جمعه 11 اردیبهشت 1343 / 18 ذیحجه 1383 / 1 مه 1964
8 بازدید
دیدار آیت‌الله خمینى با مراجع و علماى قم
امروز به مناسبت عید غدیر خم، آیت‌الله خمینى به دیدار مراجع و علماى قم رفت و با آنان به گفت‌وگو پرداخت.[1]
کریمى آشتیانى امروز در قم با آیت الله خمینى دیدار کرد. آیت‌الله خمینى در این دیدار تأکید کرد؛ راهى که من انتخاب کرده‌ام، راهى است که مردم خواهان آن مى‌باشند و اگر من هم مثل دولتی‌ها حرف بزنم، مردم مرا هم طرد خواهند نمود. آیت‌الله خمینى افزود: من با هیچ‌یک از کشورهاى مسلمان رابطه‌اى ندارم و هرگز حاضر نیستم کشور شیعه ایران در صف دیگر کشورهاى پیرو مذهب تسنن قرار گیرد. ولى موقعى که اختلافاتى بین همان کشورهاى اسلامى و حکومت یهود به وجود مى‌آید، چاره‌اى جز جانبدارى از حکومت‌هاى اسلامى ندارم و اگر دولت ایران رابطه خود را با کشور اسرائیل قطع کند، آن وقت روحانیت ایران یکصدا برضد تحریکات کشورهاى اسلامى علیه حکومت شیعه ایران قیام خواهد نمود. به گفته آیت‌الله خمینى، اکنون که پیشرفت آثار تمدن غرب و همچنین نفوذ تبلیغات کمونیستى بسیارى از مردم ایران و جوانان ما را به سوى فساد کشانیده، براى جلوگیرى از این خطر بزرگ، چاره‌اى جز تقویت امور معنوى در مردم نیست و کسانى که به نام تجدد، روحانیت را ضعیف مى‌کنند، به توسعه فساد دامن مى‌زنند. آیت‌الله خمینى در پایان اظهار داشت: ما با اسرائیل و بهایی‌ها نظر مخالف داریم و تا روزى که دستگاه‌هاى قدرت، دست از حمایت این دو طبقه برندارند، ما به مخالفت با آنها ادامه مى‌دهیم.
به اعتقاد کریمى آشتیانى، صاحب دفترخانه اسناد رسمى، یکى از علل موفقیت آیت‌الله خمینى در جلب نظر مردم به سوى خود این است که او در گفتار خود پیوسته از مقامات دیگر روحانى کشور به نیکى یاد مى‌کند و از آنها تجلیل فوق‌العاده‌اى به عمل مى‌آورد و همین امر که در مجامع مذهبى بى‌سابقه است، موجب شده طرفداران عموم روحانیون با او نظر موافق پیدا کنند و از او حمایت نمایند. به گفته وى، در روز عید غدیر، آن‌قدر مردم براى تبرک، اسکناس به‌دست آیت‌الله خمینى مالیده‌اند که پشت دست او مجروح شده است.[2]
مجالس جشن عید غدیر در تهران و اصفهان
اتحادیه دینى مسجد نو در دعوت‌نامه‌اى که به مناسبت برگزارى جشن عیدغدیر خم براى مدعوینش فرستاده بود، ضمن تبریک این عید به علما بویژه آیت‌الله خمینى، آنان را به مجلس جشن فراخوانده بود. ساواک این دعوت را دست‌مایه‌اى براى تکمیل پرونده شیخ جواد فومنى، قرار داد و نوشت: اتحادیه دینى مسجد نو خیابان خراسان برابر دعوت‌نامه، عید غدیر خم را به علما خاصه به خمینى تبریک گفته است. این هیئت مربوط به شیخ جواد فومنى است که سوابق دستگیرى و زندانى دارد.[3]
همچنین به همین مناسبت مجلس جشن دیگرى در اصفهان و به دعوت آیت‌الله خادمى و شیخ محمدحسین خطیبى برپا شد که در دعوت‌نامه آن آمده است: به مناسبت روز عید غدیر و تاجگذارى مولى‌الموحدین امام المتقین حضرت امیرالمؤمنین «ع» و به شکرانه بازگشت زعیم اعظم و رهبر عالى‌قدر عالم تشیع حضرت آیت‌الله الخمینى دام ظله به شهرستان قم، مجلس جشن باشکوهى از طرف جلسه دعاى ندبه عصرهاى جمعه (متوسلین به حضرت مهدى موعود «عج»... برگزار مى‌شود.[4]
