سهشنبه 15 مرداد 1342/ 16 ربیعالاول 1383/ 6 اوت 1963
5 بازدید
± جلسة بدون نتیجة کمیسیون امنیت قم
صبح امروز کمیسیون امنیت قم در محل فرمانداری تشکیل شد. در این جلسه رضایی، کفیل ادارة شهربانی، پس از بازگویی وقایع از بهمن 1341 تا جریانات 15 خرداد 1342 در قم و با توجه به پروندة آیتالله خمینی گفت: «از زمانی که آیتالله خمینی از قم رفته، این ناحیه آرام و آسایش مردم برقرار و زندگی بدون تشویش برای مردم جریان یافته. اینک طبق اطلاع، آقای خمینی از محل تحت نظر به منزل شخصی انتقال یافته، هر آینه به قم برگردد، به عقیدة شهربانی، وقایع گذشته تکرار و امنیت و آرامش به هم خواهد خورد». وی در ادامه از اعضای انجمن تقاضا کرد مطابق مادة دو قانون حفظ امنیت اجتماعی، تصمیمی پیرامون بازگشت آیتالله خمینی اتخاذ کنند. این جلسه به دلیل حجم پروندة آیتالله خمینی ناتمام ماند و مقرر شد تصمیم نهایی در جلسة 20 همین ماه اتخاذ گردد.[1] در پی تشکیل جلسة فوق، ساواک قم امروز در تلگرافی به تهران خبر داد در این جلسه، رؤسای شهربانی و ژاندارمری با تبعید آیتالله خمینی به سنندج موافق بوده، اما رئیس دادگاه و دادستان، اقدامات وی را مشمول قوانین جزایی دانسته و منطبق با مواد مربوط به کمیسیون امنیت اجتماعی نمیدانند.[2] رئیس دادگستری قم در این نشست توضیح داد: «صلاحیت کمیسیون امنیت در قانون معین شده اما این صلاحیت تا وقتی معتبر است که موضوع مورد رسیدگی، صورت جرم به خود نگرفته است. تصمیم کمیسیون امنیت، مجازات نیست چون اینجا دادگاه نیست بلکه صرفاً یک تصمیم امنیتی است تا زمانی که جرم واقع نشده باشد».[3] وقتی بحث به درازا کشید، به این نتیجه رسیدند که بر مبنای رأی اکثریت یعنی دستکم به اکثریت سه نفر از پنج نفر[4]، تصمیم بگیرند. اما معاون شهربانی یادآوری کرد که تصمیمگیری باید به اتفاق آرا باشد. به رغم مخالفت فرماندار، جانشین دادستان نظر نهایی را به تشکیل جلسة بعد موکول نمود. رئیس ژاندارمری نیز برای کسب تکلیف از مرکز، با این تصمیم موافقت کرد.[5] در این نشست مسئلة چگونگی مواجهة عموم با تبعید آیتالله خمینی و پیامدهای آن نیز مورد توجه قرار گرفت اما رئیس سازمان امنیت، معتقد بود پیامدهای این تصمیم قابل کنترل است.[6]
± نامة علما به آیات عظام میلانی و شریعتمداری
ساواک در گزارش داخلی خود از ارسال نامة علما به آیات عظام شریعتمداری و میلانی خبر داد. در این نامه، روحانیون آزادی آیات عظام خمینی، قمی و محلاتی را به ایشان تبریک گفته و از این خبر اظهار خوشحالی نمودند. این نامه را سیداحمد خسروشاهی، جعفر اشراقی، محسن دوزدوزانی، یدالله دوزدوزانی، سیدابوالفضل خیابانی، حیدر دوزدوزانی، حسین علیزاده، جلال دولو، اصغر هماور، نخودچی، بیوک نجفی، محمدحسین جهانیار، محمود سعادتی، احمد سعادتی، اصغر رفیعی، حمید محمدزاده و سیدیعقوب علوی امضا کردهاند.[7]
