جمعه 4 مرداد 1342/ 5 ربیعالاول 1383/ 26 ژوئیه 1963
5 بازدید
± دومین اعلامیة آیتالله شریعتمداری دربارة وقایع اخیر
آیتالله العظمی سیدکاظم شریعتمداری امروز دربارة بازداشت آیتالله خمینی و فاجعة 15 خرداد اعلامیهای منتشر کرد. آیتالله شریعتمداری در آغاز این اعلامیه با لحن خشمگینانهای مینویسد: «بعد از واقعة شوم و ناگوار پانزده خرداد و کشتوکشتار بیرحمانة مردمان مسلمان و بیدفاع و توقیف حضرت حجتالاسلام و المسلمین آیتالله خمینی و سایر آیات و حجج اسلام و مبلغین عظام و طبقات مختلف اهالی و مؤمنین، تکلیف شرعی ایجاب کرد که موقتاً در حضرت عبدالعظیم وظایف شرعی را دنبال و تعقیب کرده و از امکانات موجوده استفاده نماییم». و در ادامه، اهداف سفر را به طور روشن چنین معرفی میکند: «اعتراض بر توقیفهای غیر قانونی و تعقیب هدفهای دینی و سعی در خلاصی محبوسین عموماً، و حضرت آیتالله خمینی بالخصوص». آیتالله شریعتمداری با تأکید بر اینکه با وضع تشنج موجود، تماس و مذاکره ممکن و یا صلاح نیست، بار دیگر بر پیششرطهایی که از سوی روحانیون جهت آماده کردن محیط برای شروع مذاکرات و اظهار موارد اختلاف پیشنهاد گردیده، اشاره میکند: «1ـ تغییر دولت به یک دولتی که روحانیت بتواند با آن مذاکره نماید. 2ـ آزادی تمام محبوسین معمم و غیر معمم بالخصوص حضرات آیات و بالاخص حضرت آیتالله خمینی که از طرفی تشنج تا حدی رفع شود و از طرف دیگر محبوسین هم بتوانند در مذاکرات شرکت نمایند». آیتالله شریعتمداری آنگاه با اظهار تأسف از عملی نشدن این پیشنهادات میافزاید: «هنوز حضرات آیتالله خمینی و آیتالله قمی و آیتالله محلاتی در زندان به سر میبرند و از قرار مسموع، نظر تبعید در حق آقایان معظم دارند. استماع این مطلب موجب نهایت تأثر و تأسف است و مورد اعتراض و مخالفت ما بود و خواهد بود». سپس به هیئت حاکمه هشدار میدهد ادامة وضع موجود و توقیف بزرگان روحانیت، روز به روز بر وخامت اوضاع و نفرت عمومی میافزاید و شکافت را عمیقتر میسازد. در ادامة این اعلامیه، آیتالله شریعتمداری با تأکید بر اینکه آیتالله خمینی و آیات دیگر هیچ جرمی به غیر از تبلیغ احکام اسلام و توجه دادن مردم به خطرها که نسبت به اسلام یا مملکت پیشبینی میشود، ندارند و مخالفت اصل دوم متمم قانون اساسی با حبس و توقیف و تبعید علمای طراز اول و حق آنان در رد و قبول قوانینی که از مجلسین بگذرد (از نظر موافقت یا مخالفت شرع)، درخواست میکند: «هرچه زودتر حضرت آیتالله خمینی بدون قید و شرط آزاد شده و رفع مزاحمت نمایند و بدانند که ادامة این وضعیت قابل تحمل نبوده و از اظهار مخالفت به هر نحوی که ممکن شود، خودداری نخواهد شد». آیتالله شریعتمداری در بخش دیگری از اعلامیة اخیر تأکید کرد: «ما در تعقیب باقی هدفهای دینی در هر فرصتی که ممکن باشد، خودداری نخواهیم کرد و از تمام امکانات موجود استفاده خواهد شد و اگرچه دستگاههای تبلیغاتی هنوز بیهوده تلاش میکنند که به مبارزات اصولی و عمیق جامعة روحانیت در راه حفظ مقدسات اسلام و احیای قانون اساسی رنگ ارتجاع و مخالفت با اصلاحات را بدهند ولی بحمدالله و المنه این تلاشها به جایی نرسیده و تقریباً تمام افراد چه در داخل و چه در خارج مملکت، متوجه این هدف مقدس شده و میدانند که روحانیت هدفی جز حفظ احکام اسلام و احیای اصول آزادی و جلوگیری از هرگونه تجاوز به حقوق مردم ایران که در قانون اساسی پیشبینی شده، ندارند و در اعلامیة 13 محرم، این حقیقت مشروحاً بیان شده و بحمدالله تعالی در خارج مملکت هم انتشار یافت و نقشة تبلیغات مسموم را نقش بر آب کرد».[1] متن مزبور دومین اعلامیهای است که آیتالله شریعتمداری در جریان وقایع اخیر منتشر کرده است. بخشهایی از اعلامیة آیتالله شریعتمداری به ویژه دربارة مصونیت قانونی علما، در گزارش هفتگی ساواک بازتاب یافت است.[2]
