یکشنبه 12 آبان 1342 / 16 جمادى‌الثانی 1383 / 5 نوامبر 1963
6 بازدید
چاپ اعلامیه 15 خرداد آیت‌الله خمینی در پاریس
براساس گزارش مأمور ساواک، متن اعلامیه آیت‌الله خمینی درباره وقایع 15خرداد در پاریس به زبان فرانسه و فارسی چاپ و منتشر گردیده است.[1]
مجلس ختم شهید طیب حاج‌رضایی
به گزارش مأمور ساواک، از ساعت 15، مجلس ختم طیب حاج‌رضایی در مسجد فروتن، واقع در خیابان خراسان مقابل منزل طیب، برقرار شد. در این مجلس عده‌ای در حدود هزار نفر از بارفروشان و کارگران میادین تهران و عده زیادی از اهالی جنوب شهر شرکت داشتند. بر پایه همین گزارش حجت‌الاسلام شیخ عباسعلی اسلامی‌سبزواری روی منبر رفت و با ذکر مصیبت پیرامون صحرای کربلا، برای طیب حاج‌رضایی و حاج اسماعیل رضایی طلب مغفرت کرد.[2]
تعطیلی کلاس‌های درس آیات شریعتمداری، نجفی و گلپایگانی
به گزارش مأمور ساواک، امروز حضرات آیات شریعتمداری، نجفی و گلپایگانی به درس حاضر نشده و علت آن را اعتراض به اعدام طیب و حاج اسماعیل رضایی اعلام کرده‌اند. در ادامه گزارش آمده است بنا به پیشنهاد آیت‌الله شریعتمداری در منزل سیداحمد زنجانی جلسه‌ای تشکیل داده‌اند تا در صورتی که بتوانند دیگران را راضی کنند برای دو نفر اعدامی، مجلس ختمی ترتیب دهند ولی آیت‌الله گلپایگانی به عنوان بیماری از شرکت در جلسه مزبور خودداری کرده است.[3]
جلسه مشاوره روحانیون طراز اول قم
به گزارش مأمور ساواک، ساعت 11:30، روحانیون طراز اول قم در منزل حاج سیداحمد زنجانی جلسه مشاوره تشکیل و تصمیم گرفته‌اند از فردا درس را شروع نمایند. ضمناً مجلس ترحیمی به نام طلاب حوزه علمیه قم فردا شب در یکی از مساجد قم دائر خواهد بود.[4]
گزارش مأمور ساواک از فعالیت‌های یاران طیب
به گزارش مأمور ساواک، بین بارفروشان میدان و طرفداران طیب حاج‌رضایی از روز گذشته که طیب و اسماعیل رضایی اعدام گردیده‌اند شایع شده عده‌ای به قصد انتقام، قرآن امضاء و مهر کرده و در نظر دارند در مراسم هفت و چهلم آنها دست به عملیاتی بزنند.[5]
اقدامات حوزه علمیه قم بعد از خبر اعدام طیب حاج‌رضایی
طبق اسناد ساواک، «حوزه علمیه قم به محض شنیدن خبر اعدام دو نفر [طیب حاج‌رضایی و حاج اسماعیل رضایی] از متهمین پانزده خرداد به فکر اقداماتی افتاد بدین شرح 1- درس را تعطیل نمایند. 2- مجالس ترحیم بگذارند. این دو موضوع را ابتدا از آیت‌الله شریعتمداری کسب تکلیف می‌نمودند، ولی نامبرده صراحتاً جواب نمی‌داد. تا اینکه شب قبل با سیدصادق شریعتمداری برادرش در تهران تماس گرفته و سؤال نمودند که: «وضع مرکز چطور است. مردم تشییع جنازه نمودند یا خیر؟ فردا ما درس را تعطیل کنیم یا نه». او در جواب اظهار داشته که: «مردم در هیجان هستند، تشییع جنازه بسیار خوب بود. شما شخصاً درس را به هیچ‌وجه تعطیل نکنید، اگر همه اقدام کردند، شما هم تابع اکثریت باشید».[6]
دیدار زندانیان سیاسی با محکومین دادگاه طیب حاج‌رضایی
امروز زندانیان سیاسی زندان موقت با محکومین دادگاه طیب دیدار کردند.[7]
تعطیلی بازار در شب هفتم طیب حاج‌رضایی
به گزارش مأمور ساواک، طبق اطلاع قرار است در شب هفت طیب حاج‌رضایی تمام بازار و همچنین کسبه میدان، تعطیل نموده و به سر خاک بروند و احتمال دارد احزاب مختلف به خصوص جبهه ملی نیز از موقعیت استفاده کرده تظاهراتی بنمایند.[8]
دلایل اعدام سریع طیب و اسماعیل رضایی