± گمانهزنی دربارة انتشار اعلامیة آیات عظام میلانی و شریعتمداری
مأمور ویژة ساواک امروز به نقل از چایچی، یکی از بازاریان تهران، گفت: «قرار بود در این هفته آیتالله میلانی با نظر آیتالله شریعتمداری، اعلامیهای دربارة انتخابات منتشر کنند و حکم لازم به اطلاع مردم برسد. اما آیتالله خمینی میخواهد نظر ایشان هم در اعلامیه لحاظ گردد و به دلیل محاصرة منزل وی توسط نیروهای پلیس، انتشار اعلامیه با تأخیر مواجه شده است». وی افزود ظرف دو هفتة آینده اعلامیه منتشر خواهد شد.[8] اما در گزارش دیگری، یکی دیگر از مأموران ساواک تأکید میکند ظرف امروز یا فردا اعلامیة شمارة سه آیتالله میلانی منتشر خواهد شد.[9]
± سفر آیتالله ربانی املشی به تهران
عصر امروز آیتالله ابوالمکارم ربانی املشی به همراه پسرش محمدمهدی ربانی که از طلاب حوزة علمیة قم است، با اتومبیل عطاءالله صوفی، مستشار دادگستری املش، عازم تهران شدند. گفته میشود نامبرده پس از اقامت کوتاهی در منزل محمدعلی ربانی، کارمند دخانیات مرکز، به قم برمیگردد. این شایعه که ایشان کفنپوش راهی قم شدهاند، در روحیة مردم منطقه بسیار تأثیر داشته است. گفتنی است محمدمهدی ربانی در ایام محرم به املش آمده و همراه پدرش در محافل خصوصی در پشتیبانی از آیتالله خمینی سخنرانی کرده است.[10]
± دومین جلسة دادگاه متهمین 15 خرداد
امروز دومین جلسة رسیدگی به اتهامات عاملان واقعة 15 خرداد در پادگان عشرتآباد به ریاست زمانی و دادستانی دولوقاجار تشکیل شد. در جلسة امروز، دادگاه به اعتراضات وکلا پاسخ داد. ابتدا دادستان تأکید کرد که بازپرس در نهایت بینظری و بیطرفی عمل کرده و بازپرسی با حضور دادستان صورت گرفته و از این جهت نقصی در پرونده مشاهده نمیگردد. وی افزود دربارة عدم انطباق ماده استنادی در کیفر خواست با اتهام متهمین، دادستان اتهام خیانتکارانة این افراد را علیه امنیت ملی مطابق با مادة هفتاد قانون مجازات عمومی میداند. از آنجایی که دادگاه نظامی تنها به جنبة عمومی دعوی رسیدگی میکند، دربارة کلیة خسارات و جرح و قتلهایی که شاکیان خصوصی مطرح کردهاند، متهمین پس از صدور حکم دادگاه نظامی، به دادگستری ارجاع داده میشوند تا شکایات خصوصی علیه آنها بررسی گردد. با توجه به وضعیت روزهای 15 و 16 خرداد، در آن ایام به جز بلواکنندگان، دیگر کسانی در خیابانها حضور نداشتند تا به عنوان شاهد غیر متهم از آنان اطلاعاتی دریافت گردد. بنابراین، اظهارات هریک دربارة دیگران و سایر مدارک موجود برای اثبات اتهام کافی است.
