شنبه 1 تیر 1342/ 29 محرم 1383/ 22 ژوئن 1963
8 بازدید
±درخواست علمای تهران و قم از شاه
امروز نامهای از سوی آیات عظام آقایان بهبهانی، تنکابنی، شریعتمداری، نجفی و آشتیانی خطاب به شاه تنظیم گردید. در این نامه دو موضوع زیر درخواست و مطرح شده است: «1. برای مقدمة مذاکرات بایستی دولت استعفا بدهد؛ 2. آزادی عدهای که بازداشت شدهاند». آیتاللّه خوانساری از امضای نامه خودداری کرده است. قرار است نامه را جهت امضای آیات عظام میلانی و گلپایگانی به مشهد و قم ببرند.[1]
± تبادل نظر روحانیون بزرگ ایران و نجف
با ورود آیتاللّه شریعتمداری به شهر ری، گفته میشود تبادل نظر روحانیون بزرگ و مراجع تقلید ایران و نجف اشرف آغاز شده است. برخی منابع اظهار میدارند که آیات عظام حکیم، شاهرودی و زنجانی از نجف اشرف و آیتاللّه نجفی و آیتاللّه میلانی از قم و مشهد نیز به آیتاللّه شریعتمداری ملحق خواهند شد. قرار است روحانیون مذکور در جلسهای با شاه، برای رفع اختلاف دربار شاهنشاهی با مقامات مذهبی مذاکره کنند. اطلاعات داخلی ساواک، در پایان این گزارش میافزاید: «تاکنون احساسات مذهبی و تعصبات دینی مردم تا این حد نرسیده بوده و به طوری که مشاهده میشود، کلیة طبقات اعم از بازاری و عامی حتی اکثر روشنفکران و طبقة تحصیلکرده نسبت به تصمیمات روحانیون اظهار علاقه مینمایند».[2]
± خواستة آیتالله گلپایگانی از رئیس ساواک
امروز شیخ باقر انصاری از قول پاکروان، رئیس سازمان اطلاعات و امنیت کشور گفت پاکروان در مذاکره با آیتاللّه گلپایگانی دریافته است که مشارالیه به هیچوجه حاضر به عدول از اقدامات خود نمیباشد و فقط آزادی آیتاللّه خمینی را بدون قید و شرط خواستار است. به نظر میرسد چنانچه آیتاللّه خمینی آزاد نشود، روحانیون خود را برای اقدامات حادتری آماده خواهند کرد.[3]
± استانهای شمال غرب گوش به زنگ انقلاب
بسیاری از متدینین در شهرهای مراغه، آذرشهر، بناب، میاندوآب، خلخال، هشترود، اردبیل، خوی و... طلاب را به تهران میفرستند تا جویای اوضاع و احوال و شخص آیتاللّه خمینی بشوند. در این شهرستانها، افکار عمومی گوش به زنگ و منتظر انقلاب آینده است.[4]
± برنامة اعتصابات در تهران
سیدمحمود میرفندرسکی، صاحب حجره در انتهای بازار حاج حسن، در بازگشت به تهران، پس از ملاقات با آیتالله شریعتمداری به همکار خود که عامل نفوذی ساواک بود، گفت: «دولت بیجهت پای اشخاص مختلف را در وقایع اخیر به میان کشیده، اصل مطلب این بوده که مردم رهبری مذهبی خود (آیتاللّه خمینی) را دوست دارند و چون ایشان بازداشت گردید، ابراز احساسات کردند، منتهی عدهای نیز در این میان سوءاستفاده نمودند». وی از یک برنامة اعتصاب سه روزه خبر داد و ضمن اظهار نگرانی برای آقای قدیریان گفت: «دولت نمیداند که هزاران نفر امثال من و قدیریان وجود دارند». میرفندرسکی از بازاریان صاحب نفوذ است و کلیة پولهایی که به منظور پشتیبانی از روحانیون و اقدامات علیه دولت جمعآوری میشود، تحویل وی میگردد.[5]
± ادامه تحرکات علیه دولت
سازمان اطلاعات و امنیت کشور، طی گزارشی اطلاع داد که: «تحرکات علیه دولت به وسیلة دستهجات مذهبی و نشر اعلامیهها و تراکتها ادامه دارد». در این گزارش، به اعلامیههایی به قلم آیات عظام شریعتمداری و بهبهانی اشاره شده که در آن به رفتار مأمورین انتظامی و کشتار مردم بیپناه حمله شده است. نویسندة گزارش تأکید میکند انتشار جزوة چهارده صفحهای جامعة روحانیت مبارز، تحت عنوان هدف روحانیون از مبارزة اخیر، در افکار عوام و متدینین مؤثر افتاده است. گزارشگر ساواک میافزاید: «نویسنده در این جزوه شدیداً به کلیة مسئولین امور مملکتی حمله برده، کلیة اصلاحات را به باد انتقاد گرفته و شرکت زنان را در امر انتخابات، خلاف قانون اساسی و دین مقدس اسلام دانسته است». همچنین در این جزوه، حمایت از اسرائیل، توسعة نوعی از استعمار قلمداد شده و متولیان اموال اوقاف و آستان قدس رضوی، که مقامات عالیه کشورند، مسئول تمام بدبختیها کشور معرفی شدهاند. در جزوة مزبور هدف روحانیون از مبارزة اخیر بدین شرح ذکر شده است: 1. مبارزه با هرج و مرج 2. مبارزه با اقلیتهای ضد اسلامی و 3. دریدن ماسک اصلاحات دروغین.[6]
