سه‌شنبه 12 آبان 1343 / 28 جمادی‌‌الثانی 1384 / 3 نوامبر 1964
8 بازدید
درخواست مجوز فرود هواپیمای نظامی ایران در آنکارا
امروز نامه‌ای محرمانه از سوی سرتیپ پژوه افسر به نیابت از سرلشکر تدین رئیس ستاد فرماندهی نیروی هوایی برای رئیس سازمان اطلاعات و امنیت کشور فرستاده شد و طی آن از پرواز یک فروند هواپیمای C-130 به مقصد ترکیه خبر داد و طی آن خواستار کسب اجازه فرود برای این هواپیما از مقامات آنکارا برای فردا شد. در این نامه بدون ذکر نام سرنشینان این هواپیما آمده است که به فرمان مطاع شاهانه مقرر است یک فروند هواپیمای 130 ـ ث به شماره 103-5 با پرسنل پروازی پیوست در ساعت 130 گرینویچ روز 13/8/1343 از تهران حرکت و در ساعت 255 به وقت گرینویچ با مختصات شمالی 37-37 و شرقی و 36-4 به مرز ترکیه وارد و پس از عبور از نقاط مشخص ترافیک سیرت 0421 و 48-04 EZS و 21،5 گمرگ و 554 آنکارا در ساعت 554 در آنکارا فرود خواهد آمد. خواهشمند است دستور فرمایید نسبت به کسب اجازه فرود هواپیما در فرودگاه آنکارا در اسرع وقت و اعلام آن به نیروی هوایی شاهنشاهی اقدام مقتضی معمول دارند.[1] در ذیل این نامه در دوایر ساواک اعلام شده که «بخش ترکیه تلفنی با جناب سرهنگ داور مذاکره شده، این نامه اقدامی ندارد. اقدام شده است». همچنین از متصدیان بخش مربوطه خواسته شده تا «شرحی به اداره کل یکم نوشته شده نامه‌ای سری، خیلی خیلی فوری» ارسال کنند.[2]
وجوهات شرعی برای کمک به حوزه علمیه شهسوار
شیخ عبدالله استبصاری، یکی از طلاب مدرسه جامع شهسوار خبر از وصول وجوهاتی به عنوان کمک و تقویت حوزه علمیه شهسوار جهت طلاب مدرسه مسجد جامع آن شهرستان از طرف آقایان خمینی و شریعتمداری داد و افزود که جوف آن نیز نامه‌ای برای مدرسین و پیش‌‌نمازان آن مسجد فرستاده که در آن نوشته شده بود هر طور میسر و مقدور است، مردم را به سوی مدارس علمیه دعوت نمایند و با جدیت تمام مشغول کارها باشید. به گزارش مأمور ساواک، شیخ استبصاری افزود: اکنون بر تمام مردم روشن و مسلم شده است که کلیه نقشه‌های دولت فریب بوده و عملی در کار نیست. نامبرده افزود: اکنون چه ساعت و چه روزی است که این صحبت را می‌نمایم؛ امثال نواب صفوی‌ها و خلیل طهماسبی‌ها زیادند که با از بین بردن دولت وقت، وضع را دگرگون کرده و عملیات شاه و دولت و مجلسین را به خاک سیاه بنشانند. به گزارش ساواک، اعلامیه آقایان شریعتمداری، خمینی، میلانی و سایر روحانیون متوالیاً به کلیه نقاط فرستاده می‌شود و در شهسوار نیز به طور عادی به در و دیوار مساجد و مدرسه الصاق می‌گردد. ضمناً به زودی اعلامیه‌ای از طرف علمای تهران، زنجان، مشهد چاپ و منتشر خواهد شد.[3]
شایعات درباره تغییرات کابینه منصور
ساواک امروز چند شایعه را برای مقامات این سازمان گزارش کرد. اول اینکه در اکثر محافل سیاسی تهران و منازل بعضی از سناتورها و شخصیت‌های برجسته مملکتی می‌گویند، شاه از طرز کار دولت منصور به علت نادرستی بعضی از اعضای کابینه ناراحت شده و هر چه سعی می‌کند که منصور را از صحنه سیاست برکنار کند، امریکایی‌ها با فشار از این تصمیم او را منصرف می‌کنند و شاه برای رضایت علما با توجه به قضیه اعراب، آخرین علاج را در ترمیم کابینه دیده و