة روحانی در منزل آقای سیدعلی اصغر خویی جمع شده بودند. دو تن از آنان تلگرافهایی به رؤسای جمهور تمام ممالک و رؤسای دول اسلامی ارسال کرده و در آن، ضمن شرح تضییقاتی که دربارة روحانیون میشود، تقاضا کردند از شاه بخواهند روحانیون زندانی را آزاد کند و تضییقات را بردارند. آقای میلانی نیز ظهر امروز به اتفاق عدهای از روحانیون در باغ ملک مهمان بودهاند».[1] گزارشهای ساواک از ساعت حرکت و نحوة تردد آیتاللّه میلانی و همراهان او نشان میدهد که کلیة تحرکات او و روحانیون برجستة دیگر به طور شبانه روزی تحت مراقبت است.[2]
هنوز روحانیون تبریز به تهران نیامدهاند و گفته میشود طی دو روز آینده، عازم پایتخت خواهند شد. پس از جلسة امروز سیدمحمود شلتوت، روحانی الازهر، طی تلگرافی به پاپ، از وی خواسته است از روحانیت اسلامی دفاع کند. نویسندة گزارش از قول افراد نزدیک به آیتاللّه شریعتمداری مینویسد: «روحانیون ظاهراً در مورد انتخابات نظر بسیار مبهم دارند. شاید ظاهراً میخواهند چنین وانمود کنند که انتخابات را تحریم کردهاند و شاید میخواهند سیاست اغفال دولت را اعمال نموده، در ایام شروع انتخابات، محرمانه عدهای را کاندید نمایند». مجتهدزاده به نویسندة گزارش گفته است: «اگر دولت مداخله کند تا انتخابات به آن صورت سابق در بیاید، ما مداخله خواهیم کرد».[3]
± سخنان آیتاللّه مرعشی نجفی دربارة مراتب علمی و شأن روحانی آیتاللّه خمینی
آیتاللّه مرعشی نجفی، در پاسخ به سؤال عدهای از اصناف و تجار اعلام کرد: «مقام علمی و تقوایی آیتاللّه خمینی کاملاً محرز و شأن ایشان اجل از این است که مورد سؤال واقع شود». در ادامة نامه میخوانیم: «دشمنان دین و منافقین خیال میکنند با اشاعة بعضی از مطالب خلاف واقع و هتک و توهین از مقام شامخ علوم و روحانیت میتوانند بر پیکر مقدس اسلام ضربهای وارد کنند. غافل از اینکه حقایق بر مردم روشن و ولیعصر عجلاللّه فرجه الشریف خود حامی دین و سلسلة جلیلة روحانیت میباشد».[4]
± گردهمایی روحانیون در مسجد حاج افضلی شهر ری
گردهمایی امروز روحانیون در مسجد حاج افضلی شهر ری، مأموران ساواک را غافلگیر کرد. به گزارش مأموران ساواک، جلسة مزبور کاملاً بیسابقه بود. چون عدهای از علما به تهران آمده بودند، قرار بر تشکیل جلسة دوستانهای برای ملاقات دستهجمعی گذاشتند ولی صبح تصمیم میگیرند ضمن ملاقات دوستانه، مذاکراتی هم به عمل آورند. از آیتاللّه بهبهانی دعوت کردند اما او به عنوان درد پا معذرت خواست. این جلسه با حضور روحانیونی چون صالحی از یزد، ملاعلی بنیصدر از همدان، ضیابری از رشت برگزار شد. آیات عظام شریعتمداری، نجفی مرعشی، مرتضی حائری، خوانساری و آملی نیز در این گردهمایی شرکت کردهاند.[5]
± سخنان آیتالله قاضی طباطبایی
آیتاللّه قاضی طباطبایی امروز طی سخنانی در مسجد شعبان گفت: «با زندانی نمودن آقای خمینی و سایرین، این دلیل نمیشود که ما دین خود را از دست بدهیم».[6]
± هشدار کارشناسان ساواک دربارة پیامدهای سفر روحانیون به تهران