± اعلامیة نهضت آزادی
امروز اعلامیهای با عنوان «دوران تدارک» از سوی نهضت آزادی ایران انتشار یافت.[7]
± اعلامیة شدیداللحن آیتاللّه طالقانی
ساواک شمیرانات در گزارشی اطلاع میدهد متن اعلامیة شدیداللحنی که آیتاللّه طالقانی علیه دستگاه حاکمه منتشر ساخته، هنوز دیده نشده است. گفته میشود این اعلامیه در روزهای 30 و 31 خرداد منتشر گردیده است.[8]
± مصادرة اسناد مذهبی و سیاسی آیتاللّه دستغیب
ساواک فارس امروز در بازرسی از خانة آیتاللّه سیدعبدالحسین دستغیب، مجموعهای از اسناد و مدارک فعالیتهای مذهبی و سیاسی او را توقیف کرد. به گزارش ساواک، این بازرسی بدون وارد آمدن هیچگونه خسارت جانی و مالی خاتمه پذیرفت. در میان اوراق مصادره شده، اعلامیهای دیده میشود با عنوان «اسلام رو به پایان، وقتی که ملت را زمامداری چون یزید رهبری کند». ذیل اعلامیه دستور داده شده چون مطلب خوب است، باز هم تکثیر شود.[9] دادستانی شیراز در بررسی اوراق مکشوفه از منزل آیتاللّه دستغیب دریافت که تعداد زیادی از اوراق با استفاده از دستگاههای پلیکپی ادارات و مؤسسات ملی و دولتی استان تهیه شده، لذا از فرمانداری نظامی شیراز درخواست کرده تا برای کشف محل تهیه و اشخاصی که دستاندر کار تهیة اوراق و اسناد مکشوفه بودهاند، اقدام کند.[10]
آیتاللّه دستغیب هماکنون در زندان پادگان عشرتآباد به سر میبرد و رئیس سازمان اطلاعات و امنیت کشور طی نامهای به ریاست ادارة دادرسی ارتش، خواهان انتقال نامبرده به زندان قزل قلعه گردیده است.[11] سخنرانیهای تند آیتاللّه دستغیب عامل اصلی توجه ساواک به وی بوده است. گفته میشود اصول مطالب و سخنرانی آقای دستغیب پس از مذاکره با جمعی از روحانیون شیراز تهیه و تصویب میشده است. شیخ بهاءالدین محلاتی و سیدحسام فالاسیری که در جلسات هفتگی روحانیون با آیتاللّه دستغیب شرکت میکنند، معتقد بودند که بایستی کُند رفت. اما آقای دستغیب ضمن اینکه در جلسه اظهار عقیده نمیکرده، بالای منبر مطالب را بر خلاف آنچه بوده شدیداً ایراد میکرده و کوششهای اشخاص مختلف در مورد جلوگیری از تندروی نامبرده مؤثر واقع نمیشده. صمد فرارویی، عضو کمیتة ایالتی جبهة ملی و منبع نفوذی ساواک در اطراف آیتاللّه دستغیب طی گزارشی اعلام کرده افرادی که از تهران به دیدار آیتاللّه دستغیب میآمدند، عامل ایراد سخنرانیهای تند وی بودهاند.[12]
± گمانهزنی دربارة دستگیر شدگان قیام 15 خرداد
با خودداری مقامات رژیم از اعلام دقیق شمار دستگیر شدگان حوادث 15 خرداد، گمانهزنی دربارة دستگیر شدگان همچنان ادامه دارد. رادیو صدای ملی ایران امروز ادعا کرد تعداد دستگیر شدگان حوادث اخیر بیش از پانصد تن بوده است. بسیاری از این افراد و حتی زندانیان سیاسی که در گذشته دستگیر شده بودند و به دلایل نامعلومی در حبس نگاه داشته شدهاند، هنوز جرمشان مشخص و احراز نشده است.[13]
± تظاهرات دانشجویان ایرانی در برلن
سی تن از دانشجویان ایرانی هوادار جبهة ملی، طی تظاهراتی آرام در برلن خواستار آزادی دکتر محمد مصدق شدند. خبرگزاری آلمان با اعلام این خبر افزود تظاهرکنندگان پلاکاردهایی را حمل میکردند که بر آنها تأکید شده بود: «استقرار یک دولت قانونی، هدف جبهة ملی است؛ ما خواهان آزادی کلیة زندانیان سیاسی، وحدت آلمان و آزادی ایران هستیم». تظاهرکنندگان همزمان اعلامیههایی در انتقاد از برنامههای اصلاحی شاه، میان مردم پخش کردند.[14]
± پیشبینی شاه از سرکوب ناآرامیهای اخیر
شاه ایران در مصاحبه با روزنامة کوریردولاسرا چاپ رم، اخلالگران و توطئهچینان را مخالف امنیت، سعادت و آیندة درخشان ایران معرفی کرد. وی ضمن گفتن اینکه: «آشوب اخیر محصول کار کومونیستها و ارتجاع سیاه بود»، پیشبینی کرد اغلب این دسیسهها با شکست مواجه میشود. به زعم شاه، چنانچه در حوادث اخیر شاهد بودیم، احساسات پاک میهنپرستی و آزادی دوستی بر آشوبگران غلبه کرده و خودسری و غارتگری مزدوران در برابر ارادة ملت ایران منکوب گردید.[15]
± تحلیل مصاحبة اخیر شاه در رادیو پیک
