یکشنبه 13مرداد 1342/ 14 ربیعالاول 1383/ 4 اوت 1963
5 بازدید
± ادامة ممانعت مأموران امنیتی از دیدار با آیتالله خمینی
مأموران امنیتی همچنان از دیدار مردم، علما و روحانیون با آیتالله خمینی و علمای تازه آزادشده، جلوگیری میکنند.[1] ساعت 19 امروز مردم از طبقات گوناگون برای دیدار با آیتالله خمینی، نزدیک محل اقامت وی جمع شدند، ولی نیروهای پلیس آنها را متفرق کردند. از سویی دیگر با آگاهی از انتقال آیتالله محلاتی به قلهک، جمعی از بازاریان تصمیم گرفتند به دیدار او بروند، اما در آنجا نیز، مأموران امنیتی از هرگونه دیدار و ملاقاتی ممانعت کردند.[2]
± گزارش ساواک از نگرانی آیتالله خمینی نسبت به وضعیت آیندة خود
سازمان اطلاعات و امنیت کشور در گزارش محرمانهای اعلام کرد امروز آیتالله خمینی از نجاتی، صاحبِ خانهای که هماکنون در آنجا سکونت دارد، دربارة وضعیت آیندة خود سؤالاتی کرده و حتی پرسیده است: «آیا احتمال میرود بار دیگر وی را محبوس یا تبعید نمایند»؟ نجاتی به ایشان اطمینان داده که اگر چنین هدفی بود، هرگز وی را آزاد نمیکردند. گفته میشود امشب آیتالله خمینی را به منزلی در قیطریه منتقل میکنند.[3]
± نارضایتی جبهة ملی از آزادی علمای در بند
گزارشگر ساواک دربارة واکنش اعضای جبهة ملی نسبت به آزادی علمای در بند مینویسد: «آزادی علمای دینی سبب نارضایتی شدید طرفداران این جبهة ملی شده است. آنان انتظار داشتند مذاکرات میان دولت و مقامات مذهبی به شکست بینجامد و روحانیون دست به مبارزات جدی بزنند. تصمیم مردم همواره وابسته به نظر روحانیون است و در این راستا، تا کنون بازاریان و کسبه قصد دارند در انتخابات شرکت نکنند.[4]
± تبریک روحانیون به آیتالله خمینی
آیتالله قاضی طباطبایی امروز در تلگرافی از تبریز به تهران، خبر آزادی آیتالله خمینی را به ایشان تبریک گفت.[5] ساواک خرمآباد نیز طی گزارشی به مرکز اطلاع داد آیتالله عیسی جزایری و حجج اسلام سیدجواد و سیدحسین جزایری در دو تلگراف جداگانه آزادی آیتالله خمینی را به وی تبریک گفتند و هماکنون در پی تدارک جشن و چراغانیاند. ساواک خرمآباد در این تلگراف نوشت: «به یقین این جشنها همراه با شعارهایی در تأیید آیتالله خمینی خواهد بود و این مرکز منتظر دریافت دستور از تهران است».[6]
± نخستین جلسة دادگاه متهمان 15 خرداد
صبح امروز محاکمة متهمین واقعة 15 خرداد در دادگاه ویژة نظامی در پادگان عشرتآباد آغاز شد. ریاست این دادگاه را سرتیپ زمانی بر عهده داشت. این دادگاهها به اتهامات طیب حاجرضایی، اسماعیل رضایی، حسین شمساوی، سیدعلی بوریاباف معروف به سیدعلی کاشی، محمود ذوقیتبار، عنایتالله ذوقی، عباس شیرزاد، حسین شیرنژاد، اسماعیل خلج، محمدرضا تقیزاده، سیدمجتی طالاری، محمدباقر باقریانموحد، امیر کریمخانی، حسن صالحنیا، فضلالله ایزدی سلحشور، محمد مظلومی، غلامرضا قائینی و عبدالله صادق تهرانی رسیدگی میکند.[7]
