سه‌شنبه 21 مهر 1343 / 7 جمادی‌‌الثانی 1384 / 13 اکتبر 1964
7 بازدید
تأسف آیتالله خمینی از رخدادهای اخیر کرمان
آیتالله خمینی در نامه‌ای به علمای کرمان از وقایع جاری در مملکت بویژه رخدادهای اخیر در کرمان ابراز تأسف کردند و خواستار بازگشت حجت‌الاسلام محمدجواد حجتی‌کرمانی به کرمان شدند. دراین نامه آمده است: باید اظهار تأسف و تأثر کنم از قضایای خلافی که در اطراف مملکت به دست مأمورین انجام می‌گیرد. از آن جمله از قضایای اخیر کرمان، که منجر شد به هجرت جناب مستطاب ثقه‌الاسلام خطیب محترم آقای حجتی، دامت افاضاته، بسیار متاسفم. مأمورین به جای آنکه جنایتکاران را به سزای خودشان برسانند، برای طرفداری از آنها دست به کارهای خلاف شرع و وجدان زده‌اند؛ و برخلاف قوانین، بی‌جهت مزاحمت معظم‌له را فراهم نموده‌اند. از جناب ایشان تقاضا کردم که به وطن خود مراجعت فرمایند و از اهالی محترم تقاضا می‌کنم از زحمات ایشان تقدیر نمایند؛ و با حفظ آرامش اجازه ندهند برخلاف شرع و قانون، مأمورین رفتار ناشایسته خود را تعقیب نمایند. ایشان خطاب به مردم کرمان تاکید کردند که شما اهالی محترم تحت‌نظر علمای اعلام و حجج اسلام و خطبای عظام، اجتماعات خود را خصوصاً در روز جمعه، هر چه بیشتر فشرده‌تر کنید و به مراسم و شعائر مذهبی اهمیت دهید و در مقابل زورگویی‌ها و قانون‌شکنی‌ها ساکت ننشینید و با کمال آرامش خلافکاری‌های دستگاه جبار را به ملت ایران و ملل مسلمین گوشزد کنید و از خدای تعالی به وسیله ولی عصر، عجل‌الله تعالی فرجه، استمداد نمایید تا دولت‌های جبار نتوانند برخلاف اسلام و قوانین قرآن قدمی بردارند.[1]
تأثر آیتالله شریعتمداری از بازداشت شیخ عباسعلی اسلامی
درپی بازداشت شیخ عباسعلی اسلامی در مشهد، آیتالله سیدکاظم شریعتمداری در تلگرامی به آیتالله سیدمحمدهادی میلانی، از این حادثه ابراز تأثر و نگرانی کرد. وی ضمن ابراز امیدواری به اینکه این موضوع برطرف شود تصریح کرده که هر آنچه مقتضی و صلاح باشد اعلام فرمائید.[2]
تصویب لایحه کاپیتولاسیون
مجلس شورای ملی صبح امروز جلسه علنی داشت و طی آن دو لایحه در مورد قرارداد وین و معافیت‌های مستشاران نظامی امریکا در ایران از تصویب نمایندگان گذشت. در این جلسه که در غیاب عبدالله ریاضی[3] رئیس مجلس، حسین خطیبی نایب‌رئیس مجلس آن را اداره می‌کرد،[4] بعضی از نمایندگان نسبت به طرح این لوایح ایراد کردند و معتقد بودند که این لوایح چون در دستور کار نمایندگان قرار نداشته، نمی‌تواند مطرح شود؛ اما نایب رئیس گفت که این دو لایحه هر دو در دستور مجلس بوده و امروز دولت تقاضا کرده در دستور باشد.
به‌گزارش خبرنگار روزنامه پست تهران، هلاکو رامبد در مخالفت با این لایحه سخنانی گفت که از طرف نخست‌وزیر به تفصیل جواب آنها گفته شد[5] و معاون وزارت امور خارجه هم در این باره توضیحاتی داد.