± انتقاد اعضای جبهة ملی از اعلامیة آیتالله شریعتمداری
به گزارش مأمور ساواک، عدهای از اعضای جبهة ملی در نشستی، از بخشی از مطالب مندرج در اعلامیة آیتالله شریعتمداری انتقاد کردند. در این اعلامیه تأکید شده که آیتالله شریعتمداری به هیچ حزب و دستهای وابستگی ندارد، اما این افراد معتقدند که تمام جریانات واقعة 15 خرداد را افراد جبهة ملی و احزاب وابسته به آن رهبری کردهاند. برخی خاطرنشان میکنند که اشارة آیتالله از روی مصلحت مطرح شده تا دستاویزی مبنی بر همکاری علما با احزاب به دست رژیم داده نشود.[3]
± انتقاد تند در کنگرة دوم جبهة ملی
بعدازظهر امروز در جلسة افتتاحیة کنگرة دوم جبهة ملی در اروپا، یکی از اعضای شورای عالی با اشاره به فساد دستگاه حاکم گفت: «بروید و از طرف ملتی رنجدیده و مصیبتزده که سران مقدس آن در زندان شاه به سر میبرند، به گوش مردم دنیا برسانید و بگویید آیا این است معنی انسانیت و مسیر تمدنی که بر آن مباهات میکنید؟ کشور ایران، کشور هزار و یک شب، کشور رقابتهای خانم اشرف پهلوی و ثریا ملکة سابق نیست. ایران، کشور مد لباسهای فرح دیبا نیست. کشور هوسهای خیالانگیز شاه نیست. ایران، کشور مردمی پا برهنه و گرسنه است. قتلگاه مردم شرافتمند است». سخنران افتتاحیه ضمن ستایش از مبارزات دکتر مصدق افزود: «شاه و حکومتش در نظر ملت ایران، عامل قتلهای بیشماری است که قربانیان آن همه از رهبران نهضت و جبهة ملی و محبوسین خلق ایران بودهاند. قتلعام در تهران و شهرستانها در 1952م [1331]، کشتار دانشگاه تهران در 1953م [1332]، تیرباران دستهجمعی دهها تن افسران ملی وطنخواه در 1954م [1333]، کشتار در نواحی جوانرود کردستان در 1955م [1334]، کشتار کارگران جنوب، تیراندازی به معلمین و استادان دانشگاه، حملة وحشیانه چتربازان به دانشگاه تهران، بمباران عشایر جنوب و بالاخره کشتار وحشیانة 15 خرداد سال جاری، نمونههایی از اعمال شاه است که میتوان فهرست کرد». پس از این سخنرانی، سخنگوی شورا گزارش اقدامات یکساله را در امور سیاسی بیان کرد و از توطئة دربار و فئودالها در 28 مرداد یاد نمود و افزود: «شاه تمام راههای مبارزة قانونی را یکی پس از دیگری به روی ملت بسته است و در نتیجه، ملت به مبارزة قطعی و ریشهای فراخوانده شده است. ما این نبرد را آغاز میکنیم. ما متعلق به دنیای دوم هستیم. ما هرگونه توافقی را که موجب اسارت و ذلت ملت ما و ادامة رژیم سیاه شاه و فئودالیسم و تسلط شوم امپریالیسم در ایران گردد، رد میکنیم و به یاری تمام جویندگان راه آزادی، اطمینان داریم که دنیای جدیدی خواهیم ساخت. کار زیادی برای انجام و راه پر رنج اما پر افتخاری در پیش پای همت ما قرار دارد».[4]
±جزئیات سفر قریبالوقوع رئیسجمهور فرانسه به ایران