رادیو پیک ایران در تحلیل مصاحبة اخیر شاه با روزنامة تایمز لندن دربارة ارتش امروز مدعی شد شاه در این سخنان نه دربارة فساد علاجناپذیر جناح اول که عدهای از فرماندهان بالای ارتش و تکیهگاه اصلی سلطنتاند، سخن میگوید و نه از جناح افتخارآمیز دوم و سنت انقلابی ارتش که تودههای عظیم ارتش ایرانند، صحبتی میکند. گوینده با شمردن نام کسانی چون لاهوتی، کلنل محمدتقی خان، اسکندانی و دهها قهرمان دیگر ارتش تصریح کرد آنان از جمله نمایندگان جناح انقلابی ارتش هستند.[16]
± باج دادن شاه به ارتشیان
روزنامة انگلیسی ایوینینگنیوز در مقالة امروز خود با عنوان «شاه هم سر و هم تاج خود را نجات داد» پس از اشارهای کوتاه به حوادث اخیر ایران نوشت ناظران امور معتقدند ممکن است انقلابی از سوی ارتشیان رخ دهد. از این رو شاه، بسیار دقت میکند تا با انواع حقوق و مزایا مانند زمین، املاک قسطی، معافیت از مالیات و عوارض گمرکی واردات اتومبیل، ارتش را نسبت به خود وفادار و راضی نگه دارد.[17]
± سخنان وزیر فرهنگ دربارة وضعیت طبقاتی تظاهرکنندگان
خانلری، وزیر فرهنگ در نخستین جلسة گردهمایی بانوانی که با سپاه دانش همکاری میکنند، گفت واقعه تأسفآور 15 خرداد نشان داد که لااقل طبقهای از افراد این کشور، قابلیت پیشرفت و ترقی را حاصل نکردند. وی افزود: «اگر امکان داشت از میان این دسته که حرکات وحشیانه را انجام دادند، شرکتکنندگان و کسانی که به دنبالشان رفتند بررسی میکردیم، مسلماً این نتیجه به دست میآمد که 99 درصد آنان سواد خواندن و نوشتن را نداشتند. وی از بانوان خواست با کار و کوشش زیاد، لیاقت و شایستگی خود را به ثبوت برسانند.[18] سخنان خانلری دربارة وضعیت طبقاتی تظاهرکنندگان در روز 15 خرداد، با واکنش رادیو صدای آزاد ایران روبرو شد. گویندة رادیو آزاد، با طرح این سؤال که: «آیا میتوان علمای دینی، روحانیون، استادان و دانشجویان را بیسواد دانست»؟ تصریح نمود: «گفتههای خانلری، دروغی بیش نیست زیرا اعلامیههای دولت یادآور میشود که علمای اعلام و روحانیون در اغتشاشات اخیر دست داشتهاند». وی علت بدبختی کشور را پیروی کورکورانه متصدیان امور از استعمارگران دانسته و میگوید آنان اجازة انتقاد به کسی نمیدهند، از این رو همیشه حرفهای دو پهلو و بیسر و ته تحویل مردم میدهند.[19]
± سرمقالة امروز روزنامة مردم
روزنامة مردم، ارگان مرکزی حزب تودة ایران، در سرمقالة امروز با عنوان «هفتة خونین خرداد» نوشت: دولت در تلاش است برای تظاهرات نیمة خرداد، جنبة ارتجاعی و ضد اصلاحات قائل شود و آن را به قشر معینی از ملاکین سودپرست و روحانیون جاهطلب نسبت دهد. حکومت میخواهد تلقین کند ده هزار نفری که در تهران و شهرستانها به خیابان آمدند، همگی فریب خوردهاند. روزنامة مردم سپس میافزاید در اینکه محافل ارتجاعی از احساسات مذهبی مردم در این ایام سوء استفاده کرده، گروهی افراد عقبافتاده و متعصب را با اعمال و رفتار جاهلانه، ضد ترقی و خلاف انسانیت برانگیختهاند، شکی نیست اما چه بسا ممکن است خود مقامات دولتی، این افراد را به خدمت گرفته باشند تا تظاهرات مردم را لکهدار کنند و مقدمات سرکوبی آنان را فراهم سازند. نویسنده چنین نتیجه میگیرد اگر ناخشنودی از شاه در جامعه نبود و مردم منتظر فرصتی برای ابراز کینه و خشم خود نبودند، هیچ نیرویی نمیتوانست آنها را به خیابانها بکشد.[20]
± تحلیل قیام پانزده خرداد در نشریات جبهة ملی
جبهة ملی در سلسله نشریات اروپایی از جمله اعلامیة هیئت اجرایی سازمانهای اروپایی در تاریخ هشتم ژوئن، و نیز اعلامیة دانشجویان ایرانی مقیم وین (وابسته به جبهة ملی) به تحلیل حادثة پانزدهم خرداد پرداخت. در اعلامیة دانشجویان مقیم وین آمده است: «انقلاب مردم علیه دیکتاتوری شاه بود، نه یک شورش بیهدف علیه آزادی زنان و تقسیم اراضی».[21]
± مقالة نویسندة ایرانی در مجلة سوئیس
محمدعلی جمالزاده، نویسنده ایرانی مقیم سوئیس، در نامهای به ابراهیم صهبا، خبر داد که: «همین امروز یکی از مجلههای شهر زوریخ، مقالهای را که در باب وقایع اخیر ایران نوشته بودم، چاپ کرده است».[22]جمالزاده در نامة مزبور اشارهای به مندرجات مقاله و تحلیل خود از وقایع اخیر نکرده است.
