چهارشنبه 13 خرداد 1343 / 22 محرم 1384 / 3 ژوئن 1964
2 بازدید
تلاش روحانیون براى تأسیس ایستگاه رادیویى قم
در گزارشی که امروز ساواک آبادان تهیه کرده خبر از تلاش روحانیون براى تأسیس ایستگاه رادیویى ویژه تبلیغ در قم داده است. به گزارش اطلاعات داخلى ساواک از آبادان، حجتالاسلام سیدحسین مکى، امام جماعت مسجد الزهراى آبادان امروز به تعدادى از معتمدین محلى گفته است که براى جمعآورى کمکهاى مالى جهت تأسیس ایستگاه فرستنده رادیو در قم اقدام کرده است و تاکنون مبالغى بدین منظور از طریق اهالى آبادان گردآورى شده. به گفته وى اگر دولت بخواهد از تأسیس دستگاه رادیو در قم با آیتالله خمینى مخالفت کند، دستور تحریم رادیو را خواهند داد و این جریان خیلى لطمه به دولت مىزند و بیشتر شورش مردم در سال گذشته در تهران به خاطر جلوگیرى از تأسیس رادیو در قم بود. وى فقدان دستگاه تبلیغاتى رادیو براى علماى کشور شیعه را نادرست خواند.[1]
اعلامیه مردم اهواز در سالگرد 15 خرداد
مأموران شهربانى شوشتر ساعت 3:30 صبح امروز حین گشتزنى در شهر، یک برگ اعلامیه چاپى مربوط به طرفداران آیتالله خمینى را در محل حیدرخانه شوشتر به دست آوردند که از طریق رئیس شهربانى شوشتر براى رئیس اداره اطلاعات ارسال شد.
در این اعلامیه با اشاره به «فرارسیدن دوازدهم محرم، سالروز قیام ملت مسلمان ایران علیه دستگاه کفر و فساد» خطاب به شهداى 15 خرداد 42 تأکید شده است که «ما امروز به یاد شهادت جانگداز شما، پرچمهاى سیاه بر در و دیوار مغازه و بازار خود نصب کردهایم و به خونخواهى شما به خاطر تحقق هدف مقدس اسلام و قرآن عزیز از پاى نخواهیم نشست». این اعلامیه با امضاى «مردم اهواز» توزیع شده است.[2]
وقایع 15 خرداد در مجله دیپلمات
مجله دیپلمات در شماره جدید خود که امروز منتشر شد درباره وقایع 15 خرداد 1342 نوشت: «نیمه خرداد همه را به یاد وقایع شوم نیمه خرداد سال گذشته مىاندازد که جمعى از اراذل و اوباش به غارت و انهدام مراکز فرهنگى و عمومى و ورزشى پرداختند و خسارت عظیمى به شهر تهران وارد ساختند».[3]
دفاعیات بازرگان در جلسه محاکمه
صبح امروز در ادامه محاکمه اعضاى نهضت آزادى، چهل و پنجمین جلسه دادگاه به دفاعیات مهندس مهدى بازرگان اختصاص یافت. وى در دفاعیه ناتمامى گفت: «امروز به اصل مطلب مىپردازم. ما طرفدار قانون اساسى هستیم؛ اما طرفدارى ما از قانون اساسى، طرفدارى از بعضى اصول آن نیست. طرفدار سلطنت تنها نیستیم. طرفدار همه اصول آن مىباشیم». پس از آنکه رئیس دادگاه مانع از ادامه سخنان بازرگان شد و مطالب وى را بىارتباط به موضوع دفاع مىدانست، بازرگان نیز از ادامه دفاع خوددارى کرد و در پایان طى نامهاى که سرهنگ غفارى وکیل مدافعش، آن را قرائت کرد اعلام داشت که «رئیس دادگاه مانع از صحبت و دفاع از وى گردیده حق متهم را سلب کرده است».[4]
سخنان فرزند آیتالله طالقانى
