دوشنبه 19 فروردین 1342 / 13 ذیقعده 138 / 8 آوریل 1963
6 بازدید
± گزارش ستاد ارتشتاران از تصمیم بزرگ روحانیون
اداره دوم ستاد بزرگ ارتشتاران، امروز از تصمیم روحانیون مبنی بر انتخاب جانشین آیتالله العظمی بروجردی باخبر شد. در متن این خبر آمده که «به زعم رجال و بزرگان جامعة روحانیت، علت ترکتازیهای دولت و مقامات دیگر مملکتی علیه روحانیت و نقض قانون اساسی و شرکت زنان در امور اجتماعی و انتخابات، پراکندگی در جامعه روحانیت میباشد». اداره دوم ستاد بزرگ ارتشتاران در ادامه آورده است که «از سوی جامعه روحانیت تصمیم گرفته شد جانشین آقای بروجردی انتخاب شود و طبق اطلاع، آقایان خمینی و شریعتمداری برای این کار در نظر گرفته شدند و بنا به مصلحتی، آقای خمینی به عنوان مرجع شناخته شده و قرار است آقای آیتالله حکیم از عراق به ایران بیاید و به حوزة علمیة قم برود و به آقای خمینی اقتدا کند و در نتیجه، مرجعیت آقای خمینی را تصدیق کند. این جریان به خاطر تشکیل جامعة روحانیت برای مقابله با اعمال دولتها و مسئولین دیگر مملکتی علیه قانون اساسی و اسلام است».[1] این گزارش پس از تنظیم، به شهربانی، ساواک و دفتر ویژة اطلاعات نیز ارسال شده است. شهربانی قم امروز در نامهای به دادسرای این شهرستان، با اشاره به اعلامیة آیتالله خمینی در اواخر اسفندماه 1341 مبنی بر تحریم عید نوروز، گزارشی داد که صحت و سقم اعلامیة مزبور از بیت ایشان استعلام شده ولی تاکنون پاسخی نیامده است. در پایان این گزارش آمده است: «عین یک برگ اعلامیه و رونوشت نامة صادره به عنوان آقای خمینی، جهت تعقیب صادرکنندة اعلامیه از لحاظ نشر اکاذیب و تشویش اذهان عمومی، به پیوست ارسال میشود».[2]
± اعتصاب غذای اعضای زندانی جبهة ملی
صبح امروز گروهی از اعضای جبهة ملی که از چندی قبل در زندان قزلقلعه به سر میبردند، دست به اعتصاب غذا زدند.[3] خبرگزاری فرانسه خبر از اعلامیهای داد که صبح امروز توسط «کمیتة تبلیغات جبهة ملی» منتشر شده و نسبت به این اعتصاب غذا هشدار داده بود.[4] در متن نامهای که زندانیان جبهة ملی خطاب به دادستان کل کشور نوشتهاند، آمده است: «نظر به اینکه ما اعضای جبهة ملی ایران که در طی مبارزات اجتماعی خود هدفی جز حمایت از اصول قانون اساسی ایران و حفظ آن در برابر تجاوزات و دفاع از حقوق مسلم و مصرح ملت ایران نداشته و نداریم، مدتی است در زندان قزلقلعه به حالت بازداشت غیرقانونی به سر میبریم و نظر به اینکه بر اثر تعطیل ممتد مشروطیت و تسلط خودکامگی بر سرتاسر شئون مملکت، باب هر گونه ملجاء قانونی و مرجع شکایت بر روی ما مسدود گردیده است، به منظور اعتراض به بازداشت غیرقانونی خود و به لحاظ هماهنگی با دیگر نیروهای جبهة ملی که برای استقرار حکومت قانونی مبارزه میکنند، از روز نوزدهم فروردینماه 1342 ساعت 9:30 صبح برای رفع تعدی و اعادة حقوق از دست رفته، به آخرین وسیله متوسل گردیده، دست به اعتصاب غذا میزنیم...».[5] زندانیان جبهة ملی از گرفتن غذاهایی که بستگانشان به زندان آوردند، خودداری کرده و به این ترتیب خبر این اعتصاب غذا را به بیرون از زندان نیز فرستادند. تعدادی از بستگان این زندانیان، ضمن دادن شعارهایی در مقابل در زندان، با همان بستههای غذا به کاخ دادگستری رفتند و در راهروهای دادگستری متحصن شدند.[6]
±شروع به کار بازار اصفهان
بازار اصفهان امروز باز شد.[7] از چند روز قبل، به دنبال اعتصاب گروهی از بازاریان این شهر، شهربانی اصفهان دست به تنبیه کسبة بازار زد و محدودیتهایی در بازگشایی مغازههای آنان اعمال کرد. از سوی دیگر، جمعی از اعضای اتاق بازرگانی و بازرگانان اصفهان به دفتر استاندار رفتند و خواستار بخشش بازاریان اعتصابی شدند. آنان تلگرافی نیز در همین مورد توسط استاندار اصفهان به شاه فرستادند.[8]
± دستور ساواک به صاحبان صنایع و کارخانهها
