پنجشنبه 14 شهریور 1342 / 16 ربیعالثانی 1383 / 5 سپتامبر 1963
5 بازدید
± گفتگوی سه نفر از آیات عظام با آیتالله میلانی
صبح امروز آیات عظام شریعتمداری، بحرالعلوم، و سیدنورالدین رشتی در منزل آیتالله میلانی حضور یافتند و پیرامون ممنوعیت اعمال شده جهت مراجعه مردم در اقامتگاه با وی گفتگو کردند.[1]
± گزارش نمایندة ساواک از ملاقات با آیتالله قمی
آیتالله حسن قمی در گفتگو با نمایندة ساواک، دیدگاههای خود را دربارة مسائل مختلف تشریح کرد. به گزارش نمایندة ساواک، در این دیدار که از ساعت 7:45 دقیقه لغایت ده بامداد به طول انجامید، آیتالله قمی، ضمن اظهار رضایت از آزادی گفت «تکلیف شرعی از من سلب شده ولی از نظر مردم هنوز هم من و امثال من زندانی هستیم». او تأکید کرد عضو هیچ دستهای نیستم و همواره «مردم را امر به آرامش و رعایت نظم کردهام، در حال حاضر بعد از این نیز خلاف نظم از من چیزی سرنخواهد زد». آیتالله قمی از وضعیت بازداشتگاه خود راضی بود، اما رواج شکنجه در بازداشتگاه را به مصلحت نمیدانست. وی به نمایندة ساواک اطلاع داد که شخصاً بارها صدای ناله و زاری زندانیان را در حین شکنجه شنیده است. در این ملاقات آیتالله قمی خاطر نشان کرد پس از دریافت پیغامهای شاه، ما تغییر روش دادیم و راضی شدیم از بازداشتگاه بیرون بیاییم، ولی با دخالت ساواک و شهربانی، و رقابت آنها با یکدیگر، کارها دچار نابسامانی شد. نمایندة ساواک تأکید میکند آیتالله قمی دربارة انتخابات میگفت دولت از انتخاب شش کاندیدای زن صرف نظر کند و صراحتاً با تفویض حقوق سیاسی به نسوان مخالف بود و میگفت «صلاح مملکت آنست که با بهائیان نیز مبارزهای ترتیب دهند». ایشان رفتار مأموران ساواک را رضایتبخش دانسته، گفتند پیش از این گمان میکردم «کارکنان ساواک، بدترین نمونة کارمندان دولت و بیرحمترین مردم هستند ولی حالا معتقدم در درجة اول شهربانی و سپس ارتش» قرار دارند. آیتالله قمی، نحوة عملکرد ساواک را مبهم توصیف کرد و دلیل آن را دو نکته دانست: نخست اینکه خودشان نمیدانند چه میخواهند بکنند، و دوم، در کارهای داخلیشان گسیختگی وجود دارد. آیتالله قمی ضمن اشاره به اینکه گاهگاه با آقایان آیات عظام خمینی و محلاتی تلفنی تماس دارد و احوالپرسی میکند، گفت در مواردی که امور مملکتی و سیاسی با دین و احکام مذهبی برخورد پیدا میکند بهتر است «مشکلات قبلاً با چند نفر از روحانیون ارشد در میان گذاشته شود تا در محیط سلم و صفا به فکر پیدا کردن راه حل معقولانه بیفتند». در پایان گزارش نمایندة ساواک میافزاید، خانوادة آیتالله قمی بسیار مایل به کنارهگیری وی از امور سیاسیاند اما ایشان معتقدند «فقط بدعتهایی را که در مذهب و دین پیش آمده» نفی میکند و با «سیاست و دول بیگانه» به هیچ روی کاری ندارد.[2]
± گفتگوی نمایندة ساواک با آیتالله میلانی
