دوشنبه 27 اسفند 1341 21 شوال 1382 18 مارس 1963
11 بازدید
□ گزارش ساواک دربارة فعالیت پانزده روزة روحانیون
ساواک دربارة «فعالیت روحانیون در پانزده روزة اخیر» گزارش ویژهای تهیه کرد که از جهات مختلف حائز اهمیت است. این گزارش در مقدمه، به سابقة مخالفتها و مبارزات روحانیون اشاره کرده و شروع مخالفت علنی روحانیون را با دولت از وقتی دانسته است که موضوع حق رأی بانوان در انتخابات انجمنهای ایالتی و ولایتی به وسیلة دولت علم مطرح شده است.
هرچند با لغو آن لایحه، مخالفتها هم کاسته شد؛ با اعلام شرکت زنان در انتخابات که در کنفرانس اقتصاد (هجدهم اسفند ماه جاری) از جانب شاه مطرح شد، مخالفت محافل روحانی بار دیگر شدت پیدا کرد و تحریکاتشان به شکل تازهتری درآمد. ساواک در گزارش خود در توضیح این نوع از فعالیتهای روحانیون نوشته است: «بدینمعنی که قبل از جریانات اخیر روحانیون، کمتر ممکن بود که علیه مقام سلطنت علناً به بدگویی بپردازند. ولی اخیراً در اکثر محافل روحانیون مخالف، از مقامات عالی کشور انتقاد میشود و در اعلامیههایی که به دست ایادی آنان منتشر میشود نیز به مقامات عالی توهین میگردد».
ساواک دربارة چگونگی مخالفت روحانیون با دولت یادآور شده است که آنان به طور کلی با هرگونه تحولات انقلابی، به ویژه قانون تقسیم اراضی شدیداً مخالف بودهاند و موضوع بانوان را در حقیقت به منظور جلوگیری از اجرای آن بهانه قرار داده و در این کار، تحریک مالکین بزرگ و عوامل مخالف دیگر هم مؤثر افتاده است. از جمله مواردی که در گزارش حاضر جزو اقدامات روحانیون در پانزده روزة اخیر یاد شده، عزیمت عدهای از کشاورزان قزوین برای زیارت به قم و سؤالات آنان از روحانیون دربارة اجرای اصلاحات ارضی و اقدامات اخیر دولت بوده است که روحانیون در پاسخ به ایشان گفتهاند «این کار برخلاف اسلام و قرآن است». همچنین به تصمیم بعضی از روحانیون اشاره شده است که میخواهند به وسیلهای، مردم را آماده سازند و حکم جهاد صادر کنند. بعضی هم «در نظر دارند به اقدامات حادی از جمله تعطیل کردن بازار، پخش اعلامیه، دعوت روحانیون به ترک ایران، مهاجرت به نجف اشرف و تعطیل [کردن] مجدد مساجد دست بزنند».
نامة آیتالله میلانی به بعضی از روزنامهنگاران خراسان که ساواک در این گزارش، از آن با عنوان «نامة توهینآمیز» یاد کرده است، یکی دیگر از اقدامات روحانیون است که در گزارش ساواک آمده است و دربارة آن توضیح داده شده است که ایشان با نوشتن این نامه، روزنامهها را مخاطب قرار دادهاند که «چرا در مورد آزادی حق نسوان از طرف آن روزنامهها، تبلیغاتی به عمل میآید»؟ همچنین در گزارش ساواک به اعلامیهای بدون امضا اشاره شده است که روحانیون مشهد، صادر و از اقدامات مقامات عالی کشور شدیداً انتقاد کردهاند. گزارش ویژة ساواک، از تماس آیتالله کمالوند با آیتالله بهبهانی هم یاد کرده و آورده است که وی (آیتالله کمالوند) دربارة نحوة عمل روحانیت در قبال جریانات اخیر، کسب دستور کرده است. آیتالله بهبهانی هم متذکر شدهاند که «بایستی افکار مردم را علیه اقدامات دولت تحریک نمود».
مأمور ساواک در این گزارش از شیراز هم خبر داده است که روحانیون و مردم آنجا، با پخش اعلامیههایی قصد دارند در ایام عید نوروز به جای تبریک، به هم تسلیت بگویند و مراسم عید برگزار نکنند.