رادیو صدای آزاد ایران، امروز در برنامة خود به دستور اخیر ساواک به صاحبان صنایع و کارخانهها پرداخت که طی آن از صاحبان کارخانهها خواسته بود تا سخنرانیهایی را که برای کارگران ایراد میشود، به اطلاع آن سازمان برسانند. به گفتة رادیو صدای آزاد ایران، «سازمان امنیت اخیراً متوجه شده که شمارة اعلامیهها و نشریههایی که علیه شاه منتشر میگردد، زیادتر شده است. به علاوه سازمان امنیت، نمونة خط کلیة کارگران کارخانهها و صنایع کشور و همچنین نمونة خط کارگران چاپخانهها و حروف چاپی آنها را خواسته تا آنها را با اعلامیههای منتشره، تطبیق نماید».[9]
±پایان تجمع دانشجویان در مقابل سفارت ایران در رم
گروهی از دانشجویان ایرانی مقیم ایتالیا که چند روز پیش در اعتراض به بازداشت برخی دانشجویان در ایران، در سفارت ایران در رم تجمع کرده بودند، امروز به اجتماع خود خاتمه دادند. این عده پیش از ترک سفارت، قطعنامهای صادرکرده و در حضور کارمندان سفارت کبرای ایران قرائت کردند.[10]
±تلگراف دانشجویان ایرانی مقیم آلمان غربی به رادیو قاهره
تنی چند از دانشجویان ایرانی مقیم آلمان غربی، تلگرافی به بخش فارسی رادیو قاهره نوشته و در آن اقدامات محمدرضا پهلوی و شیوة او در ادارة امور ایران را به باد انتقادات تند خود گرفتند. متن این تلگراف، امروز در بخش فارسی رادیو قاهره منتشر شد. دانشجویان در ابتدای نامة خود آوردهاند: «پس از کودتای 28 مرداد 1332 در این مدت ده سال، شاه هر کار خلاف قانونی خواسته، کرده و تمام اصول مشروطیت ایران را که به قیمت خون آزادیخواهان دلیر ایران به دست آمده، زیر پا گذاشته و به این وسیله باعث محو آزادی و دموکراسی در ایران شده است. طبق قوانین ایران، شاه، مقام تشریفاتی و غیرمسئولی بیش نیست و حق دخالت در قوة مجریه را ندارد ولی او با کمک و پشتیبانی نیروهای نظامی و کمکهای سیاستهای خارجی، پشت پا به کلیة قوانین زده و اکنون بدون پارلمان، مانند یک دیکتاتور، هر کاری که دلش میخواهد، میکند. اگر یک نظر وسیع به اقدامات شاه بیفکنید، خواهید دانست که او تمام نیروهای آزادیخواه را که ممکن بود سد راهش باشند، از بیخ و بن برانداخته و همان راهی را رفته است که تمام دیکتاتورهای دنیا رفتهاند». در بخشی از این تلگراف، اوضاع اقتصادی ایران «بینهایت خراب و وخیم» خوانده شده و نسبت به تمرکز 56 درصد از بودجة کشور در ارتش و قوای انتظامی، اعتراض شده و آمده است: «مجوز شاه این است که میخواهد کشور را از خطر کمونیسم مصون دارد، لیکن حقیقت این است که نگاهداری چنین ارتش نیرومندی فقط برای سرکوبی ملت و حفظ مقام و موقع شاه و هزار فامیل است». این دانشجویان با انتقاد از اصلاحات ارضی و انقلاب سفید، این قوانین را «نیرنگ و حقهبازی» شاه خوانده و مینویسند: «او [شاه] بدون وجود و اجازة پارلمان و قوة مقننه، طرحی در شش ماده تهیه و با عوامفریبی در معرض افکار و آرای عمومی قرار داده است تا املاک سلطنتی را بین روستاییان تقسیم نماید. در صورتی که همه میدانند که این املاک، همان زمینهایی است که پدرش از مردم به زور سرنیزه گرفته و حالا در برابر واگذاری آنها، بیشتر از قیمت اصلی اراضی بانک کشاورزی از دهقانان پول دریافت میدارد». در این تلگراف، اعتراض و مخالفت اعضای جبهة ملی با انقلاب سفید و دستگیری و زندانی شدن آنان، گزارش شده و در پایان آمده است: «تنها علاج درد ملت ایران آن است که از ظلم این شاه دیکتاتور رهایی یابد».[11]
±جلسة امروز هیئت دولت
اسدالله علم، نخستوزیر که برای تقدیم گزارش مصوبات اخیر کابینه به شاه، روانة شمال کشور شده بود، بعدازظهر امروز به تهران بازگشت تا در جلسة هیئت دولت حضور یابد.[12] در این جلسه که ساعت 5 بعدازظهر در کاخ نخستوزیری تشکیل شد، وزرای کشور و دادگستری، گزارش مسافرتهای خود به مناطق مرکزی و جنوب را ارائه دادند.