نمایندة ساواک ساعت 10:30 دقیقه صبح در اقامتگاه آیتالله میلانی حضور یافت و تا ساعت 15 با آیتالله میلانی و فرزندش سیدمحمدعلی میلانی و آیتالله شریعتمداری به گفتگو پرداخت. به گزارش نمایندة ساواک، ملاقات شوندگان ضمن اظهار تأسف دربارة ممانعت از حضور مردم در اقامتگاه، معتقد بودند اعمال محدودیت، بر محبوبیت آیتالله میلانی خواهد افزود. همچنین آیتالله از حضور در میتینگ اجتناب میکنند و با وجود اصرار کمتیة دانشجویان جبهة ملی برای حضور فرزندش سیدمحمدعلی میلانی، وی با حضور فرزندش نیز مخالفت نموده و معتقد است این تجمعات موجبات خونریزی بیهودهای را فراهم خواهد کرد. آیتالله میلانی در این دیدار، پیرامون انتخابات و تحریم آن گفت «مسئلة حقوق سیاسی اناث و اصلاحات ارضی تمام شده است و هیچ جای بحثی در آنها باقی نمانده ولی انتخابات به صورتی که دارد پیش میرود آزاد نیست و شرکت در آن حرام است». نماینده ساواک در گزارش خود مدعی است آیات عظام میلانی و شریعتمداری، در گفتگوی سه نفره به او گفتهاند ما هر دو معتقدیم باید کارها با آرامش پیش برود و کشت و کشتار نشود. بارها از تعطیلی بازار و تظاهرات دستهجمعی جلوگیری کردهایم، آیتالله شریعتمداری از تلاش برای آرام نگاه داشتن شهر تبریز نیز گفت، اما آنها معتقد بودند که به رغم تمام این تلاش، مسئولین به وعدههای خود عمل نکردهاند، «حتی موضوع نظام وظیفه طلاب را که قول داده بودند عملی نکردند». در ادامة گفتگو، آیات عظام به بدبینی برخی افراد اشاره کردند و گفتند عدهای که پیشتر به آرامش دعوت میشدند اکنون ما را «دولتی محض» میدانند و مدعیاند «اگر آن روزها جلوی ما را نگرفته بودید این روزها پیش نمیآمد». همچنین در این دیدار، حضرات آیات مایل بودند بدانند که وضعیت آیات عظام خمینی، قمی و محلاتی تا چه مدت بدین منوال ادامه خواهد یافت؟ یکی دیگر از خواستههای آنها، ملاقات با روحانیون نامبرده و آزادی بخشی از دیدار مردم با ایشان بود. نمایندة ساواک در بخشی از گزارش به گفتگو با سیدمحمدعلی میلانی فرزند آیتالله میلانی اشاره میکند. او معتقد بود دیدار پدرش با آیات عظام به نفع همگان است و حتی پیشنهاد داد ملاقات در حضور مأموران سازمان اطلاعات و امنیت کشور صورت گیرد. سیدمحمدعلی میلانی اعتقاد دارد اگر آیتالله میلانی با آیات عظام خمینی، قمی و محلاتی دیدار کند به آنان تفهیم خواهد شد «حقوق سیاسی اناث و مسئلة اصلاحات ارضی کوچکتر از آن است که مطرح شود و اینها حل شدهاند». همچنین اگر عدهای از زندانیان سیاسی آزاد شوند، آیتالله میلانی میتواند به بهانة پیروزی، «به اصطلاح سربلند و موفق به خراسان» بازگردد. سیدمحمدعلی میلانی تأکید کرد هفت تن از نامزدهای انتخاباتی از بهاییاناند و «معرفی آنها در این شرایط به منزلة دهنکجی نسبت به مقدسین است». در پایان این دیدار، آیتالله میلانی اسامی کسانی را که بهتر است آزاد شوند به مأمور داده و پسرش نیز، نام چند تن را به آن افزود. اغلب افراد از سران نهضت مقاومت ملی هستند. سیدمحمدعلی میلانی دلیلی برای حمایت از این افراد ذکر نکرد.[3]
± گزارش وزیر کشور دربارة تعمیرات مدرسة فیضیة قم