حاذقی نیز به عنوان موافق لایحه سخنانی ایراد کرد و گفت که این قرارداد خبر تازه‌ای نیست و مدت‌هاست این قرارداد به مورد اجرا گذارده شده است. سپس رامبد پیشنهاد کرد که هر یک از دول باید به اندازه ایران در ایران نماینده سیاسی داشته باشند و درباره پیشنهاد خود توضیحاتی داد. نخست‌وزیر، پیشنهاد رامبد را با کلیه روابط بین‌المللی مغایر دانست و افزود که مسائل لازم در زمینه نظر رامبد در لایحه قرارداد وین گنجانیده شده است.
در این موقع پیشنهاد رامبد به رأی گذاشته و رد شد. آنگاه برای لایحه قرارداد وین رأی گرفتند که تصویب شد.
گزارش روزنامه پست تهران حاکی است که در ادامه، لایحه اجازه استفاده مستشاران امریکایی از معافیت‌های گمرکی برای آنها مطرح شد. سرتیپ‌پور گفت: ما نمایندگان مجاز هستیم قانون بگذرانیم ولی مجاز نیستیم از کادر قانون اساسی خارج بشویم. نخست‌وزیر در پاسخ تاکید کرد که کارهای ما باید اصولی و اساسی باشد. اگر خدای ناکرده یکی از ارکان مشروطیت صدمه ببیند، مملکت دچار لطمه خواهد شد. وی افزود: بنده خیال می‌کنم مسائل تخلیط شده است. در حال حاضر صحبت از یک قرارداد بین یک دولت و دولت دیگر نیست، قرارداد موجود قراردادی است بین دول. در مقدمه این قرارداد تساوی مطلق قید شده است ولی ممکن است به این تساوی توجهی ننمایند. در این میان، پاینده و صادق احمدی نیز معتقد بودند که این لایحه باید به کمیسیون دادگستری می‌رفت ولی بی‌توجهی شده و به کمیسیون مذکور نرفته است.
نخست‌وزیر در پاسخی مغالطه‌آمیز گفت: رئیس مجلس تجویز نکردند که این لایحه به کمیسیون دادگستری و نظام برود، من فکر نمی‌کنم هیچ کس به خود جرئت دهد که درباره قانون اساسی دقیقه‌ای فکر خلاف بکند، این مجلس هم حافظ قانون اساسی است، فلسفه و روح قانون اساسی سعادت ملت است. وی افزود: در این لایحه اصولاً اجرای فکر اعطای معافیت به کسانی مطرح است که در استخدام دولت ایران هستند. ارتش ایران دارای چنان افتخاراتی است که حدود و ثغور این مملکت را به رهبری رهبر خردمند ملت ایران حفظ کرده است. کمک‌های دولت امریکا مورد احترام ماست و استخدام چند نفر مستشار امریکایی در ایران هیچ توهمی را به وجود نمی‌آورد،[6] مضافاً به اینکه انجام این کمک‌ها تقلیل هم پیدا کرده است. منصور ضمناً اشاره کرد که مصلحت دولت و مجلس را ما این‌طور تشخیص دادیم و شاید صلاح باشد این لایحه به کمیسیون برگردد. کاری کنید که پرده‌ها در کمیسیون بالا زده شود و در اینجا پرده‌ها بالا نرود.
در این لحظه، رحیم زهتاب‌فرد با بیان این درخواست که من استدعا دارم روزنامه‌های اطلاعات و کیهان متن نطق بنده را چاپ کنند و پول چاپ سخنان بنده را از حسابداری مجلس دریافت دارند، چون می‌دانم آنها جا ندارند و نمی‌توانند بیانات ما را چاپ نمایند؛ افزود: این قرارداد وین و همچنین این معافیت در زمان دولت گذشته که رئیس آن به وجود آورنده حزب مردم بوده و مورد احترام این دولت نیز می‌باشد به وسیله یادداشت‌هایی که مبادله شد، آماده گردید و به هیچ وجه این قرارداد مغایرت با اصول قانون اساسی ندارد.[7] در این موقع پیشنهاد شد لایحه به کمیسیون دادگستری و نظام ارجاع گردد. مهندس بهبودی نیز این موضوع را مسئله خارجی ندانست و گفت: این موضوع یک مسئله داخلی است و باید به کمیسیون دادگستری برود و کمیسیون نظام هم درباره آن نظر بدهد. وی افزود: ما به ارزش همکاری نظامی و سیاسی و اقتصادی و فرهنگی امریکا به خوبی واقف هستیم و نخست‌وزیر قول داده که در اینجا درباره خدمات امریکا به ایران سخنانی ایراد کند. من امیدوارم آن موقع که شما در اینجا از خدمت آنها تجلیل می‌کنید، در مجلس شورای امریکا هم از خدمات ملت ما که پل پیروزی شد، تجلیل و یادی کنند.