نفیسی، شهردار تهران نیز در جلسة امروز هیئت دولت حضور داشت. او طرح احداث دو خیابان بزرگ در پایتخت را به دولت تسلیم کرد. این خیابانها به ورودی اتوبان در دست احداث تهران به کرج منتهی خواهد شد. نقشههای مذکور، مورد تأیید هیئت دولت قرار گرفت و مقرر گردید تأمین اعتبار مالی آن، در اولین جلسة شورای عالی سازمان برنامه بررسی شود.[13]
±سخنان توهینآمیز مدیرکل انتشارات و رادیو نسبت به عالمان دینی
جهانگیر تفضلی، وزیر مشاور و مدیرکل انتشارات و رادیو، صبح امروز در مصاحبهای مطبوعاتی به سؤالات خبرنگاران پاسخ داد. او در پاسخ به سؤالی مبنی بر حذف اذان از رادیو تهران، این اخبار را شایعه دانست و گفت: «قبل از آمدن من، رادیو تهران هرگز اذان ظهر پخش نمیکرد و حالا پخش میکند. قبل از من رادیو شهرستانها هنگام ظهر اذان پخش نمیکردند، [...] دستور دادم که رادیوهای شهرستانهای بزرگ در موقع ظهر به کار بیفتند و هر روز ظهر اذان پخش کنند».[14] او مدعی شد که انتشار این شایعات توسط دشمنان الغای رژیم ارباب و رعیتی و مخالفان پیشرفت و ترقی ملت ایران صورت میگیرد.[15] وزیر مشاور در سخنانی توهینآمیز و بدون پشتوانه به برخی علمای کشور افزود: «کسانی که در سن شصت یا هفتاد سالگی دختران معصوم چهارده ـ پانزده سالة دهقانان و کارگران را به صورت کنیز به نکاح خود در میآورند، شایعه کردند که دولت میخواهد دختران شانزده و هفده ساله را به نظام وظیفه ببرد [و با این کار] خود را در نظر خاص و عام، دروغگویی بزرگ معرفی کردند و همین دکانداران ورشکسته راجع به اذان رادیو هم دروغهای بزرگتری گفتند».[16]
±گمانهزنی دربارة رئیس بعدی دانشگاه تهران
با پایان یافتن دورة ریاست دکتر فرهاد بر دانشگاه تهران، انتخاب رئیس بعدی این دانشگاه هم نقل برخی محافل است. به نوشتة مجلة صبح امروز «در محافل سیاسی گفته میشود که ریاست دکتر منوچهر اقبال [نخستوزیر سابق] قطعی است»[17] و او بیش از هر کس دیگری شایسته احراز این سمت است. این نشریه در انتقاد از عملکرد دکتر فرهاد در دوران ریاستش بر دانشگاه تهران، نوشت: «با پایان یافتن دورة ریاست دکتر فرهاد که در اثر سستی و عدم توجه رئیس دانشگاه باید آن را از بینظمترین و شلوغترین ایام دانشگاه دانست، به تدریج شکایات و نامههایی علیه دکتر فرهاد انتشار مییابد و بعضی از استانداران در نظر دارند اعلام جرمهایی تهیه کرده و نشریاتی دربارة دوران هرجومرج دکتر فرهاد منتشر سازند».[18]
±هدیة کمیسر عالی سازمان ملل در امور پناهندگان به شاه
پرنس صدرالدین، کمیسر عالی سازمان ملل در امور پناهندگان که اخیراً به ایران آمده، امروز عازم شمال کشور شد و با شاه دیدار کرد. او در این ملاقات، یک صفحة موسیقی از آهنگهای مشهور بینالمللی را به محمدرضا پهلوی هدیه داد.[19] این صفحة موسیقی از طرف سازمان ملل و برای کمک مالی به پناهندگان کشورهای مختلف تهیه شده است. هیئت دولت نیز مصوب کرد بابت واردات این صفحة موسیقی به کشور، هیچگونه حقوق گمرکی دریافت نگردد.[20]
