پنجشنبه 1 فروردین 1342/ 24 شوال 1382 / 21 مارس 1963
6 بازدید
± آغاز سال نو با تحریم عید
در نخستین روز سال 1342 رویارویی حوزه علمیه قم و حکومت پهلوی، جلوه متفاوتی داشت. روحانیون و در رأس آنان آیتالله خمینی، اقدامات سال گذشته حکومت را بر ضد دین دانسته، عید نوروز را تحریم کرده بودند. در سالی که گذشت، تصویب لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی، مخالفت روحانیت را برانگیخت. آزمایش حکومت برای تخمین قدرت و نفوذ روحانیت در بین مردم با شکست مواجه شد و این لایحه در نهایت ملغی اعلام شد. چندی بعد شاه با سفر به قم در سخنرانی توهینآمیزی، روحانیت را ارتجاع سیاه خواند و از عموم ملت خواست که در رفراندوم انقلاب سفید شرکت کنند. برگزاری رفراندوم، موج مخالفتی دیگر از جانب روحانیت را در پی داشت. رهبران دینی، این رفراندوم را تحریم کرده، شعار آن را اقدامی ضداسلامی برشمردند. این جبههگیریها، منجر به تحریم عید نوروز از جانب آیتالله خمینی و برخی دیگر از مراجع تقلید شد. آنان اعلام کرده بودند که دستگاه حاکمه عید مسلمین را عزا کرده و از این رو جامعه اسلامی عید نخواهد داشت.[1]
± پیام نوروزی شاه
امروز به مناسبت فرا رسیدن عید نوروز، محمدرضا پهلوی در پیام تبریکی به ملت ایران، با اشاره به انقلاب سفید گفت: «در سالی که گذشت، تاریخ قطور این کشور کهنسال ورق خورد و فصلی کاملاً تازه در این تاریخ آغاز گردید. تحولی که در این سال در بنیاد اجتماعی مملکت ما و در اساس جامعه ایرانی روی داد، [...] مسلماً در آینده به عنوان مبدأ تحولی عظیم و اساسی در حیات کشور و ملت ایران از آن یاد خواهد شد».[2] در حالی که رهبران دینی مردم و در پیشاپیش آنان آیتالله خمینی، اصول انقلاب سفید را تجاوز دستگاه حاکمه به اسلام و قانون اساسی خوانده و در مخالفت با آن، عید نوروز را عزای مسلمین اعلام کرده بودند، شاه در پیام نوروزی خود افزود: «امروز در طلیعه سال نو، ملت ایران میتواند نه تنها سالی تازه [...] بلکه در واقع آغاز دورانی نوین را در حیات ملی و اجتماعی خویش جشن بگیرد. امروز اشعه حیاتبخش آفتاب نوروزی فقط شاهد رستاخیز طبیعت نیست، بلکه شاهد رستاخیزی عمیقتر و پایدارتر در حیات اجتماعی و تاریخی یک ملت کهنسال است [...] باید همه ما متوجه باشیم که اکنون، دورانی که باید آن را عصر سازندگی نام داد، برای ملت ایران فرا رسیده است».[3]
شاه در پیام خود از مردم خواست که سهم خویش را در بنای جامعه آزاد و مترقی بر عهده گیرند و در ادامه به مردم وعده داد: «در جامعهای که اکنون در کشور ما پیریزی شده است، نه تنها جایی برای یأس و فساد و تخریب نیست، بلکه برای سستی و ضعف و طفره از انجام وظیفه نیز جایی نیست. اجتماع ایرانِ فردا، صرفاً بر اساس عدالت اجتماعی، تقسیم و توزیع عادلانه ثروت متکی خواهد بود».[4]
± آیین سلام نوروزی
امروز گروههای مختلف دولتی و مقامات حکومتی به دیدار شاه رفتند و در آیین سلام نوروزی فرا رسیدن سال جدید را به وی تبریک گفتند. شاه از ساعت 3 تا 8 بعدازظهر با این گروهها دیدار کرد. گروهی از روحانیون و کارکنان وزارت دربار، هیئت وزیران، شورای مرکزی جشنهای شاهنشاهی، شورای فرهنگی سلطنتی، امرای ارتش، رؤسای دادگستری و دیوان عدالت اداری، رؤسای شرکت ملی نفت، برخی استادان و رؤسای دانشگاهها، مدیران جراید، شهردار تهران و انجمنهای محلی، نمایندگان اصناف و بنگاههای مالی و بازرگانی و بسیاری از رجال سیاسی و سفرای خارجی جداگانه با شاه ملاقات کرده و ضمن تبریک عید، تصویب لوایح ششگانه را ستودند. نمایندگان این گروهها در نطقهای خود، ضمن سپاس از شاه در رهبری این انقلاب به اصطلاح سفید، آن را «دیباچه روزگاری نوین در تاریخ این ملت کهنسال»، «آغاز یک دوره تحول بزرگ» و «اساس ترقی و آبادی ایران» خواندند و برای شاه آرزوی توفیق و طول عمر کردند. شاه در پاسخ به تبریک و تشکر کارکنان دربار گفت: «امیدوارم در سال نو شاهد نتیجهگیری کامل از اقدامات سال گذشته باشیم و کارهای دوره سازندگی ایران با کمال سرعت و خوبی پیشرفت کند».