چهارشنبه 8 اسفند 1341 2 شوال 1382 27 فوریه 1963
10 بازدید
□ گشایش کنفرانس اقتصادی
در ساعت 9:30 کنفرانس اقتصادی با حضور محمدرضا پهلوی در کاخ مجلس سنا گشایش یافت. در موقع ورود او به سالن کنفرانس، حدود هفتصد نفر از مدعوین حاضر بودند. از میان این عده، حدود 220 نفر عضو رسمی کنفرانس به شمار میروند که در طی چند روزی که کنفرانس در حال برگزاری است، موظف به حضور در جلسات آن هستند. در بالکن سالن کنفرانس، نمایندگان سیاسی خارجی، روزنامهنگاران، اعضای هیئت مدیرة شرکت نفت، مسئولان بانکها و تعدادی از مقامات وزارتخانهها حاضر بودند.[i]
کنفرانس اقتصادی با سخنان محمدرضا پهلوی رسماً کار خود را آغاز کرد. پس از او هم اسدالله علم (نخستوزیر) به سخنرانی پرداخت. به پیشنهاد رئیس اتاق بازرگانی، جعفر شریف امامی (رئیس اتاق صنایع و معادن و نایبالتولیه بنیاد پهلوی) به ریاست کنفرانس اقتصادی انتخاب شد.[ii]
در جلسة بعدازظهر که از ساعت 15 شروع شد و تا17:30 طول کشید، پورهمان (رئیس کل بانک مرکزی) و اصفیا (مدیرعامل سازمان برنامه) سخنرانی کردند. آنگاه هیئت رئیسه برای انتخاب اعضای کمیسیونهای مختلف که در طول کار کنفرانس فعالیت خواهند کرد، تشکیل جلسه داد.[iii]
□ وعدة شاه در مراسم افتتاح کنفرانس اقتصادی
محمدرضا پهلوی با حضور در سالن مجلس سنا و ایراد سخنرانی مفصل، کنفرانس اقتصادی را افتتاح کرد. بسیاری از فعالان سیاسی و روزنامهنگاران، سخنان امروز وی را مهم و تاریخی خواندند. برخی هم نطق او را جنجالبرانگیز ارزیابی کردند که در آینده حوادثی در جامعه به دنبال خواهد داشت و چهبسا به برانگیختن مخالفتهای بیش از پیش رهبران مذهبی کشور منجر خواهد شد.[iv]
شاه در ابتدای سخنرانیاش از تلاشهای خود در طول سلطنتش برای حفظ سلامت اجتماع ایران سخن گفت. او در توضیح این گفتة خود، به مقایسة دوران زمامداری شاهان گذشته با سلسلة پهلوی پرداخت و اظهار کرد که با به قدرت رسیدن پدرش، امنیت در ایران برقرار گردید و نظام ملوکالطوایفی که پیش از او بر جامعه حکمفرما بود، از بین رفت. در ادامه هم به نخستین سال سلطنت خود اشاره کرد و گفت: «در 1321 [ش] بار اول شانزده ـ هفده نفر از وکلای آن روز و بعضی از وزرا را در منزل خود جمع کردم و به آنها گفتم که وضعیت، این است و اگر ما تحولی از بالا شروع نکنیم، مسلماً دچار یک انقلابی از پایین خواهیم بود. تحولی از بالا را همیشه میشود کنترل و هدایت و مهار کرد. در صورتی که انقلاب از پایین، اگر هم نتایج خوبی داشته باشد، به طوری که متأسفانه در تاریخ خواندهایم و خودمان هم دیدهایم، از هدف اولیة خود منحرف میشود».
او بخش قابل توجهی از سخنانش را به تاریخ نسبتاً مفصلی از آنچه در حدود بیست سال گذشته برای ارتقاء درآمد سرانة کشور انجام داده است، اختصاص داد. آنگاه به اقدامات چند ماه اخیر اشاره و از آن با عنوان «اقدامات اساسی» یاد کرد و افزود: «ما این دفعه به وسیلة یک انقلاب سفید، از بالا شروع کردیم که جامعة ایرانی را به کلی زیرورو بکند».