سیدابوالحسن طالقانى فرزند آیتالله طالقانى درباره محاکمه سران نهضت آزادى ابراز داشت که «فشار دستگاه حکومت بر نهضت آزادى در این روزها فوقالعاده طاقتفرسا شده به طورى که تشکیلات نهضت متلاشى شده و افرادى هم که در گذشته با ما همکارى داشتهاند دیگر آن دلبستگى سابق را ندارند. به این ترتیب حوزهها در وضع فعلى تعطیل و فعالیت فقط منحصر به تماسهایى شده تا اخبار مورد حاجت را به یکدیگر اطلاع دهند». او که سخنانش را مأمور ساواک گزارش داده است، افزود: «این دادگاه کاملاً با یک روح استبداد محاکمه را ادامه مىدهد و مسلماً همه این متهمان در این دادگاه به زندانهاى طولانى محکوم خواهند شد». برپایه گزارش ساواک، درباره تراکتهایى که نهضت آزادى در روز 12 ماه محرم منتشر نمود از وى سؤال شد که منظور از ذکر این جمله «شهداى این روز، مىدانید زیر لب چه زمزمه مىکردند؟ مىگفتند بدون سلاح نمىتوان جنگید» چه بوده است؟ او گفت: «این معنى را مىرساند که در آینده اگر بخواهیم بدون سلاح مبارزه کنیم جز کشته شدن فایدهاى نخواهد داشت و نتیجه گرفت افراد آزادیخواه براى ادامه مبارزه حتماً بایستى مسلح باشند».[5]
خلیل ملکى در سودای مجدد سیاست
خلیل ملکى، رهبر جامعه سوسیالیستهاى نهضت ملى ایران پس از یک سال بیمارى و دوری از کشور، اکنون دوباره سوداى سیاست در سر دارد. دیپلمات در گفتوگوى کوتاهى که امروز از وى منتشر کرد نوشته است که از سال 1314 به کارهاى سیاسى مىپرداخته است و اکنون به علت بیمارى قلبى و توصیه پزشکان مبنى بر دورى از هیجان و استرس، تلاش مىکند تا امتیاز مجله علم و زندگى را بگیرد تا مسائل اصولى و کلى، نه خبرى و جارى، را حلاجى کند. وى ضمناً تأکید مىکند که دور بودن از مسائل سیاسى مانع از قضاوتش نیست و در آینده قضاوت سیاسى نیز خواهد کرد.
وى درباره اصلاحات ارضى یادآور مىشود که اصلاحات ارضى و تقسیم اراضى و از بین رفتن فئودالیته از برنامههاى شخص اول مملکت است البته در مورد کارهاى بعدى و اعمال مأمورین و جانشینان مالکین و فئودالهاى قبلى مطالبى داریم ولى اصل این است که اقدامات شاهنشاه مورد تأیید ماست.[6]
جشن فارغالتحصیلى افسران دانشگاه نظامى
بعدازظهر امروز جشن فارغالتحصیلى افسران دوره سیزدهم عالى دانشگاه نظامى و مرکز زرهى و سوار با حضور شاه در پادگان شرقى سلطنتآباد تهران برگزار شد.
به نوشته روزنامه اطلاعات، در این مراسم که شاهپور غلامرضا، حسنعلى منصور، رؤساى دو مجلس، شمارى از وزیران، ارتشبد حجازى، رئیس ستاد بزرگ ارتشتاران، ارتشبد آریانا، آجودان شاه و جمعى از نمایندگان مجلسین و شخصیتهاى کشورى حضور داشتند، ابتدا شاه از واحدهاى دانشگاه نظامى و افسران فارغالتحصیل دوره عالى سان دید.
سپس سرتیپ عباس قرهباغى، فرمانده دانشگاه در گزارشى گفت: در سال تحصیلى 43ـ 42، 1 هزار و 85 افسر و 3 هزار و 250 دانشجو و دانشآموز سپاهى دانش پذیرفته شدهاند و اصول نظامى را فراگرفتهاند. از این تعداد 589 نفر افسر و 1590 نفر دانشجو و دانشآموز فارغالتحصیل شدهاند و به قسمتهاى مختلف ارتش اعزام گردیدهاند.
