سهشنبه 9 بهمن 1341 3 رمضان 1382 29 ژانویه 1963
12 بازدید
□ بازجویی از آیتالله طالقانی
آیتالله سیدمحمود طالقانی که روز چهارم بهمن ماه جاری دستگیر شده و در زندان قزلقلعه بازداشت است، امروز بازجویی شد. ایشان در این بازجویی ابتدا از پیشینة فعالیتهای خود گفت و چگونگی فعالیت و عضویت خود را در جمعیت نهضت آزادی شرح داد و در ادامه به سوابق دستگیری و بازداشتش در 1334 ش به اتهام رابطه با فدائیان اسلام و ایراد سخنرانیهای سیاسی و مذهبی اشاره کرد. آیتالله طالقانی در پاسخهایی که به سؤالات بازجویان میداد سمت و سوی سخنانش را به رفراندوم و شش لایحهای کشاند که چند روز پیش با وجود مخالفتها و تحریم علما و مراجع به اجرا در آمده است. وی اجرای رفراندوم را فقط درباره قانون یا تغییر آن و همچنین تغییر رژیم جایز دانست؛ اما در مورد اصلاحات ملکی و چند مورد دیگر که اسلام به صراحت درباره آن حکم داده، اجرای رفراندوم را غیرقانونی و مسخره خواند و گفت: «قرآن این عناوین را دو هزار و چهارصد سال پیش ملغا کرده و با سپاه دانش هم کسی مخالفتی ندارد تا محتاج به مراجعه به آراء عمومی باشد». ایشان در ادامه این بازجویی، ارسنجانی را وزیری قلمداد کرد که میخواهد به این مملکت خیانت کند. سخنرانیهای او را مشمئزکننده و بیشرمانه توصیف نمود که شاه را هم فریب میدهد و برخی از سخنان شاه را، از جمله مطالبی که در قم به زبان آورد، دیکتة ارسنجانی دانست. وی درباره وزیر کشاورزی به بازجو اظهار کرد که «نطقهای او همهاش تحریکآمیز است. حال خواهید دید که چه اوضاعی به پا خواهد شد. خداوند عاقبت این مملکت را به خیر گرداند. کاری انجام دادهاند که خودشان پی به افتضاحش بردهاند. شاه مقام غیرمسئول است. [و] حق دخالت در حکومت [را] ندارد».[i]
□ ابلاغ لوایح ششگانه توسط شاه
محمدرضا پهلوی، شش لایحة پیشنهادی خود را که روز شنبه گذشته (6 بهمن) به رفراندوم گذاشته بود، توشیح کرد. او با این اقدام، مواد مزبور را به صورت قانون درآورد و اجرای آن را به دولت ابلاغ نمود. این در حالی است که مجلس شورا و مجلس سنا هنوز تعطیل هستند. متن فرمان شاه که دایر بر اجرای لوایح ششگانه بوده، به شرح زیر است:
«... مقرر میداریم که لوایح قانونی زیر:
1ـ لایحة اصلاحی قانون اصلاحات ارضی مصوب نوزدهم دیماه 1340 و ملحقات آن؛
2ـ لایحة قانونی ملی کردن جنگلها؛
3ـ لایحة قانونی فروش سهام کارخانجات دولتی به عنوان پشتوانه اصلاحی ارضی؛
4ـ لایحة قانونی سهیم کردن کارگران در منافع کارگاههای تولیدی و صنعتی؛
5ـ لایحة ایجاد سپاه دانش؛
6ـ لایحه اصلاحی قانون انتخابات که با تصویب ملی استقرار و قطعیت یافته است، پس از توشیح ما به عنوان قانون مملکتی به موقع اجرا گذاشته شود. نهم بهمن ماه 1341»[ii]
□ پیام تبریک رئیسجمهور آمریکا به شاه
پس از رأیگیری عمومی در ۶ بهمن که به گفته منابع رسمی دولتی، ۸۰ درصد از واجدین شرایط رأیدهندگان در آن شرکت کرده و با اکثریت آراء به لوایح ششگانه رأی مثبت دادند، بسیاری از تحلیلگران سیاسی این میزان رأی مثبت را برای شاه یک پیروزی سیاسی قلمداد کردند. در محافل خبری سخن از این بود که برنامههای اصلاحی او انقلابی در کشور به پا خواهد کرد. بنابراین، بسیاری از کشورهای منطقه خاورمیانه و دولتهای بزرگی چون ایالات متحده آمریکا که در طرح و پیشبرد اهداف این برنامه در ایران نقش مؤثری ایفا نموده بودند، تحولات داخلی ایران را از نزدیک زیر نظر داشتند و با جدیت از آن حمایت میکردند. امروز، جان اف. کندی، رئیسجمهور ایالات متحده آمریکا، در تلگرافی پایان موفقیتآمیز رفراندوم ایران را به محمدرضا پهلوی تبریک گفت».[iii]
