جمعه 5 بهمن 1341 28 شعبان 1382 25 ژانویه 1963
10 بازدید
□ دیدار وزیر مشاور ایران در بغداد با آیتالله حکیم
آیتالله سیدمحسن حکیم، از مراجع تقلید و علمای بزرگ که در عراق اقامت دارد، در دیداری که امروز مشایخی را (وزیر مشاور ایران در بغداد) _ برای استماع نظریات خود به حضور پذیرفته بود_ بر اشتباهات و خطاهای مسئولان و اولیای امور ایران تأکید نمود. ایشان در آغاز این دیدار، شرح مفصلی از اشتباهات مسئولان ایرانی را (که در این روزها مرتکب میشوند) بیان و تصریح کرد که این خطاها سبب انزجار و تنفر ملت و تشنج عمومی کشور خواهد شد. آیتالله حکیم با اشاره به سخنان دیروز محمدرضا پهلوی در قم ادامه داد: «در نطقهای آقایان مسئولین، جز دشنام، ناسزا و تعرض به مقام کلیه اشخاصی که دلسوزی مینمایند و میخواهند اشتباهات مسئولین را به گوششان برسانند و ملت مسلمان و مملکت را از سقوط قطعی جلوگیری نمایند، چیز دیگری به دست نمیآید».
وی زورگویی حکومت را عامل اصلی تنفر ملت از دولت و موجب تشنج عمومی دانست و با ابراز شگفتی افزود: «عجب در اینجاست که آقایان مسئولین نمیدانند و نمیخواهند بدانند که تشنج ملت برای حفظ مملکت و جلوگیری از سقوط قطعی آن است. لذا باید این اشتباه را به اجرای این سه امر فوری تدارک نمود:1ـ الغای مواد مخالف شرع انور از تصویبنامه لوایح اصلاحی ششگانه؛ 2ـ اعتذار از آقایان روحانیون که به ساحت قدس آنان بیجهت جسارت شده است؛ 3ـ باید شخص شاه، ضمن نطقی، اهمیت مقام مقدس روحانیت را بیان نمایند و لزوم احترام به آنان را به ملت توصیه کنند. زیرا این موضوع برای دوست و دشمن، و برای اولیای امور و مسئولین روشن است که مقام روحانیت در مملکت چه وظیفة خطیری عهدهدار بوده است و قرنها مملکت و ملت مسلمان را از خطر لطمهها نگاهداری کرده و از کوران حوادث نجات دادهاند».
آیتالله حکیم در پایان این دیدار از مشایخی خواست که به نجف اشرف هم برود و پس از کسب نظر مبارک دیگر علمای مقیم آن شهر، نظریات آنان را به مقامات مافوق خود در تهران انتقال بدهد.[i]
□ اعتصاب در بازار مشهد
نمایندة آیتالله شریعتمداری صبح امروز به مشهد رسید و نامة ایشان را به آقای بختیاری تحویل داد. آقای بختیاری آیات عظام قمی و میلانی را نیز از محتویات نامه آگاه ساخت. این آیات عظام بعد از وقوف به درخواست آیتالله شریعتمداری مبنی بر اینکه امروز در مشهد اعتصاب اعلام شود، مشغول تهیة مقدمات کار شدند و از امروز، مشهد نیز در مخالفت با رفراندوم در حال اعتصاب درآمد. بیشتر مغازهداران و اصناف، بازارها و دکانهای خود را بستند.[ii] همچنین گفته میشود که آیتالله میلانی شرکت در رفراندوم را تحریم کرده است.[iii]
□ دو فرمان محمدرضا پهلوی
محمدرضا پهلوی امروز دو فرمان صادر کرد. دو فرمان وی که در آستانة برگزاری رفراندوم، بیشتر بهمنظور جلب حمایت طبقات مختلف اجتماع برای شرکت در رفراندوم صادر شده است، نشان از آن دارد که شاه در اجرای قانون اصلاحات ارضی جدی است و سعی میکند که در این راه پیشگام باشد. این دو فرمان از طریق روزنامهها منتشر شد و رادیو هم متن آنها را پخش کرد.
