چهارشنبه 16 اردیبهشت 1343 / 23 ذىحجه 1383 / 6 مه 1964
3 بازدید
² درگذشت آیتالله کمالوند
آیتالله حاج روحالله کمالوند، امروز براثر عارضه قلبى دارفانى را وداع گفت.[1]
² پاسخ سازمان دانشجویان جبهه ملى به مصدق
سازمان دانشجویان جبهه ملى ایران در پاسخ به نامه 12 اردیبهشت مصدق درباره تشکیلات جبهه ملى نامهاى خطاب به وى ارسال کرد و در آن متذکر شد که رهبرى نباید گرفتار الفاظ باشد و اعتقاد باید به کار و فعالیت و مبارزه باشد نه به اساس تشکیلاتى غلط.
در این نامه 21 مادهاى تأکید شده است که مصدق در نامه 12 اردیبهشت خود با بیان مطالبى، در مقام نتیجهگیرى برآمده که به علت عدم التفات به برخى واقعیات، رعایت عدالت و انصاف نشده است. اظهار عدم اطلاع پیشوا اولاً متضمن مصالحى است و ادب و احترام و اصول سیاست اقتضا مىکند که بدینطرز مورد استفاده واقع نشود. ثانیاً قسمتی از عدم توفیق جبهه ملى در گذشته معلول نداشتن سازمان صحیح بوده است.
در این نامه با اشاره به تشکیل کنگره و بىتوجهى به پیام پیشوا و تأیید نظریات سابق، یادآوری شده که این عدم موفقیت ناشى از ترکیب نامتناسب کنگره بود و وجود کرسیهاى ظاهرالصلاح بسیار براى سازمانهاى موهوم و یا کم نیرو.
سازمان دانشجویان سپس با اشاره به بخشى از نامه مصدق که نوشته بود «در تشکیلات جبهه ملى هیچگاه صحبت انحلال احزاب نبوده، بلکه همیشه صحبت از تشکیل سازمانهایى بوده است که بتواند سایر اجتماعات و دستهها را دربر گیرد»، در توضیح مىنویسد: به عرض رسید که صحبت انحلال بود. تبلیغ ضدحزبى هم مىشد و حزب هم منحل گردید. سازمان جدید هم متأسفانه به ابتکار جبهه ملى تشکیل نشد و برعکس یکى از علل مخالفت با نهضت آزادى این بود و در کنگره هم عنوان شد که جمعیت نهضت آزادى ایران پس از تجدید فعالیت جبهه ملى نمىبایست تشکیل شود و پیشوا به خوبى واقفاند که از راه دادن نهضت آزادى به جبهه ملى حتى در کنگره هم مخالفت به عمل آمد و عضویت حضرت آیتالله طالقانى و جناب آقاى مهندس بازرگان هم در شوراى جبهه ملى جنبه فردى داشت نه نمایندگى جمعیت نهضت آزادى ایران.
در این نامه آمده است: مرقوم فرمودهاند که: «اعتراضها از جانب احزاب و عناصر است و اصلاح اساسنامه بهانه». اعتراض فقط از طرف بعضى از احزاب نیست. حزب ایران، حزب ملت ایران، جوانان و اعضاى فعال حزب ایران که در کنگره اخیر این حزب هم اکثریت داشتهاند، دانشگاه، بازار که در جبهه ملى فعلى هستند و نهضت آزادى ایران و جامعه سوسیالیستها که در خارج این جبهه فعلى هستند؛ اعتراض دارند و اعتراض هم به سکوتى است که مبتنى بر سیاست صبر و انتظار مصوب شوراست. اعتراض به نحوه عمل و مبارزه است. مسئله اساسنامه هم یک مسئله اساسى است و بهانه نیست. فعلاً نیز طرح نشده است بلکه لااقل از زمان تشکیل کنگره مورد بحث و گفتوگو و اعراض و اعتراض است. در عمل هم ثابت شده است که با این ترکیب نامتناسب سیاست صحیح اتخاذ کردن، کارى مشکل و گاهى ممتنع است. اصلاح اساسنامه یکى از کارهاى اساسى است براى تغییر شکل کار و نحوه عمل. در پایان این نامه تأکید شده است که این مطلب باید مسلم باشد که تشکیلات باید در خدمت جبهه ملى و مآلاً ملت ایران باشد نه جبهه ملی در خدمت تشکیلات و بنده و فرمانبردار آن.[2]