دستور داده که تا انتخابات امریکا و آخر سال 1964 کابینه ترمیم شود که علاوه بر تعیین وزیر جدید پست و تلگراف، وزرایی که متهم به فرقه بهایی هستند از کابینه کنار بروند تا بدین‌وسیله اعتراض علما که کشور فعلاً به نفوذ آنها احتیاج دارد، جلب شده باشد. ولی منصور سعی دارد معینیان وزیر اطلاعات را کنار گذاشته و دکتر رشتی مدیر روزنامه ایران نوین را به وزارت اطلاعات منصوب نماید و دکتر عالیخانی وزیر اقتصاد را از کابینه کنار گذارده و دکتر جهانشاهی وزیر فرهنگ را به جای وی به وزارت اقتصاد منصوب کند. در خصوص قانون اخیر مصونیت مستشاران نظامی نیز می‌گویند اگر شاه این قانون را توشیح نکند، بیش از پیش محبوب ملت و مردم خواهد شد.
همچنین می‌گویند چون مهندس بهبودی نماینده مجلس شورای ملی علاوه بر کارهای دلالی که در موقع وکالت انجام می‌دهد در جریان طرح لایحه مصونیت مستشاران امریکایی حملاتی به دولت نموده و از فراکسیون حزب مردم می‌باشد، در نظر است از وی سلب مصونیت به عمل آید.[4]
اختلاف اعضای فراکسیون حزب ایران نوین
گزارش ساواک درباره اختلاف در میان اعضای فراکسیون حزب ایران نوین در مجلس شورای ملی است که علت اصلی و عمده آن نداشتن رهبر و کارگردان وارد در مجلس عنوان شده است. بر پایه همین گزارش، گروه مترقی فراکسیون در مجلس کلیه امتیازات را در صلاحیت مربوط به خود دانسته سعی نموده‌اند اعضای هیأت رئیسه و کمیسیون‌های حساس از بین آنها انتخاب گردند و این موضوع باعث ناراحتی و رنجش سایر اعضای فراکسیون از قبیل دهقانان و کارگران شده و اگر چه در ظاهر با فراکسیون همکاری دارند ولی در باطن مخالف بوده و در آرای مخفی به هیچ وجه دولت نباید امیدوار به آرا و نظر موافق آنها در موارد مختلف باشد. کما اینکه در تصویب لایحه معافیت و مصونیت‌های مستشاران نظامی امریکا این موضوع کاملاً محسوس و نمایان شد که عده زیادی از اعضای فراکسیون اکثریت برخلاف نظریه و دستورهای نخست‌وزیر به لایحه رأی مخالف داده‌اند.[5]
مسائل روز در گزارش ساواک
به گزارش ساواک: امروز دکتر غلامحسین خوشبین، وزیر سابق دادگستری، حبیب پناهی، نماینده سابق مجلس شورای ملی، حاج حسن چایچیان تاجر بازار، سناتور محمدمهدی نمازی، ضمن صحبت‌های خصوصی به مسائل روز پرداختند و طی آن سناتور نمازی خطاب به دکتر خوشبین گفت: اگر شما روزی زمامدار این مملکت شوید، فراموش نکنید که باید مردم را از این بیچارگی نجات دهید. چایچیان هم افزود: هر کس تا زمامدار می‌شود، تمام این موضوعات را فراموش می‌کند. به گزارش ساواک، دکتر خوشبین گفت: بلی، نه همه اشخاص. سپس چایچیان گفت: «من در بازار چیزهایی راجع به اعلامیه خمینی شنیدم، درست است یا خیر»؟ حبیب پناهی اظهار داشت: «درست است. من خودم اعلامیه‌های خمینی و شریعتمداری را خواندم». سناتور نمازی پرسید: «از نزاکت هم خارج شده‌اند یا خیر»؟ پناهی در جواب گفت: «خیر، فقط نوشته بودند این قانونی که مجلس می‌خواهد برای مصونیت امریکایی‌ها تصویب نماید، در کشور ترکیه و آلمان فدرال قانون مذکور را قبول نکردند، چرا باید ما برای چند دلار زیر بار بیگانه برویم و دیگر اینکه گفته‌اند ما این مجلس را قبول نداریم. چون این مجلس به زور سرنیزه ایجاد شده نه به‌خواست ملت».
