شنبه 24 فروردین 1342 / 18 ذیقعده 1382 / 13 آوریل 1963
6 بازدید
± توزیع اعلامیههای ضد حکومت شاه
توزیع اعلامیههای گوناگون در مخالفت با حکومت شاه ادامه دارد. گزارش شهربانی حاکی است که امروز در کلاسهای مدرسة مروی تهران، اعلامیههایی از آیتالله خمینی دربارة تشکر از مردم تهران و نیز اعلامیهای از جبهة ملی ایران در مورد زندانیان این جبهه یافت شده است.[1]
± تدابیر ساواک در مقابله با اقدامات آیتالله دستغیب
تحرکات آیتالله سیدعبدالحسین دستغیب در شیراز، پس از حادثة مدرسة فیضیة قم، برای ساواک مشکلآفرین شده تا حدی که برای مقابله با آن، بویژه در ماههای محرم و صفر، مقرر کرده است تا برخی از روحانیان و وعاظ را که مردم روی آنها حساب میکنند، خریداری و اوضاع را به نفع دولت و علیه آقای سیدعبدالحسین دستغیب، تغییر دهند.[2] ساواک استان فارس امروز همچنین اسامی روحانیان و وعاظ درجه اول شهرستانهای شیراز، جهرم و کازرون را برای ساواک مرکز ارسال کرد و طی آن تأکید کرد: «روحانیون سایر شهرستانها در هیچ یک از وقایع که جنبة سیاسی داشته، دخالتی ننموده و اصولاً امکان مبادرت به این قبیل اعمال برای آنان میسر نمیباشد».[3]
± گمانهزنی مطبوعات دربارة رهبری شیعیان جهان
نامة آیتالله حکیم به روحانیان ایران برای عزیمت به نجف، با استقبال مطبوعات مواجه شده و ضمن انعکاس آن، موضوع را به تمرکز رهبری شیعیان جهان در شخص آیتالله حکیم متمرکز میکنند. در این زمینه، یکی از هفتهنامهها نوشت: «به قرار اطلاع حضرت آیتالله حکیم، یکی از روحانیون عرب شیعه، به رهبری شیعیان جهان برگزیده خواهند شد و در این زمینه فعالیتهایی آغاز شده است. برگزیده شدن حضرت آیتالله حکیم به ریاست شیعیان جهان پس از رحلت حضرت آیتالله بروجردی، مورد گفتوگوی جامعة روحانیون ایران بود و هیئت حاکمة ایران نیز در همان وقت، علاقهمندی خود را به این موضوع نشان داد. از طرف آقای وزیر دربار شاهنشاهی و سایر آقایان وزیران نیز پس از فوت حضرت آیتالله بروجردی، تلگرافهای تسلیت تنها به حضور آیتالله حکیم، به نجف اشرف مخابره شد. حضرت آیتالله حکیم طی نامههایی که به دوستان روحانی خود نوشتهاند، از آنان دعوت نمودهاند که به نجف اشرف مهاجرت نمایند و ایشان را در این راه تقویت کنند. بعضی از روحانیون ایران نیز بیمیل نیستند که حوزة علمیه قم به عراق منتقل شود.[4] در همین حال، گزارش اطلاعات داخلی ساواک و به نقل از شمسالدین نجم عراقی، یکی از کارمندان مجلس شورای ملی، حاکی است که وی در محل کار خود اظهار داشته که روحانیون شیراز و اصفهان، آیتالله روحالله موسوی خمینی را به مرجعیت انتخاب کردهاند.[5]
± تذکرات آیتالله کمالوند به ساواک
آیتالله روحالله کمالوند، امروز در قم به مأمور ویژة ساواک در خصوص سربازگیری از طلاب حوزة علمیة قم، تذکراتی داد. به گفتة وی: «در این موقع که شاه در صدد بسط و استحکام اصول حقیقی مذهب اسلام و حفظ احترام روحانیون واقعی میباشند، دستگیری بیموقع یک عده طلبه به نام مشمول نظام وظیفه، باعث بیم و یأس آنها میشود، زیرا مأمورین شهربانی بدون رسیدگی به سوابق طلاب، آنان را در خیابان و مساجد، دستگیر و به نظام وظیفة شهرستان تحویل دادهاند. در صورتی که بین این اشخاص هستند افرادی که چندی قبل، ادارة نظام وظیفه با رسیدگی به مدارک، آنها را معاف از خدمت تشخیص و به آنها برگ معافی داده است».