± قتل یکی از سران عشایر جنوب
اطلاعات داخلی ساواک، طی گزارشی از قتل عبدالله ضرغامپور به دست علی قائد گیوی، پرده برداشت. ضرغامپور در روزهای اخیر در اثر اختلاف با منصور بویراحمدی، راه خود را جدا کرده، قصد داشت خودش را به شهر برساند.[23]
± پایان عملیات نظامی در جنوب
سپهبد بهرام آریانا، فرماندهی عملیات نیروهای جنوب، در دفتر کار خود با نمایندگان مطبوعات گفتوگو کرد. وی در این گفتوگو، رسماً پایان عملیات نظامی جنوب و ختم غائلة آن سامان را اعلام نمود. آریانا گفت: «دیگر مسئلهای به نام غائله جنوب وجود ندارد». آریانا تأکید کرد در دیدار با شاه، پایان عملیات نظامی را در مناطق جنوب به اطلاع بزرگ ارتشتاران رسانیده است. وی آمار جدیدی از تلفات نظامیان اعلام نکرد، و افزود که هدف ارتش در عملیات جنوب، گرفتن تلفات از اشرار نبود، بلکه کوشش کردیم تا حتیالمقدور با مانورهای ماهرانه، آنها را وادار به تسلیم بکنیم. آریانا تأکید نمود ما همیشه آنها را ایرانی تلقی کردهایم.[24] وی گفت در این عملیات چهار نفر از سران اشرار کشته شدند؛ 26 تن تسلیم گردیدند و شش تن نیز دستگیر شده، به شش تن دیگر تأمین داده شد. به گفتة آریانا، پنج تن از سران ایل ممسنی نیز زندانیاند.[25]
خبرگزاری آسوشیتدپرس از تهران و بخش فارسی رادیو کراچی نیز خبر ختم عملیات نظامی جنوب را مخابره کردهاند.[26]
± درخواست شرکت نفت از شرکتهای نفتی
شرکت نفت ایران از کمپانیهای خارجی درخواست کرده است طرحهای پیشنهادی خود را برای بهرهبرداری از منابع نفتی منطقة آزاد به این شرکت تحویل دهند. روز نهم تیر آخرین روز دریافت پیشنهادات است. هماکنون برخی از تراستهای بزرگ نفتی، طرحهای خود را برای اکتشاف و تولید نفت به مقامات شرکت نفت تحویل دادهاند.[27]
± ساخت پالایشگاه تهران
نمایندة شرکت آمریکایی فلور کرپریش که به همراهی چند شرکت دیگر عهدهدار ساختن پالایشگاه تهران است، طی کنفرانس مطبوعاتی در فرانکفورت، به تشریح قرارداد شرکت ملی نفت ایران با شرکتهای سازنده پرداخت. وی گفت دولت ایران برای احداث یک تصفیهخانة نفت در نزدیکی تهران، یک سفارش 130 میلیون دلاری داده است. این قرارداد شامل لولهکشی نفت خام و لولهکشی گاز است. این قرارداد پس از سه سال بررسی بین شرکت ملی نفت ایران و چهار شرکت آلمانی و یک شرکت فرانسوی به امضا رسیده است.[28] این گفتوگو در حاشیة ششمین کنفرانس نفت جهان، در فرانکفورت انجام گرفته است.