همچنین روحانیون شایعه میکنند که پایههای حکومت، متزلزل و وحدت علما بیشتر شده و لازم است که حکم جهاد صادر شود. با این کارها، افکار مردم تحریک میشود. مأمور مزبور از جملة این شایعات، به اعلامیة آیتالله خمینی اشاره کرده که در آن آیتالله از مردم دعوت کرده است تا در روز دوم فروردین سال جدید، (مصادف با وفات امام جعفر صادق(ع)) در قم اجتماع کنند و به سخنان ایشان دربارة اقدامات دولت و عملکرد مقامات عالیرتبة کشور، گوش دهند. در بخش دیگری از این گزارش، مفصل به تلاشهای عدهای اشاره شده است تا مانع روحانیونی شوند که امسال میخواهند برای سلام عید نوروز به دربار پهلوی بروند. در این موضوع، که میتوان از آن به عنوان یکی از موارد مهم گزارش حاضر یاد نمود، آمده است: «اخیراً بهوسیلة پست شهری، نامههای بدون امضا به منزل روحانیونی که معمولاً برای سلام عید به دربار شاهنشاهی دعوت میشوند، فرستاده شده است و طی آن با جملات موهنی، روحانیون را از شرکت در سلام عید برحذر داشتهاند». در این باره اضافه شده است که «ساواک برای شناخت صاحبخط این نامه، مشغول بررسی است».[i]
□ جلوگیری از توزیع اعلامیههای آیتالله شریعتمداری
ساواک به مأموران خود در قم دستور داد که «ضمن ارسال متن اعلامیة آیتالله شریعتمداری [به مرکز]، به نحو مقتضی از چاپ و تکثیر آن جلوگیری کند و به منظور خنثیسازی آثار این نوع فعالیتهای علما، اقدامات لازم را معمول دارد و نتیجه به مرکز اعلام شود».[ii]
□ ادامة پخش اعلامیة علما در تهران
اعلامیههای علما و روحانیون که از چند روز قبل با عنوانهای متعدد دربارة عزاداری در ایام عید نوروز سال جدید صادر شده است، در نقاط مختلف و شهرها توزیع میشود. مأموران ساواک گزارش دادند که امروز تعدادی از این اعلامیهها بین اکثر مغازهداران، در خیابان خواجه نظامالملک تهران توزیع شده است و اهالی محل نیز به این اعلامیهها دست پیدا کردهاند.[iii] این در حالی است که شهربانی قم گزارش داد که چون امکان چاپ و نشر اعلامیة آیتالله خمینی در آن شهر وجود ندارد، احتمال دارد که این اعلامیه در تهران چاپ شده باشد.[iv]
□ دعوت آیات عظام خمینی و شریعتمداری از دستهجات سینهزنی
آیات عظام شریعتمداری و خمینی، گروهی از هیئتهای سینهزنی را از زنجان، تهران و سایر شهرها دعوت کردند که در روزهای عید نوروز (به ویژه دوم فروردین که مصادف با شهادت امام جعفر صادق(ع) است)، به قم بیایند و عزاداری کنند. ساواک ضمن گزارش این خبر، اقدامات دستهجات سینهزنی عزادار را نوعی تظاهرات خوانده و در ادامه، دستور داده است که «از عزیمت دستهجات به قم جلوگیری به عمل آید».[v]
□ اعلامیة آیتالله خمینی بر دیوار دانشکدهها
اعلامیة آیتالله خمینی مبنی بر مخالفت ایشان با قانون تساوی حقوق زن و مرد، به دیوار دانشکدههای علوم و حقوق و پزشکی (در دانشگاه تهران) نصب شده است.[vi]
□ اطلاعیة وزارت دربار
وزارت دربار شاهنشاهی اعلام نمود که مراسم سلام عید نوروز سال 1342 ش از ساعت 15 روز پنجشنبه (اول فروردین) با حضور شاه در کاخ گلستان برگزار خواهد شد.