بعضی افراد دستگیر شده، دارای کارت تحصیلی رسمی از اداره فرهنگ هستند و طبق قانون نظام وظیفه، تا موقعی که به تحصیل اشتغال دارند، معاف از خدمت میباشند. همچنین عدهای از مشمولین دارای زن و فرزند، از متولدین 1313 هستند که قانوناً متکفل شناخته شدهاند. چنین رفتاری با طلاب، این فکر را به اذهان مردم متبادر میکند که شاه در صدد کوبیدن روحانیون میباشند. در چنین وضعیتی، بقیة طلاب از ترس دستگیری، در خانههای خود مخفی گردیدهاند.
رئیس ساواک در واکنش به این گزارش دستور داده که: «اقدام لازم به عمل آید، به این معنی که تا 15 ـ 20 روز اینها را نگیرند. اگر روحانیون ساکت شدند، به کلی از سربازگیری در بین طلاب صرفنظر خواهد شد والا دو مرتبه شروع میشود».[6]
± گزارش مجلة تهران مصور درباره سربازی طلاب
هفتة گذشته، جهانگیر تفضلی، وزیر مشاور، ضمن مصاحبهای اعلام کرد که قرار است طلاب مشمول، به سربازخانهها فرستاده شوند. وزیر مشاور گفت که هیچوقت قرار نبود طلاب به نظام وظیفه نروند. طلاب علوم دینی که در شهرهای مختلف ایران به تحصیل مشغولند، بویژه در شهرستانهای قم و مشهد متمرکز هستند و پس از این دو شهر در کاشان، یزد، تهران، تبریز و اصفهان نیز تعدادی طلبه زندگی میکنند که در نزد روحانیون شهر خویش به تحصیل علوم اسلامی سرگرم میباشند. به نوشتة تهران مصور، تعداد طلبهها در سراسر کشور به دوازده هزار نفر میرسد که مرکز تجمع آنها، بیشتر در حوزة علمیه قم و شهر مقدس مشهد است. طلاب تاکنون، در حقیقت از نظر قانون نظام وظیفة اجباری، وضع مشخصی نداشتند. بسیاری از آنان که قبل از رسیدن به سنین خدمت، لباس روحانیت پوشیده بودند، خدمت دو سالة نظام وظیفة خود را انجام نمیدادند و عدة دیگری نیز که در سنین مقرر به سر میبردند، به عناوین مختلف از خدمت نظام طفره میرفتند و معافی تحصیلی و گواهی مقامات روحانی در عدم انجام خدمت و معافیت ایشان، تأثیر زیادی داشت و بویژه از نفوذ روحانیت به نفع عدة زیادی از آنان استفاده شد و پس از آنکه یکی دو سال معافی و برگ عدم اصابت قرعه نصیب آنان میگردید، شامل معافیت پنج ساله و پس از آن معافیت دائم میشدند.[7]
± تظاهرات دانشجویان علیه دولت در تهران و اوهایو
خبرگزاری آلمان از تظاهرات امروز دانشجویان وابسته به جبهة ملی در دانشگاه تهران، برای آزادی سران این جبهه خبر داد و نوشت که این تظاهرات امروز به حد اعلای شدت خود رسید. درحدود دو هزار دانشجو، بامداد امروز با دادن شعارهایی علیه دولت، دست به تظاهرات زدند و خواستار آزادی فوری سران جبهة ملی شدند. به موجب گزارش رسیده، دانشجویان پس از مذاکره با اللهیار صالح، به تظاهرات خود پایان دادهاند. بر پایة این گزارش، اللهیار صالح به دانشجویان گفته بود مقامات قضایی قول دادهاند که محاکمة رهبران جبهة ملی را به زودی آغاز کنند و از این رو آنها دست از تظاهرات خود برداشتند و روز پنجشنبه هم اعتصاب غذای خود را شکستند.[8]