ناراحتی آیت‌الله میلانى از بازداشت آیت‌الله قاضى طباطبایى
امروز آیت‌الله سید محمدهادی میلانى از بازداشت مجدد آیت‌الله قاضى طباطبایى ابراز ناخرسندى کرد. به گزارش اطلاعات داخلى ساواک مشهد به نقل از آیت‌الله میلانى؛ آیت‌الله قاضى طباطبایى وقتى در مشهد بود من به او گفتم برو تبریز. فکر نمى‌کرد از طرف مقامات ممانعتى به عمل آید زیرا اگر مقامات انتظامى مى‌خواستند محدودیتى براى ایشان ایجاد کنند، مانع از مسافرت به مشهد مى‌شدند. بنابراین گزارش، شیخ رضا نوغانى از طرفداران آیت‌الله میلانى از وى پرسید براى آزادى آیت‌الله قاضى طباطبایى چه اقدامى مى‌کند. آیت‌الله میلانى پاسخ داد در موقعیت فعلى هر نوع اقدامى بى‌نتیجه است.[5]
آیت‌الله میلانى سپس با ارسال تلگرامى بازداشت مجدد آیت‌الله قاضى طباطبایى را اندوهبار خواند. در این تلگرام آمده: تهران. زندان قزل‌قلعه. حضرت حجت‌الاسلام والمسلمین آقاى حاج سیدمحمدعلى طباطبایى دامت برکاته. بازداشت مجدد حضرتعالى و آقایان فضلا و دانشمندان و خدمتگزاران به حضرت ولى عصر ارواحنافداه بیش از پیش احزان همه را تازه نمود.[6]
عید غدیر در زندان
عباس رادنیا نوشت: با اینکه روز تعطیل است و عده زیادى به ملاقات زندانیانى که بازجویى‌شان خاتمه یافته و در بند عمومى هستند مى‌آیند، باز هم چند نفر از اکراد را به بازجویى بردند و پس از محبت‌ها و نوازش‌هاى خاص برگرداندنشان. امروز به مناسبت عید غدیر خم، زندانیان به یکدیگر تبریک گفته شیرینى بین زندانیان بند تقسیم شد. براى ملاقات من، صبح و عصر هم آمده بودند ولى فقط یادداشت و غذا و وسایل را فرستادند.[7]
آیین سلام عید غدیر
امروز به مناسبت عید غدیر خم، آیین سلام در کاخ گلستان برگزار شد و مطابق معمول، گروه‌ها و شخصیت‌هاى مختلف به ترتیب به دیدار شاه رفتند و این روز را به وى تبریک گفتند. محمدرضا پهلوى، امروز که مناسبتى مذهبى دارد، محور سخنانش را نیز بر دایره مذهب قرار داد و با استفاده از فرصت درصدد انتقام از مخالفان مذهبى‌اش برآمد. نخستین گروه از کسانى که بامداد امروز به دیدار شاه رفتند، «آقایان علما و روحانیون» بودند که در ساعت 8:30 در کاخ گلستان حضور یافتند و «عید غدیر را از طرف جامعه تشیع» تبریک گفتند. شاه نیز در پاسخ با اظهار تبریک متقابل گفت: توجه به مبدأ و به معنویات همواره اساس زندگى شخصى من بوده و همیشه خواستار سعادت عموم مسلمانان به خصوص ملت شیعه ایران بوده و هستم. بدیهى است همه اقدامات اصلاحى که در راه بسط عدالت و پیشرفت جامعه ایرانى صورت مى‌گیرد، اقداماتى است که اساس آنها موازین عالیه اسلامى است. پس از آن، هیئت وزیران و در ساعت 9:30 نمایندگان مجلس سنا با شاه دیدار کردند. شاه به سناتورها گفت: فکر مى‌کنم رمز پیشرفت کار ما این است که اصلاحات اجتماعى ما و راه‌حل‌هایى که براى رفع احتیاجات جامعه ایرانى پیدا کرده بدان عمل نموده‌ایم نه فقط جواب‌گوى احتیاجات معنوى مملکت است، بلکه با احکام دین مبین که ما بدان اعتقاد داریم و مؤمن هستیم که بهترین احکام و ادیان روى زمین است، تطابق و هماهنگى کامل دارد.