دادستان دربارة صلاحیت دادگاه نیز گفت: «به فرض اینکه در لحظة ارتکاب جرم توسط متهمین، هنوز حکومت نظامی اعلام نشده باشد، بنا بر مادة هفتاد قانون مجازات عمومی که رسیدگی به آن، مطابق قانون تشکیل سازمان امنیت مصوب 1335 بر عهدة دادگاه دائمی نظامی است، اتهام این افراد نیز در حوزة وظایف دادگاه نظامی میباشد». در پاسخ به ادعای یکی از وکلا پیرامون ضرورت حضور هیئت منصفه برای جرمهای سیاسی، دادستان توضیح داد اتهامی سیاسی تلقی میشود که هدف متهم از انجام آن عملی سیاسی باشد، در حالی که فعالیت این افراد تنها در راستای آشوب و غارت بوده است و جدا از جرایم سیاسی محسوب میگردد. ضمن آنکه دادگاه نظامی بدون هیئت منصفه، همیشه عمل نموده و قانون قضایی برای منع آن نیز وجود ندارد. پس با فرض اتهام سیاسی این افراد نیز وجود هیئت منصفه ملغی میگردد. پس از سخنان دادستان، وکلا بار دیگر از دادگاه خواستند به عدم صلاحیت و نقض پرونده رأی دهد. ادامة دادرسی به 19 مرداد موکول گردید.[11]
± حمایت دانشجویان کمونیست ایرانی از کردهای عراق
به گزارش ساواک، دو تن از دانشجویان کومونیست ایرانی به نامهای تهرانی و فرازی، در هشتمین کنگرة دانشجویان کرد مقیم اروپا شرکت کردهاند. در این نشست که از امروز در زوریخ آغاز شده، تهرانی ضمن پشتیبانی از شورشیان کرد عراقی، آمادگی دانشجویان ایرانی را برای ارسال دارو و پزشک به کردستان عراق اعلام کرد. وی گفت: «بسیاری از ایرانیان حاضرند برای کسب مهارت در جنگهای چریکی با کردهای عراق همکاری کنند و در این راستا میتوانند هر ماه پانزده تن را به عراق اعزام نمایند». به زعم وی کسب این مهارت میتواند در قیام داخل ایران مؤثر واقع شود. همچنین تهرانی به کمال فؤاد، رئیس انجمن دانشجویان کرد پیشنهاد کرد که کردهای ایرانی با حضور بیشتر در سازمانهای دانشجویی، دانشجویان ایرانی را با مسائل خود آشنا کنند تا از این راه، زمینه برای همکاری بیشتر میان دانشجویان و کردها فراهم گردد. در پی ارائة این گزارش، قدر، مدیرکل ادارة دوم سازمان اطلاعات و امنیت پیشنهاد کرد ساواک دربارة مهاجرت دانشجویان به کردستان عراق بسیار محتاط بوده و از این اقدام جلوگیری نماید.[12] بر پایة گزارش ساواک، حسن حسنی، طاهر حسامی، سلیمان سلیمانی، حسن فاروقی، هوشنگ مظاهری و همایون فرازی، دانشجویان شرکتکننده در این کنگره هستند. همایون فرازی، رئیس سازمان جنبش ملی، عضو فدراسیون ایرانی در برانشویک، نمایندة شورای عالی از سوی دانشجویان مونیخ و از طرفداران حزب منحلة توده است.[13]
± نامههای دکتر مصدق
محمد مصدق که در احمدآباد دوران تبعید خود را طی میکند، در پاسخ به نامة احوالپرسی یکی از دوستانش نوشت: «ما هم اگر برای خدمت به نوع حاضر شدیم و کمر خدمت بستیم، سرگذشت خود را پیشبینی کرده، دانسته و فهمیده خود را برای جانبازی و فداکاری حاضر کردهایم. چون که دیدهایم هر کس در این راه قدم برداشت، دچار چه سرنوشتی گردید. اکنون باز مدتی لازم است تا خادمین وطن بتوانند نتیجة بذری که کاشتهاند را ببرند و تاریخ هر مملکت به ما نشان میدهد که غیر از این نبوده است».[14] وی امروز در نامهای دیگر به دومین کنگرة سازمانهای جبهة ملی ایران تأکید کرد: «همیشه نتیجة تلاشها نصیب فرد نمیگردد بلکه در بسیاری موارد بازماندگان از آنان بهره میبرند». مصدق در پاسخ به تقاضای نویسندة نامه دربارة پیام به کنگره نوشت: «نظر به اینکه اینجانب آزاد نیستم، لازم است که واردهای باشد تا بتوانم در جواب، نظریات خود را بنویسم و اکنون به انتظار پیام کنگره میمانم».[15]