آنگاه نخست‌وزیر گفت: چون این قرارداد قبل از تشکیل مجلس در زمان این دولت، بین ایران و امریکا تسلیم شده و دولت وقت یادداشت‌هایی با سفارت امریکا مبادله نمود، این یادداشت در مهر سال گذشته، شش ماه قبل از اینکه این دولت به سر کار بیاید مبادله شده است. در کوچه و بازار در اثر تحریکات داخلیان و یا خارجیان مطالب زیاد به گوش می‌خورد ولی در قوه عاقله این سخنان طور دیگری تفسیر می‌شود. هیچ کار مثبتی اگر گوش به سخنان کوچه و بازار داده شود، انجام نمی‌شود. منصور افزود: بنده وقتی در تقدیم لوایح می‌گویم افتخار می‌کنم عقیده دارم هرکاری باید توأم با احترام باشد. هیچ کس نمی‌تواند در این مملکت بگوید خارجی در سرنوشت این مملکت مؤثر است و من استدعا می‌کنم این سخنان را در اینجا ایراد نفرمائید.[8] نه این دولت خودمختار است نه این مملکت بی‌صاحب. صاحبان واقعی به خوبی به استقلال مملکت مؤمن هستند. وی با توهین به مخالفان لایحه گفت: کار سازندگی با عوام‌فریبی تطبیق نمی‌کند. من به افکار واهی در اینجا جواب نمی‌دهم. در این میان، رامبد از رئیس جلسه خواست تا اجازه ندهد که نخست‌وزیر به نمایندگان توهین کند.
نخست‌وزیر افزود: کسی در اینجا به کسی توهین نکرد. من منظورم افکار واهی بود که در خارج وجود دارد. قرار گرفتن من در رأس دولت بی‌حساب نبوده و من همیشه در قالب احترام سخنانی در این مکان مقدس ایراد می‌کنم و یقین بدانید که در این مملکت به هیچ کس اجازه تخطی داده نخواهد شد و شاهنشاه رهبر ملت ایران، همیشه حافظ حقوق تک‌تک ملت ماست.[9] سپس احمد میرفندرسکی معاون پارلمانی وزارت امور خارجه متن یادداشت‌های متبادله بین ایران و امریکا را قرائت و به دفاع[10] از لایحه پرداخت کرد.[11] در پایان مذاکرات، رأی‌گیری به عمل آمد که در نتیجه از 136 رأی مأخوذه نمایندگان، لایحه مورد نظر[12] با 74 رأی موافق و 61 رأی مخالف تصویب شد.[13] گزارش‌ها حکایت از آن دارد که در جلسه امروز مجلس شورای ملی و در هنگام تصویب لایحه مصونیت مستشاران نظامی امریکا، تنی چند از اعضای سفارت امریکا نیز در مجلس حضور داشتند.[14]
گزارش‌هایی از مجلس شورای ملی درباره لایحه کاپیتولاسیون
مجله فریاد خوزستان درباره تصویب لایحه کاپیتولاسیون در مجلس نوشت: نطق‌های پرحرارتی در مجلس ایراد گردید و مانورهای جالبی داده شد. نخست‌وزیر هم حرف‌های جالبی زد و وکلا صحبت‌های پرشوری کردند. این مجله افزود: مجلس خیلی جالب‌تر و حرارتی‌تر از روز یکشنبه بود و هیجان مجلس موقعی به نقطه اوج خود رسید که مقاوله‌نامه وین مطرح شد. هنگام طرح این لایحه، عده‌ای از نمایندگان نطق‌های مهیجی ایراد کردند که جالب‌ترین نطق‌ها در درجه اول از طرف سرتیپ‌پور لیدر فراکسیون مستقل و در درجه دوم و سوم به وسیله زهتاب‌فرد مدیر روزنامه اراده آذربایجان و هلاکو رامبد لیدر فراکسیون حزب مردم ایراد گردید. این جلسه را دکتر خطیبی نایب‌رئیس مجلس اداره می‌کرد و گرچه این جلسه نیز خالی از تشنج نبود ولی به خوبی پیدا بود که دکتر خطیبی بهتر از همکار خود از عهده اداره نمایندگان برمی‌آید. در این جلسه یک مانور پارلمانی جالب از طرف نمایندگان اقلیت اجرا شد که نزدیک بود نمایندگان اکثریت را در مقابل عمل انجام شده قرار دهد.[15]