وى افزود: کشور ما مملکتى است که طبق قانون اساسى رسماً مذهب حقه شیعه اثنى‌عشرى دارد و از این لحاظ ما نقطه‌نظر و مرکز توجه تمام شیعیان جهان هستیم. شاه سپس در موضع ضد ظلم و بى‌عدالتى قرار گرفت و گفت: ما باید چه از لحاظ ترویج و رونق اصول تشیع و چه از نظر ترقى ایرانى به حد اعلاى ممکنه و رفع ظلم و بى‌عدالتى و رونق حیات اجتماعى و اقتصادى و کشاورزى و فرهنگى و بهداشتى، منتهاى کوشش خود را به عمل آوریم تا مقام معنوى و مادى ایران را که کانون تشیع جهان است، روز به روز بالاتر ببریم.
محمدرضا پهلوى، در ساعت 10 نیز در پاسخ به تبریک رئیس و نمایندگان مجلس شوراى ملى آنان را برگزیدگان ملتى دانست که اراده و خواست خود را در ششم بهمن 1341 نشان داد و حالا بیش از هر وقت بر همه کس ثابت شده است که این خواسته‌ها [منطبق] با اصول و روح احکام عالیه دین مبین اسلام است.
شاه گفت: شما در انجام وظایف ملى و اجتماعى خود در واقع در راهى قدم برمى‌دارید که هم روحاً و معناً شما را راضى مى‌کند و هم متضمن خدمت به مردم ایران و مآلاً به تمام جامعه بشرى است. وى افزود: هر قسمت از احکام دین مقدس اسلام را که مطالعه کنید خواهید دید که کاملاً با روح و مفهوم انقلاب سفید ما تطبیق مى‌کند.
شاه آنگاه با بررسى وضعیت تاریخى ظهور اسلام گفت: محیطى که اسلام در آن ظهور کرد، یک محیط ظلمت و بى‌عدالتى و ظلم و بت‌پرستى و نادانى و اوهام بود. اسلام تمام این پرده‌ها را درید و احکام و اصولى را جایگزین آنها کرد که پس از قریب 1400 سال مثل این است که براى امروز صادر شده است.
وى سپس در مقام مقایسه عملکرد خود با ظهور اسلام برآمد و گفت: کارى که ما در بهمن 1341 انجام دادیم نسبت به جامعه امروز ایرانى همان وضع را داشت، یعنى علیه بى‌عدالتى و اوهام و تبعیض طبقاتى و عقب‌ماندگى اجتماعى و محرومیت نیمى از جمعیت مملکت از حقوق انسانى صورت گرفت و در حقیقت قدم بزرگى بود که در راه اجراى اصول اسلامى برداشته شد و من مى‌دانم که شما نمایندگان که مجرى تصمیم ملت در این راه هستید تا چه اندازه [از این بابت] خوش‌وقتید.
شاه همچنین در دیدار رجال سیاسى که در گذشته مصدر کار بودند گفت: ما در راه اجراى تعلیمات عالیه اسلامى قدم برمى‌داریم و امید داریم با پیروى از این احکام روشن که با احتیاجات جامعه امروز کاملاً تطبیق مى‌کند و مملکت ما از هر نظر استعداد و لیاقت آن را دارد، کشور مسلمان و شیعه ایران روزبه‌روز موفقیت و پیشرفت و عظمت بیشترى پیدا کند. او در برابر قضات و استادان و رؤساى ادارات دولتى، خطاب به قضات دادگسترى گفت: من در گذشته همواره تذکر داده‌ام که تا چه حد به استقلال کامل دادگسترى و دورى این دستگاه از هرگونه اعمال نظر سیاسى اهمیت مى‌دهم. من به کرات گفته‌ام که هر وقت سیاست از یک در وارد عدلیه بشود، عدالت از در دیگر آن بیرون مى‌رود. شاه تأکید کرد: در امر قضاوت چه نظریات سیاسى و چه امیال و احساسات شخصى به هیچ‌وجه نباید دخالت داشته باشد و یقین دارم که در دادگسترى ما آنچه مورد نظر و رعایت خواهد بود، قانون و عدالت است.
پهلوى خطاب به استادان دانشگاه نیز یاد آور شد: راهى که حضرت على علیه‌السلام نشان دادند به قدرى روشن و مشخص است که بعد از سیزده قرن از هر جهت با احتیاجات دنیاى امروز و با انقلاب اجتماعى ما وفق مى‌دهد.