احمد دولوقاجار، دادستان دادگاه در کیفرخواست خود به استناد مادة هفتاد قانون مجازات عمومی، برای هفده تن از متهمان تقاضای اعدام کرد. به موجب مادة فوق، هر کس اهالی را به جنگ و قتال با یکدیگر اغوا و تحریک کند که موجب قتل در بعضی نواحی گردد، محکوم به اعدام است و اگر تحریکات فقط باعث نهب و غارت گردد، جزای او از سه تا پنج سال حبس با اعمال شاقه است و در صورتی که تحریکات او مؤثر واقع نشده باشد، محکوم به تبعید است. جزای کسی که مدیریت دسته یا جماعتی را که مرتکب جنایات مذکوره در این ماده و مادة قبل شدهاند دارا بوده، جزای محرک است.[8] به موجب مندرجات کیفرخواست، طیب حاجرضایی اعتراف کرده است از اسماعیل رضایی یک میلیون ریال برای ایجاد آشوب دریافت کرده و مبالغی را به امیر کریمخانی، حسن صالحنیا، فضلالله ایزدی سلحشور، محمد مظلومی، غلامرضا قائنی و عبدالله صادق تهرانی پرداخت کرده است.[9]
احمد بهارمست و شایانفر، وکلای طیب حاجرضایی در این دادگاه بودند. بهارمست دربارة ادعای دریافت پول برای ایجاد بلوا توسط طیب حاجرضایی گفت: «طیب بینیازتر از آن است که برای ایجاد بلوا پول گرفته باشد». وی افزود سخنان صالحینیا، ایزدی سلحشور و کریمخانی صحت ندارد زیرا طیب چه اطمینانی داشته که اگر به آنان پول بدهد، بلوا راه میاندازند». سپس شایانفر ادامه داد: «چون اتهام موکل بنده جنایی است، میبایست دادستان در جلسات بازپرسی حاضر میشد و اوراق را امضا میکرد در حالیکه چنین اتفاقی نیفتاده است». وی افزود: «اتهام مادة هفتاد به طیب حاجرضایی وارد نمیباشد زیرا وی کسی را تحریک به انجام عملی نکرده است». آنگاه نجد سمیعی، وکیل مدافع حسین شمشادی در اعتراض به کیفر خواست گفت: «از آنجا که اتفاقات روز 15 خرداد پیش از حکومت نظامی بوده، دادگاه نظامی صلاحیت رسیدگی به این پرونده را ندارد». گفتنی است قوامی، یکی دیگر از وکلا نیز بر مسئلة عدم صلاحیت دادگاه نظامی به دلیل وقوع حوادث پیش از اعلام حکومت نظامی، تأکید نمود. دیگر وکلا نیز ایرادات کیفرخواست را مطرح نمودند. در جلسة امروز، شاهقلی وکالت اسماعیل رضایی، قوامی وکالت سیدعلی بوریاباف و ذوقی و صارمی وکالت محمود ذوقیتبار را بر عهده داشتند. جلسة بعدی قرار است در روز 15 مرداد تشکیل گردد.[10]
± بازتاب دادگاه متهمان 15 خرداد در رسانههای خارجی
امروز خبرگزاری فرانسه از تهران گزارشی دربارة دادگاه متهمان واقعة 15 خرداد مخابره کرد.[11] رادیوهای کراچی، دهلی، لندن و خبرگزاری رویترز در تهران نیز اخبار برگزاری دادگاه امروز را پوشش خبری دادند.[12]
± واکنش رادیو پیک ایران به دادگاه متهمان 15 خرداد
رادیو پیک ایران امروز در واکنش به برگزاری دادگاه متهمان واقعة 15 خرداد گفت: «سازمان امنیت و دادگاههای نظامی، دو پایة اصلی حکومت کودتا هستند. در این دادگاهها نه تنها موازین قانون اساسی را نقض میکنند، بلکه در عمل فضای حاکمیت دستگاه قضایی کشور را تنگ و محدود مینمایند و تنها عامل قضاوت، مخالفت یا موافقت متهم با رژیم است». این رادیو دخالت نظامیان در اموری غیر از وظایف ایشان را مخالف روح مشروطیت و موازین قانون اساسی اعلام کرد.[13]
± آزادی سه نفر از اعضای نهضت آزادی
امروز، ایرج سحابی،[14] جلالی خمینی و غفرانیپور از زندان آزاد شدند.[15]
± فشار ادارة نظام وظیفه به طلاب علوم دینی کردستان