[5] شاه همچنین خطاب به هیئت دولت گفت: «ما باید در سال نو شاهد نتیجهگیری رضایتبخش از اقدامات سال گذشته باشیم. ما شالوده ترقیات جامعه ایران را ریختهایم و حالا موقع ساختمان این بنا رسیده است».[6]
وی با اشاره به انقلاب سفید، خطاب به استادان و رؤسای دانشگاهها گفت: «یقین دارم که مسئله از بین رفتن آثار قرون وسطایی در کشور ما و لغو مقرراتی که در قرن پیش رفته و حتی ذکر آنها هم شرمآور است، در درجه اول مورد تأیید و تصدیق همه شماست».[7]
شاه در دیدارهای امروز خود، در برابر نمایندگان مطبوعات و مدیران جراید گفت: «منظور ما از اصلاحات اخیر، فقیر کردن مردم نبوده، بلکه بالعکس میخواهیم همه را ثروتمند کنیم. از وظایف مهم جامعة مطبوعات این است که افکار عمومی را هرچه بیشتر و بهتر به اهمیت این تحول اجتماعی و فکری آشنا سازند. اگر این انقلابی که ما بدون خونریزی انجام دادیم، به طور شایسته و مدبرانه صورت نمیگرفت، در شرایطی نامناسبتر و به قیمتی بسیار سنگینتر انجام میشد».[8]
±پیام نوروزی فرح دیبا
امروز فرح دیبا در پیامی جداگانه ضمن تبریک عید نوروز گفت: «خداوند را سپاسگزارم که در آغاز این سال نوین نه تنها بار دیگر مرا از سعادت مادری برخوردار فرموده است، بلکه به من به عنوان یک زن ایرانی، شادی آن را داده است که این سال تازه را به عنوان طلیعه نوینی در تاریخ زندگانی زنان کشور خودم جشن بگیرم».[9] فرح در این پیام با اشاره به اعطای حق رأی به زنان افزود: «نوروز امسال برای ما زنان ایران، مسلماً مفهومی عالیتر و بالاتر از همه نوروزهای گذشته دارد، زیرا حقوق و آزادیهای اساسی زن ایرانی در آخرین هفتههای سال گذشته توسط شاهنشاه کشور و همسر تاجدارم از هر جهت تأمین گردید و این گرانبهاترین عیدی است که زنان ایران در طلیعه سال نوین از شاهنشاه خود دریافت میکنند».[10]
± پیام نوروزی نخستوزیر
اسدالله علم، نخستوزیر امروز پیام تبریکی از رادیو ایران منتشر کرد. او در پیام نوروزیاش تصریح کرد که: «نوروز برای ما تنها آغاز سال نیست. روزی است که تاریخ کهن و پرافتخار ما را به یاد میآورد. روزی است که پیروزی ایرانیان، پیروزی خدای یگانه را بر اهریمن و هرچه اهریمنی است نشان میدهد. روزی است که شاهد پایداری ما در برابر هرگونه آسیب و گزند است». علم نوروز امسال را در تاریخ ایران، برجسته و نمایان دانست و با اشاره ضمنی به انقلاب سفید افزود: «در این سال نو به فرمان شاهنشاه بزرگ ایران، کاری نوین در پیش داریم. باید ایران کهن را نو کنیم. از این پس در ایران از کارمند و کارگر و دهقان، همه با شور و شوق و با ایمان باید به سوی آیندهای درخشان پیش بروند. ایرانیان از زن و مرد، کار و کوشش بزرگ در پیش دارند. باید بکوشند که با جهان امروز همگام و هماهنگ شوند. من و همکارانم از جان و دل به فرمان شاهنشاه، کمر به خدمت ایران بستهایم. در این خدمت تا جان داریم دمی از کوشش فرو نمیگذاریم. خداوند ما را یاری کند که کامیاب شویم و چنان که شاهنشاه فرموده است ایرانی آباد بسازیم».