خبرگزاری یونایتدپرس میگوید: «امروز در حدود 25 دانشجو و انترن ایرانی مقیم شمال شرقی اوهایو، در خیابان «اوکلی» به راه افتادند تا ضمن تظاهراتی نسبت به عملیات ظالمانة حکومت محمدرضا شاه پهلوی اعتراض کنند. این تظاهرات به رهبری امانالله طهماسبی، سرپرست امور مالی در دانشگاه یانگستون و سخنگوی این گروه برپا شده بود». طهماسبی گفت: «این تظاهرات به ابتکار کنفدراسیون دانشجویان ایرانی که در همة دنیا گسترده است، برپا شده و نظیر این تظاهرات در واشنگتن، سانفرانسیسکو، کشورهای اروپایی و نیز خود ایران برپا گردیده است. تظاهرکنندگان گفتند که شاه دو هزار تن از رهبران جبهة ملی، استادان دانشگاه و دانشجویان را زندانی کرده و 71 روزنامه و مجله را به بهانة سرکوبی مخالفت با اصلاحات، تعطیل کرده است. یونایتدپرس افزوده است: «دانشجویان که حاضر نشدند نام خود را فاش سازند تا مبادا در ایران از خانوادههای آنها انتقام گرفته شود، شعارهای نوشته شدهای را با این مضامین با خود حمل میکردند «از دیکتاتوری فاسد حمایت نکنید، به ایرانیان در مبارزة آنها برای نیل به آزادی کمک نمایید». دانشجویان از آمریکاییها درخواست میکردند که برای تحقق یک برنامة پنج مادهای، اخلاقاً از ایرانیان حمایت کنند. این برنامه شامل درخواستهایی از این قرار است: رعایت قانون اساسی، انجام فوری انتخابات آزاد، آزادی مطبوعات، نطق و بیان، رهایی زندانیان سیاسی و تشکیل کابینهای که برگزیدة پارلمان باشد، نه شاه. دانشجویان گفتند آنها با رفراندوم اخیر که به درخواست شاه در ایران صورت گرفت، مخالفند زیرا این رفراندوم برخلاف قانون اساسی بوده و کوششی برای تحکیم قدرتهای دیکتاتوری بوده است».[9]
± تظلمخواهی افسران شهربانی از شاه
امروز رنجنامهای با امضای «اصلاحطلبان شهربانی کل کشور» خطاب به محمدرضا پهلوی در سطح شهر پخش شد که در نوع خود کمنظیر بود. در این نامه آمده که: «افسران شهربانی که در زمان سلطنت رضاشاه فقید و چه در زمان سلطنت محمدرضا شاه، شاهنشاه رعیتپرور، همیشه پیشقدم فداییان خاندان سلطنت پهلوی در این مرز و بوم بودهایم، با کمال شرمندگی و تأثر، چندین بار عرایض خود را تقدیم و تاکنون کوچکترین توجهی نفرمودهاند».
آنها با سوگند به بازگویی حقیقت، نوشتهاند که: «دزدی و رشوهخواری، قتل و جنایت و هزاران دسیسهبازی و پروندهسازی در دستگاه شهربانی به جایی کشیده شده که افسران پاکدامنی مانند سرهنگ خاتمی، از کلانتری، تعویض و امثال سرگرد معتمدیهای دزد و ناپاک، در رأس کلانتریها، با رشوه، شغل و مقام دریافت میدارند». در این دردنامه آمده است: «اعلیحضرتا! باند قاچاق لوازم لوکس به سرپرستی همسر رئیس شهربانی، در فرودگاه با کمک مأمورین شهربانی مرتب وارد پایتخت میگردد و چشم مأمورین شهربانی و گمرگ کور نمیباشد ولی جرئت اظهار وجود ندارد و به همین جهت سرتیپ مبصر، از رأس ادارة پلیس عوض میشود تا پرده روی اعمال پروندههای دزدی ادارة راهنمایی و رانندگی گذاشته شود».[10]
±بازگشت خانوادة محمدرضا پهلوی به تهران
محمدرضا پهلوی که همراه فرح، رضا و فرحناز تعطیلات نوروزی را در بابل سپری کرده بودند، ساعت 8:30 بعداز ظهر امروز به تهران بازگشتند.