± فعالیتهای انتخاباتی با معرفی نامزدها
شمسالملوک مصاحب از نویسندگان بنام و بدرالملوک بامداد از فعالان فرهنگی کشور، کاندیدای نمایندگی مجلس شورای ملی شدند. بامداد از مؤسسان سازمان زنان طرفدار حقوق بشر در سال 1335 بوده اما مصاحب در هیچ یک از جمعیتهای بانوان عضویت ندارد.[16] با توجه به فعالیتهای انتخاباتی، پیشبینی میشود از میان دانشجویان، فرهنگیان، حزب مردم، کارگران، و بانوان، هر کدام دو نفر از نمایندگان خود را به مجلس شورای ملی بفرستند. همچنین، کانون مترقی، سه نفر، اصناف و پیشهوران، یک نفر و نویسندگان نیز یک نفر را احتمالاً روانة مجلس خواهند کرد.[17]
± حمایت کشاورزان مازندرانی و کارگران کارخانة اتحاد از لوایح ششگانه
بعدازظهر امروز کشاورزان و اعضای شرکتهای تعاونی روستایی مازندران با تجمع در میدان مجسمة رضاشاه کبیر در شهرستان ساری و صدور قطعنامهای، حمایت خود را از لوایح ششگانه و برگزاری انتخابات اعلام کردند. در این مراسم، غفاری، فرماندار ساری و معاون استانداری مازندران با خشنودی از حضور کشاورزان، اظهار امیدواری کرد در این دوره از انتخابات، نمایندگان حقیقی آنها برای احقاق حقوق صنفیشان به مجلس راه یابند.[18] در همین راستا کارگران کارخانة اتحاد شهررضا نیز در میتینگی با سایر کارگران اعلام همبستگی کردند. در این نشست با ایراد سخنرانیهایی، اهداف کارگران سراسر کشور اعلام گردید.[19]
± دیدار نمایندگان کشاورزان مشهد با استاندار خراسان
صبح امروز 35 تن از مدیران و اعضای هیئت مدیرة شرکتهای تعاونی روستایی و نمایندگان کشاورزان مشهد با عزیزی، استاندار خراسان دیدار کردند. در این دیدار نمایندگان حاضر در مجلس بار دیگر وفاداری خود را نسبت به لوایح ششگانه و حمایت از انتخابات اعلام کردند. در این جلسه، عزیزی با گردهمایی کشاورزان مشهد در یکی از میادین شهر موافقت کرد.[20]
± سرقت کارتهای انتخاباتی توسط نامزدها
روزنامة اتحاد ملی امروز ادعا کرد در برخی شهرهای کوچک عدهای از کاندیداها، دهقانان را با کامیون برای اخذ کارتهای انتخاباتی برده و سپس به این بهانه که کارتها آسیبی نبینند، آنها را نزد خود نگه میدارند. این روزنامه نوشت: «ما این اخطار را به وزارت کشور دادیم تا متوجه باشند وقتی بیخ گوش تهران مثلاً در ورامین و گرمسار چنین کنند، خدا داناست که در گوشة بلوچستان چه خواهند کرد». همچنین نویسنده بر این نکته نیز تأکید کرد که در برخی شهرستانها حوزههای ثبتنامی در مراکزی دورافتاده و کم جمعیت برپا شدهاند.[21]
± تقاضای وام دولت ایران از آمریکا
رادیو صدای آزاد ادعا کرد دولت بودجة برنامههای عمرانی را صرف انجام انتخابات و افتتاح مجلس نموده و هماکنون از آمریکا تقاضای وام نموده است. گفته میشود دولت حتی حاضر شده وامی با بازپرداخت سنگین دریافت کند.[22] این رادیو مدعی شد محافل مطلع اقتصادی در تهران بر این باورند که اوضاع اقتصادی اگر بهبود نیابد، دولت کنونی به دلیل ورشکستگی ناچار به استعفا میگردد.[23]
± گفتوگوی وزیر دارایی با سفیر آمریکا
امروز در نخستوزیری، جلسهای با حضور وزیر دارایی، هولمز سفیرکبیر آمریکا و میسی رئیس ادارة عمران بینالملل آمریکا تشکیل گردید. در این نشست طرفین پیرامون مسائل اقتصادی دو کشور گفتوگو کردند.[24]