سفر روحانیون قم و شهرستانها به تهران، همچنان ادامه دارد. منابع ساواک گزارش میدهند این سفرها به منظور آمادهسازی برای برگزاری مراسمی در روز اربعین است. ساواک احتمال میدهد روز اربعین یا موقع دیگری، واقعهای شدیدتر از 15 خرداد رخ دهد و برای جلوگیری از چنین واقعهای، پیشنهاد میکند روحانیون به شهرهای خود بازگردانده شوند.[7]
± تلاش ساواک برای تعیین هویت افراد فرستندة تلگراف به شاه
امروز به ساواکهای خوزستان و کرمان مأموریت داده شد، هویت کسانی را روشن گرداند که با فرستادن تلگراف به شاه، درخواست کردند آیتاللّه خمینی را آزاد کند.[8]
± دست به دست شدن پروندة طیب حاجرضایی
امروز سرلشگر خسروانی، رئیس ادارة دادرسی ارتش، پروندة کیفری طیب حاجرضایی و محمداسماعیل رضایی را با صدور قرار عدم صلاحیت به دادستانی لشگر 1 گارد ارجاع کرد. این دو تن به ایجاد بلوا و آشوب و تحریک مردم به جنگ و قتال متهم گردیدهاند.[9] پیش از این، سرهنگ 2 گلچین، بازپرس شعبة 4 دادسرای فرمانداری نظامی تهران، با صدور قرار عدم صلاحیت، پروندة یاد شده را به دادسرای فرمانداری نظامی برگردانده بود.[10]
± دستگیری مدیرکل وزارت راه
عبدالحسین ابراهیمی، مدیرکل وزارت راه و کارشناس رسمی دادگستری، امروز دستگیر و به زندان شماره 2 قصر منتقل گردید.[11]
± نامههایی تحت عنوان ندای ملت ایران به چهار مقام قضایی
ساواک در بازرسی نامههای ارسالی برای باهری وزیر دادگستری، شهاب فردوس قاضی دیوان عالی کشور، اشرف سمنانی و الموتی دریافت که نامههایی با مضمون آمرانه و زنندهای علیه مقامات عالیة کشور و در جانبداری از آیتاللّه خمینی، تحت عنوان ندای ملت ایران، به آدرس آنان پست شده است. نویسندگان نامه تقاضا کردهاند برای اثبات اتهاماتی که علیه آیتاللّه خمینی مطرح شده و بررسی مدارکی که شاه در سخنرانی همدان ادعا کرده، دادگاهی با شرکت قضات عالیمقام دیوان عالی کشور و هیئت منصفهای مرکب از علمای شیعه و غیر شیعه و نمایندة سازمان ملل متحد به منظور نظارت بر صحت اجرای اعلامیة حقوق بشر و خبرنگاران داخلی و خارجی تشکیل شود. در این نامه برای اتمام حجت، از برخی مقامات کشوری و نظامی خواستهاند از سمتهای خود کنارهگیری کنند.[12]
± تعطیلی مجالس روضهخوانی 1500 منبری
علیمحمد اسلامی، در نامهای به معینیان، سرپرست ادارة انتشارات و رادیو اعلام کرد، 1500 منبری و روضهخوان که در جریانات اخیر سابقة فعالیت مضره نداشتهاند، علاوه بر آنکه مجالس روضهخوانی محرم و صفر را از دست دادهاند، به خاطر پوشیدن لباس روحانیت نمیتوانند از خانههای خود بیرون بروند. وی در این نامه درخواست کرد: «شرایطی فراهم شود تا لااقل به روضههای ماهانة خود برسیم و از این راه هزینة زندگی خانوادة خویش را فراهم نماییم، زیرا احتمال میرود که مأموران انتظامی اشتباهاً ما را جلب نموده تا مدتی که بیگناهی ما روشن شود، گرفتار باشیم». ادارة بررسیها ذیل گزارش، طی نظریهای اعلام داشته: «سرهنگ نشاط، واعظ یاد شده را احضار نمایند و ضمن جلب نظر مشارالیه و دوستانش برای همکاری با ساواک، راه حل مناسب و عملی پیشنهاد کنند».[13]
± تعقیب بازاریان همدان توسط ساواک
ادارة اطلاعات و امنیت همدان از مرکز درخواست کرد یک بازجو برای اجرای تحقیقات به همدان اعزام و معرفی نماید. ساواک همدان عدهای از بازاریان را به اتهام پخش اعلامیههای مضره و اقدام علیه امنیت کشور، تحت تعقیب قرار داده است.[14]