نخستوزیر در پایان آرزو کرد: «خداوند شاهنشاه ما را زنده بدارد، ایرانیان را در این پیکار بزرگ که در پیش داریم به کام برساند و ایران، سرافراز و پاینده باشد».[11]
±ورود یک گردان سرباز به قم
صبح امروز یک گردان سرباز وارد قم شد. به گزارش ساواک، سربازان پس از یک کیلومتر راهپیمایی در خیابانهای این شهر وارد صحن حضرت معصومه (س) شدند و مراسم صبحگاه را برگزار کردند. ساواک در این گزارش آورده است: «صحن بزرگ و صحن کوچک محل [تجمع] جمعیت بود و اتفاقی رخ نداد. فقط تعدادی اعلامیه کوچک در مورد عزای عمومی پخش شد که پنج ـ شش نفر دستگیر شدند».[12]
±تحریم جشنهای عید نوروز
روحانیون مبارز و گروهی از مردم، مراسم عید نوروز امسال را به گونهای دیگر برگزار کردند. آنان که به پیروی از فرمان مراجع تقلید و در اعتراض به انقلاب سفید، جشن عید را تحریم کرده بودند، در ملاقاتهایشان به جای تبریک، به یکدیگر تسلیت میگفتند و آیه «انا لله و انا الیه راجعون» را میخواندند. در میان مردم کارتهای تسلیتی به چاپ رسیده که در آن از پایمال شدن مظاهر دینی خبر میدهد. مردم از این کارتها خریده و برای یکدیگر میفرستند. بالای در بسیاری از مدارس دینی در قم، پرچمهای سیاهی برافراشته شده که نوشتهای را بر پیشانی دارد: «امسال مسلمین عید ندارند». بسیاری از طلاب و روحانیون حوزه علمیه قم، نوار سیاهرنگی را به نشانه سوگواری بر سینه زدهاند.[13] حجتالاسلام سیدعلی خامنهای در خاطرات خود از این روز چنین یاد میکند: «به دنبال اعلام عزای عمومی، ما تصمیم گرفتیم طلاب را وادار کنیم که لباس سیاه بپوشند[...] طولی نکشید که تهیه لباس سیاه در میان طلاب رواج پیدا کرد. از روز عید نوروز هر روحانی و طلبهای را که در قم میدیدید، لباس مشکی بر تن داشت[...] تعداد زیادی تراکت تهیه کردیم مبنی بر اینکه «ما عید نداریم». پلیکپی کردیم و هنگام تحویل سال، میان مردمی که در صحن مطهر اجتماع کرده بودند، ریخته شد».[14]
± اعلامیههای آیتالله خمینی در حرم حضرت معصومه (س)
امروز اعلامیههای آیتالله خمینی[15] به همراه اعلامیههای دیگری با امضای حوزه علمیه قم[16] و بسیاری از تراکتهای دیگر در حرم حضرت معصومه (س) پخش شد که عزای عمومی ملت را بازگو میکرد.[17]
± خودداری آیتالله خمینی از سخنرانی
بعدازظهر امروز مراسمی در منزل آیتالله خمینی در قم برگزار شد. به گزارش ساواک قم، جمعیت انبوهی در منزل آیتالله خمینی گرد هم آمده بودند ولی ایشان از سخنرانی خودداری کرده و منبر را به آقای آلطه سپردند.[18] ساواک در گزارش خود به امتناع آیتالله خمینی از سخنرانی به علت کسالت اشاره کرده، مینویسد که آلطه در این مجلس، در سخنانی به پخش صدای ساز و آواز از فرمانداری قم به شدت اعتراض کرد و اوضاع کشور را بدتر از دوره یزید خواند. او گفت: «این دستگاه یزیدی و ظلم و ستم پایدار نمیماند و به زودی مثل دستگاه یزید سرنگون میشود». به گزارش ساواک، حجتالاسلام آلطه با ذکر چند مثال، حکومت یزید و معاویه را به حکومت فعلی تشبیه کرد و گفت: «جایی که دستگاه دولت، مرتب توهین به قوانین قرآن و جامعه روحانیت وارد میآورند، علما مجبورند عید باستانی خود را عزادار باشند». به گزارش ساواک این مراسم در ساعت 18:10 به پایان رسید.[19]