± امضای قرارداد منع آزمایشهای اتمی توسط سفیران ایران در لندن، واشنگتن و مسکو
وزارت امور خارجه امروز به سفرای ایران در لندن، واشنگتن و مسکو دستور داد قرارداد منع آزمایشهای اتمی را در 17 مرداد از جانب دولت ایران امضا نمایند.[25]
± اهمیت قرارداد منع آزمایشهای اتمی به روایت رادیو مسکو
رادیو مسکو امشب در اهمیت قرارداد منع آزمایشهای اتمی گفت: «علاوه بر جلوگیری از آلودگیهای زیست محیطی، این قرارداد در جهت حل مسائل بینالمللی بر مبنای اصول همزیستی نیز دارای اهمیت فراوانی است». این رادیو به نقل از اوتانت، دبیرکل سازمان ملل تأکید کرد ملتهای جهان به حل نهایی مسئلة خلع سلاح کامل و همگانی علاقهمندند. مقامات روسیه معتقدند که ایران نخستین گام را در جهت کاهش تشنجات بینالملل و تحکیم صلح برداشته است. شوروی پیشنهاد میکند یکی از نخستین شرایط برای ایجاد صلح، انعقاد قرارداد عدم تعرض میان کشورهای عضو اتحادیة آتلانتیک شمالی و پیمان ورشو باشد. این اقدام سبب برقراری ثبات در اروپا و آسیا میگردد. گویندة رادیو مسکو افزود: «وجود بلوکهای نظامی مانند سنتو و شرکت ایران در آن، برخلاف امنیت این کشور است، زیرا ورود هر یک از کشورهای عضو بلوک ناتو علیه کشورهای سوسیالیستی، سبب جنگ با سایر کشورهای عضو سنتو و سیتو میگردد. از این رو عقد قرارداد میان کشورهای پیمان سنتو و ناتو به صلح جهانی ختم خواهد شد». در پایان گوینده تصریح میکند: «تحکیم صلح نه از راه بلوکهای نظامی و گسترش تسلیحات اتمی بلکه با انحلال بلوکها و خلع سلاح میسر میشود».[26]
± ارتقای مقام نمایندة رژیم صهیونیستی در ایران
روزنامة معاریو امروز نوشت: «دوریل، نمایندة اسرائیل در ایران از درجة وزیر مختاری به درجة سفیری ارتقا یافت». این روزنامه، ارتقای وی را دلیلی بر اهمیت تهران برای دولت اسرائیل دانست. مئیر عزری، وزیر مختار این کشور نیز با دوریل در مدت مأموریتش در ایران همکاری خواهد کرد.[27]
± توزیع اسناد مالکیت کشاورزان منطقة خرمآباد شهسوار
عصر امروز در مراسمی ریاحی، وزیر کشاورزی، اسناد مالکیت هفت هزار خانوار روستایی منطقة خرمآباد شهسوار را میان ایشان توزیع کرد. در این مراسم یارمحمدی، رئیس کشاورزی استان گیلان، گزارشی از چگونگی تقسیم املاک این استان ارائه نمود. وی افزود تا کنون بیش از سی شرکت تعاونی با سرمایهای معادل پنج میلیون و پانصد هزار ریال در این مناطق تشکیل شده و حدود هشت میلیون ریال اعتبار نیز از طرف بانک اعتبارات و عمران روستایی به این شرکتها تعلق گرفته است.[28]
± درخواست کارگران گمرک خرمشهر از مقامات
صفرعلی علیآبادی، نمایندة هزار و دویست تن از کارگران گمرک خرمشهر، امروز در نامهای به دربار، نخستوزیر، پیراسته وزیر کشور، خسروانی وزیر کار، صفاری استاندار خوزستان و فرهمند فرماندار خرمشهر، درخواست کرد به اعتراض این افراد پیرامون برگزاری انتخابات برای تعیین نمایندة رسمی کارگران ادارات گمرک رسیدگی شود. این رأیگیری به دستور ادارة کار و بیمههای تأمین اجتماعی شهرستان خرمشهر انجام شد. وی افزود: «با وجود اینکه جلسة رسیدگی سه بار تشکیل شده و دادستان بر ابطال رأیگیری نظر داده، هنوز اقدامی صورت نگرفته است». علیآبادی از موارد تخلف در این رأیگیری را، عدم قانونی بودن ناظران، عدم حضور نمایندة فرماندار و شرکت کارگران غیر گمرکی در این رأیگیری به نفع فردی خاص برشمرد.[29]