بنا بر این گزارش، سناتور نمازی به شوخی اظهار داشت: حالا وظیفه وجدانی ما، در سنا چیست؟
دکتر خوشبین پاسخ داد: وظیفه شما این است که در روز رأی دادن به این قانون، به سنا نروید. سناتور نمازی اظهار داشت: این عمل خمینی و شریعتمداری ممکن است کار خودشان نباشد و دسیسه آخوندهای بی‌سواد و عامی باشد، چون که در آن بلوای گذشته، شخصی را به عنوان سردسته اغتشاش‌کنندگان از شیراز به تهران آوردند و در باغ جم، واقع در قلهک اقامت نمود. من یک روز به دیدن این مرد رفتم، به او گفتم آخر شما که از این کارها نمی‌کردید. در جواب من داستانی تعریف کرد که متوجه شدم این پیرمرد گول یک عده عامی را خورده، این شخص را که من حرفش را می‌زنم، آیت‌الله محلاتی خودمان است. نمازی افزود: هر چند خمینی می‌خواهد جای مرحوم بروجردی را بگیرد؛ اما فضل و کمال او را ندارد، می‌خواهد از راه سیاست به او برسد و این هم ممکن نیست.[6]
تلاش منصور برای پذیرش عمومی کاپیتولاسیون
امروز کاردار سفارت امریکا در تهران گزارشی تازه به واشنگتن فرستاد و طی آن نوشت: سخنرانی منصور، جو را بهبود بخشید؛ اما متأسفانه شامل چند بی‌دقتی خیره‌کننده هم هست و اشتباهاتی جدی در مورد شمول لایحه مصونیت مستشاران نظامی امریکا ایجاد کرده که یکی مربوط به بستگان است و دیگر اینکه فقط شامل جرایم حین انجام وظیفه است و دیگر اینکه فقط شامل آنهایی می‌شود که نقش مستشاران فنی را ایفا می‌نمایند. کاردار سفارت امریکا از منصور می‌پرسد که این اشتباهات مسلم را چگونه جبران کنیم؟ اما منصور تمامی آنچه را که گفته بود پس گرفت. کاردار پرسید: برای تصحیح بیانات چه خواهی کرد؟ او گفت: به هیچ وجه نباید بحث علنی بیشتری به عمل آید و اشتباهات را می‌توان با تصحیح متن اظهاراتم اصلاح نمود. او حتی مایل نبود در حال حاضر پای وزارت امور خارجه به این ماجرا کشیده شود.