مجتهدی، رئیس ساواک از سنندج اطلاع داد: «فشار نظام وظیفه نسبت به طلاب علوم دینی کردستان شدید است». در پی دریافت این تلگراف، پاکروان از تهران به ساواک سنندج دستور داد پیرامون مفاد این گزارش اطلاع بیشتری کسب نماید.[16]
± مقالهای دربارة ایران در روزنامة صهیونیستی
ابراهیم تیموری در نامهای محرمانه به وزارت امور خارجه، از انتشار مقالهای در روزنامة ارگان حزب کارگری اتحاد کار در اسرائیل خبر داد. این مقاله با عنوان «ایران به سیاست بیطرفی نزدیک میشود» در روزنامة لمرحاب به چاپ رسیده است.[17]
± فعالیت انتخاباتی جمعیت زنان در تهران
عصر امروز جمعیت زنان کارمند دولت، مراسمی به مناسبت پنجاه و هشتمین سالگرد مشروطیت در دبیرستان رضاشاه کبیر برگزار کرد. در این نشست پیرامون اقدامات شاه، چگونگی مبارزات زنان جهان در کسب آزادی و برابری و لزوم شرکت در انتخابات برای زنان ایرانی صحبت شد.[18] به ابتکار جمعیت زنان، اجتماع بزرگ انتخاباتی با حضور نفیسی، شهردار تهران و جمعی از بانوان کارمند در برابر تالار فرهنگ تشکیل شد.[19]
± گزارش وزارت کشور از انتخابات
سخنگوی وزارت کشور امروز اعلام کرد بر طبق تلگرافهای واصله از سراسر کشور، اکنون 2112 حوزة ثبتنام مشغول نامنویسی و ارائة کارتهای الکترال میباشند. از این تعداد، 561 حوزه در شهرها و 1552 حوزة دیگر در روستاها هستند.[20] همچنین گزارشها حاکی است مراجعة بانوان تا کنون بیش از آقایان بوده است. تا کنون جمعیتهای گوناگون از دو حزب مردم و ملیّون و نیز اعضای هیئت قلم، شرکت خود را در انتخابات اعلام کردهاند. اعضای هیئت قلم کاندیداهای خود را معرفی نموده اما تا این لحظه احزاب ملیّون و مردم، لیستی منتشر نکردهاند. گفتنی است حزب ملیّون قصد دارد نمایندهای را به صورت رسمی معرفی ننماید.[21] همچنین حضور مردم نسبت به روزهای گذشته بیشتر شده و از آنجایی که بسیاری از گروههای کارگری با یکدیگر در ثبتنام شرکت میکنند، احتمال میرود تا اواخر هفتة آینده بیشتر کارگران تهران و حوزههای اطراف ثبتنام کنند. همچنین صبح امروز خسروانی، وزیر کار به همراه شصت تن از مهندسان و بازرسان این وزارتخانه با حضور در حوزة ثبتنامی، کارتهای الکترال خود را دریافت کردند. فرماندار تهران امروز دربارة امکان تقلب در انتخابات گفت: «اگر کاندیدایی قصد تقلب داشته باشد، با تدابیر کنونی میبایست میلیونها تومان خرج نماید که این امر چندان مقرون به صرفه نیست». وی افزود: «کاندیداها با فرمانداریها در تماس نیستند زیرا چنین امکانی برای ایشان در نظر گرفته نشده است. آنها فقط میتوانند با مردم تماس برقرار کنند».[22]
± انعکاس اخبار تجمعات کارگری در روزنامهها
بنا به اخبار روزنامهها، اجتماع کارگران در سراسر کشور در پشتیبانی از کارگران تهران ادامه دارد. در این اجتماعات، کارگران ضمن اعلام همبستگی، آمادگی خود را برای شرکت در انتخابات اعلام میکنند.[23] از رضاییه خبر میرسد کارگران کارخانهها و مؤسسات تولیدی این شهر، امروز در اجتماعی اعلام کردند نمایندگانی را به مجلس خواهند فرستاد که اعتقاد و ایمانشان به قوانین مقدس انقلاب شاه و مردم، ثابت شده باشد.