سه‌شنبه 2 مهر 1342 / 5 جمادی‌الاول 1383 / 24 سپتامبر 1963
8 بازدید
نظام‌نامه سیاسی روحانیون آذربایجان
روحانیون آذربایجان با محوریت علمای تبریز اعلامیة بلند بالایی شبیه به نظام‌نامه‌ای سیاسی و مانیفست در شش موضوع و فصل انتشار دادند. مفاد این نظام‌نامه نشان‌دهندة عملکردهای غیرقانونی حکومت پهلوی و حساسیت روحانیون به «تشیید مبانی اسلام و استقرار حکومت مشروع و قانونی» و دقت و توجه آنان به امور گوناگون در جامعه است. آنان در هر یک از بندها با استناد به قانون، عملکردهای غیرقانونی حکومت پهلوی را برشمرده‌اند. در بخش اول این اعلامیه که عنوان «اقدامات دولت در موضوع مذهب» دارد آمده است: «اصل ماده 27 متمم قانون اساسی تصریح می‌نماید که استقرار هر نوع قانونی در مملکت موقوف است به عدم مخالفت آن با موازین شرعیه و تشخیص این امر را اصل مادة 2 متمم قانون اساسی صریحاً به عهدة مراجع تقلید واگذار و نظریة آنان را مطاع و متبع شناخته است. در برابر دو اصل مذکور که در مورد دفاع از اسلام و حقانیت قوانین اسلامی تنظیم و تدوین گردیده است، اقدامات خلاف قانون دولت عبارت است از: پشتیبانی از اشاعه‌دهندگان مراکز فساد و عاملین خلاف ضرورت اسلام و بی‌اعتنایی به تعلیمات و احکام آسمانی و جلوگیری از اصل امر به معروف و نهی از منکر و ممانعت از انتشار نظریات و اعلامیه‌های مراجع مسلم تقلید برخلاف اصل مادة 20 متمم قانون اساسی». بخش دوم این مانیفست به موضوع «اقتصاد» پرداخته است: «دولت که وظیفه داشته و دارد که از لحاظ اقتصادی رفاه ملی را تأمین نماید و از استقلال اقتصادی مملکت دفاع نماید، نه تنها با توسل به سیاست‌های مخرب اقتصادی مانند سیاست دروازه‌های باز و نظایر آن عجز خود را در مسئله اقتصاد نشان داده بلکه در اثر همین بی‌کفایتی و بی‌توجهی، وضع بازار مختصر و فقدان درآمد عمومی، مملکت را تا پرتگاه اضمحلال اقتصادی کشانده است. حالیه وضع طوری شده کشوری که وارث ثروت‌های سرشار و صاحب ذخایر قیمتی نفت و محصولات نفتی است، دست گدایی به هر اجنبی می‌گشاید و در انتظار وام‌های خارجی که شوم‌ترین نفوذ سیاسی اجنبی را به دنبال دارد، دقیقه‌شماری می‌کند». روحانیون، بخش سوم اعلامیه خود را به موضوع «فرهنگ و دانشگاه» اختصاص داده نوشته‌اند: «امروز بر همه مسلم گردیده است که برنامه فرهنگ و دانشگاه نه جوابده احتیاجات مملکت است و نه با تعالیم اسلامی و حتی نه با برنامه‌های ملل مترقی مطابقت دارد و در راه مبارزه با بی‌سوادی نیز اگر از سخن‌پراکنی‌های بیهوده دولتی صرف‌نظر کنیم، دولت با مقرر داشتن شهریه و یا به عبارت دیگر، با مقرر نمودن مالیات بر تحصیل و در دانشگاه با مقرر کردن مبلغ هنگفت و کمرشکن، فرزندان ملتی را که گفتیم مبتلا به درد خانمانسوز فقر اقتصادی است، از ورود به مدارس و دانشگاه‌ها عملاً ممنوع داشته است». آنان در بخش چهارم به موضوع «انتخابات مجلسین» پرداخته و دخالت انتخابات را افتضاح‌آمیزترین کار خلاف شرع و قانون دولت دانسته، نوشته‌اند: «بدون شک هیچ یک از اعمال خلاف شرع و قانون دولت به اندازة دسایس آن در انتخابات افتضاح‌آمیز نبوده است در حالی که قاطبة ملت با ابراز کمال انزجار