محمدرضا پهلوى خطاب به مدیران مطبوعات نیز گفت: خوشبختانه مطالب امروز مطبوعات مهم جهان نشان مى‌دهد که ایران امروز در دنیا چه مقام و منزلت شایسته‌اى دارد و راه ما اکنون راهى است که منطبق با خواست اکثریت قریب به اتفاق ملت ایران و حلال مشکلات اقتصادى و اجتماعى ماست. ثبات سیاسى کشور ما بهترین دلیل آن است که سیاست ما، سیاستى صحیح و واقع‌بینانه است و به خصوص ثبات داخلى ما دال بر این است که رژیم ما، رژیمى اصیل و طبیعى است که هزاران سال است ملت ایران با آن خو گرفته است و آن را جواب‌گوى احتیاجات خویش مى‌داند. شاه تأکید کرد: هیچ رژیمى را به طور تحمیلى براى مدت زیادى بر سر کار نمى‌توان [نگه] داشت، آن هم در شرایطى که براى تخریب اساس مملکت شاید بیش از هر دوره دیگر تاریخ مملکت ما از داخل و خارج کوشش به عمل آمد.
شاه گفت: خوشبختانه ملت ما به خوبى مى‌داند و متوجه است که هر قدر هم سیاست خارجى، صحیح باشد و هر اندازه ما دوستان شایان اعتمادى در خارج داشته باشیم، آن نیرویى که واقعاً مى‌باید ما را حفظ کند، نیروى خود ماست. ما در درجه اول باید خودمان منافع خویش را حفظ کنیم و در درجه بعد اتکاى به دوستان و متحدین خارجى خود داشته باشیم و اگر غیر از این باشد، استقلال و حیثیت و شرافت و آقایى ملى ما مفهومى نخواهد داشت. وى خاطرنشان کرد: بدیهى است در این راه مطبوعات نقش مهمى در ارشاد و هدایت مردم دارند و خوش‌وقتم که مى‌بینم خود شما متوجه این وظیفه خویش هستید و جراید ایران در راهى قدم برمى‌دارند که با منافع واقعى و حیاتى ملت هماهنگ است.
شاه در پاسخ به تبریک نمایندگان اصناف و انجمن‌هاى محلى کارگران و شهردار تهران نیز گفت: ما مطمئن هستیم که در راهى که در پیش گرفته‌ایم از عنایات الهى برخوردار خواهیم بود و روز به روز بیشتر سعادت و پیشرفت و رفاه مملکت و ملت ایران تأمین خواهد شد. به گزارش روزنامه اطلاعات، آیین سلام عید غدیر در میان کف‌زدن‌هاى پرشور نمایندگان اصناف و انجمن‌هاى محلى و کارگران در ساعت 13 بعدازظهر پایان یافت.[8]
افتتاح بیمارستان شاهپور علیرضا
محمدرضا پهلوى، بعدازظهر امروز، بیمارستان شاهپور علیرضا در شاهدشت کرج را افتتاح کرد. در مراسم گشایش این بیمارستان که از سوى ملکه مادر و براى بیماری‌ها و عملیات جراحى قلب ساخته شده است، فرح همسر محمدرضا، شمس و فاطمه پهلوى نیز حضور داشتند. شاه پس از بازدید از قسمت‌هاى مختلف بیمارستان و عیادت از بیماران بسترى به منصور نخست‌وزیر دستور داد تا ترتیبى داده شود که در نقاط مختلف کشور، بیمارستان‌ها و درمانگاه‌هاى متعددى براى درمان این‌گونه بیماران ایجاد گردد.[9]
«کمیته نجات ملت‌هاى عرب» در تهران
در پاسخ به تحریکات روزنامه‌هاى کویتى «کمیته نجات ملت‌هاى عرب» در تهران تشکیل مى‌شود. به نوشته مجله تهران مصور، یک مقام مطلع با اعلام این خبر افزود که تحریکات جمال عبدالناصر در کشورهاى عربى و کودتاها و حوادث نامطلوبى که به‌دست عمال او در سوریه، یمن، لبنان، عراق، عربستان سعودى و اردن روى داد و منجر به قتل‌ها، آشوب‌ها، تشنجات و خرابکاری‌هاى مداوم گردید، و در این گیرودار، هزاران خانواده مسلمان و هم‌کیش ما از بین رفتند موجب گردید که جمعى از افراد آزادى‌خواه و مجاهد و با ایمان درصدد تشکیل کمیته‌اى براى نجات مردم اسیر و به زنجیر کشیده کشورهاى دوست و برادر عرب برآیند و آنها را از دسایس ناصر قبطى برهانند.
