پنجشنبه 27 دی 1341 20 شعبان 1382 17 ژانویه 1963
10 بازدید
□ سخنرانی آیتالله طالقانی
در ساعت 19 آیتالله محمود طالقانی در مسجد هدایت به منبر رفت و درباره حقوق زن و مرد سخنرانی کرد. او با مقایسه جایگاه زن در ادیان مختلف بشری، دین اسلام را تنها دین آسمانی دانست که برای زن ارزش و احترام والایی قائل بوده و تمام حقوق انسانی را بدو داده است. در اسلام اگر به خاطر عاطفی و احساسی بودن زن، حقی از او گرفته شده، در عوض حق دیگری به وی داده شده است. آیتالله طالقانی در این باره به ادعای یکی از زنان اشاره کرد که در روز 17 دی چند سال پیش گفته بود باید حق طلاق با زن باشد. وی سپس به وضعیت کنونی آن زن اشاره کرد که هماکنون مدیر مجلهای شده و چهار بار هم شوهر کرده است. اما به هیچ کدام از همسران خود وفادار نمانده است. این در حالی است که همین زن میکوشد از حقوق زنان دفاع کند.[i]
□ جلسه فوقالعاده هیئت دولت
در ساعت 9 صبح امروز هیئت دولت به ریاست اسدالله علم جلسه فوقالعاده تشکیل داد. محل تشکیل این جلسه کاخ نخستوزیری بود که تا ساعت 13:45 ظهر این جلسه به طول انجامید.[ii] نخستین و مهمترین مصوبه جلسه حاضر، مواد الحاقی قانون اصلاحات ارضی است که 5 ماده و 7 تبصره دارد. ماده اول آن، درباره آن دسته از مالکینی است که تاکنون زمینهای آنها طبق قانون اصلاحات ارضی تقسیم نشده است.
این ماده چنانکه پیش از این هم وزیر کشاورزی در مصاحبه تلویزیونی درباره آن گفته بود از جمله مهمترین مواد مصوبه هیئت وزیران است و از مجموع 7 تبصره مندرج در آن، 6 مورد آن مربوط به همین ماده اول است. مادة دوم مصوبه هیئت دولت املاک موقوفه را دربرمیگیرد؛ ماده 3 مالکین مشمول شرایط ماده اول را مکلف کرده است که از تاریخ ابلاغ این مصوبه به وزارت کشاورزی، تا یک ماه آینده فرصت دارند که چگونگی وضعیت خود را به سازمان اصلاحات ارضی محل اقامت خود اطلاع دهند. در مادة 4 مهلت پرداخت قیمت ارزیابی شدة املاک موضوع ماده 10 قانون اصلاحات ارضی از 10 به 15 سال تغییر یافته است؛ با این تبصره که بعد از این، املاکی که دولت خریداری خواهد کرد، مشمول همین ماده خواهد بود. طبق مادة 5، تهیه آئیننامه اجرایی مواد الحاقی مذکور در سطوری که گذشت با وزارت کشاورزی است که پس از تصویب هیئت وزیران، به موقع اجرا خواهد شد.[iii]
تصویب و اجرای این مواد، در واقع، مرحله دوم اصلاحات ارضی به شمار میرود که پیش از این مرحله نخست آن در 19 دی ماه سال گذشته به تصویب رسیده و تاکنون در بعضی استانها و مناطق به اجرا درآمده و در حال اجراست.[iv]
□ تشریح چگونگی اجاره دادن املاک موقوفه توسط وزیر کشاورزی
حسن ارسنجانی در جلسهای با حضور سرپرستان سازمان اصلاحات ارضی در استانها، چگونگی املاک موقوفه و خردهمالکان را تشریح کرد. او در این جلسه که در ساعت10:30 صبح تشکیل شد دستورات لازم را به آنان ابلاغ و اعلام کرد که مرحله دوم اصلاحات ارضی با تصویب مواد الحاقی از این زمان به بعد آغاز میشود. او در این باره افزود: «در این مرحله ما با دو مشکل بزرگ روبرو خواهیم بود که اگر شدت عمل به خرج بدهیم این مشکلها حل خواهد شد و اگر مسامحه کنیم این مشکلها حل نخواهد شد. در هر صورت در مرحله دوم اجرای قانون، مواجه با کسانی هستیم که عنوان وقف را برای استفاده از موقوفات پیش میکشند و متوسل شدهاند به این حرف که اجاره دادن موقوفات برخلاف شرع است.