[24] امروز نمایندگان کارگری شهر شیراز با مراجعه به ادارة کار این شهر، حمایت کارگران این شهر از لوایح ششگانه، وابستگی به اتحادیة کارگری استان مرکز و تصمیم دستهجمعی مبنی بر شرکت در انتخابات را به اطلاع عموم رساندند. از شمال نیز گزارش شده کارگران و کارشناسان کارخانههای چایسازی کشور، امروز در نامهای به روزنامة کیهان همبستگی خود را با سایر کارگران اعلام کردند.[25] همچنین عصر امروز کارگران کارخانة قند و کارخانة کود شیمیایی شیراز، در مرودشت میتینگ باشکوهی برگزار نمودند.[26]
± مذاکره بر سر ترانزیت بین ایران و شوروی
مولوی، رئیس هیئت مدیرة شرکت معاملات خارجی با سریکف، رئیس ادارة بازرگانی شوروی بر سر مسائل ترانزیت میان دو کشور در تهران وارد گفتوگو شد. در این مذاکرات، پیرامون آییننامة اجرایی قانون ترانزیت که مجلس ایران به تصویب رسانده، بحث و تبادل نظر خواهد شد. گفته میشود ممکن است هیئتی از مسکو به منظور ادامة مذاکرات وارد تهران شود.[27]
± شورای عالی فرهنگ
عصر امروز هزار و پنجاه و پنجمین جلسة شورای عالی فرهنگ به ریاست خانلری، وزیر فرهنگ تشکیل گردید. در این جلسه خانلری گفت: «وظیفة شورای عالی مرکز، قانونگزاری فرهنگ است و باید خطمشی ثابتی تعریف شود تا با تغییر وزرا، عملکرد فرهنگی کشور دچار سردرگمی نگردد». وی افزود: «اکنون بزرگترین وظیفة فرهنگی، توسعة تعلیمات ابتدایی در سراسر کشور است و جوانان سپاه دانش به این امر همت گماشتهاند».[28]
پینوشتها:
[1]ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 4: دوران حصر، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1380، ص 36.
[2]ـ همان، ص 34 و 35.
[3]ـ همان، ص 36.
[4]ـ همان، ص 33.
[5]ـ نیکبخت، رحیم، اسماعیل زاده، محمد، زندگی و مبارزات شهید قاضی طباطبایی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1380، ص 184.
[6]ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 4: دوران حصر، همان، ص 27 و 28.
[7]ـ روزنامة کیهان، ش 6008، 12/5/1342، ص 1.
[8]ـ مجموعة قوانین سال 1354، قانون مجازات عمومی، ماده 70.
[9]ـ مجله تهران مصور، ش 1041، 25/5/1342، ص 4 و 49.
[10]ـ روزنامة اطلاعات، ش 11159، 15/5/1342، ص1.
[11]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 109، 15/5/1342، ص 22.
[12]ـ همان، ص 5 و 6.
[13]ـ همان، ص 2 و 4.
[14]ـ بازرگان، مهدی، یادداشتهای روزانه، تهران، قلم، 1376، ص 63.
[15]ـ همان.
[16]ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 4: دوران حصر، همان، ص 32.
[17]ـ همان، ص 54.
[18]ـ روزنامة کیهان، ش 6010، 14/5/1342، ص 1 و 2.
[19]ـ روزنامة اطلاعات، ش 11158، 14/5/1342، ص 1.
[20]ـ همان، ش 11157، 13/5/1342، ص 1.
[21]ـ روزنامة مهر ایران، ش 1890، 13/5/1342، ص 6.
[22]ـ روزنامة کیهان، ش 6009، 13/5/1342، ص 1 و 11.
[23]ـ همان، ص 7.
[24]ـ همان، ش 6010، 14/5/1342، ص 11 و 12.
[25]ـ همان، ش 6009، 13/5/1342، ص 7.
[26]ـ روزنامة بهار ایران، ش 1616، 17/5/1342، ص 2.
[27]ـ روزنامة پست تهران، ش 2960، 13/5/1342، ص 8.
[28]ـ روزنامة اطلاعات، ش 11160، 17/5/1342، ص 16.