² اغتشاش در سازمان جبهه ملى
جوزف پى. لورنز مأمور سفارت امریکا در تهران در گزارشى به ملاقاتش با نادر صالح برادر اللهیار صالح اشاره کرده مىنویسد: نادر صالح در موقع نهار به من گفت، برادرش اللهیار صالح قطعاً از فعالیت سیاسى کناره گرفته است. او گفت که نامههاى اخیر مصدق رقابتى را ایجاد کرده است که با توجه به وضعیت متلاشى فعلى جبهه ملى، صالح به سادگى خود را از مخالفت موفقیتآمیز با آن ناتوان دید. او گفت سازمان جبهه ملى اکنون در یک اغتشاش کامل مىباشد. پیروان صالح نظیر مهدى آذر، اولین کسانى بودند که استعفا نمودند. در حالى که افراد دیگر در کمیته اجرایى و شوراى مرکزى هنوز منتظرند. او اضافه کرد که نحوه تشکیل مجدد رهبریت قبلاً از طرف مصدق پیشنهاد شده است که شامل انتخاب دو فرد قابل اطمینان (که یکى از آنها ملایى به اسم زنجانى هم اکنون منصوب شده است) که آنها به نوبه خود کمیته اجرایى را از میان نمایندگان گروههاى سیاسى شرکتکننده (در جبهه) گوناگون انتخاب خواهند نمود.
سیروس غنى دیروز اظهار داشت که بیشتر هیاهوى فعلى نتیجه جاهطلبیهاى شخصى است تا هر گونه تحلیل علمى از وضعیت سیاسى فعلى. افرادى نظیر شاپور بختیار که زندگىشان را به جبهه ملى اختصاص دادهاند بیش از این نمىتوانند منتظر زمان درست عمل باشند ولى احساس مىکنند که آنها بایستى خودشان فرصت براى اقدام را به وجود بیاورند.[3]
² سخنرانی شاه در مراسم اصلاحات ارضی در گرگان
شاه، امروز در مراسم اعطاى اسناد مالکیت کشاورزان املاک سلطنتى در گرگان درباره استقلال ایران، سهم کارگران، کشاورزان آزاد و مرحله دوم اصلاحات ارضى و نیز خاطراتش از دوران جنگ دوم جهانى سخن گفت. او با یادآورى سفرهایش به شهر گرگان در چند سال اخیر به یاد سفرش در دوره جنگ افتاد و یاد کرد که؛ در این شهر زلزله وحشتناکى خانههاى زیاد و ساختمانهاى بزرگى را یا ویران کرده بود یا از حیز انتفاع خارج ساخته بود. با قلبى افسرده از دو لحاظ یکى از مشاهده خرابیها و یکى از اینکه در خاک ما بودن قواى خارجى لطمهاى به استقلال ما زده بود، در آن موقع در گل و لاى کوچههاى شما قدم برداشتم و دیدم که این منطقه پر استعداد روى عقبافتادگیهایى که قرنها گریبانگیر این مملکت بود، در کوچههاى شما تا زانو در گل مىبایستى راه رفت. آب آشامیدنى نداشتید، وسایل اولیه زندگى شما محدود بود.
محمدرضا پهلوى سپس مدعى شد که به خواست خداوند، ایران استقلال و تمامیت خود را دوباره به دست آورد و ما توانستیم قدم به قدم اساس و ارکان این مملکت را مستحکم کنیم و به فکر آینده باشیم. وى افزود: از دفعه اخیرى که به این شهر آمدهام، ببینید که در مملکت شما چه اتفاقاتى افتاده است؟ انقلابى به پا کردیم که یک مرتبه اساس اجتماعى و زندگى سه هزار ساله بلکه بیشتر شما را بدون اینکه لطمهاى به اساس و تمامیت و استحکام جامعه شما وارد بیاید، بدون اینکه وقفهاى در زندگى اجتماعى و اقتصادى شما وارد بیاید، بدون اینکه خونى از دماغ کسى جارى بشود، غیر از یک واقعه تأسفآورى که حتى از ذکر آن که در پانزدهم خرداد گذشته رخ داد، شرم دارم؛ این مملکت یک مرتبه در صفوف اولیه ممالک مترقى و پیشرفته و متمدن دنیا پرتاب شد.