گزارش دیگر کاردار حکایت از ملاقات دیگری با منصور دارد که به درخواست نخست‌وزیر صورت گرفته تا درباره مذاکرات قبل بحث کند. منصور گفت که در بررسی متن فارسی اظهاراتش در مجلس سنا معلوم شد می‌توان با تغییر فقط یک حرف در کلمات مشخص، مفهوم درست مربوط به اعضای خانواده را ایجاد کرد و این کار انجام خواهد شد. او گفت که مفاد گفتگوی دیروز را طی یادداشتی برای ثبت به وزارت امور خارجه ارسال داشته. کاردار نیز با یادآوری این نکته که گزارش قبلی را به واشنگتن ارسال داشته تأکید می‌کند یادداشتی ساده آماده کرده‌ام که وزارت امور خارجه می‌تواند هنگام ارسال بیانیه رسمی از این متن استفاده کند. سپس عبارات را که در یک نسخه تهیه شده بود به او داد تا بخواند و گفت به نظر وی مشکل دیگری نباید وجود داشته باشد. منصور از عدم رضایت کارمندان سفارت از برخورد دولت با لایحه گلایه کرد. کاردار گفت که به کارمندان سفارت دستور داده که از اظهار نظر خودداری کنند. او از منصور خواست که از ادامه سیاست سکوت در مورد کاربرد لایحه دست بردارد و به صورت غیر رسمی پیشنهاد کرد که یک توضیح ساده برای عموم مفید خواهد بود. اما منصور گفت که چند روزی وقت لازم است، بعد نظرهای خود را برای مردم بیان خواهد کرد.[7]
مخالفت بقایی با لایحه مصونیت مستشاران آمریکایی
بخشی از سفارت امریکا در تهران طی گزارشی به رئیس بخش سیاسی این سفارت درباره نقشه‌های دکتر بقایی درخصوص لایحه مصونیت مستشاران نظامی امریکا نوشت که وی ضمن نقل خبر سخنرانی چهارم آبان آیت‌الله خمینی در مخالفت با این لایحه گفته است که خود او سرگرم تهیه رساله‌ای است به امضای خودش و طی آن حکومت را به خاطر پشتیبانی و تصویب چنین لایحه‌ای مورد حمله قرار خواهد داد. بقایی همچنین گفت که خطی که او در مقابل امریکایی‌ها از آن دفاع خواهد کرد این خواهد بود که امریکایی‌ها به طور غیر معقولانه‌ای اجازه می‌دهند که این قانون به وجهه و شهرت آنها در ایران لطمه بزند. بقایی همچنین گفت که او حاضر است به خاطر انتشار این رساله به زندان بیفتد ولی باید ابتکاری در این زمینه به عمل آورد زیرا او انتظار دارد دیگرانی که مخالف این موافقتنامه هستند نیز آن لایحه را مورد حمله قرار دهند. بر پایه این گزارش، بقایی گفت از آنجایی که برای او غیر قابل تصور است که سخنگویان مخالف لایحه جرئت کنند بدون موافقت قبلی شاه اظهار نظر کنند؛ شاه بایستی به طور تاکتیکی حملاتی را که طی مباحثات اخیر مجلس علیه موافقتنامه صورت می‌گیرد، تأیید کرده باشد.[8]
مبارزه با فساد در دولت به نقل از مطبوعات