± مراسم عزاداری شهادت امام صادق (ع)
به گزارش ساواک، امروز انجمن دین و دانش در اعلامیهای از مردم برای شرکت در مراسم عزاداری برای امام جعفر صادق (ع) دعوت کرد. در این اعلامیه آمده است: «چون پنجشنبه اول فروردین ماه مصادف با شب شهادت امام جعفر صادق (ع) است... مجلس سخنرانی در احوالات آن بزرگوار در مسجد مرحوم آیتالله کاشانی پامنار منعقد میگردد».[20] امروز در مسجد جمعه شیراز نیز مراسمی به مناسبت شب شهادت امام جعفر صادق (ع) برگزار شد. در این مراسم آیتالله سیدعبدالحسین دستغیب سخنرانی کرد و ضمن نکوهش برخی اقدامات حکومت، مردم را به دفاع از موازین اسلام فراخواند. به گزارش ساواک، آیتالله دستغیب در ابتدای سخنرانی خود پس از نماز مغرب و عشاء، اظهار داشت: «این مجلس... مخصوص دعا برای گرفتاریهای مردم شیعه است. دل من و شما از مصیبت ناموس، مصیبت بیدینی، مصیبت بیعفتی، مصیبت مذهب جعفری خون است...».[21] وی پس از توضیحاتی درباره مذهب جعفری و تأیید نقش علما و فقها در تثبیت موازین اسلام و استقلال کشور، فساد اجتماعی و اقدامات ضددینی دولت را محکوم کرد و مذهب تشیع را در خطر دانست و در حالی که میگریست، گفت: «مگر دین صاحب ندارد؟ بیحیاها، بیشرمها، چهارصد میلیون مسلمان پشتیبان قرآن هستند. امروز روز علاج است. همه با هم همصدا شویم... میخواهند دین مردم را بر باد دهند... مخالفین ببینند و به دیگران بگویند که مسلمین تا آخرین قطره خونشان حاضرند...».[22] مخبر ساواک در ادامه گزارش خود آورده است که آیتالله دستغیب، علما و فقها را دعا کرده، وقایع اخیر و مصوبات چند ماه گذشته حکومت را محکوم نموده است. او در سخنرانی خود خطاب به مردم گفت: «امروز روز انتقام است. امروز روز دفاع از ناموس مسلمین است. تو را به جان جعفر بن محمد، تو را به جان حجت بن الحسن، وحدت خود را بنمایانید. همه با هم قرآن را بلند نمایید. مرگ را نزدیک کنید و از همه چیز بگذرید. خدا با شماست... دشمنان شما، یک عده رقاص و کثافت، چرا اینطور میکنند...».[23] ساواک در گزارش دیگری از این مراسم آورده است که آیتالله دستغیب در سخنرانی خود گفته است که تاکنون دوبار به آیتالله حکیم تلگراف کرده و اجازه جهاد خواسته اما جوابی نرسیده است.[24]
سرهنگ افتخار، سرپرست شهربانیهای خراسان، امروز گزارشی از منزل آیتالله قمی برای استاندار خراسان تنظیم کرد و طی آن نوشت: «از ساعت 7 الی 11:5 صبح روز 1/1/1342 به مناسبت وفات امام جعفر صادق (ع) مجلس سوگواری در منزل آیتالله قمی منعقد بوده [است]. ابتدا آقای عباس [واعظ] طبسی به منبر رفته و اظهار داشت: مأمورینی که حضور دارند مطالب من را همانطور که میگویم با ضبط صوت و یا قلم یادداشت کنند. [...] و اضافه کرد که آمریکاییها و اجانب ما را منحرف کرده و زنان ودختران ما را به سوی نیستی میکشانند. در زمان تودهایها آقای فلسفی با ستون پنجم و آقای شیخ رضا نوغانی در کرمانشاه، با تودهایها مبارزه میکرد و همین طلاب علوم دینی از مملکت دفاع و جلوگیری مینمودند».[25]