وى در تشریح جزییات این به اصطلاح تحول گفت: روابط پوسیده و در خیلى مواقع ظالمانه ارباب و رعیتى یک مرتبه از بین رفت. 75 درصد شما در سرتاسر این مملکت زحمت مىکشیدید ولى چون زحمت را براى خودتان نمىکشیدید، حاصل بسیار کمى [براى شما داشت]. طورى زندگى مىکردید که من اسم آن را زندگى نمىگذاشتم بلکه یک نوع بردگى بود. وى با توصیف زندگى زنان به حیوانات در بند گفت: نصف جمعیت شما، زنهاى دلاور ایرانى، مثل حیوان دربند بودند و خجالت مىکشیدند که بگویند آنها هم جزو بشر متمدن امروزى هستند ولى در گسیختن بند نصف جمعیت این مملکت و در آزاد شدن شما 75 درصد زحمتکشان این مملکت نیروى فعاله و روح ملى ما چنان تکان خورد که در اثر نتایج آن دیرى نخواهد گذشت که مملکت ما را چندین مرحله در وضع اجتماعى و اقتصادى به پیش خواهد برد که مقایسه آن با پیش [از آن] غیرممکن خواهد بود. شاه افزود: این اجتماع آزاد احتیاج به چیزهاى دیگرى هم داشت که اهم آن این است که در بدن سالم مىبایستى عقل و درایت سالم باشد و آن ممکن نیست مگر اینکه افراد مملکت همه از نعمت سواد برخوردار باشند و به این جهت اضافه بر برنامههاى فرهنگى مملکت، دست به تشکیل سپاه دانش زدیم. در بدن افراد آزاد و باسواد چیز دیگرى هم لازم است و آن سلامتى است. که اضافه بر بیمارستانها و درمانگاهها و اصول بهداشتى که در مملکت سعى مىکنیم روز به روز بیشتر کنیم، سپاهى به نام سپاه بهداشت تشکیل دادیم. وى آنگاه درباره جنگلها و سهم کارگران در سود کارخانهها گفت: جنگلهاى مملکت، این نعمت خدادادى را، چیزى که براى آن هیچ فردى نمىتواند ادعا بکند که در ایجادش مؤثر بوده است، بیتالمال مملکت و مال همگان قرار دادیم. کارگران زحمتکش و شریف ایرانى نیز در این انقلاب سهم شایستهاى بردند و زحمات آنها برخلاف سابق مورد احترام قرار گرفته است و قانونى به عنوان قانون سهیم شدن کارگران در سود کارخانهها برقرار شد. وى افزود: پشتوانه اصلاحات ارضى کارخانجاتى است که یا به فروش خواهد رسید و به طریقى با اداره صحیح در تحکیم اقتصاد مملکت سهم بهسزایى خواهد داشت. پشتوانه اصلاحات ارضى یکى همت کشاورزان جدید و دیگر وجوهى است که از طریق خزانه دولتى به آن داده خواهد شد.
محمدرضا شاه مدعى شد که سرمایه بانک اعتبارات کشاورزى به 10 هزار میلیون ریال افزایش داده خواهد شد و این بانک از اعتبارات کشاورزى در سال گذشته به 300 هزار نفر، 340 میلیون تومان وام داد. وی افزود: مأمورین بانک کشاورزى در خیلى از نقاط مملکت راه افتاده بودند و به خانه این دهقان و آن دهقان مراجعه مىکردند و مىپرسیدند احتیاج دارید، و اگر داشت، تسهیلات وام را برایش فراهم مىکردند و در زمستان سخت گذشته، تعداد بى شمارى از اهالى این مملکت را کمک و مساعدت کردند و در بعضى مواقع از سقوط حتمى نجات دادهاند. وى سپس به اهداف مرحله اول اصلاحات ارضى پرداخت و گفت: غرض از اصلاحات ارضى البته در مرحله یکم از بین بردن آن روابط پوسیده قرون وسطایى ارباب و رعیتى بود ولى اضافه بر آزادى باید شکم سیر، تن پوشیده،خانواده خوشبخت، سیر و امیدوار داشته باشید. وسایل کشاورزى جدید باید در این مملکت مرسوم و متداول بشود. حداکثر استفاده از زمین و آب باید به عمل آید. محصول شما در هر مقدار زمینى که مىکارید باید با وسایل جدید مطابق کشاورزى جدید امروز دنیا بشود و براى این کار اهم مطالب تشکیل شرکتهاى تعاونى است.