روزنامه اتحاد ملی درباره سخنان شاه در مراسم سلام چهارم آبان که مدعی مبارزه با فساد شده از استعفای وزیر سخن گفته بود، نوشت: مرحوم لطفی وزیر اسبق دادگستری، پیرمرد قرص و درست و یک‌‌دنده‌ای بود. یک وقتی آمد و گروه مبارزه با فسادی درست کرد و عده‌ای را هم دعوت کرد، ما را هم به این گروه دعوت کرد. در این گروه کسانی امثال نورالدین الموتی وزیر بعدی دادگستری، حائری‌زاده نماینده مجلس، دکتر مجتهدی رئیس فعلی دبیرستان البرز، سلحشور مدیرکل فعلی ثبت اسناد و عده زیاد دیگری جمع بودند. اغلب، مردمان درست و خوشنام و یا لااقل یک‌دنده و مبارزی بودند. البته مثل همه گروه‌ها و جمعیت‌هایی که در این مملکت تشکیل می‌شود، چند جلسه‌ای می‌نشینند و حرف می‌زنند و باز به هم می‌خورد، سرنوشت این گروه هم غیر از همین نبود؛ اما من در آنجا یک نتیجه گرفتم. حائری‌زاده می‌گفت: «مدتی که من به دستور سپهبد رزم‌آرا زندانی بودم، در آنجا فرصتی پیدا کردم و لیستی تهیه نمودم، دیدم در سی ـ چهل سال اخیر، تمام مشاغل حساس مملکتی از وزارت، سفارت کبری، استانداری، معاونت و غیره فقط بین 150 نفر که مثل حلقه زنجیر به هم وصل هستند، دور زده و بالنتیجه ما هر بدبختی داریم زیر سر همین 150 نفر است». حالا خوشبختانه آن زنجیر درهم گسیخته شد و گروهی جدید به میدان آمدند ولی همان موقع و بعداً هم به کرّات ما این مسئله را در صفحات همین روزنامه مطرح کردیم که برای مبارزه با فساد لازم نیست زیاد به عمق پرونده‌های مفصل و قطور برویم که سرانجام به یک آفتابه دزد برخوریم!، لزومی ندارد قانون از کجا آورده‌ای را در مورد تمام 200 هزار نفر کارمندان دولت اجرا کنیم که دو هزار سال عمر می‌خواهد و به نتیجه هم نمی‌رسد!، کما اینکه نرسید. اگر بیایند و به حساب همین 150 نفر برسند و از آنها بخواهند برای مردم اثبات کنند خودشان و زنشان و اقوام درجه اولشان این همه مال و منال و مستغلات و جواهرات را از کجا آورده‌اند خیلی از حقایق روشن می‌شود. اگر اثبات شد که خیلی از این سرمایه‌ها از طریق نامشروع به دست آمده با یک ماده قانون همه آنها را به نفع دولت و صندوق مملکت مصادره کنند، اطمینان داریم در آینده دیگر نظایر آن را پیدا نخواهند کرد. نویسنده تأکید می‌کند که باید اول قوانین را اصلاح کرد و به حساب طبقه‌ای که مدت‌ها در این مملکت حاکم بوده‌اند رسید و بعد به سراغ سایرین رفت، تعداد این عده هم بیش از 150 تا 200 نفر نیست.[9]
بررسی قرارداد اخذ وام از مجارستان
امروز خبر رسید که بررسی مفاد مربوط به قرارداد اخذ وام از مجارستان به میزان 10 میلیون دلار آخرین مراحل خود را در وزارت اقتصاد طی می‌نماید و هم اکنون نکات تکنیکی قرارداد مورد بررسی می‌باشد و امکان دارد امضای قرارداد هرچه زودتر تا قبل از پایان آبان صورت پذیرد. در مقابل این وام، ایران از مجارستان ماشین‌آلات به صورت کارخانه از جمله کارخانه قند خریداری خواهد کرد و در مقابل کالاهای مختلف به مجارستان صادر خواهدکرد.[10]
احتمال انتصاب دکتر اقبال به سرپرستی ولیعهد
یکی از جراید امروز خبر داد که در محافل سیاسی تهران و نزدیکان به دربار شاهنشاهی این بحث به میان آمده است که از طرف شاه به زودی یکی از رجال خوشنام و صاحب کمال، افتخار سرپرستی ولیعهد ایران را حاصل خواهد کرد و با توجهات مخصوصی که شاه به دکتر منوچهر اقبال دارد، به احتمال قریب به یقین این افتخار نصیب او خواهد شد و قریباً فرمان شاه در این مورد صادر خواهد شد.[11]