□ طرح شرکت زنان در سپاه دانش
پیش از ظهر امروز پرویز ناتل خانلری (وزیر فرهنگ) در یک مصاحبه مطبوعاتی شرکت کرد و با خبرنگاران و اصحاب مطبوعات به گفتوگو نشست. خانلری در ابتدای این مصاحبه از اقداماتی سخن گفت که وزارت تحت ریاستش از همان روزهای نخست در جهت مبارزه با بیسوادی انجام داده است. سپاه دانش را از جمله این اقدامات خواند و گفت که نتیجه آن تاکنون رضایتبخش بوده است. او ضمن ابراز امیدواری که این اقدام ادامه یابد یادآور شد که مشکل بیسوادی تنها در دهات نیست، بلکه گریبانگیر شهرها هم هست. وزیر فرهنگ در این هنگام به موضوع بیسوادی زنان پرداخت و علاوه بر بیان سابقهای از اقدامات گذشته برای آشنایی زنان با سواد خواندن و نوشتن، اظهار داشت که زنان 50 درصد مردم کشور را تشکیل میدهند و باید آنها را در امور اقتصادی و اجتماعی به خدمت گرفت. خانلری رفراندوم و شرکت زنان را در رأیگیری روز 6 بهمن پیش کشید و اظهار کرد که زنان به خوبی از آن استقبال کردهاند. او در ادامه افزود که «من در نظر دارم از همه خانمهایی که خودشان را آماده خدمت به اجتماع میبینند دعوت کنم که بیایند و در برنامه منظمی که برای اینگونه خدمات در امور فرهنگی ترتیب داده خواهد شد حضور یابند. گمان میکنم که در این رستاخیز، زنان ایران یکبار دیگر قابلیت ملی خود را به دنیا ثابت خواهند کرد».
وزیر فرهنگ اعلام کرد برای شروع این کار قدم اول را در شهرها برخواهد داشت و گفت که «در شهرها هم عده زنان بیسواد از عده مردهای بیسواد بسیار بسیار زیاد است و این عدم تعادل را میان دو جنس در جامعه امروزی ما به آسانی میتوان دید».[iv]
□ کمیسیون مسائل انتخابات مجلسین
پس از اجرای رفراندوم مهمترین مسئلهای که هماکنون در برابر وزارت کشور و دولت قرار دارد موضوع عملی شدن انتخابات مجلسین سنا و شورای ملی است که باید به زودی برای برگزاری آن اقدام کرد. گفته شده در نخستوزیری کمیسیونی با شرکت مقامات وزارت کشور، دادگستری و چند تن از مشاوران و کارشناسان تشکیل یافته است و همگی مشغول بررسی مسائل مربوط به انتخابات مجلسین هستند. اولین کار این کمیسیون تهیه کارت الکترال یا ورقه شناسایی برای عموم رأیدهندگان است که به محض تصویب و تأیید این موضوع، دولت دستور تشکیل انجمنهای نظارت بر انتخابات را صادر خواهد کرد.[v]
□ انعکاس تحولات ایران در خارج از کشور
بازتاب تحولات داخلی ایران در رسانههای گروهی چند کشور خارجی امروز نیز ادامه داشت. رفراندوم و میزان آرائی که شرکتکنندگان به لوایح ششگانه دادند، اصلیترین موضوع این رسانههاست و همه در حمایت از اقداماتی که محمدرضا پهلوی در داخل کشور انجام میدهد، به بحث و گفتوگو پرداخته و مطالبی منتشر کردهاند. از جمله این رسانههای خارجی که اخبار آن در چند روزنامه داخلی، همانند اطلاعات و کیهان انعکاس یافته، رادیو لندن است که میزگردی را درباره حوادث چند روزه اخیر ایران و در موضوع رفراندوم با حضور ایوری (استاد دانشگاه کمبریج)، پیتر پارتر (مفسر اوضاع خاورمیانه)، ویلیام فیشر (استاد دانشگاه ورهام) و راجرتروس (مفسر رادیو انگلستان) ترتیب داده است. در این میزگرد اظهار شد که «نتیجه مراجعه به آراء مردم ایران نشان داد که در این کشور انقلاب سفیدی به دست شاه روی داده و برنامه شش مادهای شاه در اجرای اصلاحات مورد استقبال بیسابقه قرار گرفته است». شرکتکنندگان این برنامه رادیویی تأکید کردند که «در گذشته کوشش شاه در راه عملی نمودن این برنامه از مجرای مجلس آنطور که باید نتیجه نداد؛ ولی اینک پشتیبانی مردم از برنامه شاه چنان همگانی و قاطع است که دیگر هیچ نیرویی نمیتواند آن را خنثی کند». مالکین عمده، تعدادی از روحانیون، بقایای حزب منحله توده، و طرفداران جبهه ملی، از جمله کسانی هستند که در این برنامه از آنان به عنوان مخالفان شاه در اجرای این موارد یاد شد. در پایان میزگرد، رادیو لندن خاطرنشان نمود که ایران با راهنمایی و پشتیبانی شاه در مسیر ترقی و سعادت به جلو خواهد رفت.[vi]
روزنامههای دویچه زایتونک، ینیگون (چاپ ترکیه)، آنکارا، مجله تایم و لوموند (چاپ فرانسه) هر کدام با چاپ مقالههایی، رفراندوم و رأی مردم ایران را به لوایح ششگانه تحلیل و بررسی کردند. این نشریات جریان رأیگیری روز شنبه (6 بهمن) را با عناوینی چون «یک رفرم انقلابی در ایران» تشریح کردند و در حمایت از محمدرضا پهلوی و محکوم کردن مخالفان او در ایران مطالبی به چاپ رساندند.[vii]
آنچه در این میان جالب توجه است، سخنان و اشارههای مفسران رادیو مسکو در بخش فارسی است. این رادیو ضمن تجلیل از اصلاحات ایران، به شیوة مخالفان شاه اشاره و اعلام کرد که «امپریالیسم با مرتجعترین افراد ایران ائتلاف کرده است». این رادیو در ادامه هم به شرکتهای غربی حمله برد و گفت: «آنها متوسل به قشرهای ارتجاعی شدهاند تا جلوی اصلاحات را بگیرند».[viii]
□ دیدار رئیس شرکت نفت ایتالیا با شاه
ساعت 10 صبح مارچلو بولدرینی (رئیس شرکت ملی نفت ایتالیا) که شب قبل برای مذاکراتی درباره نفت به تهران آمده بود، به دیدار محمدرضا پهلوی رفت. او پیش از این دیدار، با عبدالله انتظام (رئیس هیئت مدیره و مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران) گفتوگو کرده بود. پس از آن، به حضور شاه رفت و این دو مقام درباره روابط نفتی دو کشور ایران و ایتالیا به گفتوگو پرداختند. بولدرینی پس از آن بر سر قبر رضا پهلوی حاضر شد و تاج گلی را به آرامگاه وی نثار کرد.[ix] او بعدازظهر هم با همراهان خود راهی آبادان شد و با معتمدی (نماینده مدیرعامل شرکت ملی نفت در حوزه قراردادی نفتی ایران و ایتالیا) ملاقات نمود. او پس از این دیدار از تأسسیسات و سکوی شناور و حفاری شرکت نفتی ایران و ایتالیا در خلیجفارس و پالایشگاه آبادان و تأسیسات جزیره خارک دیدن کرد.[x]
□ قرارداد بازرگانی پرداخت ایران و سیلان
موتو کومارو، سفیرکبیر سیلان در پاکستان، با اسدالله علم در ساعت 11 صبح امروز در کاخ نخستوزیری دیدار کوتاهی کرد.[xi] وی سپس به وزارت بازرگانی رفت و با وزیر بازرگانی قرارداد بازرگانی امضا کرد. قرارداد امضا شده «موافقتنامه بازرگانی پرداخت بین دولت شاهنشاهی ایران و دولت سیلان» نام دارد و از دو بخش تشکیل میشود که بخش اول آن با عنوان «موافقتنامه بازرگانی»، 7 ماده را دربر میگیرد. دومین بخش قرارداد هم با عنوان «موافقتنامه پرداخت» شامل 6 ماده است که هر دوی آن به صورت قرارداد تهاتری ایران و سیلان است.[xii]