به گزارش مأمور ساواک، شایع شده است که اعدام سریع طیب و اسماعیل رضایی به خاطر این بوده [است] که دو نفر مذکور تهدید نموده بودند که در اولین فرصت حقایقی از وقایع 28 مرداد را که به‌دست خود آنها انجام گرفته است در اختیار مردم قرار خواهند داد. می‌گویند جرم دو نفر مزبور در وقایع 15 خرداد آن‌قدر نبوده که منجر به اعدام، آن هم با این وضع سریع و عجولانه گردد.[9]
ششمین جلسه دادگاه سران نهضت آزادی
ساعت 3 بعدازظهر، ششمین جلسه علنی دادگاه ویژه شمارۀ یک دادرسی ارتش جهت رسیدگی به پرونده اتهامی مهدی بازرگان و هشت نفر دیگر در پادگان نظامی عشرت‌آباد به ریاست سرتیپ زمانی و به دادرسانی تیمسار سرتیپ فخر مدرس تشکیل شد.[10]
مصاحبه محمدرضا پهلوی با خبرنگار رویتر
محمدرضا پهلوی امروز با خبرنگار رویتر مصاحبه کرد و درباره مناسبات ایران با کشورهای مختلف، چگونگی اجرای سومین برنامه پنج ساله، فرایند اجرای مراحل گوناگون اصلاحات ارضی و مسائل دیگر سخن گفت. او دربارۀ مناسبات ایران با کشورهای دیگر گفت: «هدف نهایی ما آن است که شاهد جهانی باشیم که در آن همه کشورها با یکدیگر همکاری کنند و اگر چنین نشود هم‌زیستی خواهیم کرد. چون برای نیل به هدف‌های خود به صلح احتیاج داریم و ما قبل از آنکه به مرحله‌ای برسیم که در آن خلع سلاح کامل اجرا شود و تمام تسلیحات را شامل شود و تضمینات لازم را دارا باشد بایستی هشیار و نیرومند باشیم. وی در ادامه افزود: ایران باید با حداکثر سرعت ممکن به‌صورت پایگاه نیرومند آزادی و دمکراسی درآید. با اقداماتی که ما به عمل آورده‌ایم ایران واقعاً می‌تواند سرمشقی برای بسیاری کشورهای دیگر باشد. شاه درباره بازدیدهای اخیر پرزیدنت دوگل و پرزیدنت لوبکه از ایران و انعقاد قرارداد تجاری جامع این کشور و جامعه اقتصادی اروپا (بازار مشترک) گفت: اکنون اروپا باید تدریجاً مسئولیت‌های خود را عهده‌دار شود. محمدرضا پهلوی سپس به فرایند اجرای مراحل گوناگون اصلاحات ارضی پرداخت و افزود: «سی سال بعد از این مسلماً لازم خواهد شد که وضع تجمع مردم تغییر داده شود به این معنی که وضع موجود که 75 درصد مردم در دهات و 25 درصد در شهرها زندگی می‌کنند معکوس شود. هدف این است که برای هر خانواده، سطح زندگی آبرومندی که قابل قیاس با پیشرفته‌ترین ممالک اروپایی باشد، ایجاد شود و ممکن است لازم شود که قوانین جدیدی به تصویب رسانده شود که به موجب آن بزرگ‌ترین فرد خانواده وارث زمین شود ولی باید راهی یافت که با آیین اسلام سازگار باشد. شاه این اصلاحات را انقلاب سفید خواند و درباره دخالت خودش در آن گفت: گاهی وقتی انسان حس کند که تنها شخصی است که می‌تواند کاری را انجام دهد هر گاه از انجام آن قصور ورزد به منزله خیانت است».[11]
ملاقات برخی از استادان و دانشجویان ایتالیا با شاه
ظهر امروز بیست نفر از استادان و دانشجویان دانشگاه‌های ایتالیا که به دعوت دانشگاه ملی به ایران آمده‌اند همراه سفیرکبیر دولت ایتالیا در ایران و رئیس دانشگاه ملی با شاه دیدار کردند.[12]
بازدید اشرف پهلوی از نقاط سیل‌زده بابل
اشرف پهلوی که برای بررسی وضع سیل‌زده‌ها به شمال رفته است ساعت 2 بعدازظهر از نقاط سیل‌زده بابل و چادرهای سیل‌زدگان بازدید کرد و ضمن دلجویی از آنان وعده داد که برای احداث خانه جهت سیل‌زدگان قبل از فرا رسیدن فصل زمستان اقدام لازم را به عمل آورد.[13]
انتصاب مدیر عامل جدید شرکت نفت
ساعت 11 امشب، دکتر منوچهر اقبال نخست‌وزیر اسبق و سفیر ایران در یونسکو که به دستور شاه برای تصدی پست ریاست هیئت مدیره و مدیریت عامل شرکت نفت در نظر گرفته شده است با هواپیما وارد تهران شد. انتظام، مدیر عامل سابق شرکت نفت و رؤسای عالی‌رتبه شرکت نفت و سپهبد نصیری رئیس شهربانی کل کشور و تعداد زیادی از استادان دانشگاه و دوستان و وزرای کابینه دکتر اقبال برای استقبال از وی به فرودگاه مهرآباد آمده بودند.[14]