فرمان نخست دربارة جنگلها و مراتع سراسر کشور است که بر پایة آن شاه کلیة جنگلهای ملکی خود را در تمام مناطق ایران بهصورت رایگان به دولت واگذار کرد.
دومین فرمان، محمدرضا پهلوی 500 رقبه از آخرین قسمت املاک سلطنتی را دربر میگیرد؛ که تاکنون از نظر حقوقی تقسیم آن میان کشاورزان امکانپذیر نبود و قرار بود که بانک عمران آن را تقسیم کند. بنابراین کار تقسیم این املاک میان کشاورزان از طرف بنیاد پهلوی در اختیار سازمان اصلاحات ارضی قرار گرفته است.
شاه هنوز به املاک اختصاصی برادران و خواهران و مادرش دست نزده است و آنان همچنان زمینهای شخصی بسیاری را در اختیار دارند که مشمول قانون اصلاحات ارضی نشده است.[iv]
□ دستگیری یدالله سحابی
از زمان انتشار بیانیه نهضت آزادی ایران در مخالفت با رفراندوم (که سه روز از انتشار آن میگذرد) یدالله سحابی، از سران و فعالان بنام این نهضت که توانسته خود را مخفی نگه دارد و از دسترس مأموران دولتی درامان بماند، امروز خود را به مأموران انتظامی معرفی نمود و به دیگر همقطارانش که در این چند روز دستگیر و توقیف شدهاند، پیوست.[v] در چند روز گذشته، که گروههای متعددی همانند جبهة ملی و نهضت آزادی، دربارة ماهیت رفراندوم روز شنبه اعلامیه و بیانیه انتشار دادهاند و مخالفت با لوایح ششگانه را علنی کردهاند، بسیاری از مخالفان دستگیر و بیشترشان در زندان قزلقلعة تهران زندانی شدهاند. در میان دستگیرشدگان، در حدود 100 دانشجو به چشم میآید که بیشتر آنان وابسته به جبهه ملی هستند.
□ کنترل امنیتی منزل تعدادی از علما
امروز و امشب، منزل آیتالله حاجآقا روحالله خمینی و منازل چند تن دیگر از علما و مراجع عظام در قم _که در چند روز گذشته با اجرای رفراندوم مخالفت و بسیاری از ایشان شرکت در رفراندوم را تحریم کردهاند_ تحت کنترل و محافظت قرار دارد. مأموران انتظامی قم، ورود و خروج افراد به منازل آیات عظام را زیر نظر گرفتهاند.[vi]
□ سخنرانی وزیر کشاورزی
در ساعت 11، گروه چشمگیری از کشاورزان و کارگران در استادیوم امجدیه گرد هم آمدند و در پشتیبانی از اجرای رفراندوم و لوایح ششگانه شاه، تجمع کردند و شعار دادند. گفته شده است بیشتر کشاورزان حاضر در این اجتماع را دولت از روستاها و شهرهای اطراف به تهران آورده است تا با نمایش حضور خود، مخالفان را مرعوب سازند.
در این گردهمایی، ابتدا چند تن از نمایندگان دهقانان و کارگران، سخنان کوتاهی بیان کردند. سپس، حسن ارسنجانی (وزیر کشاورزی که اجرای برنامة اصلاحات ارضی را عهدهدار است و در این باره مسئولیت اصلی دارد) در جایگاه ویژه قرار گرفت و رو به جمعیت حاضر سخنرانی نمود. او از همان لحظه آغازین، جنبة اصلی سخنان تُندش را متوجه مخالفان اصلاحات ارضی ساخت و به افراد و گروههایی که در طی این دو هفته در مخالفت با لوایح اعلامشده دست به اقداماتی زدهاند، یورش برد.