± گزارش ساواک از انعکاس مخالفت مردم با شاه
در حالی که روزنامههای تهران، گاهگاه، به نقل از مطبوعات اروپایی و آمریکایی، یادداشتها و گزارشهایی در ستایش از اصلاحات شاه به چاپ میرسانند، اداره یکم عملیات ساواک در گزارشی از زبان مسافری که به تازگی از اروپا بازگشته، مینویسد: «قبل از واقعة 15 خرداد تقریباً روزنامههای اروپا راجع به تحولات ایران یا سکوت اختیار کرده بودند و یا اینکه روحانیون ایران را مخالف اصلاحات ارضی و آزادی زنها معرفی میکردند و از اعلیحضرت و اقدامات ایشان تعریف میکردند، ولی پس از 15 خرداد و حوادث اخیر، تقریباً تمام روزنامههای اروپایی و روزنامههای آمریکایی که در اروپا چاپ میشود، مثل هرالد تریبون، همه مینویسند مردم ایران مخالف شاه خود هستند و این انقلاب و قیام علیه شاه ایران بر پا گردیده است. به طوری که افکار عمومی کشورهای آزاد و حتی ایرانیان مقیم اروپا و آمریکا، متوجه وجود خطری برای رژیم ایران گردیده است».[15]
± ستایش برنامههای اصلاحی شاه در سه روزنامة خارجی
روزنامة دی ولت طی مقالهای برنامههای اصلاحی شاه را «کوششهای فوقالعاده برای پیشرفت ملت خود» ارزیابی کرد و به ستایش از آن پرداخت.[16] روزنامههای زوریخوخه چاپ سوئیس و لامتروپل چاپ بلژیک نیز مطالبی دربارة اصلاحات ایران به رهبری محمدرضا پهلوی منتشر نمودهاند و اقدامات شاه را ستودهاند.[17]
± وضعیت نابسامان مردم در مناطق جنوبی تهران
روزنامة بلژیکی پوریاپا در شمارة 21 ژوئن خود مقالهای با نام «اسرار ایران» منتشر ساخت. این مقاله که دربارة وضعیت نابسامان زیست مردم تهران است، به قلم فرستادة ویژة پوریاپا نگارش شده است. نویسندة پوریاپا پس از توضیح شرایط زندگی مردم در مناطق جنوبی شهر، اطراف کورهپزخانهها و گورستانهای شهر تأکید میکند: «مردم با شاه مخالفند منتهی مخالفت، یک دست نیست و عدم اتحاد مخالفین، خود علت ضعف آنهاست». وی سپس به کمی دستمزد کارگران، فساد همهگیر، گرانی اجناس، ارتشا و فساد وزرا، پابرجایی سیستم ارباب و رعیتی و نارضایتی جوانان نسبت به آینده اشاره میکند.[18]
± توزیع اعلامیه میان واحدهای ارتش
به گزارش صدای آزاد ایران، به تازگی در اعلامیههایی که میان واحدهای ارتش منتشر کردهاند، تأکید شده: «افراد ارتش باید وجدان خویش را حکم قرار دهند و برای رهایی ملت از شر رژیم فعلی، هر چه زودتر دست به اقدام بزنند».[19]
± تصمیمات هفتاد و ششمین جلسة هیئت دولت
هفتاد و ششمین جلسة هیئت دولت، امروز برگزار شد. در جلسة امروز، ابتدا قوام، فرماندار کل همدان گزارشی از فعالیتهای آبادانی ایراد کرد، آنگاه طرح تصویبنامة اراضی خالصة خوزستان با حضور صفاری استاندار، مطرح گردید و سپس، اصفیا طرح نهایی وام ساختمان بندرعباس را به هیئت دولت تسلیم کرد.[20] در این جلسه، سیاست جلب و حمایت از سرمایهگذاری خارجی، بررسی و موافقت اولیه با صدور اجازة سرمایهگذاری به شرکتی از ایالت پنسیلوانیای آمریکا اعلام گردید.[21] هیئت وزیران در جلسة امروز با واگذاری موقت 2500 متر مربع زمین به استناد مادة 1 قانون فروش خالصجات به وزارت فرهنگ جهت احداث دبستان در بوشهر موافقت کرد.[22]