نشریه بعثت، ارگان مخفی دانشجویان حوزه علمیه قم، در گزارشی مفصل از این جلسه با اشاره به سخنان موافق و مخالف نمایندگان و نیز اظهارات نخست‌وزیر، نوشت: در جلسه روز سه‌شنبه 21 مهر 1343 پس از تصویب چند لایحه (من‌جمله تصویب پرداخت حقوق گزاف دوازده کارشناس فروشگاه فردوسی!) قرارداد وین که مشتمل بر 53 ماده و دو پروتکل است و به تمام مأمورین سیاسی و خارجی مصونیت قضایی و معافیت‌های گمرکی و... می‌دهد مطرح گردید و با اینکه بسیاری از حاضرین ضررهای زیاد آن را گوشزد کردند و خطرات آن را شمردند و اشکالات اساسی نمودند، مع‌ذالک تصویب شد. سپس در میان بهت و حیرت نمایندگان، لایحه دیگری مطرح گردید که به موجب آن مستشاران و کارشناسان امریکا که در ارتش ایران هستند از تمام امتیازات که قرارداد وین برای مأمورین سیاسی خارجی شناخته بود بهره‌مند شوند. به قدری این لایحه ذلت‌بار و نفرت‌افزا و شرم‌آور بود که همان نمایندگان قلابی انتصابی که گویا ضمانت داده‌اند تمام دستورات دستگاه را بدون فضولی تصویب نمایند، طاقت نیاوردند در این مورد ساکت و آرام بنشینند و یکی پس از دیگری به اعتراض برخاستند (گرچه بعضی می‌گویند اعتراض‌ها هم طبق دستور بالاترها بوده). این نشریه می‌افزاید: این نادان‌ها به خیال اینکه ملت ایران بعد از سال‌ها خفقان و سانسور دیگر حتی شعور خود را از دست داده چنین لاف‌های «واضح الکذبی» می‌زنند و فکر نمی‌کنند که همه‌کس می‌داند در انگلستان، فرانسه، کانادا و... اصلاً مستشار نظامی امریکا وجود ندارد تا به آنها امتیاز و مصونیت اعطا شود و همه می‌دانند که این تنها ایران است که برای اولین بار به مستشاران و مزدوران امریکایی مصونیت می‌دهد.[16]
ورود رئیس مجلس شورای ملی به واشنگتن
مهندس عبدالله ریاضی رئیس مجلس شورای ملی وارد واشنگتن شد و مورد استقبال قرار گرفت. رئیس مجلس شورای ملی از واشنگتن رهسپار شهر سیاتل می‌شود تا در مراسم تحویل رزمناو نیروی دریایی شاهنشاهی ایران شرکت کند.[17]
فعالیت‌های فرح پهلوی
تصاویری از زندگی فرح پهلوی، بنابر آنچه که وی با خبرنگاران مجله اطلاعات بانوان در میان گذاشته، امروز بر صفحات روزنامه اطلاعات نقش بست. او در این مصاحبه به قدسی مسعودی، صاحب امتیاز مجله اطلاعات بانوان و اباصلتی خبرنگار این مجله گفته است که: وقت خود را با ولیعهد و فرحناز می‌گذراند و به نامه‌های مردم پاسخ می‌دهد. درس انگلیسی و روسی می‌خواند و گاهی همراه ولیعهد به طور ناشناس به سوپر مارکت و یا گردشگاه‌های عمومی می‌رود. به گفته فرح، عده‌ای حتی شکایت‌های خانوادگی خود را جزو نامه‌هایی که برایش می‌رسد می‌نویسند. او و شاه عقیده دارند که ولیعهد باید با طبقات مختلف مردم آشنا شود. به همین جهت اغلب ولیعهد را به گردشگاه‌های عمومی می‌بریم. در این مصاحبه که در سالروز تولد فرح انجام شده آمده است که مردم در نامه‌هایشان به وی خواستار کار، کمک مادی، معرفی به بیمارستان برای مداوا و بستری شدن و حتی حل مشکلات خانوادگی خود هستند.