ارسنجانی، اگرچه امروز سخنرانی طولانی انجام داد، اساس سخنانش را بر دو محور استوار ساخت که وی آن دو را مخالف اصلی اصلاحات ارضی میدانست. به گفته او دسته نخست ملاکینی هستند که با داشتن املاک وسیع و مال و ثروت هنگفت، افراد شرور را به روستاها میفرستند تا شبها درختها را قطع کنند؛ آنان به این وسیله میکوشند در مقابل رفراندوم و اجرای برنامه اصلاحات ارضی بایستند. دسته دوم را کسانی دانست که فقط لباس روحانی بر تن کردهاند و با تقلب از مقام روحانی بودن سوءاستفاده میکنند و مردم و کشاورزان و دهقانان را در مخالفت با برنامههای شاه تهییج و تحریک مینمایند.
وزیر کشاورزی در ادامه رو به دهقانان و کارگران گفت که «فردا در تمام دهات ایران، وظیفة هر زن و مردی است که به تقاضای پادشاه جوان رأی دهند». وی در همین سخنرانی اعلام کرد که در دهات صندوقهای جداگانهای قرار خواهد گرفت تا زنان هم رأی خود را بدان بیندازند. این اجتماع با پایان سخنرانی ارسنجانی در ساعت 14 خاتمه یافت.[vii]
□ پاسخ وزیر کشاورزی به اعلامیه آیتالله شریعتمداری
از مسئولانی که امشب در تلویزیون حاضر شد، حسن ارسنجانی بود که با چند تن از مالکان و خرده مالکان (که به ظاهر گزینشی بودند) درباره اصلاحات ارضی به گفتوگو نشستند. از جمله موضوعاتی که در گفتوگوی آنان مطرح شده، اعتراض عبدالحسین خسی (از خردهمالکان علیآباد شهر ری) بود که خطاب به ارسنجانی یادآور شد در برنامه اصلاحات ارضی، دولت به خردهمالکان توجهی ننموده است. با این برنامه، آنان را بیکار میکند یا باعث میشود که آنها به تهران بیایند. او از شرکتهای تعاونی هم انتقاد کرد و ضمن اشاره به ضعف مدیریت دولت در این بخش، گفت که شرکتهای تعاونی به درستی اداره نمیشوند. در بسیاری از دهات، ملک میان آنانی تقسیم شده که تمام ملکشان را فروختند و به تهران آمدند. چون قدر این کار را نمیدانستند. ارسنجانی در پاسخ به اعتراض و انتقادات، به سابقه اصلاحات ارضی در فرانسه و اجرای آن پس از انقلاب کبیر اشاره نمود. آنگاه بدون توجه به مطالب مطرح شده، به موضوعاتی پرداخت که بیشتر به طفره رفتن از پاسخ صحیح و منطقی شباهت داشت. وی در بخش دیگری از سخنانش که چندان ربطی به موضوع گفتوگو نداشت، یکباره موضوع اعلامیه منتشر شدة آیتالله شریعتمداری را پیش کشید و ضمن نشان دادن آن، استدلال آیتالله را در آن اعلامیه که اجرای رفراندوم را خطرناک و سخنان وزیر کشاورزی را دلیل اصلی تغییر قانون اساسی کشور دانسته است، غیرمنطقی و نادرست خواند و تأکید کرد که چنین هدفی در اجرای رفراندوم مطرح نیست.[viii]
□ اجازه شرکت زنان در رفراندوم
مطابق اعلام خبر حسن ارسنجانی که پیش از ظهر امروز در استادیوم (ورزشگاه) امجدیه تهران در میان کشاورزان و کارگران سخنرانی میکرد، زنان هم در رفراندوم فردا شرکت خواهند کرد. او گفت که زنان ایرانی که بیش از 18 سال داشته باشند، فردا میتوانند بر سر صندوقهای رأی که جداگانه در حوزهها نصب خواهد شد، حاضر شوند و آراء خود را بدان بریزند. البته وی یادآور شد که هنوز معلوم نیست آراء آنان در شمارش کلی آراء به حساب میآید یا نه؛ آراء زنان بیشتر برای تعیین میزان آراء آنان شمرده خواهد شد و هنوز منبعی خبر نداده است که رأی منفی و مثبت زنان در رفراندوم تأثیری خواهد داشت یا خیر. در روستاها هم وضع به همین صورت است و زنان میتوانند آراء خود را در صندوقهای جداگانه بریزند.[ix]