مسائل مطرح شده در جلسه شورای عالی برنامه
جلسه شورای عالی برنامه به ریاست اسدالله علم نخست‌وزیر تشکیل شد و در این جلسه این مسائل مطرح گردید:
1ـ موضوع تشکیل کمیته مشورتی صنایع و معادن هیئت عالی برنامه مطرح شد و مورد شور قرار گرفت. 2- موضوع خانه‌سازی در اطراف کارخانه کود شیمیایی شیراز بررسی گردید.3- برای استخراج معادن سرب تملک و طلای ناحیه موته تأمین اعتبار گردید. 4- موضوع اعتبارات آماری سال جاری مطرح گردید و مورد تجدیدنظر قرار گرفت. 5- قرارداد با مهندسین مشاور جهت مطالعه آب‌های زیرزمینی مناطق کرمان، کاشان، یزد و جلگه شمال، شمال شرقی دریاچه رضاییه و دامغان و اردبیل مورد تصویب قرار گرفت.[15]
طولانی‌ترین جلسه خصوصی مجلس
در جلسه خصوصی امروز مجلس شورای ملی تا آنجا که مقدور و میسر بود از طرف رئیس مجلس شورای ملی نمایندگان به وظایف پارلمانی آشنا شدند. این جلسه از طولانی‌ترین جلسات خصوصی بود و خیلی از مسائل مورد طرح و گفت‌وگو قرار گرفت و از جمله مسائل مطروحه مربوط به طرز کار نمایندگان تازه‌کار مجلس بود؛ یعنی به آنها یادآوری شد در جلسات علنی مجلس چگونه رفتار کنند و نحوۀ رفت و آمد، شیوۀ برخورد با دیگران و رعایت نظم در مجلس به آنها آموزش داده شد و تأکید بر مطالعه آیین نامه داخلی مجلس صورت گرفت.[16]
تشکیل «فراکسیون مستقل» نمایندگان منفرد مجلس
ساعت 9 صبح، نمایندگان منفرد مجلس شورای ملی در تالار جلسه خصوصی مجلس تشکیل جلسه دادند. دکتر الموتی یکی از نمایندگان شرکت‌کننده در این جلسه به خبرنگار کیهان اظهار داشت: شصت نفر از نمایندگان منفرد مجلس شورای ملی در جلسه امروز خود تشکیل فراکسیونی به نام «فراکسیون مستقل» را اعلام کردند. در این جلسه آقایان نیری، پاینده، سرتیپ‌پور، رامبد، حاذقی، وصفی‌پور و دکتر جعفری برای تنظیم اساسنامه «فراکسیون مستقل» تعیین شدند. فراکسیون مستقل در اصول کلی طرفدار سرسخت منشور انقلابی ششم بهمن است و در امور پارلمانی همکاری جمعی خواهد داشت.[17]
برخورد نمایندگان فراکسیون عضو گروه مترقی و منفردین
به نوشته روزنامه مرد مبارز، برای اولین بار برخوردی بین نمایندگان عضو فراکسیون گروه مترقی و منفردین که تشکیل اقلیتی را در مجلس شورای ملی داده‌اند صورت گرفت. به نوشته این روزنامه، در این جلسه کیهان یغمائی، نماینده مشهد در نطق قبل از دستور خود به شدت لیدرفراکسیون اکثریت «مترقی» را مورد حمله قرار داد و از اینکه این فراکسیون نام ششم بهمن را که در نهضت مزبور عموم ملت ایران شرکت و سهیم و شریک بوده‌اند برای خود انتخاب کرده است ابراز نارضایتی نمود. نماینده منفردین که تشکیل فراکسیون مستقل را داده‌اند در سخنان خود گفت این نام از طرف منفردین پیشنهاد شد ولی آقای منصور گفتند نام نهضت مقدس مملکت صلاح نیست روی فراکسیون و دسته‌ای گذارده شود ولی بعد از دو هفته ایشان نام ششم بهمن را برای خود انتخاب کرد. احتمال می‌رود در هفته آینده برخوردهای این دو فراکسیون خیلی شدید شود.[18]
تکذیب شایعه مذاکرات چین با مقامات وزارت اقتصاد
وزارت اقتصاد اطلاع داد که شایعات مربوط به ورود یک هیئت بازرگانی از چین کمونیست و انجام مذاکرات با مقامات وزارت اقتصاد صحیح نیست.[19]
آخرین گزارش پیرامون مذاکرات نفت از نیویورک