شهبانو این را هم گفت که پسرش را برای مقامی که قرار است در آینده احراز کند، تربیت می‌کند و از ابتدا طرز برخورد افراد با ولیعهد طوری بوده است که او به تدریج برای پیمودن راهی که در پیش خواهد داشت، آمادگی پیدا کند!
وی با تأکید بر اینکه قصد ندارد بین پسرش و سایرین تفاوتی باشد، افزود: به زودی کودکستان در کاخ دایر می‌کنیم تا ولیعهد و دوستانش با هم در این کودکستان با حروف و اعداد آشنا بشوند و برای شرکت در کلاس اول دبستان، آمادگی لازم پیدا کنند. در گزارش این مصاحبه آمده که شهبانوی ایران، ریاست افتخاری آموزشگاه نابینایان رضا پهلوی، بنگاه حمایت مادران و نوزادان، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، خیریه فرح پهلوی، انجمن ملی حمایت کودکان، کنگره پزشکی رامسر، فدراسیون کر و لال‌ها، شورای ورزشی و تفریحات سالم بانوان، پیشاهنگی دختران، موسسه دهکده اطفال بی‌سرپرست، نمایشگاه بین‌المللی دائمی ایران، جمعیت حمایت مسلولین، سازمان اردوهای کار، کنگره بانوان معمار فرانسوی، سازمان رهبری جوانان، انجمن کمک به جذامیان ایران را به عهده دارد.
فرح پهلوی درباره این جمعیت‌ها می‌گوید: جمعیت خیریه فرح پهلوی، در تهران و 34 شهرستان شعبه دارد. در تهران، 6 پرورشگاه و 1 شیرخوارگاه آن زیر نظر و با همکاری مستقیم خانم‌ها اداره می‌شود. خانم‌هایی که در جمعیت خیریه فرح پهلوی کار می‌کنند، بدون دریافت پول و به طور افتخاری همکاری دارند و تنها پاداششان رضایت خاطری است که بر اثر کمک به همنوعان، احساس می‌کنند. موسسه دهکده اطفال بی‌سرپرست، جدیدترین موسسه برای نگهداری از بچه‌های یتیم و بی‌سرپرست است. در شیرخوارگاه‌ها و پرورشگاه‌ها، بچه‌ها تحت برنامه و روش واحدی بزرگ می‌شوند. اما در دهکده، خانه‌های متعددی ساخته خواهد شد و در هر خانه یک مادر مسئول سرپرستی چند بچه به سن‌های مختلف خواهد بود و درست مثل یک مادر واقعی به وضع آنها خواهد رسید. در این دهکده، مسجد، بیمارستان، درمانگاه و سایر اماکن عمومی دایر خواهد شد. دهکده اطفال بی‌سرپرست که به همت یک مرد لبنانی مقیم ایران به وجود آمده، در نزدیکی تهران است.
انجمن کمک به جذامین نیز مشغول ایجاد دهکده‌ای برای جذامیان است. در این دهکده نیز، کلبه‌های متعددی برای خانواده‌های جذامیان و همچنین مسجد، بیمارستان و سایر اماکن عمومی ساخته خواهد شد. خانواده‌های جذامیان مرتب تحت‌نظر و مراقبت خواهند بود و در درمانگاه‌ها و یا بیمارستان دهکده به معالجه خواهند پرداخت. به موازات این جریان، جذامیان به کارهای سبک کشاورزی و یا نظیر آن ادامه خواهند داد و دیگر به تصور اینکه مطرود اجتماع هستند، خود را مخفی نخواهند کرد. از اقدامات تازه ما، ایجاد آموزشگاه نابینایان رضا پهلوی است. از این به بعد، اطفال نابینا، با پیروی از یک برنامه دقیق و اصول صحیح، پرورش خواهند یافت و علاوه بر سواد، هنرهای دستی نیز فرا خواهند گرفت. وی در مورد بنگاه ترجمه و نشر کتاب گفت: این بنگاه موفق شده است که با همکاری مترجمان زبده و نویسندگان زبردست، کتاب‌های مفیدی در دسترس طبقات مختلف مردم قرار دهد. خوشبختانه، به تدریج مردم نیز به اهمیت مطالعه پی برده‌اند و موجب نهایت خردسندی است که روز به روز کتاب جای وسیع‌تری در میان مردم باز می‌کند.