بنا به همین گزارش سپس شیخ احمد کافی به منبر رفت و درباره رویارویی امام جعفر صادق (ع) و منصور دوانقی سخنرانی کرد. به گزارش شهربانی خراسان، احمد کافی در سخنرانی خود گفت: «کدام زنان اروپایی مانند زنان ما مسلمانها میباشند و کدام کار آنها مثل کارهای ماست؟ آنها قمر مصنوعی و موشک میسازند و زنان ما را سرگرم دانس [رقص] میکنند [...] آقا دخترت را به دبیرستان نفرست».[26] در این مراسم که آیتالله محمدهادی میلانی هم حضور داشت، آیتالله قمی خود نیز سخنرانی کرد و گفت: «به نام اصلاحات، احکام دین را زیر پا گذارده و میگویند آزادی است. [...] دزدی، رشوهخواری، رباخواری، مملکتفروشی، دینفروشی آزاد است، اما نام خدا بردن، آزاد نیست. ما از کتک خوردن، زندانی شدن، کشته شدن باک نداریم و احکام دین را به مردم میرسانیم. چاپخانه اوراق ما را چاپ نمیکند؛ به دیوار میزنیم، پاره مینمایند.[27] اگر کسی از طلاب، اعلامیه به دیوار نصب کند، او را میگیرند و زندانی مینمایند. طرح هیئت حاکمه، ضربه محکمی به اسلام وارد کرده».[28] به گزارش شهربانی، پس از آیتالله قمی، شیخ رضا نوغانی سخنرانی کرده و مجلس در ساعت 11:5 خاتمه یافت.[29]
امروز در منزل آیتالله میلانی نیز مجلسی برقرار بود. به گزارش ساواک، شیخ احمد کافی از ساعت 7 الی 8 صبح سخنرانی کرده و گفت روحانیت با قرآن جلو میرود و با دولت اجانبپرست میجنگد.[30]
امروز مجلس عزاداری در مسجد سلطانی زنجان با دخالت شهربانی روبهرو شد. در این مسجد، اعلامیههای آیتالله خمینی و آیتالله شریعتمداری بر در ورودی و دیوار مسجد نصب شده بود. رئیس شهربانی و فرماندار زنجان به محض اطلاع از این ماجرا به مسجد رفتند و ضمن تذکر به آیتالله عزالدین حسینی، امام جماعت مسجد، اعلامیهها را جمعآوری کردند.[31]
± نصب اعلامیه در تبریز
امروز در تبریز گروهی از طلاب و روحانیون، اعلامیههایی را علیه حق رأی زنان، بر دیوار برخی معابر و خیابانها نصب کردند. این جریان، مخالفت برخی گروهها و زنان را در پی داشت.[32]
± نامه دکتر مصدق
امروز دکتر محمد مصدق، نامهای از تبعیدگاه خود در احمدآباد به سعید فاطمی فرستاد. در این نامه آمده است: «خواهانم که این سال اگرچه برای ما عیدی نیست، به جنابعالی مبارک و میمون باشد [...] بنده هم در این قلعه کماکان میگذرانم و اجازه خروج از این چهار دیوار هم داده نشده و اکنون قریب هفت سال است که با این وضعیت میسازم».[33]
±سفر شمس پهلوی به اصفهان
امروز شمس پهلوی به منظور بازدید از مؤسسات و مراکز شیر و خورشید سرخ به اصفهان رفت. در این سفر دکتر منوچهر خطیبی، مدیرعامل جمعیت شیر و خورشید و برخی دیگر از مدیران این جمعیت نیز همراه او بودند.[34]
± لغو کنفرانس اوپک
خبرگزاری آسوشیتدپرس از لغو کنفرانس اعضای اوپک خبر داد. این کنفرانس قرار بود هفته آینده در ریاض تشکیل شود. آسوشیتدپرس علت لغو این کنفرانس را اختلاف نظر کشورهای عضو اوپک با شرکتهای بزرگ نفتی درباره میزان قیمتها و عواید نفتی دانست. اعلامیهای که امروز از سوی اوپک صادر شده، حاکی است که شرکتهای نفتی حاضر نشدهاند انتظارات خود از میزان عواید نفتی را تغییر دهند و با پیشنهاد این سازمان درباره افزایش حقالسهم کشورهای صادرکننده نفت، مخالفت کردهاند.[35]