± ادامه مذاکرات نفتی اوپک
سومین روز مذاکرات نمایندگان عالیرتبة دولتی و نفتی کشورهای عضو اوپک در ژنو جریان دارد. موفقیت بزرگ اندونزی در شکستن اصل پنجاه ـ پنجاه، بزرگترین موفقیت یکی از اعضای اوپک پس از تشکیل این سازمان است. سه شرکت نفتی آمریکایی که عضو کنسرسیوم نفت ایران نیز هستند، عملاً با تقلیل سهم خود به چهل درصد، سهم اندونزی را به شصت درصد رسانیدهاند.[23] خبرگزاری رویترز از ژنو نیز اهم مذاکرات امروز را گزارش کرده است.[24]
± وضعیت ایران ده سال پس از انعقاد قرارداد با کنسرسیوم نفت
رادیو مسکو امشب به نقل از نمایندة کنسرسیوم نفت در زمان عقد قرارداد با ایران گفت: «قرار بود ده سال پس از امضای قرارداد و شروع همکاری با شرکتهای نفتی غرب، ایران با تحولات عظیمی مواجه شود ولی اکنون که تقریباً موعد دهساله به پایان میرسد، باید دید چه چیز نصیب ایران شده است». گویندة رادیو مسکو با استناد به خبر منتشر شده در روزنامة کیهان اعلام کرد: «بیش از 5/37 درصد درآمد نفتی عاید ایران نمیشود، زیرا ایران مجبور است سالیانه میلیونها دلار برای جبران خسارت شرکت سابق نفت ایران و انگلیس بپردازد و از سویی دیگر، کالاهای اروپایی و آمریکایی را نیز با قیمتی بالاتر از سایر کشورها خریداری نماید». رادیو مسکو در پایان از قول روزنامة پیغام امروز چاپ تهران گفت: «ایران چارهای جز رهایی از وابستگی به انحصارات نفتی ندارد».[25]
± تردید در اجرای کامل برنامة پنجسالة سوم
گفته میشود برنامة پنجسالة سوم نمیتواند به طور جامع و هماهنگ اجرا شود. تغییرات صورت گرفته در برنامة بودجه و افزایش آن از 140 به 145 میلیارد ریال ـ که مقرر شده در بخش کشاورزی صرف شود ـ هماهنگی طرحهای برنامه را به هم زده است.[26]
± مذاکرات ایران و شوروی
سخنگوی سازمان برنامه، امروز اعلام کرد نمایندگان شوروی و ایران در جلسة مقدماتی، پیرامون همکاری دو دولت برای ساختمان سد ارس و همچنین ساختمان سیلو در نقاط مختلف کشور و توسعة شیلات گفتوگو کردند.[27] این مذاکرات از امروز در سه گروه کاری دنبال میشود.[28]
یکی از مسائل مهمی که در مذاکرات مربوط به استفاده از انرژی و آب رودخانههای مرزی ایران و شوروی مطرح خواهد شد، تمرکز تأسیسات مربوط به استفاده از آب و برق میباشد. در مذاکرات گذشته، کلیات بهرهبرداری مورد تأیید قرار گرفت ولی بحثهای مربوط به محل و مرکز تأسیسات به نتیجة مطلوب نرسید.[29]
± دعوت از دهقانان برای ممانعت از ورود مالکان به مجلس
رادیو صدای ملی ایران امروز از دهقانان خواست همانگونه که مالکان را به روستاها راه نمیدهند، مانع از ورود آنان به صحن مجلس شوند. گوینده تأکید کرد مجلس مرکب از نمایندگان واقعی ملت و دهقانان، به نفع آنان نیز تصمیمگیری خواهند کرد.[30]
± گردهمایی مردم اندیمشک
روزنامة مهر ایران گزارش داد هزاران تن از طبقات مختلف مردم اندیمشک در میتینگی، پشتیبانی خود را از لوایح ششگانه اعلام کردند.[31]
± پایان درگیریها در فارس
با کشته شدن عبداللّه ضرغامپور، کیهان در شمارة امروز از پایان غائلة فارس خبر داد. در سرمقالة کیهان میخوانیم: «غائلة اشرار فارس پایان یافت و در آیندة نزدیک در منطقة بویراحمد به جای صدای تفنگ، صدای تراکتور شنیده خواهد شد».[32]