فرح در مورد انجمن ملی حمایت کودکان هم گفت: برنامه‌ای از طرف انجمن ملی حمایت کودکان با همکاری موسسه کاره، تنظیم شده است که از آبان، هر روز به چند هزار نفر کودک در مدارس یک لیوان شیر و چند بیسکویت داده خواهد شد. انجمن ملی حمایت از کودکان اندرزگاه‌هایی نیز برای مادران دارد. به وضع بهداشت و تغذیه مادران باردار رسیدگی می‌کند. روزی یک وعده غذای گرم به مادران نیازمند خواهد داد، در ضمن برای رسیدگی به مشکلات روحی و مسائل زندگی جوانان مراکزی ایجاد کرده است. فرح پهلوی در این مصاحبه، از برنامه تساوی حقوق زن و مرد که مدعی است زمینه مساعدتری برای فعالیت‌های همه‌جانبه خانم‌ها به وجود آورده است، ابراز خرسندی کرد و گفت: آنچه به دست آمده، طلیعه پیروزی‌های آینده است. اطمینان باید داشت که با از بین رفتن موانع و گشوده شدن راه آینده، پیروزی‌های درخشان‌تری در انتظار زن ایرانی است.[18]
سخنرانی مدیرعامل صندوق بین‌المللی پول
پیرپل‌شوایتزر مدیرعامل صندوق بین‌المللی پول که به دعوت بانک مرکزی ایران به تهران آمده است عصر امروز در جلسه سخنرانی ماهانه بانک مرکزی تحت عنوان «میعان بین‌المللی و اقتصادهای در حال توسعه» به زبان انگلیسی سخنرانی کرد. در این جلسه که دکتر عالیخانی وزیر اقتصاد، رؤسای بانک‌ها و گروهی از شخصیت‌های اقتصادی کشور حضور داشتند، رئیس صندوق بین‌المللی پول پیشنهاد کرد جریان کمک و اعطای سرمایه از کشورهای توسعه یافته به ممالک کم رشد، ادامه یابد. شوایتزر افزود: در چند سال اخیر مسئله کفایت یا عدم کفایت ذخایر ارزی که در تسهیل تجارت خارجی کشورها نقش بزرگی دارد مورد توجه محافل مالی جهان قرار داشته و صندوق بین‌المللی پول که برای اعطای اعتبارات کوتاه مدت و جبران عدم کفایت ذخایر خارجی به وجود آمده به این موضوع توجه خاص نموده است.
وی افزود: کشورهای در حال رشد باید از تورم احتراز کنند و مانع بروز عدم تعادل در موازنه پرداخت‌های خارجی خود بشوند.70 درصد اعتبارات احتیاطی صندوق به ممالک در حال توسعه اختصاص یافته و این کشورها 4/3 میلیارد دلار در صندوق پول سهمیه دارند.[19]
جشن مهرگان در حضور شاه
بعدازظهر امروز، آیین جشن مهرگان در حضور شاه و فرح برگزار شد. در این مراسم که در سالن سرپوشیده محمدرضا شاه پهلوی ترتیب یافته بود، شماری از مقامات لشکری و کشوری حضور داشتند. آنان از نمایشگاه عکس‌هایی از فعالیت‌های فرهنگی نقاط مختلف مملکت بازدید کردند.
به گفته معاون کل وزارت فرهنگ، تا پایان مهر امسال نزدیک به 10 هزار دهکده از مزایای طرح سپاه دانش برخوردار می‌شوند. بر پایه همین گزارش، در پایان مراسم، شاه مدال‌ها و جوایز شاگردان اول آموزشگاه‌های پایتخت و جوایز سپاهیان‌دانش و رؤسای انجمن‌های دهات را اعطا کرد.[20]
پی‌نوشت‌ها:
[1]. صحیفه امام، ج اول، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1389، ص 403.