± ششمین کنفرانس نفت
در ششمین کنفرانس نفت جهان، در فرانکفورت، متخصصین رشتههای پژوهشی نتایج مطالعات خود را ارائه میدهند. امروز نمایندگان ایران دو مقاله در کنگرة فرانکفورت قرائت میکنند. همهروزه عدة زیادی در کنگره حضور مییابند. فردا آخرین روز برگزاری کنگره است.[29] روزنامة پست تهران خبر داد که این سخنرانیها مورد توجه نمایندگان شرکتکننده در کنفرانس قرار گرفته و بخشهای برجستة آن در نشریات اروپایی منتشر شده است.[30] در کنفرانس فرانکفورت، نزدیک به هفت هزار کارشناس نفتی از 42 کشور جهان شرکت کردهاند.[31]
± ادعای شوروی در کنفرانس نفتی فرانکفورت
نمایندة شوروی در کنفرانس نفتی فرانکفورت ادعا کرد این کشور به اندازهای منابع نفتی کشف کرده است که در سال 1983م یعنی بیست سال دیگر، اولین کشور تولیدکنندة نفت در جهان خواهد شد.[32]
± ایران؛ سومین کشور صادرکنندة نفت در غرب آسیا
خبرگزاری رویترز به نقل از ادارة اطلاعات نفت در لندن گزارش داد، در نیمة اول سال 1963م محصولات نفت خاورمیانه جمعاً بالغ بر 552/796/169 تن بود، که از این میان، کویت با 48 میلیون تن، اولین کشور صادرکنندة نفت در خاورمیانه بوده است. عربستان با چهل میلیون تن، و ایران با 5/36 میلیون تن در مقامهای بعدی قرار دارند.[33]
± پشتیبانی از لوایح ششگانه در سبزوار و لاهیجان
امروز عدهای از اهالی سبزوار با ارسال طوماری نزد شاه، مراتب پشتیبانی خود را از لوایح ششگانه، و تنفر خود را از مسببین واقعة 15 خرداد اعلام داشتند. امضاءکنندگان تقاضای مجازات محرکین واقعة 15 خرداد را مطرح نمودند.[34] مراسم مشابهی در لاهیجان نیز برگزار گردید.[35]
± تبریک شاه به پاپ
سخنگوی دربار شاهنشاهی اعلام کرد به مناسبت برگزیده شدن پاپ جدید، پیشوای کاتولیکهای جهان، پیام تبریکی از سوی محمدرضا پهلوی به واتیکان مخابره شد.[36]
± استوارنامة سفیر هلند
سفیر هلند نیز امروز استوارنامة خود را به شاه تقدیم کرد.[37]
± نظر روزنامة آمریکایی درباره اصلاحات شاه
روزنامة آمریکایی لایف امروز نوشت: اصلاحات شاه، الهامدهندة رهبران دنیاست.[38] مجلة لایف این سخنان را ضمن یادداشت یکی از خوانندگان خود منتشر ساخته است.[39]
± وعدة شاه دربارة انتخابات
مجلة خواندنیها در شمارة امروز خود نوشت: شاه در گفتوگو با یک خبرنگار انگلیسی از برگزاری انتخابات در اواخر تابستان خبر داده است.[40]
± سفیر جدید شاه در دمشق
آرام، وزیر خارجه، در دیدار امروز، فریدون دیبا را برای انتصاب به سفارت شاهنشاهی در دمشق، حضور شاه معرفی کرد.[41]
± عموی پادشاه افغانستان در تهران
سردار شاه ولیخان، عموی پادشاه افغانستان، بعدازظهر امروز با هواپیما وارد تهران شد و مورد استقبال آرام، وزیر امور خارجه و مقامات سفارت افغانستان قرار گرفت. وی عصر دیروز با علم، نخستوزیر ملاقات کرد.[42] وی بامداد فردا رهسپار پاریس میشود.[43]
± جلسة هیئت دولت
بعدازظهر امروز جلسه هیئت دولت در منزل نخستوزیر در دروس برگزار گردید. در این جلسه، آییننامة انتخابات مورد بررسی قرار گرفت و بحث در کلیات آن به پایان رسید.[44] هیئت وزیران در جلسة امروز، با پرداخت دو میلیون ریال برای عمران و آبادی جزایر جنوب موافقت کرد.[45]
± تصمیم دولت برای حل و فصل موضوع اروندرود
هفتهنامة اراده آذربایجان، در شمارة امروز به نقل از محافل سیاسی خبر داد دولت مصمم است با توجه به حسن روابطی که بین دو کشور ایران و عراق برقرار است، پس از سالها مذاکره و مطالعه و مبادلة هیئتهای سیاسی، موضوع شطالعرب را حل و فصل نماید. دولت عراق در زمان رضاشاه، متعهد شده بود درآمد حاصل از عبور کشتیها را بین دو کشور تقسیم کند. چند سالی این توافق به اجرا درآمد ولی مدتی بعد دولت عراق از اجرای آن طفره رفت. طبق مذاکراتی که بین وزارت خارجة ایران و عراق صورت گرفته، هیئتهای نمایندگی بغداد به زودی وارد تهران خواهند شد.[46]
± مقاومت کردها در مقابل ارتش عراق