± مصاحبه مطبوعاتی دبیرکل اوپک
فؤاد روحانی، دبیرکل ایرانی سازمان اوپک، در مصاحبهای مطبوعاتی از نفوذ شوروی به بازارهای نفتی غرب ابراز نگرانی کرد. او در این مصاحبه گفت: «تاکنون صادرات نفت شوروی تأثیری در صادرات نفت کشورهای اوپک نداشته ولی هر اقدامی که ورود نفت شوروی را به بازار نفتی غرب تسهیل سازد، نتیجهای ناگوار به بار خواهد آورد. به گزارش رویترز، علت نگرانی روحانی، تصمیم شوروی به افزایش بهای نفت صادراتیاش بوده است.[36]
پینوشتها:
[1]. روزنامه کیهان، ش 5094، 6/1/42، ص 9.
[2]. همان.
[3]. همان.
[4]. همان.
[5]. روزنامه مهر ایران، ش 1790، 7/1/1342، ص 1.
[6]. مجله خواندنیها، ش 54، 6/1/42، ص 2.
[7]. روزنامه مهر ایران، ش 1790، 7/1/42، ص 1.
[8]. مجله خواندنیها، ش 54، 6/1/42، ص 2.
[9]. روزنامه کیهان، ش 5904، 6/1/42، ص 9.
[10]. همان.
[11]. همان، ش 5905، 7/1/42، ص 9.
[12]. قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، جلد 2، فیضیه، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص 17.
[13]. روحانی، سیدحمید، بررسی و تحلیلی از نهضت امام خمینی، تهران، راه امام، ۱۳۵۹، ص 333 و332.
[14]. خامنهای، سیدعلی، خاطرات و حکایتها، ج 2، تهران، مؤسسه فرهنگی قدر ولایت، 1374، ص 58.
[15]. کرباسچی، غلامرضا، هفت هزار روز تاریخ ایران و انقلاب اسلامی، جلد اول، بنیاد تاریخ انقلاب اسلامی، تهران، 1371، ص 133.
[16]. حجتی کرمانی، علی ، بعثت (ارگان مخفی دانشجویان حوزه علمیه قم)، تهران، انتشارات سروش، 1376، ص 76.
[17]. مدرسه فیضیه به روایت اسناد ساواک، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1380، ص 46.
[18]. باقری، علی، خاطرات 15 خرداد، دفتر پنجم، تهران، حوزه هنری، 1374 ـ 1379، ص 27 و 25.
[19]. امام در آئینه اسناد (سیر مبارزات امام خمینی به روایت اسناد شهربانی)، جلد اول، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1383، ص 223 و 221.
[20]. قیام پانزده خرداد به روایت اسناد، همان، ص 18.
[21]. یاران امام به روایت اسناد ساواک، نفس مطمئنه شهید آیتالله سید عبدالحسین دستغیب، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص 27 و 25.
[22]. همان.
[23]. همان.
[24]. همان، ص 24.
[25]. جلالی، غلامرضا، مشهد در بامداد نهضت امام خمینی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی،1378، ص 261.
[26]. همان.
[27]. همان، ص 154.
[28]. همان.
[29]. آیتالله العظمی سیدمحمدهادی میلانی به روایت اسناد ساواک، ج 1، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1380، ص 84.
[30]. همان.
[31]. قیام 15 خرداد به روایت اسناد، همان، ص 19.
[32]. روزنامه مهر ایران، ش 179، 7/1/42، ص 4.
[33]. ترکمان، محمد، نامههای دکتر مصدق، تهران، هزاران، 1374، ص 306.
[34]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 2، 3/1/42، ص 16.
[35]. همان، ص 18.
[36]. همان، ص 17.