□ جلسه دانشجویان ایرانی مقیم انگلستان
انجمن دانشجویان ایرانی در انگلستان در ساعت 7:30 صبح، جلسهای در لندن برگزار کرد. در این جلسه علاوه بر اعضای انجمن و دانشجویان مقیم انگلستان، عدهای از اعضای سفارت ایران در آن کشور و چند تن از ایرانیان سرشناس که در انگلستان ساکن هستند، نیز شرکت داشتند. ریاست جلسه را [حمید] عنایت برعهده داشت. در پاسخ به سؤال یکی از حاضران دربارة رفراندوم، دکتر مصدق اظهار کرد: «در رفراندوم مصدق، دولت رفراندوم نمود و این مرتبه شاه (شاه مقامی است غیرمسئول). در آن موقع، راجع به یک موضوع (انحلال مجلس) بود و این مرتبه دربارة شش ماده است». در این هنگام تعداد سخنرانان افزایش یافت که تصمیم بر این شد که به نوبت سخن بگویند. ذاکری، از افراد وابسته به حزب منحلة توده، نخستین سخنران این قسمت بود. وی با عبارات موهن دربارة اقدامات محمدرضا پهلوی، که با کف زدن تعداد زیادی از حاضران همراه شد، گفت: «ما باید خیلی خوشحال باشیم که این حکومت به دست خود وسایل برچیده شدن و نابودی خود را فراهم کرده است». پس از او محمدعلی (همایون) کاتوزیان به سخنرانی پرداخت و یادآور شد که «حمله دهقانان به دانشگاه سابقه تاریخی دارد. شعبان بیمخ با افراد خود در لباس دهقانان به دانشجویان و دانشگاه تهران حمله بردهاند». سخنان او را حمید عنایت پی گرفت و گفت: «داد و فریاد فایدهای ندارد. من اطمینان میدهم که شاه با این کار خود حداقل هشت سال حکومتش را تثبیت کرد و ما اینجا یک حرف میزنیم و دل خود را خوشحال میکنیم. برنامة اصول ششگانه، برنامه خوبی است، ولی بد اجرا میشود و عوامفریبی است. عدهای هم گول میخورند و شاه در این میانه استفاده میکند». روز شنبه، همزمان با برگزاری رفراندوم در ایران، عدهای از ایرانیان مقیم فرانسه و آلمان تظاهراتی به راه خواهند انداخت.[x]
پینوشتها:
[i]. قیام پانزده خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 1، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص 483 و 484.
[ii]. فصلنامه یاد، ش 14، بهار 1368، ص 62.
[iii]. آیتالله العظمی سیدمحمدهادی میلانی به روایت اسناد ساواک، ج 1، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1380، ص 75.
[iv]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 625، 20 بهمن 1341، ص 65 و67.
[v]. ترکمان، محمد، یادنامه دکتر یدالله سحابی، تهران، قلم، 1377، ص 406.
[vi]. نشریه بینالمللی مطالعات خاورمیانه، ش 35، 1980 م، ص 501 و 524.
[vii]. روزنامه اطلاعات، ش 11008، 6 بهمن 1341، ص 1و 15؛ روزنامه پست تهران، ش 2832، 6 بهمن 1341، ص 1 و 2.
[viii]. روزنامه کیهان، ش 5860، 6 بهمن 1341، ص 9 و 11.
[ix]. روزنامه اطلاعات، ش 11008، 6 بهمن 1341، ص 1 و 15؛ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 253، 6 بهمن 1341، ص 34.
[x]. جلال آل احمد به روایت به روایت اسناد ساواک، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1388، ص 22 و 24.