دولت عراق امروز برای نخستین بار اعلام کرد: «قوای ارتش عراق با مقاومت شدید نیروهای شورشی کرد روبرو شده است». به گزارش خبرگزاری فرانسه، در اعلامیهای که امروز از رادیو بغداد خوانده شد، تصریح شده است که نیروهای دولتی به کمک «سواران صلاحالدین» و افراد «الولید» موفق به عقب نشاندن نیروهای کرد شدهاند.[47] رادیو پیک ایران با انتشار اخبار درگیریها، ادعا کرد حکومت بعثی عراق برای سرکوب کردهای این کشور از ترکیه و ایران کمک خواسته است. حکومت عبدالسلام عارف با حکومت مرتجع ایران پیمان بسته تا مخفیانه علیه کردها مبارزه نمایند.[48]
± ادعاهای یک سرباز کرد
یکی از سربازان فراری نیروهای بارزانی در گفتوگو با تلویزیون عراق، علیه همرزمان سابق خود به افشاگری پرداخت. وی ادعا کرد، خود شاهد بوده، بارزانیها قرآن را آتش زده و با رفتارهای وحشیانه از دهقانان طلب پول میکنند. به گفتة این سرباز فراری، اعضای حزب دموکرات کردستان و کومونیستها، شورشیان را تشکیل میدهند.[49]
± تهدید عراق توسط شوروی
به دنبال تهدید روزنامة پراودا مبنی بر قطع کمکهای اقتصادی شوروی به عراق در صورت ادامة کشتار کومونیستها، خبرگزاری آلمان ارزیابی کرد این تهدید به روشنی نشان میدهد که موضع عراق پس از رژیم [عبدالکریم] قاسم تا چه حد در کشمکش شرق و غرب تغییر کرده است. هماکنون، روابط کشورهای عربی مخالف کومونیست با شوروی تا اندازهای حسنه است.[50] از سویی دیگر، حازم جواد، وزیر مشاور کابینة عراق دربارة ادعای روزنامة پراودا گفت: «دولت شوروی حق ندارد در امور داخلی عراق مداخله نماید، به ویژه آنکه کمکهای اقتصادی شوروی به دولت عراق با جریانات داخلی این کشور ارتباطی ندارد».[51]
± بازتاب ملاقات مقامات ایرانی با مقامات رژیم صهیونیستی
به دنبال سخنان پریروز وزیر امور خارجه، دایر «به ثبات دوستی ایران و اعراب»، روزنامة الدفاع چاپ بیتالمقدس، از ملاقات مقامات ایرانی با مقامات اسرائیلی خبر داد. کاظم نیامیر، سفیر ایران در عمان، طی گزارشی به وزارت امور خارجه، از قول سردبیر الدفاع، رادیو اسرائیل را منبع خبر اعلام کرده است. نیامیر در این گزارش خاطر نشان نموده که: «کوچکترین مطلب و خبر راجع به تماس ایران و ایرانیان با اسرائیل در جراید اینجا [عمان] منعکس میشود و از قرائن پیداست، رادیو اسرائیل در انتشار و پخش این قبیل تماسها به صورت مبالغهآمیز اصرار میورزد». سفیر ایران در عمان، همچنین توصیه نموده: «در تماسهای افراد ایرانی با آن کشور کمتر تظاهر بشود و در این باب تذکر لازم به مقامات آن کشور داده شود». سفیر ایران، این را هم گفت که: «انجام این امر و موافقت با این نظر، بسته به سیاست و رویه کلی است که وزارت امور خارجه در این باب اتخاذ میکند».[52] به طور کل، بازتاب روابط ایران و اسرائیل در مطبوعات دو کشور، حساسیت افکار عمومی عرب را برانگیخته است و برای جلوگیری از واکنشهای احتمالی، اداره اول سیاسی وزارت امور خارجه درخواست کرده است ادارة اطلاعات و مطبوعات اقدامات لازم را به عمل آورد.[53]
روزنامة اطلاعات در یک تحلیل سیاسی نوشت: اظهارات وزیر خارجه در توجیه سیاست اسلامی ایران و هماهنگی با کلیة ملل و دول عرب، بیش از پیش در محافل روحانی و سیاسی عرب مسلمان پیروان تشیع و تسنن تأثیرگذار بوده است. در سخنان وزیر خارجه، دوستی موجود میان ایران و دول عربی از عملیات خرابکارانة عبدالناصر تفکیک شده است.[54]
± سرمایهگذاری سرمایهداران آمریکایی در ایران
جهانگیر آموزگار، رئیس دفتر اقتصادی ایران در آمریکا که چندی پیش به تهران آمده است، خاطرنشان ساخت عدهای از سرمایهداران آمریکایی حاضر به سرمایهگذاری در ایران هستند. وی در ملاقات با مسئولین مملکت، پیرامون نحوة این سرمایهگذاری مذاکرات زیادی نموده است.[55]
± کاهش سرمایهگذاری در ایران
ابراهیم همایونفر، سرپرست مرکز جلب و حمایت سرمایههای خارجی بانک مرکزی ایران، در هشتمین جلسة سخنرانی ماهانه در تالار بانک مرکزی گفت از سال 1339 به بعد، سرمایهگذاری در کشور حقیقتاً به وضع وحشتناکی تنزل کرده است. در بخش خصوصی، میزان سرمایهگذاری به ثلث تنزل کرده و در بخش دولتی نیز این تنزل به خوبی محسوس است. وی افزود اکنون مشکل بزرگی که در پیش داریم، تعیین یک روش اقتصادی سالم است. وی جنبش ناگهانی سرمایهگذاری در سالهای 1334 تا 1338 را بدون مطالعة دقیق و برنامه خواند و بحران اقتصادی را نتیجة آن دانست.[56] رادیو پیک ایران با اشاره به ترازنامة منتشر شدة بانک مرکزی، سخنان همایونفر را در تضاد روشنی با آن ترازنامه و گزارشهای هیئت مدیرة بانک ملی ارزیابی کرد.[57]