به گفته شاه، امروز در مملکت 3500 شرکت تعاونى تشکیل شده که این تعداد باید لااقل به 15 هزار برسد. و این شرکتها وسایل کار زارعین مملکت را باید فراهم کنند. جایى که آب لازم است، آب تهیه کنند. در تهیه بذر کوشش کنند. در فراهم کردن ماشینآلات کشاورزى بکوشند و در تجزیه خاک و تهیه کود شیمیایى مرغوب کوشش کنند. وى افزود: براى اینکه مملکت مترقى بشود، نسبت جمعیت کشاورزان فعلى مملکت ما تا یک نسل دیگر یعنى تا سى سال دیگر باید معکوس جمعیت فعلى بشود یعنى 25 درصد بیشتر از جمعیت این مملکت مشغول کشاورزى نباشند و بتوانند نه فقط غذاى این ملت را فراهم کنند بلکه محصولات زیادى نیز براى صادرات فراهم کنند و مازاد جمعیت کشاورزان مملکت به صنایع یعنی یک رشته دیگر از وسایل تولید، تولید صنعتى و مآلاً تولید ثروت ملى بپیوندند. براى اینکه هرچه زودتر به این هدفها برسیم اول از همه باید گفت مرحله اول اصلاحات ارضى که با همت همگى، زحمت کارکنان اصلاحات ارضى و استقبال ملى با خوشى و سرعت کاملاً پیشرفت کرد و مختصر اشکالات ثبتى نیز با تدابیر لازم این مرحله را به کلى در مملکت تا چند هفته دیگر خواهد پیمود.
شاه آنگاه به مرحله دوم اصلاحات ارضى پرداخت و اهمیت آن را از مرحله اول بیشتر دانست زیرا به گفته وی براساس آییننامه آن که بزودى از تصویب مجلسین مىگذرد، مترقىتر بوده تکلیف زارعین و خردهمالکین و کارگران و کشاورزى را در این مملکت روشن مىکند. آن وقت همه با روحیه قوىتر براى تولید بیشتر خواهند کوشید و با نقشهها و برنامههاى اصلاحى، زندگى روستایى این مملکت دگرگون خواهد شد و نعمات آن را انشاءالله هم به چشم خواهیم دید. وى تأکید کرد: تا ششم بهمن 1341، یک طور زندگى مىکردیم ولى از آن روز به بعد با تصویب ملت ایران و اراده او، ما زندگى دیگرى آغاز کردیم. تا آن موقعى که این تکلیف روشن نبود، ممکن بود هر کسی طورى فکر کند ولى به حکم حکومت مشروطه و حکومت ملى، موقعى که اساس و قانون به تصویب ملت و اکثریت رسید، اجراى این قانون براى هر کس واجب و قانون مقدسی مىشود.
شاه ایران، دستورهاى خود را عین قانون اساسى خواند و تأکید کرد: امروز هر فردى از افراد ملت حتى همان 4150 نفرى که در مقابل 5 میلیون و 600 هزار نفر که در 6 بهمن به این اصلاحات رأى مخالف دادهاند، آنها نیز یا ملزم به اجراى قانون هستند یا اینکه فهمیدند که این قانون حتى به حال آنها هم مفید است. پس شش ماده ما که سپاه بهداشت نیز به آن اضافه شده است، جزو قانون اساسى ملت ایران است و حتى استحکام آن چون دو سالى بیش نیست که به اراده ملت ایران قوام پیدا کرده است، به اندازه هر نوع و هر مواد دیگر قانون اساسى ایران مىباشد. منجمله اصلاحات ارضى. شاه در پایان سخنانش ابراز امیدوارى کرد که در آینده زندگى اهالى گرگان بهتر و روحیه آنان عالىتر گردد.[4]
² سخنان شاه در جمع افسران لشکر گرگان
محمدرضا پهلوى و همسرش فرح، ساعت20:20 امروز در ضیافت شام خانوادههاى افسران لشکر پنج پیاده گرگان که در باشگاه افسران این شهر ترتیب یافته بود شرکت کردند. شاه در سر میز شام با ابراز خوشوقتى از دیدار با افسران گفت: ارتش ایران پس از دورههاى فتور بالاخره وارد دورهاى شده است که غیر از وسایلى که هنوز ناقص است دورههاى عالى علمى و روحى را مىپیماید. ارتش منزه، شریف، خدمتگزار و در کار افسرى خود ارتشى است که همپاى عالىترین تعلیمات نظامى به جلو مىرود.