جشن سالگرد انقلاب شوروی
بعدازظهر امروز در چهل و هفتمین سالگرد انقلاب اکتبر شوروی، جشنی در محل انجمن ایران و شوروی با حضور جمعی از شخصیت‌های ایرانی برگزار شد. در این جشن ابتدا رئیس هیأت مدیره انجمن فرهنگی ایران و شوروی، سناتور جهانبانی، از روابط دوستانه و همکاری ایران و شوروی در زمینه‌های مختلف سخن گفت. سپس زایتسف سفیر شوروی در ایران درباره اهمیت انقلاب اکتبر به تفصیل سخن گفت و درباره روابط حکومت سوسیالیستی شوروی با ایران گفت: ما همیشه مانند حال با ایران روابط حسنه نداشته‌ایم و این تیرگی روابط در گذشته به خاطر استالین بوده است. ما اکنون راهی را می‌رویم که لنین، رهبر انقلاب خواستار آن بوده است و عقاید او را اجرا می‌کنیم. او در خاتمه از ایران که اولین کشوری در جهان بود که دولت جدید شوروی را به رسمیت شناخت، تشکر کرد. در این مراسم چند حلقه فیلم از سفر برژنف به ایران نمایش داده شد.[12]
تشکیل کمیته ملی مبارزه جهانی با بی‌سوادی
با فرمان شاه و به منظور اداره فعالیت‌های داخلی و خارجی مربوط به مبارزه با بی‌سوادی و تمرکز و هماهنگی آنها، کمیته ثابتی به نام «کمیته ملی مبارزه جهانی با بی‌سوادی» در وزارت دربار تشکیل شد. این کمیته تحت ریاست عالیه شاه قرار دارد و اعضای آن عبارتند از: منصور نخست‌وزیر، قدس نخعی وزیر دربار شاهنشاهی، عباس آرام وزیر امور خارجه، دکتر جهانشاهی وزیر فرهنگ، علی اصغر حکمت رئیس کمیسیون ملی یونسکو و شجاع الدین شفا که دبیر کل این کمیته خواهد بود.[13]
پی‌نوشت‌ها:
[1]. ف‌ردوس‌ت، ح‌س‌ی‌ن، ظهور و سقوط، تهران، اطلاعات، ۱۳۹۶، ص 516، 517؛ رف‌ی‌ع‌زاده، منصور، خ‌اطرات منصور رف‌ی‌ع‌زاده، ت‌رج‌مه اصغر گ‌رش‌اس‌ب‌ی، تهران، اه‌ل ق‌ل‌م، ۱۳۷۶، ص 14.
[2]. قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 6، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، ۱۳۷۸، ص 473.
[3]. سیر مبارزات یاران امام خمینی در آینه اسناد به روایت ساواک، ج 4، تهران، عروج، ۱۳۹۳، ص 135.
[4]. حزب ایران نوین به روایت اسناد ساواک، ج اول، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، ۱۳۸۵، ص 481.
[5]. همان، ص 480.
[6]. اح‌ی‌ائ‌ی، زی‌ن‌ب، مستشاران امریکایی در ایران ب‌ه‌روای‌ت اسناد، تهران، مرکز اسناد انقلاب اس‌لام‌ی، ۱۳۸۲، ص 213 و 214.
[7]. م‌ق‌دم، ک‌اظم، خ‌ش‌ون‌ت قانونی؛ گ‌زی‌ده ت‌اری‌خ م‌ع‌اص‌ر ایران ه‌م‌راه با ش‌رح حال ش‌ه‌ی‌د حاج ص‌ادق ام‌ان‌ی ۱۳۰۹ - ۱۳۴۴، ق‌م، م‌ح‌دث، ۱۳۸۰، ص 219 و 220.
[8]. دانشجویان مسلمان پیرو خط امام، اسناد لانه جاسوسی شماره 23 احزاب سیاسی در ایران (4)، تهران، پیام آزادی، بی‌تا، ص 186 و 187.
[9]. روزنامه اتحادملی، ش 828، 12/8/1343، ص 1 و 3.
[10]. روزنامه بورس، ش 788، 12/8/1343، ص 1 و 6.
[11]. روزنامه مردمبارز، ش 887، 12/8/1343، ص 4.
[12]. روزنامه اطلاعات، ش 11531، 13/8/1343، ص 16.
[13]. روزنامه کیهان، ش 6382، 12/8/1343، ص 1.