وزیر کشور با دریافت گزارش فرمانداری، به نخستوزیر اطلاع داد که تعمیرات مدرسة فیضیة قم از تاریخ ششم شهریور به اجرا درآمده است. در نامة وزیر کشور ادعا شده آیتالله گلپایگانی، بر خلاف نظر آیات عظام خمینی و شریعتمداری به این کار مبادرت ورزیده و یک روز پس از شروع تعمیرات، کلاسهای درس را نیز دایر کرده است. فرمانداری قم ضمن اعلام این خبر به وزارت کشور، دلیل مخالفت آیات عظام با مرمت فیضیه را چنین شرح میدهد «آقایان مزبور موافقت نکردند و اظهار داشتند مدرسة فیضیه با این وضع، سند مظلومیت طلاب و اهل علم است». اما آیتالله گلپایگانی پاسخ دادهاند هدف از تعمیر مدرسه این است که نخست «دولت متحمل خرج نشود» و دوم با شروع تدریس، «طلاب از سرگردانی رهایی یابند». وی در ادامه تأکید کرده است مخالفتهایی از سوی برخی وابستگان آیات عظام دربارة آغاز تدریس وجود دارد اما «من اعتنا نمیکنم و اینکار را از همه جهت مصلحت میدانم».[4]
± پیوستن آیتالله صدوقی به جمع تحریمکنندگان انتخابات
آیتالله محمد صدوقی، اعلامیة تحریم انتخابات را گواهی نمودند. فرماندة نیروی مقاومت ملی یزد و نائین ضمن بیان این مطلب در گزارش خود به رئیس ساواک دهم (اصفهان)؛ میافزاید آیتالله صدوقی از تهران بازگشته و اعلامیهای را با عنوان «جامعة روحانیت ایران، شرکت در انتخابات فرمایشی را جایز نمیداند» تأیید کرده است.[5]
± مخالفت سران جبهه ملی با برپایی میتینگ
کریم سنجابی به محض آزاد شدن از زندان نامهای به اللهیار صالح از رهبران جبهة ملی نوشت و در آن خطرات برگزاری میتینگ بدون مجوز را یادآوری نمود. وی درخواست کرد صالح به هر شکل مقتضی مانع از بروز «مفاسد محتمل» گردد.[6]در پی درخواست سنجابی، بعدازظهر امروز اللهیار صالح در نامهای به سازمان دانشجویان نوشت در پی مخالفت فرمانداری نظامی با برگزاری میتینگ، سران جبهة ملی با برپایی میتینگ مخالفند. در این نامه تأکید شده «سیاست جبهه، مخالف با اقدامات خلاف قانون است». [7] صالح در ادامه تصریح کرد «کارهای افراطی شما بهانه به دست دولت میدهد و حس میکند تودهایها میخواهند جبهة ملی را به طرف جنگ و دعوا با دولت ببرند».[8]
± روزهای اعتراض علیه انتخابات فرمایشی ایران
دبیران کنفدراسیون دانشجویان ایرانی در بیانیهای اعلام کرد روزهای 17 و 23 سپتامبر (26 شهریور و اول مهر)، روزهای اعتراض علیه انتخابات فرمایشی ایران است. این کنفدراسیون از سازمانهای دانشجویی ایرانی سراسر جهان درخواست کرد در این روزها، «با برپایی مصاحبههای مطبوعاتی، انتشار اعلامیه و نشریات گوناگون، و تظاهرات محلی» در رسوایی هر چه بیشتر این انتخابات بکوشند. در پی انتشار این بیانیه، دبیرخانة سازمان بینالمللی دانشجویان (کساک) به اعضای خود در 84 کشور دستور داد هماهنگ با دانشجویان ایرانی در روز اول مهر، علیه «دیکتاتوری و قانونشکنی» اعتراض نمایند.[9]
± دیدار سفیرکویت با نخستوزیر