وى افزود: امید ما در دنیا این است که وضع و پیشرفت مجامع بینالمللى و ممالک دیگر دنیا و حکومتها طورى بشود که بشر درک کند که در این کوره راه زندگى و تکامل تمدن غیر از راه انس و الفت و برادرى و همکارى، راه دیگرى نیست. امید هم هست که روزى به این مرحله برسیم. روزى رشد اجتماعى طورى باشد که نه فقط سلاحهاى مخرب بلکه سلاحهاى عادى از بین برود و پس از آن نیز افرادى براى برطرف کردن دعاوى خود نه از مشت نه از سنگ و نه از چوب استفاده نکنند. بلکه تمام اختلافات روى بالا رفتن سطح فرهنگ و علم با صحبت و بحث و با پیشرفتهاى علمى رفع شود ولى تا آنکه آن روز برسد، وظیفه ملى هر قومى، هر ملتى و هر کشورى این است که میراث باستانى خود را محفوظ نگهدارد و به نسلهاى بعد دست نخورده تحویل دهد.
به گفته شاه، ایران ملتى خواهد بود که براساس عدالت اجتماعى و براساس مترقىترین قوانین اجتماعى و براساس استفاده از منابع طبیعى براى خیر و صلاح اکثریت مردمش پیشرفت خواهد کرد.
شاه گفت: امکانات ما در آینده بىشمار است. این چیزى که در مملکت مىبینید تازه اول کار است که به خواست خداوند در آینده هر روز با آهنگ سریعترى به پیش خواهد رفت. پس ما در مقابل گذشته و افتخارات باستانى خود و در مقابل امکانات فوقالعاده آینده، آنى نمىتوانیم از حفظ این مرز و بوم و این جامعه خوددارى بکنیم. درست است که براى حفظ این مملکت روى حسابهاى بینالمللى، ما داراى دوستان، متحدین و متفقین هستیم که دیگر احساس تنهایى نمىکنیم. کوچکترین چشمداشتى به این مملکت و تجاوزى به این مملکت منجر به جنگ عالمگیرى مىشود که امروز خوشبختانه حس مىکنم دنیا از آن گریزان و متنفر است ولى تا روزى که خلعسلاح مطمئن در دنیا صورت بگیرد، با وجود اینکه دلگرمى ما به سیاست خارجى و اتحاد خودمان هست، نمىتوان از وظایف ملى و آن آمادگى فرد فرد افراد این مملکت به خصوص قواى مسلح این مملکت براى انجام وظیفه در روز مبادا غفلت بکنیم. وى افزود: سازمان ملل متحد با تمام عقیده و ایمانى که به او داریم متأسفانه هنوز داراى آن قدرت اجرایى نیست که ضامن تصمیمات آن جامعه باشد. امثال این نقصان قدرت اجراییه را ما دیدهایم. پس در تقویت معقول قواى مسلح کشور تقویتى که به اساس اقتصادى ما لطمه بزرگ نرساند تا مدتى که آن اطمینانهاى کامل را به دست نیاوریم، آنى نمىتوانیم غفلت بکنیم و در این راه خواهیم کوشید. شاه با اشاره به روابط رو به بهبود ایران با شوروى گفت: امروز در محیط دوستانهاى به زندگى همسایگى خود ادامه مىدهیم ولى هنوز خطرهاى تجاوز غیرمرئى و اقدامات تخریبى و در بعضى نقاط دیگر تجاوز مسلحانه ادامه دارد. ما توجه خود را به مرزهاى مملکتمان ادامه خواهیم داد به خصوص وظیفه تاریخى خود، وظیفه ملى خود و از لحاظ ملى و اقتصادى، وظیفه دائمى خود را در خلیجفارس روز به روز با عزمى بیشتر انجام خواهیم داد. وى تأکید کرد: اراده خللناپذیر ملت ایران از هر موقعى که کوچکترین خطرى هر قسمت از کشور را تهدید کرده باشد تا به حال به کرات ظاهر شده است. این خدمت ملى، همیشه رمز باقیماندن استقلال و تمامیت ملى و قوم ایرانی بوده است.