به نوشتة جراید، شهبانو و فرزندانش، روز دوشنبه دوازدهم فروردینماه به بابل رفته بودند و در همین روز شاه با هواپیما به مشهد مقدس رفت و پس از زیارت آستان قدس رضوی، آرامگاه نادر را افتتاح کرد. شاه سپس به نیشابور رفت و آرامگاههای شیخ عطار و حکیم عمر خیام را افتتاح کرد و آنگاه برای تقسیم اسناد مالکیت کشاورزان، به بیرجند رفت. شاه سپس روز چهارشنبه 14 فروردین با هواپیما از بیرجند به شمال رفت تا تعطیلات نوروزی خود را آغاز کند.[11]
±سخنرانی اشرف پهلوی
اشرف پهلوی امروز در جلسة هیئت مدیرة سازمان شاهنشاهی خدمات اجتماعی که در رشت برپا شده بود، گفت: «به امر شاه، امور درمانی تمام روستاهای کشور به سازمان شاهنشاهی خدمات اجتماعی واگذار شده است و ما در این نقاط، هر قدر بتوانیم باید درمانگاه و مدرسه بسازیم». اشرف پهلوی خواستار مشارکت بیشتر مردم در پیشبرد طرحهای این سازمان شد و افزود: «من از پیشرفت سازمان زیاد راضی نیستم و آن طوری که انتظار داشتم، نشده چون ما تصمیم داشتیم هر سال حداقل بیست درمانگاه بسازیم و اکنون شانزده سال است که این سازمان ایجاد شده و باید تا هماکنون 320 درمانگاه داشته باشیم و حال آنکه سازمان فقط 107 درمانگاه تأسیس کرده است». او مدعی شد که: «نظر شاهنشاه این است که ما همیشه به نقاط دورافتاده برویم و اگر پول استانی، مثلاً گیلان را خرج بلوچستان میکنیم، آنها حتماً لازم دارند. آنها خواهران و برادران ما هستند و نباید ناراحتی بکشند. ما شانزده سال است زحمت میکشیم و باید بیش از این کمک بکنید تا بتوانیم خدمت واقعی خود را انجام بدهیم».[12]
±سفر وزیر کشاورزی به کردستان
سپهبد ریاحی، وزیر کشاورزی، امروز برای توزیع اسناد مالکیت اراضی کردستان، وارد سنندج شد. وی در مراسمی اسناد 26 آبادی را به هجده نفر از نمایندگان هزار و 824 کشاورز، تسلیم کرد. او پس از توزیع اسناد گفت: «خردهمالکین و کشاورزان در سال جاری باید بیشتر در پیشرفت امور کشاورزی کوشش نمایند».[13]
± گزارش هفتهنامة دنیا دربارة خردهمالکین
هفتهنامة دنیا امروز به مسئلة اصلاحات ارضی و تقسیم زمینهای کشاورزی پرداخت و در مطلبی مفصل نوشت: «طبق یک آمار غیر رسمی، در تمام ایران در حدود دو میلیون نفر زن و مرد به نام خردهمالک و اعضای خانوادة خردهمالک از درآمد املاک مزروعی ارتزاق میکنند و با وجودی که قرار بود در مرحلة دوم تقسیم اراضی مزروعی، خردهمالکین در شمال ایران