سپس موضوع رفراندوم و شرکت مردم را در آن پیش کشید و با اشاره به تصاویری که از شرکت مردم در رأیگیری دیده بود، رفراندوم را یک جشن ملی و یک «شادمانی ملی» خواند که مردم با جان و دل در آن شرکت کردند. او در این هنگام سخنانش را به موضوع شرکت داشتن همة اهالی مملکت در امر رأیگیری و انتخابات معطوف کرد و با تمسک به دو جمله از قانون اساسی که «هر یک از افراد اهالی مملکت در تصویب و نظارت امور عموم، محق و سهیماند» اظهار کرد: «این آخرین و در واقع ننگ اجتماعی ایران را انشاءالله در انتخابات آتی، ما برطرف خواهیم کرد و قاطبة اهالی این مملکت در سرنوشت خودشان و در انتخابات ایران شرکت خواهند کرد».
سخنان محمدرضا پهلوی در این باره بیانگر آن است که در انتخابات آینده، زنان هم که تاکنون حق شرکت در انتخابات را نداشتند، شرکت خواهند کرد و همسان با مردان، چه به عنوان انتخابکننده و چه به عنوان انتخاب شونده، حضور خواهند یافت. این قسمت از سخنان شاه، مهمترین بخش سخنرانی وی به شمار میآید که با ابراز احساسات حاضران همراه شد و عدة زیادی از آنان با کف زدن او را تشویق کردند.
شاه در بخش دیگری از سخنانش به وضعیت اقتصادی جامعة کنونی ایران و جهان پرداخت و در این باره اجرای لوایح ششگانه را تشریح کرد. در پایان سخنرانی هم انتظار خود را از کنفرانس اعلام نمود و گفت: «پس انتظار من از این کنفرانس اقتصادی این است که در تمام این مطالب، آقایان وارد بشوند و بحث کنند. و البته دولت، سیاست خودش را اظهار خواهد کرد. شما اگر نظری داشته باشید، بگویید. اگر حرف معقول باشد، مسلماً مورد توجه قرار خواهد گرفت. ولی نتیجة کلی این باشد که بر اساس یک جامعة مترقی [و متمایل به] عدالت اجتماعی و در آیندة درخشانی که ما در پیش داریم، هر کس تکلیفش را بداند و با کمال آسودگی خیال، در حدود همین قوانین به کار و به فعالیت [اشتغال داشته باشد] و انشاءالله با فعالیت به زندگی بهتر برای خود و بچهها و آیندگانشان برسند».
محمدرضا پهلوی در ساعت 11:05 سخنانش را تمام کرد و از سالن کنفرانس خارج شد.[v]
جمعیتی از زنان و معلمان مدارس که به وسیلة تلفن از خبر شرکت زنان در انتخابات آینده مطلع شده بودند، به میدان کاخ آمدند و در حالی که پلاکاردها و پرچمهایی در دست داشتند، در مقابل کاخ سلطنتی حاضر شدند. برخی از زنان هم رهبری گروههای گرد هم آمده را برعهده داشتند. چندی بعد شاه به کاخ آمد و پس از قرار گرفتن در بالکن طبقة دوم کاخ مرمر، برای زنان و بانوانی که در آنجا جمع شده بودند، چند دقیقهای سخن راند. محمدرضا پهلوی در این سخنرانی هم به اقدامات پدرش اشاره کرد و گفت: «همه اطلاع دارید که در زمان پدر من، زنهای ایران از پردة به اصطلاح حجاب، ولی به عقیدة من از پردة غفلت و نیستی، خارج شدند و به زندگی اجتماعی، یعنی به خصوص به قسمت فرهنگ و بهداشت و بعضی مشاغل دیگر وارد شدند». سپس به اقدامات خود در دوران سلطنتش توجه نشان داد و با اشاره به اجرای رفراندوم اظهار داشت: «این انقلاب که باعث تحسین و اعجاب و حیرت دنیا شده است، تکمیل نمیشد اگر ما نصف جمعیت مملکت را باز در حال خموشی و وحشت و عقبماندگی نگه میداشتیم. افراد این مملکت را، که نصف آن را شما تشکیل میدهید و به خصوص نسلهای آینده را که شما مادران باید در آغوش خود تربیت بکنید، اینها نه از لحاظ روحی و نه از لحاظ تربیتی، آمادة درک این انقلاب بزرگ ملی ما نمیشدند، اگر خود شما از حقوق اولیة بشری امروز دنیا و تمدن امروزی محروم میشدید».