± سفر مدیرعامل بانک تجارت به اروپا و آمریکا
آشوت ساقاتلیان، مدیرعامل بانک تجارت خارجی ایران، صبح امروز تهران را به مقصد اروپا و آمریکا ترک گفت. وی در این مسافرت، با مدیران بانکها و واردکنندگان مهم کشورهای ایتالیا، آلمان غربی، انگلستان، فرانسه و ایالات متحده ملاقات خواهد کرد.[33]
پینوشتها:
[1]ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 3: زندان، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص 389 و 399.
[2]ـ یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج 1: آیتاللّه العظمی سید محمدهادی میلانی، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1376، ص 162.
[3]ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 3: زندان، همان، ص 389 و 399.
[4]ـ اسناد انقلاب اسلامی، ج 1، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1374، ص 124.
[5]ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 3: زندان، همان، ص 400 و 401.
[6]ـ نیکبخت، رحیم، اسماعیل زاده، محمد، زندگی و مبارزات شهید قاضی طباطبایی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1380، ص 180.
[7]ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 3: زندان، همان، ص 402.
[8]ـ همان، ص 407 و 408.
[9]ـ آزادمرد: طیب حاجرضایی به روایت اسناد ساواک، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1380، ص 130.
[10]ـ همان، ص 131.
[11]ـ یزدی، ابراهیم، مقاومت در زندان، تهران، قلم، 1377، ص 128.
[12]ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 3: زندان، همان، ص 403 و 404.
[13]ـ همان، ص 405.
[14]ـ روحبخش، رحیم، نقش بازار در قیام 15 خرداد، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1381، ص 395.
[15]ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 3: زندان، همان، ص 395.
[16]ـ روزنامه پست تهران، ش 2934، 12/4/1342، ص 8.
[17]ـ همان.
[18]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 83، 13/4/1342، ص 12 و 14.
[19]ـ همان، ص 6 و 7.
[20]ـ روزنامه پست تهران، ش 2935، 13/4/1342، ص 1.
[21]ـ ماهنامه بانک مرکزی ایران، ش 25، مهر 1342، ص 29.
[22]ـ مجله تهران اکونومیست، ویژهنامه، 1/1/1343، ص 85.
[23]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11131، 11/4/1342، ص 1.
[24]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 83 ، 13/4/1342، ص 2 و 3.
[25]ـ همان، ص 20 و 22.
[26]ـ روزنامه بورس، ش 452، 29/3/1342، ص 1.
[27]ـ روزنامه مهر ایران، ش 1865، 13/4/1342، ص 8.
[28]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11132، 13/4/1342، ص 1.
[29]ـ همان، ش 11131، 12/4/1342، ص 7.
[30]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 83، 13/4/1342، ص 23 و 24.
[31]ـ روزنامه مهر ایران، ش 1864، 12/4/1342، ص 4.
[32]ـ منصوری، جواد، تاریخ قیام 15 خرداد به روایت اسناد، ج 1، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی،1377، ص 293.
[33]ـ روزنامه کیهان، ش 5983، 12/4/1342، ص 12.