وزیر کشاورزی در ادامة سخنان خود تصریح کرد که دولت فقط در ادارة املاک وقف شده مداخله خواهد کرد و با عواید آن کاری ندارد. هدف از این کار در دست گرفتن ادارة موقوفات است؛ به این طریق که این گونه املاک را دولت به زارعان 99 سال اجاره میدهد و مالالاجاره آن را هم تضمین میکند که بر قیمت واقعی پرداخت نماید. به گفته او مالالاجاره را هم شرکتهای تعاونی مستقیماً از کشاورزان میگیرند و به متولیان آن املاک میدهند.
ادارة اصلاحات ارضی هم چند مأمور به اداره اوقاف میفرستد تا کار را شروع کنند ارسنجانی دربارة املاک موقوفی که پیش از این اجاره داده شده است اظهار نمود که اینگونه اجارهها اکنون فسخ اعلام میشود و باید دولت به کشاورزان آن را اجاره دهد.[v]
وزیر کشاورزی در پاسخ به این سؤال: دولت با آن دسته از املاک که دربارة آنها هم ادعای موقوفه بودن و هم ادعای موقوفه نبودن وجود دارد چگونه عمل خواهد کرد، توضیح داد: «در این موارد اداره کل اوقاف مطلب را روشن میکند و هرچه اعلام کند مورد قبول دولت خواهد بود». منتها آن دسته از املاکی هم که مالک معینی ندارند و به اصطلاح مجهولالمالک هستند، به دولت تعلق دارد و طبق قانون به کشاورزان واگذار خواهد شد.[vi]
توضیحاتی که وزیر کشاورزی دربارة املاک وقف شده بیان کرد، از اهمیت درخوری برخوردار است؛ چرا که او هیچ اشارة مستقیمی به مخالفان اجاره دادن این نوع املاک توسط دولت نکرد و فقط به موضوعات و مواردی پرداخت که در موارد الحاقی اخیر اصلاحات ارضی بدان تصریح شده است. اما از فحوای سخنان او پیداست که مخالفان جدی او در این مورد روحانیون و طبقه مذهبی جامعه بودهاند که اقدام و مداخلة دولت را در این گونه املاک موقوفی بیمورد و خلاف شرع اسلام میدانند. تصویب و اجرای مواد اخیر از سوی وزارت کشاورزی به نوعی رودررو قرار گرفتن دولت و اصلاحات ارضی با علما و روحانیون است و بی تردید مخالفت و اقدامات صریح و آشکار علما را با دولت در آینده نزدیک در پی خواهد داشت.
□ لایحة قانونی اصلاحی قانون انتخابات
هیئت دولت در جلسه امروز لایحه دیگری با عنوان «لایحة قانونی اصلاحی قانون انتخابات» به تصویب رساند. متن این قانون 4 ماده را دربر میگیرد که به شرح زیر است: «مادة 1ـ برای اینکه هویت رأیدهندگان و شناسایی کامل آنان و اینکه واجد شرایط انتخابکننده معلوم گردد باید هر انتخابکننده در دفاتری که قبلاً از طرف وزارت کشور تهیه و در ده و بخش و شهرستان گذاشته میشود نام خود را ثبت نماید و کارت مخصوص انتخابکننده دریافت کند؛ مادة 2ـ باید وسایلی اتخاذ گردد؛ از قبیل اضافه نمودن انجمنهای فرعی که انتخابات در تمام کشور در مدت یک روز انجام شود؛ مادة 3ـ ترتیب ثبتنام و مدارکی که انتخابکننده باید ارائه دهد در آییننامهای که از طرف وزارت کشور تهیه و به تصویب هیئت وزیران میرسد تعیین میشود؛ مادة 4ـ طبقات مندرج در ماده 14 قانون و نظامنامه انتخابات مجلس شورای ملی از قرار ذیل خواهند بود: علما، تجار، اصناف، زارعین، کارگران، دهقانان (یعنی کشاورزی که مالک زمین زراعتی خود میباشد)»