بنابراین خبر، پس از پایان گزارش فرمانده دانشگاه نظامى، شاه گواهینامههاى فرماندهان دانشکدهها و جوایز رتبههاى یکم رستهها را اعطا کرد.[7]
دیدار سفیر امریکا با نخستوزیر
جولیوس هولمز سفیرکبیر ایالات متحده امریکا شب هنگام در تهران و در کاخ نخستوزیرى به دیدار حسنعلى منصور رفت. در این ملاقات، درباره مقدمات سفر شاه و فرح به ایالات متحده که از فردا آغاز مىشود، گفتوگو شد.[8]
عدم صدور روادید خسرو قشقایی برای آمریکا
وزیر امورخارجه امریکا به سفارتخانههاى این کشور دستور داد که به خسرو قشقایى، ساکن آلمان در هنگام سفر شاه به امریکا روادید ورود اعطا نشود. سوابق گذشته وى نشان مىدهد که در سفرهاى گذشته شاه، وى ایجاد دردسر و مزاحمت مىکرده است.[9]
گیلان و مازندران در آشوب
حسین مهدوى که در گزارش ویلیام گرین میلر دبیر دوم سفارت امریکا در تهران، از وى به عنوان رهبر جبهه ملى یاد شده امروز در منزلش درباره دیدار تیم تحقیق دانشگاه تهران از مناطق اصلاحات ارضى گیلان و مازندران اظهار داشت: «از زمینهاى زمینداران بزرگ در گیلان فقط زمینهاى خانواده امینى تقسیم شده است. زمینهاى دیگر زمینداران بزرگ هنوز تقسیم نشده است. آشوب قابلتوجهى در میان دهقانان گیلان وجود داشت و زمینداران براى زندگى کردن رهبران دهقانان از تاکتیکهاى قانونى استفاده مىکردند و براى جلوگیرى از اجرا شدن قانون از تاکتیکهاى معمول؛ رشوه دادن به مقامات ثبتى و کارگزاران پایین رتبه وزارت دادگسترى بهره مىجستند. دکتر مهدوى گفت: گیلان در گذشته مرکز فعالیت کمونیستى بوده است و وى متوجه علائم برانگیخته شدن مجدد احساسات هوادارانه کمونیستى شده است».
بر پایه این گزارش وى دو نمونه از اقدمات مالکان را که دهقانان را جداً ناراحت کرده به عنوان دلیل ارائه داد. اولین اقدام که در گیلان صورت گرفت که یکى از مالکان با بولدوزر خانههاى یک دهکده را با خاک یکسان کرد. پس از اینکه خانهها ویران شدند، مالک ادعا کرد که هیچ دهکدهاى در زمینهاى او وجود نداشته و به این حقیقت اتخاذ سند کرد که هیچ خانهاى وجود ندارد. سپس زمینهایش را مکانیزه اعلام داشت. این موضوع وسیله مقامات ثبتى گواهى شد. وى مىافزاید: تکنیک زیر نیز در مورد زمینهاى شاهپور عبدالرضا در مازندران نزدیک شهسوار به کار گرفته شد. دهقانان را پس از پرداخت یک مبلغ جزیى از خانههایشان خارج کردند و در دهکده نزدیکى اسکان دادند. چون که هیچ دهقانى روى زمین زندگى نمىکرد، زمین مکانیزه اعلام شد. دکتر مهدوى اظهار داشت: دهکده مجاور اکنون پرجمعیت شده لیکن دهقانان حق مراجعت ندارند.
این گزارش به نقل از مهدوى مىافزاید: براساس مقایسه دهکدههایى که ده سال قبل مطالعه شده بودند، با همان دهکدهها که اکنون مطالعه مىشوند، مىتوان نتیجه گرفت که افزایش مشخصى در تولید کشاورزى وجود داشته است. در یک دهکده در مازندران، درآمد سرانه سالیانه کمى بالاتر از 300 دلار بود و از این دهکده 3 هزار نفرى، 4 نفر در دانشگاههاى آلمان غربى تحصیل مىکردند و 10 نفر در دانشگاه تهران. ولى دکتر مهدوى متذکر شد که موفقیت این دهکده به خاطر تلاشهاى دهقانان بوده و ارتباط کمى با کمک دولت دارد. به گفته مهدوى، گیلان و مازندران به طور کلى در وضعیت خطرناکى به لحاظ سطح توقع مىباشند و اگر دولت قویاً اصلاحات ارضى را تا به آخر دنبال نکند، آشوب وخیمى مىتواند به وجود آید.[10]
شایعه رهبری شاه بر حزب ایران نوین
شایعه کیهان اینترنشنال محافل سیاسى را به تکاپو انداخت. گزارش اطلاعات داخلى ساواک حاکى است: به دنبال شرفیابى هیئت اجراییه حزب ایران نوین [به حضور شاه] در بعضى محافل تهران شایع شده است که شاهنشاه در این شرفیابى فرمودهاند که رهبرى حزب را شخصاً به عهده خواهند گرفت و همچنین اظهار تمایل فرمودهاند که جلسات هیئت اجراییه حزب هرچند یکبار در حضور معظمله تشکیل شود. این شایعه مخصوصاً پس از انتشار شماره روز یکشنبه کیهان اینترنشنال افزایش یافت.