مجلة هفتگی سپید و سیاه در شمارة امروز خود از تنظیم جزئیات سفر ژنرال دوگل، رئیسجمهور فرانسه به ایرن خبر داد. مطابق برنامه، دوگل در نیمة اول مهر سال جاری به تهران خواهد آمد. از آنجایی که در برنامههای دوگل سخنرانی در جلسة مشترک مجلسین پیشبینی شده، اعلام تاریخ سفر قریبالوقوع رئیسجمهوری فرانسه، به معنای آن است که انتخابات مجلسین بدون تأخیر برگزار خواهد شد.[5]
± مصاحبة محمدرضا پهلوی با روزنامة ایتالیایی
محمدرضا پهلوی در یک مصاحبة اختصاصی با روزنامة ایلجورنو میلان گفت: «عوامل تازه و نیکوی زیادی در مناسبات ایران و شوروی به وجود آمده است». وی تأکید کرد: «ایران به هیچوجه در نظر ندارد به صورت پایگاهی برای حمله بر ضد شوروی درآید».[6] خبرگزاری فرانسه و رادیو کلن نیز این مصاحبه را بازتاب دادهاند.[7] رادیو پیک ایران در تحلیلی از مناسبات جدید ایران و شوروی و مصاحبة شاه با روزنامة ایلجورنو، از گسترش قراردادهای صنعتی ایران با کشورهای غربی انتقاد کرد و ادعا نمود در پس این قراردادها منافع کلانی برای شاه و خاندان سلطنت نهفته است. گویندة این رادیو تأکید کرد با مقایسة آماری روابط کشورهای سوسیالیستی با ایران و روابط دول امپریالیستی، میتوان آشکارا به تضاد دو نوع رابطه پی برد.[8]
± درخواست واعظ قزوینی از شاه
سیدیوسف شهشهانی، واعظ قزوین، در نامهای ثناگونه به شاه، ضمن سعایت از نقش داود گیلانی و سیدمحمود عطری، خواهان برکناری گیلانی شد. این واعظ در تلگراف به شاه ادعا کرد با اعمال نفوذ عطری، رئیس دفتر وزارت کشور، گیلانی به سمت نظارت هزینة شهرداری انتخاب شده است.[9]
± امضای قریبالوقوع قرارداد همکاری ایران و شوروی
رادیو کراچی امروز اعلام کرد هیئت وزیران ایران طرح قرارداد همکاری فنی و اقتصادی میان ایران و شوروی را تصویب نموده است و طی چند روز آینده این قرارداد از طرف نمایندگان ایران و شوروی در تهران امضا خواهد شد.[10]
± پیشبینی سناتور ایرانی از رقابت ایران و شوروی دربارة بهای نفت
آسوشیتدپرس امروز به نقل از عباسقلی گلشائیان، سناتور ایرانی که از آمریکا بازدید میکند، گفت: «احتمال میرود مبارزهای میان ایران و شوروی سر بهای نفت آغاز گردد که این شرایط به سود آمریکا نخواهد بود». وی اظهار امیدواری کرد اقدامی برای متوقف کردن شوروی در عرضة نفت با بهای کمتر از بازار جهانی، صورت گیرد. وی افزود ایران به عنوان آخرین چاره میبایست قیمت نفت را کاهش دهد تا مانع از واگذاری بازارهای نفتی خود به شوروی گردد.[11]
± گزارش برگزاری مراسم سالگرد مرگ رضاشاه
پیش از ظهر امروز، مراسم سالگرد مرگ رضاشاه در آرامگاه وی برگزار گردید. در این مراسم غلامرضا پهلوی، ارتشبد حجازی رئیس ستاد مشترک بزرگ ارتشتاران و جمعی از امرا و افسران نیروهای سهگانه حضور داشتند. ارتشبد حجازی طی سخنانی، جنگ جهانی دوم، وقایع شهریور 1320 و هجوم بیگانگان را از عوامل مؤثر در مهاجرت رضاشاه برشمرد و با اشاره به اقدامات محمدرضا پهلوی، وی را ادامه دهندة راه پدر دانست.[12] از سوی دیگر، امروز امیر عزیزی، استاندار و نیابت تولیت عظمی به مناسبت سالگرد مرگ رضاشاه از مجسمة وی در میدان شاه تهران پردهبرداری کرد. در این مراسم، عزیزی پیرامون شخصیت رضاشاه و اصلاحات و اقدامات محمدرضا پهلوی سخن گفت.[13] به مناسبت سالگرد مرگ رضاشاه، مراسمی در شهرهای مختلف برگزار شد. در چالوس مراسم یادبودی با حضور رؤسای دوائر و اقشار گوناگون مردم برپا گشت.