[2]. ک‌رم‌ی‌پ‌ور، ح‌م‌ی‌د، ج‌ام‌ع‌ه ت‌ع‌ل‌ی‌م‌ات اسلامی، آیتالله شیخ عباسعلی اسلامی و نقش ایشان در انقلاب اسلامی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی،۱۳۸۰، ص 242.
[3]. خطیبی، حسین، رن‌ج رای‌گ‌ان؛ خ‌اطرات سیاسی، فرهنگی و اج‌ت‌م‌اع‌ی دکتر حسین خطیبی، ب‌ه‌ک‌وش‌ش م‌رت‌ض‌ی رس‌ول‌ی‌پ‌ور، تهران، ن‌وگ‌ل، ۱۳۸۲، ص 302؛ اح‌ی‌ائ‌ی، زی‌ن‌ب، مستشاران امریکایی در ایران به روایت اسناد، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۸۲، ص 61و 93.
[4]. خطیبی، حسین، همان، ص 302.
[5]. اح‌ی‌ائ‌ی، زی‌ن‌ب، همان، صص61و93.
[6]. علم، ام‌ی‌ر اس‌دال‌ل‌ه، یادداشت‌های علم، ج 2، تهران، ک‌ت‌اب‌س‌را، ۱۳۷۲، ص 95.
[7]. س‌ف‌ری، م‌ح‌م‌دع‌ل‌ی، قلم و سیاست از کودتای 28 مرداد تا ترور منصور، ج 2، تهران، ن‌ام‌ک، ۱۳۷۳، ص 660.
[8]. پهلوی، اش‌رف، چ‌ه‌ره‌ه‌ای‌ی در یک آی‌ن‌ه: خ‌اطرات اش‌رف پهلوی، ترجمه ه‌رم‌ز ع‌ب‌دال‌ل‌ه‌ی، تهران، کتاب روز، ۱۳۷۷، ص 555.
[9]. آرامش، احمد، هفت سال در زندان آریامهر، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1358، ص 36.
[10]. میرفندرسکی، احمد، در همسایگی خرس، دیپلماسی و سیاست خارجی ایران از سوم شهریور 1320 تا 22 بهمن 1357، در گفت و گو با احمد احرار، لندن، مرکز کتاب، برگرفته از: خطیبی، حسین، رن‌ج رای‌گ‌ان؛ خ‌اطرات سیاسی، فرهنگی و اج‌ت‌م‌اع‌ی دکتر حسین خطیبی، ب‌ه‌ک‌وش‌ش م‌رت‌ض‌ی رس‌ول‌ی‌پ‌ور، تهران، ن‌وگ‌ل، ۱۳۸۲، ص 302.
[11]. روزنامه پست تهران، 22/7/1343، ش 3308، ص 2.
[12]. روزنامه اطلاعات، 23/2/1358،ص1.
[13]. مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی دوره بیست و یکم، جلسه 104، سه شنبه 21 مهرماه 1343، ص 64.
[14]. حزب ایران نوین به روایت اسناد ساواک، ج اول، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، ۱۳۸۵، ص 472.
[15]. مجله فریاد خوزستان، 27/7/1343، ش 572، ص 6.
[16]. بعثت: ارگان مخفی دانشجویان حوزه علمیه قم در سالهای 1342 ـ 1344، قم، ک‌ل‌ب‌ه ش‌روق، ۱۳۷۹، ص 145؛ م‌ح‌س‌ن‌ی‌ان راد، م‌ه‌دی، انقلاب، م‌طب‌وع‌ات و ارزش‌ه‌ا: م‌ق‌ای‌س‌ه انقلاب اسلامی و مشروطیت، تهران، سازمان م‌دارک فرهنگی انقلاب اسلامی، ۱۳۷۵، ص 195.
[17]. روزنامه خراسان، 21/7/1343، ش 4422، ص 1.
[18]. همان، ش 11512، 21/7/1343، ص 1 و 8.
[19]. روزنامه اطلاعات، ش 11514، 23/7/1343، ص 8.
[20]. روزنامه مهر ایران، ش 2188، 22/7/1343، ص 1.