شاه در ادامه افزود: «این است که امروز این قدم دیگر نیز برداشته شد و آخرین به اصطلاح ننگ اجتماعی ما را که آن هم محرومیت نصف جمعیت مملکت را دربر داشت، از بین بردیم و آخرین زنجیر را پاره کردیم و تمام افراد این مملکت از این پس در امور اجتماعی خود شرکت خواهند کرد».[vi]
□ سخنرانی جلال آلاحمد
در ساعت 19 جلسة جامعة سوسیالیستهای نهضت ملی در محل آن جامعه (در طبقة بالای سینما سعدی تهران) تشکیل شد. از جمله حاضران این جلسه، خلیل ملکی، جلال آلاحمد و چند تن دیگر از اعضای جامعه بودند. آلاحمد در سخنرانی خود ضمن اشاره به خاطراتی از دوران تحصیلش در خارج از ایران، در پاسخ به سؤال ملکی که خواست دربارة وضعیت اسرائیل هم سخن گوید، اضافه کرد: «راستی آقای ملکی! چرا دولت ایران اسرائیل را به رسمیت نمیشناسد؟ از یک طرف با بوق و کرنا تبلیغ میکنند کوروش کبیر با یهودیان چنین و چنان کرد و از طرف دیگر اسرائیل را به رسمیت نمیشناسند. گو اینکه اخیراً اقداماتی هم شده است و تسهیلاتی برای گذرنامه و صدور ویزا به وجود آوردهاند و شاید هم در آتیة نزدیکی، این کار عملی شود».[vii]
□ مذاکرات پایاپای ایران و عراق
رادیو لندن بر پایة گزارشی به نقل از خبرگزاری عرب، اعلام کرد دو کشور همسایة ایران و عراق برای یک معاملة پایاپای مشغول مذاکره هستند. عراق قرار است در مقابل کالاهای دریافتی، به ایران سیمان بدهد.[viii]
□ شایعه استعفای وزیر کشاورزی
چندی است که شایعة استعفای حسن ارسنجانی از وزارت کشاورزی قوت گرفته است و برخی از محافل خبری و سیاسی هم به این شایعه دامن میزنند. برخی میگویند که ارسنجانی از اسرائیل که هم اکنون مشغول بازدید از آنجاست، تلگراف استعفای خود را از سمت وزارت کشاورزی به تهران مخابره کرده است.[ix] برخی هم از مکالمة امشب ارسنجانی با تهران و ارسال نامهای به وزارت کشاورزی خبر دادهاند که در آن اشارهای به استعفا نشده و بدینوسیله شایعة مزبور شده است. بر اساس این خبر، او هماکنون در حال استراحت است و برخلاف نظر پزشکان که گفتهاند باید از ادامة کار خودداری کند، مایل است کاری را که در وزارت کشاورزی شروع کرده است، پایان دهد. از اینرو وی میکوشد تا پایان اسفند ماه جاری به تهران بازگردد.[x]
□ ورود دوستان نخستوزیر به کابینهاش
برخی از کسانی که در کابینة جدید دولت در مقام وزیر عضویت دارند، نه تنها سابقة وزارت نداشته بلکه پیش از این در سمتها و مشاغلی چون مدیرکلی یا ریاست ادارهای هم مشغول نبودهاند. علم با این اقدام که برخلاف رویه معمول دولتهای پیشین بوده، تعدادی از دوستان خود را وارد کابینهاش کرده است.[xi]
□ پیام تبریک نخستوزیر به رئیسجمهور پاکستان
به مناسبت فرا رسیدن عید سعید فطر، امروز اسدالله علم تلگراف تبریکی خطاب به ایوبخان، رئیسجمهور پاکستان ارسال کرد. او در بخشی از این تبریکنامه نوشت که به «نمایندگی از طرف دولت شاهنشاهی و ملت ایران، صمیمانهترین تبریکات خود را به آن حضرت و ملت دوست و برادر پاکستان ابراز مینماید».[xii]
□ اهداف دولت آمریکا از اجرای اصلاحات ارضی در ایران
رویتر سلدین لویدن (وزیر سابق امور خارجة انگلستان) در مقالهای که مجلة ساتردی ایونینگ پست به چاپ رساند، اهداف دولت آمریکا را از اجرای اصلاحات ارضی در کشورهای مختلف جهان، از جمله در ایران تشریح کرد و یادآور شد که هدف عمده از این کار، فعالیت بر ضد انگلستان است. او در قسمتی از مقالهاش نوشت: «منظور واشنگتن هرچه بوده، باید گفت که نفوذ سیاسی آمریکا در ایران، مصر، خاورمیانه، آفریقا و آسیا و حتی در سازمان ملل در موارد بیشماری، موضعگیری علیه انگلستان بوده است». نویسندة مقاله در ادامه افزود: «آمریکا در همهجا منجمله ایران، نفوذ انگلیس را ریشهکن کرده است. بنابراین برای ایجاد رعب و وحشت در محافل معین، در هر کجای جهان نهضتهای خرابکارانه یا شورشی، از آزادی مطبوعات و تریبونهای آمریکا برخوردار هستند».