هیئت دولت در ادامه تصویب آییننامههای اجرایی، قانون انتخابات مجلسین را هم که مرکب از 32 ماده است و به تفصیل چگونگی شرکت در انتخابات آن دو را بیان میکند، تصویب کرد.[vii]
□ تصویب قانون ملی شدن جنگلها
مفصلترین مصوبه امروز جلسه فوقالعاده هیئت وزیران قانون ملی شدن جنگلها و مراتع است که 14 ماده دارد و با تصویب آن بیش از 20 میلیون هکتار، جنگل و مرتع ملی اعلام شد. طبق این مصوبه، عرصه اعیانی کلیه جنگلها و مراتع و بیشهزارهای طبیعی اراضی جنگلی کشور که به عنوان منابع عظیم و خدادادی به شمار میآید و انسانها در ایجاد آنها سهمی نداشتهاند جزو اموال عمومی محسوب میشود و متعلق به ملت اعلام شد.[viii]
□ لایحه قانونی سهیم کردن کارگران در منافع کارگاهها
چهارمین مصوبه جلسه امروز هیئت وزیران «لایحه قانونی سهیم کردن کارگران در منافع کارگاههای صنعتی و تولیدی» است که اصل چهارم لوایح ششگانه محمدرضا پهلوی هم مربوط بدان بوده و قرار است همراه با مواد دیگر، روز ششم بهمن ماه به همهپرسی گذاشته شود. این مصوبه از 20 ماده و 10 تبصره تشکیل شده است که برای کارگران امنیت روانی و شغلی ایجاد میکند.[ix]
□ بیانیه حزب پانایرانیست
حزب «پانایرانیست» با انتشار اطلاعیهای که در روزنامههای کیهان و اطلاعات به چاپ رسید، لوایح ششگانه محمدرضا پهلوی را پذیرفت. دراین اطلاعیه آن را «کمیته عالی رهبری حزب پانایرانیست» چاپ و منتشر کرده، برای تأیید و حمایت از مواد مزبور، 6 شرط بیان شده است و در بخشی از آن آمده است:
«به لحاظ آنکه خلع ید از ارباب و پایان دادن به دوران مالکیت بزرگ از نظر ما در ایجاد تحول اجتماعی تأثیر بسزایی دارد و به لحاظ آنکه حزب پانایرانیست معتقد به ایجاد این تحول و دگرگونی بوده و میباشد گو اینکه لایحة اصلاحات ارضی و ملحقات آن دارای پارهای نواقص است، از جمله آن که تحولات کشاورزی را در سپر رشد سریع اقتصادی تأمین نمیکند ... و با مسیر ناسیونالیسم ایران مغایرت دارد و گو اینکه پنج طرح دیگری که به تصویب ملی گذاشته شده است آنچنان توانایی ایجاد تحول و دگرگونی در زمینههای اجتماعی ندارد که همسنگ و همطراز لایحه تقسیمات ارضی محسوب گردد.
این بیانیه در پایان افزود که «حزب پانایرانیست به خاطر حمایت و پشتیبانی از گامی که به جلو برداشته شده است در امر تصویب ملی پاسخ «آری» خواهد داد و بدین ترتیب با توجه به مراتب مذکور در فوق، موافق مشروط میباشد. کمیته عالی رهبری حزب پانایرانیست [27 اسفند 1341]».[x]
□ بازتاب وقایع داخلی ایران در مطبوعات خارجی
برخی از نشریات خارجی در چند روز گذشته مقالههای گوناگونی دربارة اوضاع اخیر ایران منتشر کردهاند که از جمله آن روزنامه واشنگتن پست چاپ امریکاست. این روزنامه در آخرین شمارة خود مقالهای منتشر ساخت و در آن تحولات تازه کشور را مورد توجه قرار داد.