پنجاه هکتار و در سایر استانها، بین یکصد تا دویست هکتار زمین زراعی مالک نباشند، در دو هفتة اخیر توجه مقامات مرکزی به سوی خردهمالکین معطوف شد و قرار بر این گردید تا آنجا که مقدور و میسر باشد، از خردهمالکین حمایت شود. البته منظور، آن دسته خردهمالکینی میباشد که جز درآمد چند هکتار اراضی مزروعی، درآمد دیگری ندارند. مثلاً اگر خردهمالکی صاحب مستغلات متعدد شهری و سهام شرکتهای معتبر باشند، به طور مسلم دربارة آنها همان تصمیم بهمن سال گذشتة دکتر حسن ارسنجانی عملی خواهد شد. به نوشتة این هفتهنامه، خردهمالکین ایران اخیراً اجتماعاتی تشکیل داده و فعالیت خود را هم در یک نقطه متمرکز نموده و در بلوار الیزابت دوم، جنب منزل سرتیپ پرویز خسروانی، کلوپ خود را تشکیل داده و تابلوی جمعیت خود را تحت عنوان «جامعة خردهمالکین ایران» به روی دیوار محل جدید نصب کردهاند. اکثر خردهمالکین ایران کسانی هستند که در مرحلة اول تقسیم اراضی مشمول مقررات قانون نشدند. یعنی مقدار اراضی تحت مالکیت آنها، کمتر از چهارصد هکتار و یا یک ده ششدانگ بود. خردهمالکین ایران که در چند هفتة اخیر اتحاد و اتفاق پیدا کردهاند، برای اینکه وضع خود را تثبیت نمایند، تصمیم گرفتهاند مالکین بزرگ سابق را در اجتماع خود راه ندهند و همچنین در جلسات جامعة خود، مسائل سیاسی خود را مطرح نسازند و صرفاً درباره وضعیت و موقعیت خود سخن به میان آورند. در بین خردهمالکین ایران، اشخاص معروفی هم دیده میشوند. نهایت شور و حرارت آنها چندان زیاد نیست و بیشتر کسانی که در اجتماعات خردهمالکین، جوش و حرارت به خرج میدهند عبارتند از خردهمالکین معمولی خراسان و گیلان و اصفهان که سالهاست در تهران مقیم میباشند». این نشریه میافزاید: «خدا کند در مرحلة اول تقسیم اراضی، نتیجة حاصله درخشان باشد. برای اینکه مخالفین اصلاحات ارضی همچنان عقیده دارند روزی از روزها، دهقانان املاک تقسیم شده، راه شهرها را پیش گرفته و به درب خانة مالکین سابق مراجعه و با تسلیم اسناد مالکیت، مجدداً خود را رعیت و مالک سابق را ارباب عنوان میدهند».[14]
±تصمیم جدید درباره سهیم کردن کارگران در منافع کارگاهها
کمیسیون عالی مادة یک قانون سهیم کردن کارگران در منافع کارگاههای تولیدی و صنعتی، در جلسة امروز خود مقرر کرد از دهم اردیبهشت آینده، کارگاههای نساجی، تهیة پوشاک و صنایع غذایی نسبت به اجرای قانون سهیم کردن کارگران، اقدام نمایند.