± سخنان افتتاحیة اشرف پهلوی در کنفرانس بینالمللی بانوان
کنفرانس بینالمللی بانوان با سخنرانی اشرف پهلوی، رئیس هیئت نمایندگی بانوان ایران در واشنگتن گشایش یافت. در کنفرانس امسال، برای ادای احترام به تصمیم شاه در دادن حقوق اجتماعی به زنان ایرانی و به عنوان بزرگداشت جنبش زنان ایرانی، به خلاف همیشه بدون رعایت حروف الفبا، وقت نخستین سخنرانی را به نمایندة ایران اختصاص دادند. در مراسم افتتاحیه، اشرف از پیروزی بانوان ایرانی در به دست آوردن حقوق اجتماعی سخن گفت و آن را پیروزی بزرگی برای زنان 110 کشوری نامید که در کنفرانس حاضر بودند. وی در ادامه افزود: «انتظار میرفت آغاز اجرای برنامههای وسیع و مترقیانة اصلاحی، با واکنش عناصر نادان و سودپرست روبرو گردد». و در ادامه تأکید کرد: «هیچ نیرویی در این راه نمیتواند مانعی ایجاد کند».[58] رادیو پیک ایران نیز امروز در تحلیل سخنان اشرف پهلوی گفت هیچ زن ساده و نجیب ایرانی نیست که از ادعای نمایندگی و رهبری این «الهة فساد» و «سلطان هروئین» بر خود نلرزد. به زعم گویندة این رادیو، میبایست دست اشرف و تمامی زنان درباری از سازمانهای موجود کوتاه شود تا مبارزة زنان ایران به ثمر رسد.[59]
± تظاهرات دانشجویان ایرانی در واشنگتن
به دنبال حضور نمایندة زنان ایران در کنفرانس واشنگتن، بیست تن از دانشجویان عضو کنفدراسیون دانشجویان ایرانی مقیم آمریکا، مقابل هتل هیلتون اجتماع کردند. به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، مجید تهرانیان، سخنگوی دانشجویان معترض اعلام کرد: «هنگامی که حیثیت خاندان محکوم به فنای پهلوی از هر زمان دیگری پایینتر است، سفر خواهر شاه به آمریکا برای آن است که آمریکا را نیز در کوششهای بیثمری که برای حفظ تاج و تخت و آبروی شاه میشود، شرکت و دخالت دهند». بر یکی از پلاکاردها نیز عباراتی علیه اصلاحات دیده میشود: «به روشهای بیرحمانة خود بر ضد مردم ایران که به بهانة اصلاحات صورت میگیرد، پایان دهید». تظاهرات دانشجویان ایرانی در گزارش سفارت ایران در واشنگتن پیرامون سفر اشرف پهلوی، به گونهای تحریفآمیز انعکاس یافته است. در اعلامیة سفارت ادعا شده: «عدة کمی از دانشجویان ایرانی، تظاهرات مرسوم و معمولی برپا کردند». سفارت ایران تأکید میکند: «آنان، عدة معدودی از گروهی معین هستند و به هیچ وجه نمایندة دانشجویان ایران نمیباشند. اقدام این افراد، صرفاً سوء استفاده از مهماننوازی آمریکاییهاست و رفتارهایی از این جنس، هرگز مورد توجه مردم متمدن نخواهد بود».[60]
± هیئت نمایندگان زنان ایران در جلفای شوروی
بعدازظهر امروز، هیئت نمایندگان زنان ایران وارد جلفای شوروی شدند. ریاست این هیئت با مهری آهی است.[61] پری اباصلتی، شکوفه مستعان و بانو تربیت، هیئت ایرانی را در این سفر همراهی میکنند.[62] تقارن زمانی سفر هیئت مزبور به شوروی با تشکیل کنگرة جهانی زنان در واشنگتن، مورد توجه گویندگان رادیو مسکو قرار گرفت. سفر به ایروان و مسکو جزو برنامههای هیئت ایرانی است.[63]
± دادگاه نظامی 13 نفر از ارتشیان
ساعت 8:15 بامداد امروز، دادگاه ویژه عادی نظامی برای رسیدگی به اتهام سیزده تن از امیران و افسران ارشد ارتش و چهار غیر نظامی برگزار شد. اتهام این افراد سوءاستفاده در امر خرید کارخانة باطریسازی ارتش است. در جلسة امروز، معظمی، مشاور سابق حقوقی وزارت جنگ دربارة عدم صلاحیت و نقص پرونده سخن گفت. وی با استناد به نظر پرفسور دانر، رئیس قسمت صنایع دانشگاه زوریخ گفت کارخانه به قیمت متعادلی خریداری شده است. تیمسار خسروانی رئیس ادارة دادرسی ارتش طی اعلام جرمی، اتهام متهمین را در نظر نداشتن صرفه و صلاح ارتش در خرید کارخانه عنوان کرده است. کمیسیون پس از انجام اقداماتی، زیان وارده به ارتش را شش میلیون و ششصد هزار مارک برآورد نموده است.[64]
پینوشتها:
[1]ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 3:زندان، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص 327.