شاه ابراز امیدوارى کرد که هیچوقت ایران احتیاج به تجربه مجددى نداشته باشد ولى در عین حال مطمئن هستم که اگر روزى پیش بیاید، تاریخ ایران باز با خط زرینى روحیه ملت ایران را ثبت خواهد کرد.[5]
² جنگ سرد بین قاهره و تهران
خبرگزارى آلمان صحبتهاى شاه در جمع افسران پادگان گرگان را مورد توجه قرار داد و از آن به تشدید جنگ سرد میان قاهره و تهران یاد کرد. به نوشته این خبرگزارى، جنگ سرد بین قاهره و تهران با انتشار مقالاتی در بعضى از مطبوعات کویت به تحریک ناصر شروع شد که خوزستان، استان باستانى ایران را سرزمینى عربى خواندند و اهالى آن را به عصیان علیه دولت ایران تحریک نمودند. پیرو آن، حملات شدید در پارلمان و مطبوعات ایران علیه ناصر به عمل آمد. میتینگهاى بزرگ عمومى در شهرهاى مهم ایران احساسات ضد ناصر را برانگیخت که سالهاست مىکوشد با مانورهاى تبلیغاتى، روابط ایران را با کشورهاى دیگر عربى آشفته سازد و نظر شیخنشینهاى خلیجفارس را متوجه خود کند.
خبرگزارى آلمان، مساعى ناصر را تاکنون بىثمر دانسته مىنویسد شیوخ خلیجفارس مرتب سالى یک بار به تهران مىآیند و به حضور شاه مىرسند و روابط تهران با کویت همواره دوستانه بوده است. سفر آرام وزیر امور خارجه ایران به کویت و عربستان سعودى بدین منظور بود که فرمانروایان این کشورها را از هدف واقعى ناصر از این جنگ سرد جدید قاهره آگاه سازند. با وجودى که پارهاى از روزنامههاى کویت در خدمت ناصر هستند، نتوانستند خدشهاى به روابط ایران و کویت وارد سازند اما به هر حال عواقب ادامه و توسعه تبلیغات خصمانه قاهره قابل توجه مىنماید که اکنون با تشدید تبلیغات رادیویى توأم گشته است. پنج سال قبل که ناصر جنگ سرد خود را با تهدیداتى توأم کرد، منجر به نزدیکتر شدن روابط بین ایران و اسرائیل گردید. اگرچه ایران دولت اسرائیل را به رسمیت نشناخته اما نزدیکتر شدن روابط منتج به همکارى دوستانه بین اسرائیل و ایران در قسمتهاى مختلف بویژه کشاورزى گردیده است. حال اگر قاهره تبلیغات شدید برضد ایران را متوقف نکند، بعید به نظر نمىرسد که ایران در هفتههاى آینده به رسمیت شناختن اسرائیل را مورد بررسى قرار دهد.
خبرگزارى آلمان، برداشتن چنین قدمى از طرف ایران را موجب ایجاد جریانهاى نوینى در خاورمیانه مىداند که حتى ممکن است در سیماى آینده سنتو بیتأثیر نباشد. این خبرگزارى نقطه اعلاى اختلافات میان مصر و ایران در روزهاى اخیر را سخنان شاه ایران مىداند که خطاب به افسران در گرگان گفته است ایران با تمام وسایل با هر گونه تحریکات خارجى نسبت به حقوق خود در خلیجفارس مقابله خواهد کرد.[6]
² تمامیت ارضی در سخنان شاه
روزنامه کیهان با تقسیمبندى صحبتهاى شاه در جمع افسران پادگان گرگان به دو بخش سیاست داخلى و سیاست خارجى، موضوع دفاع از حقوق و حدود و ثغور و تمامیت ارضى و حق حاکمیت ملى را مورد توجه قرار داد و نوشت: داشتن دوستان و متحدین در دنیاى امروز، امر مغتنمى است و نمىتوان از وجود آنها و دوستى سایرین بىنیاز بود و نمىتوان در جهان امروز تنها زیست و باید خودمان هم آنقدر نیرومند باشیم که در همه حال بتوانیم از حاکمیت ملى و تمامیت ارضى خود با قدرت کامل دفاع کنیم.