«وارن اونا» از جمله نویسندگان مشهور این روزنامه است که آن مقاله را نوشته و در آن اقدامات محمدرضا پهلوی را در پشتیبانی از اجرای قانون اصلاحات ارضی ستوده است. او این اقدام را نوعی پشت کردن به مالکان بزرگ و توجه و روی آوردن شاه به کشاورزان و دهقانان خوانده است و ضمن متزلزل تلقی نمودن قدرت و نفوذ مالکان ایرانی، به شگفتی مشاوران خارجی اشاره کرده، نوشته است: «مشاوران خارجی و اقتصاددانانی که سالها در انتظار اصلاحات عمیق در ایران بودهاند تحولات عظیمی که به دست شاهنشاه صورت گرفته است در حدی بالاتر و عمیقتر از تصور و انتظار خود میبینند». وی در ادامه مقاله از سخنان رئیس اصل چهار در ایران ـ که هماکنون در واشنگتن به سر میبرد ـ یاد کرد و نوشت: «این تحولات همانهایی است که ما انتظار داشتیم [تا] بلکه در آمریکای جنوبی [هم] اتفاق بیفتد».[xi]
افزون بر این مقاله، روزنامه دیگری در سوئیس بخشی از مقالههای خود را به وقایع ایران اختصاص داد. این روزنامة ژورنال دوژنو نام دارد که مهمترین نشریه آن کشور است. ژورنال دوژنو در مقالهای با عنوان «مراجعه به آراء عمومی» ضمن بررسی تحولات چند روز گذشته ایران، اقدامات شاه را ـ که با نام اصلاحات انجام میپذیرد ـ ستایش کرده است. نویسنده مقاله لوایح ششگانه را اصلاحات اساسی در حال اجرا در ایران دانسته است.[xii]
□ سخنان نخستوزیر
به مناسبت تشکیل سپاه دانش و انتصاب دکتر بیرجندی به معاونت تعلیماتی وزارت فرهنگ، مجلس مهمانی در «اتومبیل کلوپ شاهنشاه» برگزار شد.
اسدالله علم (نخستوزیر) در این میهمانی حاضر شد به سخنرانی پرداخت. او به برنامه سپاه دانش اشاره کرد که قرار است با رأی مردم به تأیید کامل برسد. علم، سپاه دانش را ابتکار دولت خود دانست و گفت که صدای این مسئله به دنیا رسیده است و بیشتر ممالک جهان را به حیرت واداشته است. وی در ادامه سخنانش در پاسخ به سؤالات پیدرپی برخی از حاضران جلسه که میگفتند در برابر این مواد ششگانه و موضوع مراجعه به آراء عمومی تکلیف چیست؟ و اگر یک نفر نسبت به یک ماده از آن مخالف باشد نسبت به سایر مواد موافق چطور رأی بدهد؟ گفت: «اگر کسی با یکی از این مواد مخالف باشد باید به تمام 6 ماده رأی مخالف بدهد».[xiii] و «نمیتوان نسبت به یک ماده موافق یا مخالف بود. بنده [از آنجایی که] مسئول امور مملکت هستم بایستی عرض کنم کیست که با سعادت مردم مخالف باشد یا نسبت به یک امری که سعادت طبقهای در اجرای آن است، چون به خودش بستگی ندارد از این جهت مخالف باشد».[xiv]
□ تودیع با رئیس انجمن ایران و امریکا
بعدازظهر امروز در تالار «موزه ایران باستان» مراسم تودیع با دیوید تال، رئیس «انجمن ایران و امریکا» برگزار شد. این مراسم را وزارت فرهنگ برگزار کرد و علاوه بر بیرشک (معاون وزارت فرهنگ) گروهی از فرهنگیان و شخصیتهای آمریکایی مقیم تهران هم حضور داشتند. در ابتدای مراسم، بیرشک از زحمات تال تشکر کرد و در ادامه مراسم هم تال به زبان فارسی از وزارت فرهنگ و همکاران خود در انجمن ایران و آمریکا قدردانی نمود. گفتنی است که تال قرار است صبح فردا به اردن هاشمی برود و ریاست ادارة اطلاعات آمریکا را در آنجا ـ که به تازگی بدان سمت منصوب شده است ـ برعهده بگیرد.[xv]
□ نخستین جلسه گروه فرهنگی ایران و آمریکا
در حالی که ریاست انجمن ایران و آمریکا تغییر یافته و هنوز رئیس جدید آن معین نگشته است اولین جلسه گروه فرهنگی ایران و آمریکا در رضائیه (ارومیه) برگزار شد. امیر فرزاند (سرهنگ بازنشسته) به همراه چند نفر آمریکایی مقیم آن شهر، مؤسسان این گروه هستند.[xvi]
□ احتمال استعفای وزیرکشاورزی