[14] در مراسم یادبود مرگ رضاشاه که امروز در میدان بزرگ رضاشاه کبیر مهاباد برپا شد، هیچ یک از رؤسای دولتی جز رئیس بهداری، رئیس دخانیات و دادستان این شهرستان حضور نیافتند. رئیس سازمان اطلاعات و امنیت مهاباد، ضمن مخابرة این گزارش به مدیریت کل ادارة سوم ساواک، مینویسد: «چون دعوت از طرف معاونت یکم ارتش به عمل آمده بود، گویا ایشان موضوع را به مرکز گزارش داده باشند». در پاسخ این نامه دستور داده شد نام کسانی که در این مراسم شرکت نکردهاند، به مرکز اعلام گردد. همچنین تحقیق به عمل آید آیا از این اشخاص دعوت رسمی شده بود و نیامدهاند یا خیر.[15]
± نخستوزیر پیشین در صدد به دستگیری دولت
رادیو صدای ملی ایران امروز اعلام کرد، امینی، نخستوزیر پیشین در صدد است تا حکومت را به دست گیرد. وی مدعی است تنها او میتواند روحانیون را آرام و راضی سازد. او که سرگرم مذاکره و زد و بندهایی با رجال و شخصیتهای مملکتی است، برنامة کاری خود را در اختیار عدهای از آنان نیز گذاشته است.[16]
± بازگشت وزیر دارایی به تهران
عبدالحسین بهنیا، وزیر دارایی به همراه هیئت همراه به تهران بازگشت. این گروه جهت شرکت در کنفرانس اوپک به ژنو سفر کرده بودند.[17]
± پایان مأموریت سفیر ژاپن در تهران
امروز سفیرکبیر ژاپن به همراه خانوادهاش، تهران را به مقصد توکیو ترک کرد. مدت مأموریت وی در تهران به پایان رسیده است.[18]
± ورود یکی از رهبران پاکستان شرقی به تهران
بانو هاشمالدین از رهبران پاکستان شرقی امروز وارد تهران شد.[19]
± بازگشایی راه بازرگانی میان افغانستان و پاکستان
رادیو کراچی امروز اعلام کرد به دنبال تجدید مناسبات سیاسی میان افغانستان و پاکستان، راه بازرگانی میان دو کشور از امروز مجدداً گشایش یافت.[20]
پینوشتها:
[1]ـ اسناد انقلاب اسلامی، ج 5، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1374، ص 75 و 78.
[2]ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 4: دوران حصر، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1380، ص 5 و 9.
[3]ـ یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج 1: آیتاللّه العظمی سید محمدهادی میلانی، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1376، ص 261 و 262.
[4]ـ سفری، محمدعلی، قلم و سیاست، ج 2: از کودتای 28 مرداد تا ترور منصور، تهران، نامک، 1371، ص 623 و 624.
[5]ـ مجلة سپید و سیاه، ش 516، 4/5/1342، ص 3.
[6]ـ روزنامة اطلاعات، ش 11150، 5/5/1342، ص 1.
[7]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 101، 5/5/1342، ص 30 و 31.
[8]ـ همان، ش 102، 6/5/1342، ص 4 و 7.
[9]ـ دفتر ادبیات انقلاب اسلامی، آرشیو اسناد واحد تدوین تاریخ انقلاب اسلامی.
[10]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 101، 5/5/1342، ص 30.
[11]ـ همان، ص 31.
[12]ـ روزنامة کیهان، ش 6002، 5/5/1342، ص 12 و 9.
[13]ـ روزنامة خراسان، ش 4069، 6/5/1342، ص 2.
[14]ـ روزنامة کیهان، ش 6004، 7/5/1342، ص 7.
[15]ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج3: زندان، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص 541.
[16]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 101، 5/5/1342، ص 41 و 44.
[17]ـ مجلة سپید و سیاه، ش 516، 4/5/1342، ص 48.
[18]ـ روزنامة کیهان، ش 6002، 5/5/1342، ص 12.
[19]ـ همان.
[20]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 101، 5/5/1342، ص 29.