به همین مناسبت از طرف وزارت کشور به کلیة استانداران و فرمانداران اطلاع داده شده است که مراسم سلام عید سال نو را در همان ساعت اعلام شده در استانها و شهرستانهای تحت مأموریت خود، برگزار کنند.[vii] قرار است در همان روز، کاروان شادی از برابر کاخ سلطنتی عبور کند. همچنین مراسم جشن چهارشنبهسوری هم در کاخ اختصاصی برگزار و مشعلهایی به دست شاهزادگان روشن میشود.[viii] برگزاری جشن چهارشنبهسوری با حضور غلامرضا پهلوی (رئیس کمیتة ملی المپیک) در استادیوم امجدیه و با شرکت ورزشکاران، از دیگر برنامههای اعلام شده برای روزهای پایان سال جاری است.[ix]
□ پرداخت شهریة طلاب از سوی آیتالله خمینی
به گزارش شهربانی قم، وجوهی را اهالی تهران و وابستگان جبهة ملی برای آیتالله خمینی میفرستند و ایشان این وجوه را به عنوان شهریه به طلاب پرداخت میکند. این گزارش در ادامه، ضمن اشاره به اینکه آیتالله خمینی پیش از این شهریه نمیداده است، افزود که ایشان با این کار، طرفداران و طلاب بیشتری را به خود جلب میکند.[x]
□ پرچم سیاه بر در منازل علما
خبرهای رسیده از قم حاکی از آن است که آیات عظام خمینی و شریعتمداری قصد آن دارند روز عید نوروز جلوی در منازل خود، پرچم سیاه نصب کنند.[xi]
□ پرداخت وام به خردهمالکان فارس
خبرنگار کیهان از شیراز گزارش داد که هیئتی به ریاست حسن زاهدی (رئیس بانک اعتبارات کشاورزی و عمران روستایی) و عباس سالور (رئیس سازمان اصلاحات ارضی کشور) به شیراز رفتند و در جلسهای که با حضور استاندار فارس (ورهرام) و عدهای از مالکان و خردهمالکان تشکیل شد، موافقت کردند که وصول مطالبات بانک از مالکان سابق، به مدت یک سال به تأخیر بیفتد. همچنین آنان تصمیم گرفتند که از این پس، به هر یک از خردهمالکان، بدون توجه به سایر حسابهای آنان در بانک اعتبارات، ده هزار تومان وام داده شود.[xii]
□ احتمال تشکیل انجمنهای ایالتی و ولایتی
اسدالله علم عصر امروز در جنوب غربی تهران، دبستان نوبنیاد دخترانه را افتتاح کرد و سپس به سخنرانی پرداخت. او در بخشی از سخنانش، غیرمستقیم به شرکت زنان در انتخابات آیندة کشور، اشاره و ابراز امیدواری کرد که مردم ایران نشان دادند طی سالهای آینده، در همة شئون اجتماعی خود مستقیماً و رأساً مداخله خواهند کرد. نخستوزیر برنامة انجمنهای ایالتی و ولایتی را پیش کشید و گفت که: «این لایحه به علت مخالفتها به اجرا درنیامد، اما به هر حال این همکاری است که در مملکت باید بشود و هیچ چاره ندارد جز اینکه مردم در سرنوشت خودشان مداخله کنند».[xiii]
□ دعوت ایران از وزیر خارجة انگلستان
دولت ایران از لرد هیوم، وزیر خارجة انگلستان و رئیس هیئت نمایندگی آن کشور در شورای وزیران سازمان پیمان مرکزی (سنتو)، که برای شرکت در جلسات آن شورا به پاکستان خواهد رفت، دعوت کرد که هنگام بازگشت، از آنجا به تهران بیاید. جلسات شورای وزیران سنتو در روزهای دهم و یازدهم اردیبهشت سال آینده / 30 آوریل و اول می 1963 با حضور وزیران امور خارجة ایران، ترکیه، انگلستان، آمریکا و پاکستان تشکیل میشود. دولت انگلستان هم با تقاضای ایران موافقت نمود و امروز اعلام شد که هیوم، روزهای هشتم و نهم اردیبهشت در آنکارا و در روزهای دوازدهم و سیزدهم همان ماه، در تهران توقف و به احتمال زیاد، دربارة حوادث و تحولات اخیر خاورمیانه و مسائل مطرح شده در شورای وزیران سنتو، با مسئولان ایرانی مذاکره خواهد کرد.[xiv]