از انتخابات فرمایشی، خود را کاملاً کنار کشیده و نقش تماشاچی را ایفا می‌کرد، دولت به نام ملت ستم‌دیدة بی‌دادرس، کاندیداهایی که علناً مخالفت خود را با فتاوای مراجع محترم تقلید نشان دادند بر ملت تحمیل نمود و آقای نخست‌وزیر بنا به عادت همیشگی در مقابل آرای مأخوذه در تبریز (وکیل اول 2283 رأی – وکیل آخر 1222 رأی، کیهان، شماره 6048، مورخه 28/6/42) بالصراحه اعلام نمود که گویا کمی آراء در اثر مصادف شدن انتخابات با فصل خرمن دهقانان و به ییلاق کردن ایلات و عشایر بوده (کیهان، شماره 6046، مورخه 26/6/42) ولی اعتصابات عمومی بازارها و اصناف، ابراز تنفرهای طبقات مختلف مردم و احکام تحریم مراجع تقلید و بالاخره عدم وجود ایلات و عشایر را در شهر فراموش نموده که متجاوز از سیصد هزار نفر جمعیت دومین شهر ایران تنها دو هزار و خرده‌ای از ترس توقیف حقوق، انفصال خدمت، اجبار سازمان‌های پلیسی رأی داده و در سایر شهرستان‌ها نیز همین قانون اجرا می‌شد، ولی معلوم نیست این وکلای بی موکل به چه نحو خود را وکیل قاطبة ملت خواهند نامید. به عبارت واضح‌تر، دولت در مسئله انتخابات یعنی حیاتی‌ترین مسئله ملت، بی‌شرمی را بجایی رسانده که از برملا شدن این آمارهای ضد و نقیض در رفراندوم و انتخابات نیز هیچگونه شرمی ندارد. علی‌هذا باید بدانند که مصوبات این مجلس از نظر ملت ایران دارای هیچگونه ارزش و اعتباری نبوده و نیست و نیز امضاکنندگان اعلامیه حقوق بشر بدانند که ملت ستم‌دیده و رشید ایران از این همه همکاری و سکوت آنان کمال انزجار را داشته و دولت‌های بزرگی که در برابر خواسته‌های مردم از افراد ضد دینی و ملی حمایت می‌کنند، با دیده تنفر نگریسته و روحانیت نیز از طرف ملت بدین وسیله کمال تنفر خود را اظهار می‌دارد».
در بخش پنجم «سیاست خارجی» حکومت چنین زیر سؤال رفته است: «معلوم است دولتی که هیچگونه ریشه‌ای حتی در میان ملت خود ندارد، چگونه می‌تواند در بین دول دیگر وجهه و اعتباری داشته باشد. محافل بین‌المللی امروزه به مملکت ما به نظر مستعمره‌ای که طلای سیاهش را به رایگان از دست می‌دهد و در عوض فقر و اسارت دریافت می‌دارد، نگاه می‌کنند. امروزه همه می‌دانند که بیگانگان، صنایع نفتی ما را در ید قدرت دارند و در واقع خون و شیره حیاتی ملت را بی‌رحمانه می‌مکند. آیا نه این است که دولت مسئول این یغماگری ثروت عظیم ملی است؟ کیست که نداند این انتخابات فرمایشی نیز به همین منظور یعنی تاراج بیشتر ثروت‌های بیکران و عظیم نفتی ما صورت نگرفته است؟ کیست که نداند همین مجلسین دوره بیست و یکم برای صحه گذاشتن به قراردادها و تعهدات و اعمال خلاف قانونی که تا امروز صورت گرفته از طرف دولت خلق نگردیده است»؟ بخش پایانی اعلامیه روحانیون به موضوع «سیاست داخلی» و اختناق و فشار و نبود آزادی بیان و قلم اختصاص یافته نوشته‌اند: «اختناق و فشارها و عدم آزادی بیان و قلم و صدها تضییقات دیگر موضوع‌هایی هستند که ملت مبارز ایران با آنها آشناست و راه مبارزه خود را با این همه ستم‌ها و حق‌کشی‌ها، به خوبی می‌شناسند. فقط در این مورد، مخاطب جامعة روحانیت آذربایجان، ملل مترقی جهان عموماً و ملت‌های مسلمان خصوصاً می‌باشد.