صبح امروز حمد علی السالم، سفیرکبیر کویت با حضور در کاخ نخستوزیری با اسدالله علم دیدار و گفتگو کرد.[10]
± بازدید وزیر خارجه از پالایشگاه نفت مراکش
عباس آرام، وزیر امور خارجه که به مراکش سفر کرده است، از پالایشگاه نفت محمدیه بازدید کرد.[11]
± جلسة مشترک نظارت مجلس شورای ملی و سنا
اعضای انجمن نظارت مرکزی انتخابات مجلس شورای ملی، در فرمانداری تهران گردهم آمدند تا دربارة دعوت معتمدین حوزههای فرعی بحث و تبادل نظر نمایند. بعدازظهر نیز جلسة مشترک نظارت مجلس شورا و مجلس سنا برگزار گردید. مقرر شد کار اخذ رأی و شمارش آرا نیز به شکل توأم در یک روز صورت گیرد.[12]
± واگذاری اسناد مالکیت کشاورزان اصفهانی
سپهبد ریاحی پس از توزیع اسناد مالکیت کشاورزان اصفهانی در مؤسسة آب و خاکشناسی این استان حضور یافت و آزمایشگاه مجهز این مؤسسه را افتتاح کرد.[13] پیش از مراسم افتتاح ریاحی طی سخنانی به تشریح نقش شرکتهای تعاونی در پیشبرد اهداف بزرگ در سطح روستاها پرداخت.[14] دهقانان اصفهانی از آغاز اجرای قانون اصلاحات ارضی تا کنون موفق شدهاند 99 شرکت تعاونی با سرمایة 7 میلیون و 748 هزار و 150 ریال تشکیل دهند و از خدمات آنها بهرهمند گردند.[15]
± نخستین روز کاری سفیر شوروی
صبح امروز گریگوری زاتیسف سفیرکبیر شوروی در نخستین روز کاری رسمی خود با انصاری معاون سیاسی و پارلمانی وزارتخانه، آشتیانی قائممقام معاون وزارت خارجه و فروهنده رئیس ادارة دوم (ادارة مسئول روابط ایران و اروپای شرقی) دیدار کرد.[16]
پینوشتها:
[1]ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 4: دوران حصر، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1380، ص 102 و 106.
[2]ـ همان، ص 99 و 100.
[3]ـ همان، ص 102 و 106.
[4]ـ مدرسة فیضیه به روایت اسناد ساواک، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1380، ص 102.
[5]ـ یاران امام به روایت اسناد ساواک،ج 2: شهید آیتالله حاج شیخ محمد صدوقی، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1377، ص خ.
[6]ـ مهربان، رسول، بررسی مختصر احزاب بورژوازی لیبرال در مقابله با جنبش کارگری و انقلابی، تهران، پیک ایران، 1360، ص 74 و 75.
[7]ـ نجاتی، غلامرضا، تاریخ سیاسی بیست و پنج سالة ایران، ج 1، تهران، رسا، 1371، ص 330.
[8]ـ مهربان، رسول، همان، ص 68.
[9]ـ اسنادی از جنبش دانشجویی در ایران 1322- 1357، ج4، تهران، مرکز اسناد ریاست جمهوری، 1381، ص 262.
[10]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11184، 14/6/1342، ص 16.
[11]ـ همان، ش 11185، 16/6/1342، ص 16.
[12]ـ روزنامه کیهان، ش 6036، 14/6/1342، ص 15 و 16.
[13]ـ همان، ش 6037، 16/6/1342، ص 9.
[14]ـ بولتن خبرگزاری پارس خبرهای ایران، ش 135، 17/6/1342، ص 8 و 1.
[15]ـ برگ زرین تاریخ کشاورزی و دهقانی ایران، تهران، اداره کل اطلاعات و روابط عمومی وزارت کشاورزی، 1342، ص 134.
[16]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11184، 14/6/1342، ص 16.