□ مبادلات اقتصادی ایران و شوروی
در ساعت 22، نمایندگان بازرگانی شوروی در تهران به وزارت بازرگانی رفتند و با جهانشاهی (وزیر بازرگانی ایران) درباره قیمت سنگ سرب به گفتوگو نشستند. در این جلسه، ضیائی، وزیر صنایع و معادن نیز حضور داشت و دربارة تصمیماتی که شورویها در کاهش قیمت خرید سنگ سرب از ایران درنظر دارند، مذاکراتی شد. شورویها که بزرگترین خریدار سنگ سرب ایران هستند، به تازگی قصد دارند بهای سنگ سرب را 12 درصد کاهش دهند. لیکن صاحبان معادن ایران شکایتی در این باره به وزارت بازرگانی و صنایع و معادن برده، یادآور شدند که اگر شورویها چنین کنند معادن سنگ سرب تعطیل خواهد شد. در پی همین اعتراضات، جلسه امشب برگزار شد و نظریات ایرانیان به نمایندگان وزارت بازرگانی شوروی انتقال یافت. شایان ذکر است که طبق آمار وزارت صنایع و معادن در 10 ناحیه کشور، 28 معدن سرب و روی وجود دارد که از بسیاری از آنها بهرهبرداری میشود.[xiii]
افزون براین، مذاکرات دیگری در جریان است تا در مبادلات ترانزیتی دو کشور ایران و شوروی، از نظر دریافت حق ترانزیت و عوارض گمرکی، تسهیلاتی برای طرفین درنظر گرفته شود. این اقدام به منظور تشویق صادرات صورت میگیرد.[xiv]
□ کمیته اقتصادی سنتو در کراچی
یازدهمین جلسة کمیته اقتصادی سازمان پیمان مرکزی (سنتو) در کراچی (پایتخت پاکستان) با شرکت اعضای آن سازمان (ایران، ترکیه و پاکستان) گشایش یافت. اعضای هیئت نمایندگی ایران برای شرکت در آن کمیته، اسفندیار اسفندیاری (معاون وزارت کشاورزی) و نعمت زاهدی (معاون فنی وزارت راه) هستند که ریاست این هیئت را سمیعی (وزیر پست و تلگراف) به عهده دارد. او ریاست جلسه کمیته را که هم قرار است به مدت 3 روز ادامه پیدا کند برعهده خواهد داشت.[xv]
□ جلسه شورای عالی برنامه
ساعت 8 صبح در کاخ سازمان برنامه، جلسة شورای عالی برنامه برگزار شد. ریاست جلسه با اسدالله علم بود و چون قرار است طبق برنامة سوم، میان سازمان برنامه و وزارت کشاورزی همکاری وسیعتری به وجود آید و اقدامات آن دو با هماهنگی بیشتری انجام گیرد، اعضای شورا ابتدا درباره امکان تغییر در اعتبارات شش ماهه دوم برنامة سوم کشور مذاکراتی کردند. وزرای دارایی، فرهنگ، کشاورزی، راه و مدیرعامل سازمان برنامه جزو شرکتکنندگان این جلسه بودند که دراین باره به گفتوگو پرداختند و دولت به منظور تجدیدنظر در سازمان برنامه طرحی تهیه کرده که در آن قبل از هر مسئلهای، امور عمرانی در دهات، به ویژه املاک تقسیمشده را مورد توجه قرار داده است و سازمان مزبور هم بر اساس آن موظف خواهد بود که پیش از اجرای هر طرحی، طرحهای مربوط به عمران روستاها، از قبیل احداث راههای ارتباطی و ساخت تأسیسات فرهنگی را در اولویت قرار دهد. به دستور نخستوزیر قرار است در ادامه این مذاکرات کمیسیون مشترکی از مسئولان سازمان برنامه و وزارت کشاورزی در دفتر کار نخستوزیری تشکیل شود و چگونگی اجرای این طرح را بررسی و تصمیماتی اتخاذ کنند.[xvi] گزارش بانک بینالمللی دربارة برنامة سوم کشور و مذاکراتی که درباره کنفرانس اقتصادی انجام خواهد شد، از دیگر موضوعات جلسة امروز شورای عالی برنامه بود.[xvii]