به قرار اطلاع، این فکر به همین زودى در بین رجال سرشناس و آزادى‌خواه طرفداران زیادى پیدا کرده اغلب آنها آمادگى خود را براى فعالیت در این کمیته اعلام داشته‌اند. گفته مى‌شود عده‌اى از سناتورها و نمایندگان مجلس و روزنامه‌نگاران و اعضاى احزاب آزادى‌خواه در کمیته مزبور عضویت خواهند داشت و نحوه مبارزه با دیکتاتور خونخوار و جبار مصر و نجات برادران اسیر عرب را تنظیم خواهند نمود.[10]
اعلامیه سازمان کارگرى نهضت آزادى
«سازمان کارگرى نهضت آزادى ایران» امروز به مناسبت اول ماه مه، روز جهانى کارگر اعلامیه‌اى منتشر کرد.
در این اعلامیه خطاب به «کارگران و زحمتکشان» پس از نقل وقایع تاریخى که منجر به اعلام چنین روزى به عنوان روز جهانى کارگر شد، آمده است که رژیم ایران طبق مقاوله‌نامه‌هاى کنفرانس کار ژنو، نمى‌تواند این روز را نادیده بگیرد ولى عملاً کارگر ایرانى نمى‌تواند چنین جشنى را برگزار کند، زیرا آنجا که استبداد و محرومیت و اختناق هست، جاى شادمانى نیست. کارگر ایرانى، باید مبارزه کند و هنوز فداکارى زیاد لازم است تا این وضع آشفته و اسف‌بار سامانى بگیرد. در این اعلامیه آمده است: در مملکتى که در یکى از شهرهاى بزرگ و پرجمعیتش فقط یک زن کارگر بیمه وجود دارد و در منطقه نفت‌خیزش، کارشناسان بیگانه زندگى افسانه‌اى دارند و کارگران ایرانى در حصیرآباد آبادان خون دل مى‌خورند، آیا هیچ ایرانى مى‌تواند شاد باشد و آرام بگیرد؟... وزارت کار، کارگران شریف و مسلمان ما را به جرم اعتراض به غصب حقوق خود با اتهامات ناروا به زندان مى‌فرستد و آینده آنها و خانواده‌شان را تار مى‌سازد. به قول آیت‌الله خمینى، «در این مملکت هزاران نفر (از همین طبقه) در همدان و سایر شهرستان‌ها از سرما مى‌میرند. آیا چه اقدامى براى جلوگیرى از این همه تلفات شده است.
این اعلامیه مى‌افزاید: براى از بین بردن عوامل بدبختى ایران باید جنبشى [برپا] بشود. جنبشى عظیم و قاطع و خوشحالیم که چنین تحرکى در جامعه ما در زمینه‌هاى مختلف به وجود آمده است.
هشیارى و فداکارى مراجع عالى‌قدر روحانى و مردم مسلمان ایران به پیروى از تعلیمات حیات‌بخش اسلامى، ضامن پیروزى این جنبش است. کارگران مسلمان ایران در پیشبرد این نهضت مقدس سهمى به‌سزا دارند.
در پایان این اعلامیه به مراجع عالى‌قدر و مجاهد حضرات آیات خمینى و میلانى و شریعتمدارى و نیز دکتر محمد مصدق درود فرستاده شده به «سران دلیر و فداکار نهضت آزادى ایران حضرت آیت‌الله طالقانى و آقایان مهندس بازرگان و دکتر سحابى استادان دانشگاه و دیگر رزمندگان که اکنون در دادگاه تجدیدنظر محاکمه مى‌شوند» سلام فرستاده شده است.[11]
رصد اطرافیان علی امینی توسط ساواک
گزارش ساواک از تشکیل جلسه‌اى با محوریت نخست‌وزیرى على امینى حکایت دارد. این جلسه امروز به دعوت شخصى به نام محمودى از نزدیکان على امینى که مدتى هم با او در نخست‌وزیرى کار مى‌کرد تشکیل شد و محمودى در آن با اشاره به اینکه نخست‌وزیرى امینى حتمى بوده اصلاح و دواى درد مملکت در این است که او نخست‌وزیر باشد اظهار نمود زمزمه تجزیه خوزستان از ایران و الحاق آن به اعراب، سیاست همیشگى انگلستان بوده که مى‌گوید براى اداره خاورمیانه، ایرانى بایستى گرسنه باشد و عرب سیر و با توجه به اینکه براى انگلستان فرقى ندارد که نفت در منطقه ایران باشد یا در سرزمین عرب، یعنى او نفت مى‌خواهد بدون دردسر. بنابراین شاید این کار را هم بکند. این گزارش مى‌افزاید: شخصى به نام نیرى که لهجه آذربایجانى داشته قاضى و عضو دادگسترى است پس از ذکر مطالبى درباره شخصیت دکتر امینى گفت: مسلماً اگر او سر کار باشد مى‌توان بیشتر به استقلال مملکت اطمینان داشت.