برخی شنیدهها حاکی از آن است که فعلاً تغییری در وزرای دولت صورت نخواهد گرفت و اسدالله علم تا پایان برگزاری انتخابات مجلسین (خرداد سال آینده) در سمت خود خواهد ماند. درحالی که برخی از منابع آگاه سخن از استعفای وزیر کشاورزی برایمان آوردهاند و علت آن را هم مخالفت تعدادی از همکارانش در هیئت وزیران با طرح جدید و مواد الحاقی اصلاحات ارضی بیان میکنند. همین منابع افزودهاند که ارسنجانی نیز بر سر مصوبه مزبور مصمم است و نامة استعفایش را نوشته است. اما با تصویب مواد الحاقی یاد شده، نامة استعفایش پذیرفته نشده است.[xvii]
□ اعلامیه فرماندار نظامی شیراز
فرماندار نظامی شیراز و حومه طی انتشار اعلامیهای برگزاری هرگونه اجتماع را به منظور اعلام پشتیبانی از لوایح ششگانه تا 7 بهمن ماه آزاد اعلام کرد. در قسمتی از این اعلامیه آمده است: «... فرمانداری نظامی شیراز و حومه به منظور رفاه حال وآزادی بیشتر تا روز 7 بهمن ماه هرگونه اجتماعی را که بدین منظور تشکیل میشود آزاد مینماید. سایر مقررات حکومت نظامی کماکان به قدرت خود باقی است. فرمانده لشکر 1 فارس و فرمانداری نظامی شیراز و حومه سرتیپ عبدالعلی اورمزد».[xviii]
در این باره لازم به ذکر است، پس از کشته شدن ملکعابدی در 21 آبان سال جاری (رئیس سازمان اصلاحات ارضی فارس) در شیراز حکومت نظامی اعلام و اورمزد به فرمانداری نظامی شیراز و حومه منصوب شد. این اعلامیه اگرچه از یک سو مردم و گروههای مختلف استان فارس را برای هرگونه اقدام و اجتماع در حمایت از لوایح ششگانه آزاد میگذارد، از سوی دیگر با دستور صریح ساواک و دولت هم مرتبط است که در آن سازمانها و ادارههای گوناگون دولتی و غیردولتی موظف شدهاند به هر طریق ممکن طبقات مختلف مردم را برای شرکت در رأیگیری روز ششم بهمن تشویق کنند، از هیچ اقدامی فروگذار نباشند.[xix]
پینوشتها:
[i]. یاران امام به روایت اسناد ساواک ، ج 29: آیتالله سیدمحمود طالقانی، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1381، ص 340 و 341.
[ii]. روزنامه کیهان، ش 5853، 27 دی 1341، ص 1.
[iii]. ماهنامه بانک مرکزی ایران، ش 18، اسفند 1341، ص 726 و 728.
[iv]. آوری، پیتر، تاریخ معاصر ایران، ج 3، ترجمه محمد رفیعی آبادی، تهران، عطایی، 1371، ص 188 و 189.
[v]. روزنامه کیهان، ش 5853، 27 دی 1341، ص 1و 11.
[vi]. روزنامه اطلاعات، ش 11001، 27 دی 1341، ص 1 و 13.
[vii]. شاملو، محسن، اثرات انقلاب سفید در رشد اقتصادی ایران، تهران، روابط عمومی اطاق بازرگانی، 1347، ص 103 و 104.
[viii]. احمدیپور، حسین، آذربایجان شرقی در دهه انقلاب: شامل تلاش همه جانبه کلیه دستگاههای مسئول استان در نخستین دهه انقلاب نجات بخش شاه و مردم از بهمن 1341 تا بهمن 1351، بیجا، بینا، بیتا، ص 25.
[ix]. شمیم، علی اصغر، ایران در دوره سلطنت قاجار، تهران، افکار، 1374، ص 132.
[x]. رزمجو، علی اکبر، حزب پانایرانیست، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1378، ص 38 و 39.
[xi]. روزنامه اطلاعات، ش 11001، 27 دی 1341، ص 1و 13؛ روزنامه کیهان، ش 5853، 27 دی 1341، ص 1و11.
[xii]. روزنامه ملیون، ش 795، 27 دی 1341، ص 4.
[xiii]. روزنامه کیهان، ش 5854، 29 دی 1341، ص 1و 11.
[xiv]. روزنامه پست تهران، ش 2826، 29 دی 1341، ص 1و 4.
[xv]. روزنامه اطلاعات، ش 11002، 29 دی 1341، ص 16.
[xvi]. طیرانی، بهروز، روزشمار روابط ایران و امریکا (1248 ق ـ 1377 ش) (1382 ـ 1999 م)، تهران، وزارت امور خارجه، 1379،ص 161.
[xvii]. روزنامه ملیون، ش 795، 27 دی 1341، ص 1و 4.
[xviii]. روزنامه کیهان، ش 5854، 29 دی 1341 ، ص 12.
[xix]. روزنامه کیهان، ش 5853، 27 دی 1341 ، ص 12.