بنابراین گزارش، کیهان اینترنشنال با حروف درشت شایعه مربوط به قبول رهبرى حزب از طرف شاهنشاه را درج کرده بود ولى روز گذشته مجبور به توضیح شد. ولى همان انتشار کافى بود که موضوع در همه محافل پخش گردد.[11]
دیدار اشرف پهلوی با نخستوزیر شوروی
اشرف پهلوى که در مسکو به سر مىبرد با نیکیتا خروشچف نخستوزیر شوروى در کاخ کرملین دیدار و گفتوگو کرد. به گزارش خبرگزارى تاس، در این ملاقات که تهمورث آدمیت سفیر ایران در مسکو نیز حضور داشت، از سفر سال آینده محمدرضا شاه و همسرش به شوروى سخن رفت.[12]
به گفته رادیو مسکو، اشرف درباره مناسبات بین دو کشور گفت: روابط ایران و شوروى بهبود یافته و بین دو کشور تماسهاى فرهنگى برقرار شده است و روابط بازرگانى خوبى نیز به وجود آمده است.[13]
اشرف در دیدار از دانشگاه مسکو اظهار داشت: این واقعیت که کلیه فارغالتحصیلان دانشکدههاى اتحاد شوروى مىتوانند کار پیدا کنند به نحوى نمایان، دانشکدههاى شوروى را از دیگر کشورها متمایز مىسازد.[14]
ادعای وزیر کشور
وزیر کشور باز هم از جانب دولت مدعى دخالت دادن مردم در کارهاى مربوط به خودشان شد. جواد صدر امروز گفت: دولت علاقهمند است که این ماده از برنامه خود را که دخالت دادن مردم در کارهاى مربوط به آنهاست به بهترین وجهى عملى سازد و در حال حاضر قائممقامى انجمن شهر نه فقط بر مشکلات کار افزوده است بلکه رویه نامطلوب تمرکز امور را تشدید کرده است. وى افزود: امور شهر باید به دست خود مردم اداره شود و وزارت کشور لایحه جدید تشکیل انجمن شهر را به پارلمان خواهد داد.
صدر گفت: بسیارى از گرفتاریهاى موجود شهرى که مبتلابه عمومى است با تشکیل انجمن شهر در محیط سالم و با اجراى قانون صحیح، مرتفع خواهد شد.[15]
آییننامه اجرایى مرحله دوم اصلاحات ارضى
سناتورهاى مجلس سنا پس از یک ساعت جلسه خصوصى با حضور نخستوزیر، به ماده واحده لایحه مربوط به آییننامه اجرایى مرحله دوم اصلاحات ارضى، بدون ابراز نظرى، رأى مثبت دادند و این لایحه به دولت ابلاغ شد.
به گفته سپهبد ریاحى وزیر کشاورزى، در جلسه امروز سنا، نخستوزیر با تشکر از سناتورهایى که بدون ابراز نظر مخالف، این لایحه را تصویب کردند، مدعى شد که مسئله الغاى رژیم ارباب و رعیتى و اجراى قانون اصلاحات ارضى، وضع ایران را تغییر داد ولى تنها منظور این نبود که زارعین صاحب زمین شوند و مالکین تعدادى از اراضى و املاک خود را به توده کشاورز واگذار کنند. بنا به گفته منصور، با اجراى این قانون بود که ایران توانست پایه و اساس نوین اقتصادى را بر روى اصول صحیح و مورد پسند دنیاى امروز پایهگذارى کند تا بتواند با دنیاى متمدن برابرى کرده از عقبماندگى مصون بماند.