□ اخراج تعدادی از کارگران
در پی اخباری که دربارة سهیم شدن کارگران در منافع کارگاهها و کارخانهها شایع شده است و به عنوان یکی از 6 لایحة پیشنهادی شاه به رأی عمومی گذاشته شد، در بعضی از کارگاهها سخن از اخراج کارگران به میان آمده است؛ این کارگاهها به لحاظ احتیاط دست به این کار میزنند. نخستین کارگاهی که در این زمینه پیشقدم شده، یکی از کارخانههای خصوصی سیمان در اطراف تهران است که به نوشتة روزنامة اتحاد ملی، 17 نفر از کارگران خود را به بهانة تقلیل فروش کارخانه اخراج کرده است. اخبار رسیده حکایت از آن دارد که این تعداد در روزهای آینده به 70 نفر خواهد رسید.[xviii]
□ امیدواری زنان برای داشتن حق رأی
چند نفر از رهبران جمعیتهای زنان ایران که وابستگیهایی به دولت دارند، پیام دیروز محمدرضا پهلوی را در خطاب به ملت ایران، نویدی برای آزادی ایران خواندند. صفیه فیروز، رهبر شورای زنان، در این باره ضمن اشاره به آن پیام گفت که «ما طی چند روز اخیر به تمام مراجع بینالمللی زنان گزارش کردیم که در آیندة نزدیک، زنان ایران نیز در ردیف زنان سایر کشورهای پیشرفته درخواهند آمد و مثل تمام زنان دنیا دارای حقوق اجتماعی، سیاسی و اقتصادی خواهند شد».[xix]
پینوشتها:
[i]. یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج 29 (آیتالله طالقانی)، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1381
ص 353 و 358؛ طالقانی، سید محمود، محاکمات و خاطرات پدر طالقانی در زندان به قلم و خط خودشان، گردآوری بهرام افراسیابی، تهران، جنبش، 1359، ص 22 و 23 و 123 و 126.
[ii]. قیام پانزده خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 1، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص 490 و 491؛ گاهنامه پنجاه سال شاهنشاهی، جلد دوم، نشریه کتابخانه پهلوی، بیتا، ص 1617 و 1618.
[iii]. روحانی، سیدحمید، بررسی و تحلیلی از نهضت امام خمینی، ج 1، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1376 ـ 1372، ص 271؛ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 270، 28 بهمن 1341، ص 18 و 19.
[iv]. روزنامه اطلاعات، ش 11011، 9 بهمن 1341، ص 13؛ روزنامه پست تهران، ش 2835، 9 بهمن 1341، ص 1و 3.
[v]. مجله خواندنیها، ش 38، 9 بهمن 1341، ص 5.
[vi]. روزنامه اطلاعات، ش 11011، 9 بهمن 1341، ص 1 و 13؛ روزنامه کیهان، ش 5863، 9 بهمن 1341، ص 1 و 2.
[vii]. روزنامه فرمان، ش 3184، 10 بهمن 1341، ص 1 و 4.
[viii]. مجله خواندنیها، ش 38، 9 بهمن 1341، ص 5.
[ix]. روزنامه اطلاعات، ش 11011، 9 بهمن 1341، ص 16.
[x]. روزنامه بورس، ش 370، 9 بهمن 1341، ص 1.
[xi]. روزنامه پست تهران، ش 2835، 9 بهمن 1341، ص 4.
[xii]. ماهنامه بانک مرکزی ایران، ش 17، اسفند 1341، ص 571 و 574.
[xiii]. روزنامه بورس، ش 371، 10 بهمن 1341، ص 1 و 4.
[xiv]. روزنامه اطلاعات، ش 11011، 9 بهمن 1341، ص 8.
[xv]. همان، ش 11012، 10 بهمن 1341، ص 13.
[xvi]. روزنامه پست تهران، ش 2835، 9 بهمن 1341، ص 1.
[xvii]. روزنامه اطلاعات، ش 11011، 9 بهمن 1341، ص 16.
[xviii]. روزنامه اتحاد ملی، ش 744، 9 بهمن 1341، ص 1و 4.
[xix]. روزنامه اطلاعات، ش 11011، 9 بهمن 1341، ص 1 و 13.