شخص دیگرى به نام مهران که از لهجه کلامش کاملاً معلوم بود اصفهانى و کاسب مآب است اظهار نمود دکتر امینى داشت بازار را پس از یک بحران شدید درست مى‌کرد. او بعد با تمسخر اضافه نمود: حالا هم بازار خوب شده که شهردار مى‌گوید بروید و همه مرغ بخورید. نیرى اضافه نمود البته شاه باید در راحتى به سر ببرند و سلطنت کنند ولى حالا هم سلطنت مى‌کنند و هم حکومت در صورتى که باید اینها از هم جدا باشند و حکومت در دست نخست‌وزیرانى باشد که مسئول مردم باشند.
شخص دیگرى به نام دادجو عضو وزارت دارایى گفت: بهترین وزیر دارایى دکتر امینى بود و مسلماً حالا هم فقط مرد میدان این مملکت بلبشو و خراب تجزیه شده [او]ست و بس. و اضافه نمود در زمان حکومت دکتر امینى، آرامش و آسایش براى همه وجود داشت. حالا هر گوشه مملکت را کسى مى‌کشد و حتى مى‌خواهند تجزیه‌اش هم بکنند. کى قدرت داشت در زمان او چنین مطالبى بگوید؟ دکتر امینى مرد دلسوز این مملکت است و او نه همیشه چمدانش بسته و طیاره‌اش آماده براى رفتن به این سو و آن سو است. اکنون هم قصد رفتن به امریکا کرده. لابد باز خبرى شده که دارند گوش مردم را پر مى‌کنند که شاه به امریکا مى‌رود. خوب بروند و ما که حرفى نداریم. لااقل حکومت را به‌دست یک مرد لایق بسپارند و بروند در پى گردش و ورزش و امثالهم. برپایه این گزارش، محمودى از درخشش هم صحبت کرد و گفت فرهنگیان او را مى‌پرستند و 30 هزار فرهنگى در دنبال آقایان درخشش و دکتر امینى مى‌باشند.[12]
پانوشتها:
[1]ـ طاهری خرم‌آبادی، حسن، خاطرات آیت‌الله طاهری خرم‌آبادی، ج 1، به کوشش محمدرضا احمدی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1377ص 276؛ نوربخش، سیدحسن، یادواره نهضت اسلامى؛ چهره انقلاب در اصفهان، ج 3، تهران، فرهنگ اسلامی، 1366، ص 20
[2]ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، آزادى، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1380، ص 2 و 351.
[3]ـ ستم‌ستیزان نستوه، آیت‌الله شیخ جواد فومنی حائری به روایت اسناد ساواک، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1377، ص 360.
[4]ـ یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج 19: آیت‌الله سیدحسن خادمی، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1388، ص 85.
[5]ـ یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج 13: جلوه محراب شهید آیت‌الله سیدمحمدقاضی طباطبایی، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص 148.
[6]ـ آیت‌الله میلانى به روایت اسناد ساواک، ج 2، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1380، ص 18.
[7]ـ رادنیا، عباس، مقاومت در زندان، صفحاتی از تاریخ معاصر، ج 4، تهران، قلم، 1377، ص 335.
[8]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11375، 12/2/43، ص 15 و 1.
[9]ـ روزنامه پست تهران، ش 3173، 12/2/43، ص 1.
[10]ـ مجله تهران مصور، ش 1078، 11/2/43، ص 5.
[11]ـ افراسیابى، بهرام، دهقان، سعید، طالقانى و تاریخ، تهران، نیلوفر، 1360، ص 4 و 272.
[12]ـ رجال عصر پهلوى به روایت اسناد ساواک، على امینى، ج 2، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1379، پاورقى ص 140 و 139.