بر اساس آخرین گزارش پیرامون مذاکرات نفت از نیویورک، مقصود از ناتمام گذاشتن مذاکرات لندن و شروع مذاکره با فواد روحانی نماینده ایران و دبیر کل اوپک این بود که کمپانی‌های تشکیل دهنده کنسرسیوم نفت که همگی از کمپانی‌های بزرگ نفتی جهان هستند در برابر فواد روحانی جبهه واحدی اتخاذ کنند و به او نشان دهند که در برابر او، اوپک متفق‌الرأی است. با وجود این معلوم نیست که نظر کمپانی در زمینه بالا بردن منافع کشورهای صاحب نفت از درآمد نفت، مورد قبول روحانی قرار گیرد. مذاکرات نفت لندن که قرار بود فردا از سر گرفته شود به علت گفت‌وگوهای نیویورک یک هفته به تعویق افتاده از روز دوشنبه هفته آینده شروع خواهد شد.[20]
امضاء قرارداد وام پانزده میلیون دلاری لهستان به ایران
صبح امروز قرارداد وام 15 میلیون دلاری دولت لهستان بین نمایندگان ایران و لهستان امضاء شد. این وام به صورت اعتبار و قابل افزایش تا چهل میلیون دلار و به‌منظور خرید ماشین‌آلات کارخانة قندسازی و تهیه الکل به ایران پرداخت می‌گردد. بهرة وام 5/2 درصد و طی ده سال مستهلک خواهد شد.[21]
اعلام آمادگی چکسلواکی برای دادن وام به ایران
دولت چکسلواکی آمادگی خود را برای دادن یک اعتبار 30 میلیون دلاری به ایران اعلام کرده است. در ضمن پیش‌بینی می‌شود که دولت چکسلواکی قبول کند در مقابل وام پرداختی، جنس از ایران خریداری کند.[22]
پی‌نوشتها:
[1]- قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 8، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزرات اطلاعات، 1387، ص382.
[2]- کرمی‌پور، حمید، جامعه تعلیمات اسلامی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1380، ص223؛ آزادمرد؛ شهید طیب حاج رضایی به‌روایت اسناد ساواک، تهران، مرکز بررسى اسناد تاریخى وزارت اطلاعات، 1378، ص193.
[3]- مدرسه فیضیه به روایت اسناد ساواک، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1380، ص119؛ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 4: دوران حصر، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1380، ص 191.
[4]- مدرسه فیضیه به روایت اسناد ساواک، همان، ص 121.
[5]- قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 8، همان، ص 383.
[6]- منصوری، جواد، تاریخ قیام 15 خرداد به روایت اسناد، ج 1، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1377، ص585.
[7]- یزدی، ابراهیم، مقاومت در زندان، تهران، قلم، 1378، ص248.
[8]- قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 4، دوران حصر، همان، ص195.
[9]- روح‌بخش، رحیم، نقش بازار در قیام 15 خرداد، تهران، انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی،1381، ص 336.
[10]- روزنامه اطلاعات، ش 11235، 13/8/1342، ص13؛ بازرگان، مهدی، یادداشت‌های روزانه، تهران، قلم، 1376، ص165.
[11]- روزنامه کیهان، ش 6086، 12/8/1342، ص 1
[12]- روزنامه اطلاعات، 11233، 11/8/1342، ص 16.
[13]- روزنامه کیهان، ش 6087، 13/8/1342، ص 12.
[14]- همان، ش 6098، 13/8/1342، ص1؛ روزنامه پیغام امروز، ش1074، 13/8/1342، ص1؛ روزنامه اطلاعات، ش 11235، 13/8/1342، ص1.
[15]- روزنامه اطلاعات، ش 11233، 11/8/1342، ص16.
[16]- روزنامه کیهان، ش 6097، 25/8/1342، ص3.
[17]- همان، ش 6086، 12/8/1342،ص12؛ روزنامه مهر ایران، ش 1959، 13/8/1342، ص1.
[18]- روزنامه مرد مبارز، ش789، 18/8/1342، ص4.
[19]- روزنامه کیهان، ش 6086، 12/8/1342، ص12؛ روزنامه اطلاعات، 11234، 12/8/1342، ص 13.
[20]- روزنامه بورس، ش 546، 13/8/1342، ص1.
[21]- همان، ش 545، 12/8/1342، ص1؛ روزنامه کیهان، ش6085، 11/8/1342، ص9؛ روزنامه پست تهران، ش 3039، 18/8/1342، ص5.
[22]- همان.