برابر تصمیم این کمیسیون، کارگاههایی که فعالیت اصلی آنها مشمول قانون قرار میگیرد، در مورد کلیة کارگران خود باید قانون سهیم کردن کارگران در منافع کارگاههای تولیدی و صنعتی را اجرا کنند. مشمولان این تصمیم تا پایان خردادماه امسال فرصت انعقاد قرارداد جمعی را خواهند داشت.[15]
± افزایش قیمت قند و شکر
امروز اعلام شد قیمت قند و شکر افزایش قیمت یافته است و اعلامیهای از طرف عبدالحسین بهنیا، وزیر دارایی انتشار یافت: «در اثر افزایش قند و شکر در بازار دنیا که به طور ناگهانی به سه برابر قیمت سال گذشته افزایش یافته، وزارت دارایی بالاجبار و با نهایت تأسف، با اجازة هیئت دولت، قیمت فروش قند و شکر را از قرار کیلویی 4 ریال ترقی داده است».[16]
± چند پیشنهاد درباره آییننامة انتخابات
سخنگوی وزارت کشور امروز گفت: «در موضوع آییننامة انتخابات که در معرض افکار عمومی قرار گرفته، از نقاط مختلف کشور پیشنهادها و تذکرات زیادی به ادارة انتشارات وزارت کشور رسیده و از طرف صاحبنظران نظریاتی ابراز شده که به تدریج در کمیسیونی مرکب از قضات و کارمندان عالیرتبة وزارت کشور، مطرح و مورد بررسی قرار میگیرد. سخنگوی مزبور افزود: «پیشنهادها و نظریات مفید، پس از بررسی کمیسیون، در آییننامه گنجانده میشود و سپس طی یک مصاحبة مطبوعاتی، نتیجة کار کمیسیون، به اطلاع عموم میرسد ولی در هرحال برای اینکه تأخیر روی ندهد، از تمدید مدت اخذ پیشنهادها خودداری خواهد شد». به نوشتة جراید، آییننامة اجرایی قانون انتخابات پس از تجدیدنظر و تصویب کمیسیون وزارت کشور، بلافاصله برای تصویب نهایی به هیئت دولت فرستاده میشود. سپس اقدامات اولیة مربوط به شروع انتخابات از قبیل ثبت اسامی مراجعه کنندگان و صدور کارت الکترال در سراسر کشور آغاز میگردد.[17]
±پیام تشکر تختی خطاب به ملت ایران
غلامرضا تختی به مناسبت انتخاب شدن به عنوان مرد سال ورزش، در پیامی به کیهان ورزشی نوشت: «در این هنگام که ملت شریف ایران یکبار دیگر با ابراز عنایت و لطف، مرا به عنوان مرد ورزشکار سال انتخاب کردند، وظیفة خود میدانم که مراتب تشکر قلبی خود را تقدیم دارم. امیدوارم که کماکان بتوانم در راهی قدم نهم که موجب افتخار برای کشور عزیزم باشد».[18]
پینوشتها:
[1]. امام در آئینه اسناد (سیر مبارزات امام خمینی به روایت اسناد شهربانی)، جلد 1، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1383، ص 70.
[2]. یاران امام به روایت اسناد ساواک، نفس مطمئنه شهید آیتالله سید عبدالحسین دستغیب، ج 10، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص 47 تا 49.
[3]. همان، ص 51.
[4]. مجله خواندنیها، ش 59، 24/1/1342، ص 7.
[5]. قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، جلد 2: فیضیه، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، ۱۳۷۸، ص 113.
[6]. همان، ص 121 تا 123.
[7]. مجله تهران مصور، ش1024، 30/1/1342، ص 9 و 51.
[8]. بولتن خبرگزارى پارس محرمانه، ش 19، 27/1/1342، ص2.
[9]. همان، ش 18، 26/1/1342، ص 2 و 3.
[10]. قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، همان، ص 104 تا 108.
[11]. روزنامه اطلاعات، ش11065، 24/1/1342، ص 1.
[12]. روزنامه طالب حق، ش350، 29/1/1342، ص 1 و 4.
[13]. روزنامه کیهان، ش5918، 24/1/1342، ص 12.
[14]. هفتهنامه دنیا، ش 739، 24/1/1342، ص 1 و 2.
[15]. مجله بانک مرکزی ایران، ش 19، فروردین 1343، ص 911 و 912.
[16]. روزنامه اطلاعات، ش11066، 24/1/1342، ص 13.
[17]. همان، ص 9.
[18]. فاطمینویسی، سیدعباس، زندگی و مرگ جهان پهلوان تختی در آئینه اسناد، تهران، جهان کتاب، 1377،ص 67 و 68 به نقل از کیهان ورزشی مورخ 24/1/1342.