ما با صدای رسا به سمع تمام جهانیان می‌رسانیم که ملت ستم‌دیده ایران در زیر این همه فشارها، حبس و تبعیدها، شکنجه‌ها و کشتارها دیگر به ستوه آمده است. مبارزات شجاعانه ملت ایران، تعطیل چهار روز اخیر مردم آذربایجان، انعکاسی از صدای ملت ستم کشیده‌ای است که در زیر ضربات بی‌رحمانه دولت غیرقانونی فعلی به قیمت جان و مال و هستی خود مبارزه می‌کند. ملت ایران امروز با توجه به فرامین رهبران دینی و ملتی مخصوصاً حضرت آیت‌الله العظمی خمینی مدظله و سایر آیات و حجج اسلام و اساتید دانشگاه است که با تمام قوا خود را برای ادب کردن عناصر ناپاکی که به حریم مقدس اسلام و حاکمیت ملی ایران اسائه ادب نموده‌اند، آماده کرده است و به همین عنایات خاصه حضرت ولی‌عصر عج‌الله تعالی فرجه و در تحت لوای آزادی‌بخش مراجع محترم تقلید تا تحقق تمام آمال دینی و ملی این نهضت مقدس ادامه خواهد داشت و به طور قطع پیروزی نهایی از آن ملت خواهد بود».[1]
ورود آیت‌الله مرعشی نجفی به تهران
آیت‌الله سیدشهاب‌الدین مرعشی نجفی که در 27 شهریور ماه عازم مشهد شده بود، به وسیله هواپیما از مشهد به تهران بازگشت. بر پایه گزارش ساواک با ورود آیت‌الله به فرودگاه مشهد، آقای پرویز خرسند (عضو جبهه اسلامی) در جمع حدود دو هزار نفر از بدرقه‌کنندگان به سخنرانی پرداخت و ضمن تجلیل از آیت‌الله مرعشی، ضمن تشکر از مردم آنان را به همکاری با علما دعوت کرد. در ادامه این گزارش آمده است که اصناف مشهد هم اعلامیه‌ای مبنی بر حمایت از آیت‌الله مرعشی منتشر کردند.[2]
اصرار آیت‌الله شریعتمداری بر آزادی آیت‌الله خمینی
گزارش دیگری از ساواک حاکی است که طبق اطلاع، آیت‌الله شریعتمداری امشب در باغ ملک بعد از پایان نماز جماعت به حاضرین اظهار داشت چنانچه تا ده روز دیگر آیت‌الله خمینی را از وضع کنونی‌اش آزاد نکنند شخصاً وارد فعالیت شده و از هیچ عملی در این‌باره دریغ نخواهدکرد.[3]
دعوت از خبرگزاری تاس برای مصاحبه با آیت‌الله میلانی
مأمور ساواک گزارش داد که طبق اطلاع واصله از خبرگزاری تاس و اداره مطبوعات سفارت شوروی برای مصاحبه در منزل آیت‌الله میلانی واقع در جاده شمیران پل رومی دعوت به عمل آمده است.[4]
دخالت ساواک در پراکنده کردن خبرنگاران از منزل آیت‌الله میلانی
مأمور ساواک همچنین در گزارشی از پراکنده کردن تجمع عده‌ای خبرنگار از جمله رائین و مازندی، که برای انجام مصاحبه مطبوعاتی در منزل آیت‌الله سیدهادی میلانی گرد آمده بودند خبر داد و افزود با این اقدام، دو نفر خبرنگار مذکور بدون اقدام به مصاحبه، از محل خارج شدند و به پسر آقای میلانی تذکر لازم در این زمینه داده شد. در ادامه این گزارش از تذکر مأمور ساواک به معممی به نام فومنی مبنی بر ترک منزل آیت‌الله میلانی نیز سخن به میان آمده است.[5]
درخواست آیت‌الله میلانی از مردم برای اعتصاب
آیت‌الله میلانی از عموم مردم خواست تا در تاریخ 13 مهر به عنوان اعتراض به تشکیل مجلس غیرقانونی دست به اعتصاب و انزجار بزنند.[6]
جشن آغاز سال تحصیلی با حضور شاه