[2]ـ همان، ص 302.
[3]ـ همان، ص 322.
[4]ـ همان، ص 316.
[5]ـ روحبخش، رحیم، نقش بازار در قیام 15 خرداد، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1381، ص 336 و 337.
[6]ـ بادامچیان، اسدالله، هیئتهای مؤتلفه اسلامی، تهران، اوج، 1362، ص 286.
[7]ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 3: زندان، همان، ص 319.
[8]ـ یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج 29: آیتاللّه سیدمحمود طالقانی، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1382، ص 415.
[9]ـ یاران امام به روایت اسناد ساواک،ج10: نفس مطمئنه؛ شهید آیتالله سیدعبدالحسین دستغیب، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص 138.
[10]ـ همان، ص 139.
[11]ـ همان، ص 137.
[12]ـ همان، ص 141.
[13]- بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 73، 2/4/1342، ص 22.
[14]ـ همان، ش 74، 3/4/1342، ص 2 و 3.
[15]ـ همان، ش 73، 2/4/1342، ص 8 و10.
[16]ـ همان، ص 15 و 17.
[17]ـ همان، ش 88، 19/4/1342، ص 12 و 14.
[18]ـ روزنامه پست تهران، ش 2924، 1/2/1341، ص 1 و 7.
[19]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 76، 5/4/1342، ص 5 و 6.
[20]ـ همان، ش 84، 15/4/1342، ص 29 و 33.
[21]ـ همان، ص 33 و 34.
[22]ـ جمالزاده، سیدمحمدعلی، لحظهای و سخنی، ویرایش: مسعود رضوی، تهران، همشهری، 1392، ص 421 و 426.
[23]ـ منصوری، جواد، تاریخ قیام پانزده خرداد به روایت اسناد، ج 1، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی،1377، ص 293.
[24]ـ آریانا، بهرام، تاریخچه عملیات نظامی جنوب، تهران، چاپخانه ارتش، 1342، ص 256 و 258.
[25]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11121، 1/4/1342، ص 1.
[26]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 74، 3/4/1342، ص 2.
[27]ـ هفتهنامه اراده آذربایجان، ش 503، 1/4/1342، ص 8.
[28]ـ روزنامه پست تهران، ش 2924، 1/2/1341، ص 8.
[29]ـ همان، ش 2924، 1/4/1342، ص 8.
[30]ـ همان، ش 2925، 2/4/1342، ص1 و 8.
[31]ـ روزنامه خراسان، ش 4041، 2/4/1342،ص 1 و 8.
[32]ـ هفتهنامه دنیا، ش 750، 8/4/1342، ص1 و 3.
[33]ـ روزنامه کیهان، ش 6006، 9/5/1342، ص 1 و 11.
[34]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11122، 2/4/1342، ص 1.
[35]ـ همان.
[36]ـ روزنامه مهر ایران، ش 1855، 2/4/1342، ص 8.
[37]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11121، 1/4/1342، ص 16
[38]ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 3: زندان، همان، ص 319.
[39]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11121، 1/4/1342، ص 13.
[40]ـ مجله خواندنیها، ش 79، 1/4/1342، ص 2.
[41]ـ روزنامه مهر ایران، ش 1855، 2/4/1342، ص 8.
[42]ـ روزنامه کیهان، ش 5974، 2/4/1342، ص 12.
[43]ـ روزنامه مهر ایران، ش 1856، 3/4/1342، ص 8.
[44]ـ روزنامه کیهان، ش 5974، 2/4/1342، ص1 و 11.
[45]ـ گاهنامه پنجاه سال شاهنشاهی پهلوی، ج2، تهران، کتابخانه پهلوی، بیتا، ص 1660.
[46]ـ هفتهنامه اراده آذربایجان، ش 503، 1/4/1342، ص 8.
[47]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 73، 2/4/1342، ص 2.
[48]ـ همان، ص 11 و 12.
[49]ـ همان، ش 74، 3/4/1342، ص 4.
[50]ـ همان، ص 4 و 8.
[51]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 81، 11/4/1342، ص 4.
[52]ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 3: زندان، همان، ص 329.
[53]ـ منصوری، جواد، قیام 15 خرداد، تهران، سوره مهر، 1376، ص 85.
[54]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11122، 2/4/1342، ص 4.
[55]ـ هفتهنامه اراده آذربایجان، ش 503، 1/4/1342، ص 8.
[56]ـ روزنامه کیهان، ش 5974، 2/4/1342، ص 1 و 11.
[57]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، شمارة 81، 11/4/1342، ص 8 و10.
[58]ـ روزنامه پست تهران، ش 2924، 1/4/1342، ص 1 و 3.
[59]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 73، 2/4/1342، ص 13 و 15.
[60]ـ همان، ش 72، 1/4/1342، ص 2 و 3.
[61]ـ روزنامه کیهان، ش 5975، 3/4/1342، ص 1 و 12.
[62]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11127، 8/4/1342، ص 1.
[63]ـ اطلاعات، ش 11123، 3/4/1342، ص 1.
[64]ـ روزنامه پست تهران، ش 2924، 1/4/1342، ص 1 و 8.