□ رفت و آمد ایران و هند
رادها کریشنان، رئیسجمهور هند، دعوت محمدرضا شاه را پذیرفته و قرار است در اواخر اردیبهشت سال 1342 رسماً به ایران مسافرت کند. طبق توافقات انجام شده، او در بیستوششم اردیبهشت به تهران خواهد آمد و در سیویکم همان ماه نیز از تهران بازخواهد گشت.[xv] همچنین قرار است در اواخر ماه آینده، یک هیئت ایرانی برای تجدید قرارداد بازرگانی میان ایران و هند که در شانزدهم اوت 1962 / بیستوپنجم مرداد 1341 به امضا رسیده است، به آن کشور بروند. در این باره، دولت هند از ایران خواسته است تا هیئتی از واردکنندگان و صاحبان صنایع ایرانی به آن کشور بروند و از کارخانهها و مراکز صنعتی هند بازدید و در عین حال مطالعه کنند که چه رشتههایی از روابط تجاری میان دو کشور، میتواند توسعه پیدا کند.[xvi]
□ سفرای ایران در چند کشور خارجی
عباس آرام (وزیر امور خارجه) به حضور محمدرضا پهلوی رسید و سفرای کبیر ایران را در کشورهای آلمان غربی، مراکش، ترکیه، هلند، کویت و اندونزی معرفی کرد. سفیران کبیر ایران در آن کشورها به ترتیب زیر است: علیقلی اردلان، عبدالاحد دارا، خسرو خسروانی، احمد ظهیر، محمد قوام و وحید مازندرانی. همچنین، او مسعود جهانبانی را به عنوان رئیس تشریفات وزارت امور خارجه معرفی کرد.[xvii]
□ تودیع رئیس کشاورزی اصل چهار ترومن در ایران
مدت مأموریت هندریکس (رئیس قسمت کشاورزی اصل چهار ترومن) در ایران پایان یافت و مراسم تودیع او، امروز در دفتر کشاورزی و با حضور معاونین، مدیران کل آن وزارتخانه و رئیس سازمان اصلاحات ارضی برگزار شد. اسماعیل ریاحی (وزیر کشاورزی) در این مراسم از اینکه آغاز فعالیتش در وزارت کشاورزی با پایان یافتن مأموریت هندریکس در ایران همزمان شده است، اظهار تأسف نمود. هندریکس نیز اهداف وزارت کشاورزی را عظیم و با اهمیت تلقی کرد.[xviii]
□ دستور وزیر کشاورزی
ریاحی (وزیر کشاورزی) برای اجرای قانون اصلاحات ارضی، دستوری به تمامی سازمانها و ادارههای اصلاحات ارضی در سراسر کشور، بدین شرح صادر کرد: «عموم مأمورین اصلاحات ارضی باید مراقبت نمایند که مفاد قانون اصلاحات ارضی را دقیقاً به موقع اجرا گذارده و به ترتیبی عمل نمایند که در اجرای قانون، کوچکترین تبعیض و اجحافی نسبت به هیچ یک از طبقات، اعم از زارع و مالک به عمل نیاید». وزیر کشاورزی برای دستیابی به اهداف گفته شده، توجه به دو نکته را ضروری دانست و به مأموران اصلاحات ارضی سفارش کرد که «1ـ بهرة مالکانة افرادی که مشمول اصلاحات ارضی نیستند، مطابق عرف و بر طبق قانون وصول شود؛ 2ـ در صورتی که بعضی از خردهمالکان یا مالکین غیرمشمول، موفق به وصول بهرة مالکانة سال گذشته نشده باشند، نسبت به وصول حقوق حقة آنان با رعایت مقررات، اقدامات مقتضی به عمل آید». او در ادامة دستور خود تأکید ورزید که «اگر کشاورزانی مطالباتی از بابت بهرة مالکانه دارند، باید برای وصول حقوق آنان، اقدامات سریع و بیطرفانه و بدون هرگونه نظر انجام گیرد». در پایان هم مأموران را مورد خطاب قرار داد که «با به کارگیری تدابیر لازم، زارعین و خردهمالکان و مالکین را تفهیم کنند که هر کدام وظایف مربوط به خود را از نظر مسئولیتی که از لحاظ تولید محصولات کشاورزی و امور مشترک دارند، به نحو احسن انجام دهند».[xix]