± مبارزه دائمی کارگران برای به دست آوردن حقوق خود
رادیو صدای ملی ایران امروز به نقل از یکی از رهبران سندیکاهای کارگری تهران اظهار داشت: «قوانین کار هرگز به شکل داوطلبانه از سوی دولتها اجرا نمیگردد و از این رو حتی در کشورهایی نظیر انگلستان یا فرانسه نیز کارگران برای به دست آوردن حقوق خود، دائم در مبارزه هستند. برای کارگران هیچ چیزی بیش از آزادی و دموکراسی اهمیت ندارد». وی از جانب تمامی کارگران گفت: «کارگران ایرانی هرگز مدافع رژیم استبدادی و فاسد نبودهاند. شرکت کارگران در جلسات و اجتماعات دولتی نیز تنها به هدف روشن ساختن رفقای کارگر و سوق دادن جلسات در جهت منافع واقعی کارگران است». این رهبر سندیکا در ادامه اعلام کرد: «ما کارگران در انتخابات آینده با علاقه شرکت میکنیم و تقاضاهای حقة خود را مطرح مینماییم که در رأس تمام آنها، حق استفاده از آزادیهای دموکراتیک، آزادی سندیکایی، آزادی اجتماعات و آزادی اعتصابات میباشد». او تأکید کرد کارگران هرگز نامزدهای دولتی را تأیید نکردهاند و لوایح ششگانه را در شرایط کنونی، وسیلهای برای ایجاد مجلس فرمایشی ضدکارگری و ضد ملی میدانند.[30]
پینوشتها:
[1]ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 4: دوران حصر، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1380، ص 38 و 40.
[2]ـ همان، ص 37.
[3]ـ خاطرات 15 خرداد، ج5، به کوشش علی باقری، تهران، سوره مهر، 1376، ص 326 و 332.
[4]ـ همان.
[5]ـ همان.
[6]ـ همان.
[7]ـ یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج 1: آیتاللّه العظمی سید محمدهادی میلانی، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1376، ص 281 و 282.
[8]ـ همان، ص 280.
[9]ـ همان، ص 283.
[10]ـ یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج 21: آیتالله ریانی املشی، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1380، ص 3.
[11]ـ روزنامة کیهان، ش 6013، 19/5/1342، ص 1 و 12.
[12]ـ همان، ص 149 و 150.
[13]ـ همان، ص 167 و 168.
[14]ـ ترکمان، محمد، نامههای دکتر مصدق، تهران، هزاران، 1377، ص 312 و 313.
[15]ـ سفری، محمدعلی، قلم و سیاست، تهران، نامک، 1371، ص 623.
[16]ـ مجلة خواندنیها، ش 92، 15/5/1342، ص 6 و 7.
[17]ـ همان، ص 4.
[18]ـ روزنامة اعتراف، ش 365، 19/5/1342، ص 1 و 3.
[19]ـ روزنامة کیهان، ش 6012، 17/5/1342، ص 7.
[20]ـ روزنامة مهر ایران، ش 1891، 16/5/1342، ص 4.
[21]ـ روزنامة اتحاد ملی، ش 766، 15/5/1342، ص 4.
[22]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 110، 19/5/1342، ص 11.
[23]ـ همان، ص 12.
[24]ـ گاهنامة پنجاه سال شاهنشاهی پهلوی، ج 2، تهران، کتابخانه پهلوی، بیتا، ص 1671.
[25]ـ روزنامة کیهان، ش 6011، 15/5/1342، ص 11 و 12.
[26]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 110، 19/5/1342، ص 9 و 11.
[27]ـ منصوری، جواد، قیام 15 خرداد 1342، تهران، سوره مهر، 1376، ص 92.
[28]ـ برگ زرین تاریخ کشاورزی و دهقانی ایران، تهران، اداره کل اطلاعات و روابط عمومی وزارت کشاورزی، بیتا، ص 106.
[29]ـ روزنامة مهر ایران، ش 1894، 20/5/1342، ص 1 و 4.
[30]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 110، 19/5/1342، ص 12 و14.