ساعت 5 بعدازظهر با حضور محمدرضا پهلوی و فرح دیبا، جشن آغاز سال تحصیلی در تالار فردوسی دانشگاه تهران آغاز شد. در این مراسم که اعضای هیئت دولت، رؤسای دانشکده‌ها، استادان دانشگاه، افسران ارشد ارتش، سفیران و وابستگان سفارتخانه‌ها حضور داشتند، ابتدا دکتر جهانشاه صالح رئیس دانشگاه تهران گزارش سالیانه دانشگاه را قرائت کرد. پایان‌بخش مراسم هم اعطای جوایز سی نفر از فارغ‌التحصیلان رتبه اول دانشگاه و مؤسسات وابسته به آن توسط محمدرضا پهلوی بود.[7]
سفر نخست‌وزیر به منطقه بویراحمدی
به نوشته روزنامه پیغام امروز، اسدالله علم نخست‌وزیر، به اتفاق مهندس اصفیاء مدیرعامل سازمان برنامه با هواپیما عازم منطقه بویراحمدی شدند. این سفر چهار روز ادامه خواهد یافت و استانداران خوزستان، فارس و اصفهان در گچساران به نخست‌وزیر خواهند پیوست.[8]
سفر رئیس جمهور فرانسه و همسرش در سال آینده به ایران
روزنامه اطلاعات در شماره امروز خود خبر داد که ژنرال دوگل رئیس جمهور فرانسه و همسرش به دعوت محمدرضا پهلوی و فرح دیبا سال آینده به ایران می‌آیند و از اصفهان و شیراز بازدید خواهند کرد. به نوشته این روزنامه آنان از سوم خرداد 1343 به مدت پنج روز در ایران اقامت خواهند داشت.[9]
نماینده اقلیت آشوری‌ها و کلدانی‌ها در مجلس
به نوشته روزنامه پست تهران، با پایان یافتن انتخابات مجلس شورای ملی در حوزه آشوری‌ها و کلدانی‌های سراسر کشور و شمارش آراء، ویلیام ابراهیمی با 4596 رأی حائز اکثریت آرا شد و به نمایندگی از سوی اقلیت‌های مذهبی آشوری و کلدانی به مجلس شورای ملی راه یافت.[10]
جلسه تهیه مقدمات گشایش مجلسین
امروز جلسه تهیه مقدمات گشایش مجلسین در دفتر دکتر مهدی پیراسته وزیر کشور تشکیل شد. نمایندگان هیئت مدیره دو مجلس، وزارت جنگ، وزارت امور خارجه و سایر سازمان‌ها، طرح آیین گشایش دو مجلس را تهیه کردند. جلسة بعدی این گروه، در کاخ سنا تشکیل می‌یابد.[11]
تأسیس اداره بررسی بازارهای بین‌المللی
اداره بازاریابی وزارت اقتصاد منحل و به جای آن «اداره بررسی بازارهای بین‌المللی» تأسیس شد. اداره مزبور چند متخصص اقتصاد و مطلع در امور بازارهای بین‌المللی جهان دارد و آمار بازرگانی کلیه کشورهای جهان شامل کالاهای وارداتی و صادراتی آنها و نیازهایشان را تعیین می‌نماید و آنها را با وضع و قیمت‌های صادراتی ایران مقایسه می‌کند. [12]
بازگشت وزیر اقتصاد از سفر اروپا
دکتر عالیخانی وزیر اقتصاد، از سفر اروپا به تهران بازگشت. او پیش از ترک اروپا، قرارداد ایران با بازار مشترک را در بروکسل امضا کرد. دکتر عالیخانی ضمن مسافرت چند روزه به اروپا از نمایشگاه‌های صنعتی یرنو در چک اسلواکی و یوگسلاوی دیدن کرد و مذاکراتی با مقامات کشور مجارستان به عمل آورد.[13]
مجلس تودیع کارمندان عالی‌رتبه دولت
ساعت 11 به مناسبت عزیمت پانزده نفر از کارمندان عالی‌رتبه دولت به انگلستان و استفاده از بورس امور اداری، مجلس تودیعی با حضور اسدالله علم نخست‌وزیر و سفیرکبیر انگلستان، در شورای عالی اداری کشور تشکیل گردید. در این مراسم اسدالله علم ضمن تشکر از دولت انگلستان، تأکید کرد که کارمندان دولت بایستی از این بورس‌ها نهایت استفاده را برده در بازگشت به ایران خدمات مؤثری در امور اداری ارائه دهند.[14]