±تهیه مقررات جدید دریایی
سازمان بنادر و کشتیرانی، در حال تنظیم مقررات جدید دریایی کشور است. ایران تاکنون به علت نداشتن یک قانون جامع دریایی و کشتیرانی، از عضویت در بسیاری از سازمانهای بینالمللی دریایی محروم بوده است. به نوشتة روزنامة اطلاعات، مقررات جدید دریایی پس از تدوین در سازمان بنادر، تسلیم هیئت دولت خواهد شد.[21]
± تشکیل خطوط هوایی متعدد در ایران
گروهی از کارشناسان هواپیمایی سنتو، در حال مطالعه و تشکیل خطوط هوایی متعدد در ایران هستند. سخنگوی وزارت امور خارجه اعلام کرد که برای تکمیل این طرح، دولت آمریکا در حدود پنج میلیون و دویست هزار دلار و دولت انگلستان، دویست هزار پوند استرلینگ اهدا کردهاند. بر اساس پیشبینیها، پروژة مذکور در اواسط سال 1343 تکمیل و به بهرهبرداری خواهد رسید.[22]
±میزبانی از اعضای هیئت فرهنگی ایران در سفارت شوروی
سفارت شوروی در تهران، امروز میزبان اعضای هیئتی بود که چندی پیش به منظور افتتاح انجمن روابط فرهنگی ایران و شوروی به آن کشور سفر کرده بودند.[23] ریاست آن هیئت بر عهدة سپهبد جهانبانی بود. نیکلای پگوف در این ضیافت، علاوه بر اعضای این هیئت، مهندس شریف امامی، چند تن از معاونین وزارت امور خارجه و برخی از ارباب جراید را نیز دعوت کرده بود.[24]
پینوشتها:
[1]. قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 2: فیضیه، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، ۱۳۷۸، ص 90.
[2]. امام در آیینه اسناد (سیر مبارزات امام خمینی به روایت اسناد شهربانی)، ج اول، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی 1383، ص 62.
[3]. روحانیت و پانزده خرداد، انجمن اسلامی دانشجویان امریکا و کانادا، 1349، ص 33 و 32.
[4]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 14، 21/1/42، ص 3.
[5]. سفری، محمدعلی، قلم و سیاست (از کودتای 28 مرداد تا ترور منصور)، ج 2، تهران، نامک، ۱۳۷۳، ص 538.
[6]. همان.
[7]. قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، همان، ص 92.
[8]. روزنامه مهر ایران، ش 1796، 19/1/42، ص 4.
[9]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 13، 20/1/42، ص 10.
[10]. همان، ش 14، 21/1/42، ص 2.
[11]. همان، ش 13، 20/1/42، ص 13 تا 11.
[12]. روزنامه کیهان، ش 5914، 19/1/42، ص 12.
[13]. روزنامه مهر ایران، ش 1797، 20/1/42، ص 1.
[14]. روزنامه کیهان، ش 5915، 20/1/42، ص 10 و 1.
[15]. روزنامه اطلاعات، ش 11062، 19/1/42، ص 16.
[16]. روزنامه کیهان، ش 5914، 19/1/42، ص 1.
[17]. روزنامه پیغام امروز، ش 905، 19/1/42، ص 8.
[18]. مجله صبح امروز، ش 58، 19/1/42، ص 5.
[19]. روزنامه کیهان، ش 5915، 20/1/42، ص 11.
[20]. همان، ص 1.
[21]. روزنامه اطلاعات، ش 11062، 19/1/42، ص 8.
[22]. روزنامه مهر ایران، ش 1797، 20/1/42، ص 8.
[23]. روزنامه اطلاعات، ش 11064، 21/1/42، ص 16.
[24]. روزنامه کیهان، ش 5915، 20/1/42، ص 12.