به گزارش خبرنگار روزنامه اطلاعات، وزیر کشاورزى نیز قانون اصلاحات ارضى را مترقى و متناسب با زمان و انقلابى دانست که رسوم کهنه و پوسیده چندین هزار ساله را از بین مىبرد. وى تأکید کرد که این قانون علیه هیچ شخص و هیچ طبقه نیست و فقط براى اصلاح وضع اجتماعى مملکت است و متناسب با زمان و حافظ منافع خردهمالک و کشاورز است. ریاحى، خردهمالکین را اکثریت مردم کشور دانست که نباید به حقوق آنها تجاوز شود. جعفر شریفامامى، رئیس مجلس سنا نیز یادآور شد که این کار نباید سنت و سابقه بشود که قبل از توشیح قانون، به آییننامه آن رسیدگى شود. البته قانون امروز به توشیح خواهد رسید و صورت قانونى خواهد گرفت. ولى بنده لازم مىدانم تصریح و تأکید کنم که این کار نمىتواند سابقه و سنت بشود.[16]
ادعای نماینده روزنامهنگاران ایرانى
نماینده روزنامهنگاران ایرانى در مجمع سالیانه انجمن بینالمللى روزنامهنگاران ادعا کرد که مطبوعات ایران که حتى در دورههاى پس از جنگ دوم جهانى مظهر برازندهاى براى حفظ حقوق ملل و صلح بودهاند، اطمینان دارند که مطبوعات جهانى در همه مواقع از مساعى ما براى حفظ آزادى و حقوق خود و پیشروى در راه انقلاب و تحول به رهبرى شاه که مورد پشتیبانى کامل ملت ایران است، حمایت لازم را خواهد کرد.
بهرام شاهرخ افزود: مطبوعات ایران مولود انقلاب بزرگ و عمیق ما هستند و ما نیز با هر گونه تجاوز و اختناق مخالفیم. وى با برشمردن نکاتى درباره انقلاب سفید و این ادعا که در نتیجه همین انقلاب، ایران به پیشرفتهایى نایل شده است، گفت: مطبوعات ایران احساس غرور مىکنند که در این راه به طرز مؤثر وظایف خود را ایفا نمودهاند.
به گفته وى، هنوز در بعضى از کشورهاى اروپایى بر سر اعطاى تساوى کامل حقوق زنان بحث و جنجال دارند در حالى که این اصل مهم امروز در کشور ما عملى گشته است. شاهرخ بخش زیادى از وقت خود را صرف حمله به حکومت مصر کرد و ناصر را به تجاوز سیاسى در خاورمیانه متهم ساخت و براى روزنامهنگاران مصرى که به گفته وى به علت دولتى شدن روزنامهها در اختناق به سر مىبرند، اظهار تأسف نمود. وى همچنین از آمادگى ایران براى کمک به خانوادههاى روزنامهنگاران زندانى در مصر خبر داد.
انجمن بینالمللى روزنامهنگاران 1410 عضو از 600 روزنامه معروف 51 کشور جهان تشکیل شده که مرکز آن در شهر زوریخ سوئیس است. هدف این انجمن، کمک به تفاهم بینالمللى براى رسیدن به صلح جهانى است. این انجمن 14 سال پیش تشکیل شده است.[17]
پانوشتها:
[1]ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، تبعید، تهران، مرکز بررسى اسناد تاریخى وزارت اطلاعات، 1380، ص 109.
[2]ـ امام در آئینه اسناد، سیر مبارزات امام خمینى به روایت اسناد شهربانى، جلد اول، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، 1383، ص 3 و 501.
[3]ـ روزنامه دیپلمات، ش 445، 13/3/43، ص 14.
[4]ـ نجاتى، غلامرضا، شصت سال خدمت و مقاومت، خاطرات مهندس مهدى بازرگان در گفتگو با سرهنگ غلامرضا نجاتى، ج 1، تهران، خدمات فرهنگى رسا، 1375، ص 5 و 544.
[5]ـ یاران امام به روایت اسناد ساواک، شهید آیتالله سیدمحمود طالقانى، تهران، مرکز بررسى اسناد تاریخى وزارت اطلاعات، 1381، ص 485.
[6]ـ روزنامه دیپلمات، ش 445، 13/3/43، ص 3 و 1.
[7]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11403، 14/3/43، ص 24.
[8]ـ روزنامه پست تهران، ش 3201، 14/3/43، ص 1.
[9]ـ دانشجویان پیرو خط امام، اسناد لانه جاسوسى، خط میانه، ش 56، ص 99.
[10]ـ همان، احزاب سیاسى در ایران، ص 105 و 104.
[11]ـ حزب ایران نوین به روایت اسناد ساواک، ج 1، تهران، مرکز بررسى اسناد تاریخى وزارت اطلاعات، 1385 ـ 1380، ص 402.
[12]ـ روزنامه کیهان، ش 6255، 14/3/43، ص 20.
[13]ـ همان، ش 6254، 13/3/43، ص 12 و 11.
[14]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11404، 16/3/43، ص 16.
[15]ـ همان، ش 11402، 13/3/43، ص 1.
[16]ـ همان، ش 11402، 13/3/43، ص 16 و 13.
[17]ـ روزنامه پست تهران، ش 3211، 26/3/43، ص 8.