توان رقابت نظامی آمریکا و انگلیس در مناطق مختلف، به ویژه در خاورمیانه، از دیگر موضوعاتی است که توجه لوید را به خود جلب کرده است. او در ادامة همین مقاله نوشته است: «انگلیس قدرت نظامی و تعهدات سنگین آمریکا را در سراسر عالم شناخت ولی آنچه آمریکا از پشتیبانی آن محروم مانده، قدرت نظامی انگلیس است که موازنة خطرناک و پرنوسانی را در خلیج فارس و عربستان جنوبی پدیدار ساخته است».[xiii]
□ سفیر جدید آمریکا در تهران
ویکتور ولف ژونیور به سمت دبیر دومی سفارت کبرای آمریکا در تهران منصوب شد.[xiv]
□ بلاتکلیفی سفیر ایران در بغداد
وزارت امور خارجه پس از گذشت حدود سه هفته از تشکیل دولت جدید عراق، برای سفیرکبیر خود در آن کشور هنوز درخواست پذیرشنامه (اگرمان) نکرده است. برخی این تعلل را به سبب مذاکراتی میدانند که کاردار سفارت ایران در بغداد با مقامات وزارت امور خارجه عراق در حال انجام دادن است و هنوز گزارشی از نتیجة آن مذاکرات به تهران نفرستاده است.[xv]
پینوشتها:
[i]. روزنامه اطلاعات، ش 11033، 8 اسفند 1341، ص 1 و 4 و 12.
[ii]. روزنامه بورس، ش 358، 9 اسفند 1341، ص 1 و 4.
[iii]. روزنامه اطلاعات، ش 11033، 8 اسفند 1341، ص 8.
[iv]. آر.کدی، نیکی، ایران: دین، سیاست و جامعه، لندن، 1980، ص 36 و 37.
[v]. روزنامه اطلاعات، ش 11033، 9 اسفند 1341، ص 1 و 4 و 13.
[vi]. روزنامه کیهان، ش 5886، 9 اسفند 1341، ص 1 و 9 و11؛ گاهنامه پنجاه سال شاهنشاهی، جلد دوم، نشریه کتابخانه پهلوی، بیتا، ص 1625.
[vii]. جلال آل احمد به روایت اسناد ساواک، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1388، ص 25 و 27.
[viii]. روزنامه کیهان، ش 5885، 8 اسفند 1341، ص 12.
[ix]. روزنامه مرد مبارز، ش 717، 9 اسفند 1341، ص 4.
[x]. روزنامه کیهان، ش 5886، 9 ا سفند 1341، ص 1 و 12؛ روزنامه پست تهران، ش 2858، 9 اسفند 1341، ص 4.
[xi]. روزنامه دیپلمات، ش 430، 8 اسفند 1341، ص 4.
[xii]. روزنامه پست تهران، ش 2857، 8 اسفند 1341، ص 4.
[xiii]. روزنامه کیهان، ش 5885، 8 اسفند 1341، ص 1 و 12؛ روزنامه اطلاعات، ش 11033، 9 اسفند 1341، ص 1 و 4.
[xiv]. طیرانی، بهروز، روزشمار روابط ایران و امریکا (1248 ق ـ 1377 ش) (1382 ـ 1999 م)، تهران، وزارت امور خارجه، 1379، ص 161 و 162.
[xv]. روزنامه مرد مبارز، ش 717، 9 اسفند 1341، ص 1.