انتصاب یک ایرانی به قائم مقامی ریاست کل مناطق نفت‌خیز
مهندس لطیف رمضان‌نیا به عضویت هیئت مدیره شرکت سهامی اکتشاف و تولید نفت ایران و قائم مقام ریاست کل مناطق نفت‌خیز منصوب شد. به نوشته روزنامه کیهان این اولین باری است که یک ایرانی عهده‌دار این پست شده است.[15]
اطلاعاتی درباره سازمان جدید وزارت کشور
دکتر سیدمهدی پیراسته وزیر کشور، در مصاحبه‌ای مطبوعاتی، اطلاعاتی درباره سازمان جدید وزارت کشور ارائه داد. به‌گفتة وی هدف از این سازمان جدید، ایجاد یک هسته مرکزی فعال در پایتخت است که وظیفه دارد برای هر استان (با مشورت استانداران) برنامه‌های عمرانی یک ساله تنظیم کند. این برنامه بایستی شامل شهرها، بخش‌ها و روستاها باشد و بدین‌ترتیب هر واحد مملکت که از ده شروع می‌شود یک برنامه عمرانی جداگانه خواهد داشت، وی افزود: این سازمان جدید که اداره کل امور اجتماعی و عمران دهات نام دارد یک کادر محدود در مرکز خواهد داشت و بیشتر فعالیت‌های خود را در روستاها متمرکز خواهد ساخت.[16]
پایان مهلت شکایت نسبت به جریان انتخابات
به نوشته روزنامه کیهان، مهلت دریافت شکایت نسبت به جریان انتخابات به پایان رسیده و از فردا انجمن‌های نظارت رسیدگی خود را به شکایات مردم آغاز خواهند کرد. در تهران هفت فقره شکایت درباره انتخابات مجلس شورای ملی طرح شده که پنج مورد آن از سوی کاندیداهای منفرد است. آنان مدعی شده‌اند که آرایشان به میزان واقعی قرائت نشده است.[17]
پی‌نوشتها:
[1]- بهبودی، هدایت‌الله، تبریز در انقلاب، تهران، عروج، 1383، ص 102.
[2]- آیت‌الله العظمی سیدشهاب‌الدین مرعشی نجفی به روایت اسناد ساواک، ج 1، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1388، ص 221 و 220.
[3]- سیر مبارزات امام خمینی در آیینه اسناد به روایت اسناد ساواک، ج 2، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1386، ص 355.
[4]- کرباسچی، غلامرضا، هفت هزار روز تاریخ ایران و النقلاب اسلامی، ج 1، تهران، بخش خاطرات بنیاد تاریخ انقلاب اسلامى ایران، 1371، ص 383.
[5]- آیت‌الله العظمی سیدمحمدهادی میلانی، ج اول، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1380، ص 372 و 373.
[6]- کرباسچی، غلامرضا، همان، ص 171.
[7]- روزنامه کیهان، ش 6053، 3/7/1342، ص 1 و 11؛ روزنامه مهر ایران، ش 1931، 3/7/1342، ص 1 و 5؛ روزنامه اطلاعات، ش 11201، 3/7/1342، ص 1.
[8]- روزنامه پیغام امروز، ش 1040، 2/7/1342، ص 8.
[9]- روزنامه اطلاعات، ش 11200، 2/7/1342، ص 16.
[10]- روزنامه پست تهران، ش 3001، 2/7/1342، ص 1.
[11]- روزنامه پیغام امروز، ش 1040، 2/7/1342، ص 8.
[12]- روزنامه اطلاعات، ش 1200، 2/7/1342، ص 8..
[13]- همان، ص 16.
[14]- روزنامه کیهان، ش 6054، 4/7/1342، ص 12.
[15]- همان.
[16]- روزنامه پست تهران، ش 3002، 3/7/1342، ص 1 و 7.
[17]- روزنامه کیهان، ش 6052، 2/7/1342، ص 1 و 11.