□ ورود ارتش در حوزة خدمات اجتماعی
قرهباغی (فرمانده دانشگاه نظامی) که در مراسم جشن فارغالتحصیلی دورة دوم آموزشگاه تربیت مربی آموزشگاههای حرفهای واحدهای ارتش در سلطنتآباد سخنرانی میکرد، گفت: «در راه کمک عمومی به مردم و زارعین کشور، این آموزشگاها شروع به کار کردهاند. در این آموزشگاههای حرفهای، به مربیان مشاغلی چون نجاری، آهنگری، سوهانکاری، خیاطی، بنایی و تعمیرات مختصر موتورهای کشاورزی درس داده میشود که همین فارغالتحصیلان، آمادة تدریس هستند و حرفة مزبور را میتوانند تدریس کنند».[xx] با توجه به آنچه در وزارت کشاورزی روی میدهد و همکاریهایی که بین آن وزارتخانه با ادارهها و نهادهای مختلف نظامی در حال انجام است، به نظر میرسد آنچه مجلة صبح امروز انتشار داده، در حال شکلگیری و رخ دادن است. این نشریه در شمارة امروز نوشت که در نظر است عدهای از افسران به عنوان ریاست سازمانهای اصلاحات ارضی، در شهرستانها مأموریت یابند.[xxi]
□ قراردادی با شرکتهای خارجی
شرکت ملی نفت ایران برای تجهیز و توسعة بندر نفتی شاهپور، قراردادی با شرکتهای خارجی، امروز به امضا رساند که به موجب آن، خور موسی در خلیج فارس که به بندر شاهپور منتهی میشود، برای پذیرفتن کشتیهای بیشتر و بزرگتر آماده میشود؛ به طوری که امکان پهلو گرفتن کشتیهای بزرگ نفتی در آن بنادر فراهم آید. علت این اقدام آن است که برای بارگیری مواد نفتی در بندر آبادان، کشتیها ناگزیرند از اروندرود (شطالعرب) که تحت کنترل مأموران و راهنمایان عراقی است، عبور کنند.[xxii]
پینوشتها:
[i]. قیام پانزده خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 1، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص 559 و 565؛ منصوری، جواد، تاریخ قیام 15 خرداد به روایت اسناد، جلد اول، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تهران، 1378 ـ 1377، ص 579 و 580.
[ii]. قیام پانزده خرداد به روایت اسناد ساواک، همان، ص 557.
[iii]. قیام پانزده خرداد به روایت اسناد ساواک ، ج 2، همان، ص 558.
[iv]. امام در آئینه اسناد (سیر مبارزات امام خمینی به روایت اسناد شهربانی)، جلد اول، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1383، ص 43.
[v]. همان، ص 41.
[vi]. قیام پانزده خرداد به روایت اسناد ساواک، همان، ص 418.
[vii]. روزنامه جهان اسلام، شمـ 488 (27 اسفند 1341)، ص 1.
[viii]. روزنامه پیغام امروز، شمـ 899 (27 اسفند 1341)، ص 8.
[ix]. همان.
[x]. امام در آئینه اسناد، همان، ص 42؛ قیام پانزده خرداد به روایت اسناد ساواک، همان، ص 556.
[xi]. قیام پانزده خرداد به روایت اسناد ساواک، همان، ص 556.
[xii]. روزنامه کیهان، ش 5901، 27 اسفند 1341، ص 12.
[xiii]. روزنامه پیغام امروز، ش900، 28 اسفند 1341، ص 48.
[xiv]. روزنامه کیهان، ش 5901، 27 اسفند 1341، ص 1 و 11.
[xv]. روزنامه مرد مبارز، ش 728، 27 اسفند 1341، ص 1.
[xvi]. مجله ترقی، ش 1053، 27 اسفند 1341، ص 48.
[xvii]. روزنامه پست تهران، ش 2873، 27 اسفند 1341، ص 4.
[xviii]. همان.
[xix]. همان، ص 1.
[xx]. روزنامه پیغام امروز، ش 899، 27 اسفند 1341، ص 8.
[xxi]. روزنامه صبح امروز، ش 56، 27 اسفند 1341، ص 4.
[xxii]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 4، 7 فروردین 1342، ص 3.