کیهان، تجاوز در دنیاى کنونى را با آنچه در گذشته رخ مىداد متفاوت دانسته مىنویسد: ایران امروز نه تنها آماده دفاع براى حقوق و تمامیت خود مىباشد، بلکه آمادگى براى رد و دفع هر گونه تجاوزى را نیز دارد. یکى از انواع این تجاوز در دنیاى کنونى به وسیله امواج رادیو و یا مطبوعات بیگانه و یا جاسوسان و مزدوران حرفهاى بینالمللى انجام مىشود و در اصطلاح آن را، در زمان صلح، جنگ سرد مىگویند. این روزنامه تأکید مىکند که علىرغم تمایل ایران به صلح جهانى، این امر به هیچوجه مانع از آن نبوده و نیست که تا زمانى که خلعسلاح عمومى به تمام معنى خود انجام نشود، ما از تقویت معقول نیروهاى مسلح کشور خوددارى کنیم. این آمادگى در زمان صلح، عامل حفظ امنیت و ثبات وضع کشور است که با وجود آن، اجراى برنامههاى عمرانى و آبادانى امکانپذیر گردیده ترقیات و پیشرفتهاى ایران در این راه مورد تحسین و توجه جهانیان واقع شده است.[7]
² جناح چپ حزب ایران نوین
ساواک امروز به استناد نوشته روزنامه مهر ایران خبر از تشکیل جناح چپ در حزب ایران نوین داد و آن را معلول اختلافات در میان رهبران این حزب دانست.
براساس این خبر، بین افراد حزب ایران نوین و دستگاه رهبرى آن حزب، اختلافاتى به وجود آمده و عدهاى با دستگاه رهبرى حزب به مخالفت برخاسته در نظر دارند جناح چپى در حزب ایران نوین به وجود آورند. خبرنگار سیاسى مهر ایران که با چند تن از افراد مؤثر حزب ایران نوین در این باره تماس گرفته است علت این اختلافات را چنین گزارش مىدهد که چون اکثر تصمیمات حزبى به وسیله چند نفر بدون مشورت و صلاحدید افراد مؤثر و اعضاى فراکسیون پارلمانى آن حزب اتخاذ و افرادى را براى به کار گماردن در دستگاههایى کاندیدا مىنمایند که صلاحیت آن کار را ندارند، باعث نارضایتى آن دسته از افراد حزبى گردید و فکر تشکیل جناج چپ را در آنان تقویت مىکند تا با تشکیل این جناح از اینگونه اعمال جلوگیرى نمایند.[8]
² حزب «سوسیال دمکرات»
مجله دیپلمات خبر از تشکیل حزب جدیدى به نام «سوسیال دمکرات» داده مىنویسد: ارسنجانى سفیرکبیر ایران در ایتالیا در این اواخر مقالههایى درباره سوسیال دمکرات نوشته است.[9]
² انتقاد مجلس سنا از دولت
مجلس سنا امروز به صحنه انتقاد از دولت تبدیل شده بود. ابتدا احمد متین دفترى سناتور انتصابى تهران در نطق بیش از دستور گفت: گویا شهردارى تهران 39 فقره عایدات گوناگون دارد ولى معلوم نیست این عایدات به چه مصرفى مىرسد و چطور خرج مىشود؟ وى خواستار مشخص شدن محل خرج این عایدات شد.
سپس سپهبد احمد امیراحمدى دیگر سناتور انتصابى تهران با اشاره به رنجها و خسارات فراوانى که ملت ایران تا قبل از ظهور رضاشاه متحمل شده بود بویژه مردم آذربایجان، گفت: حالا که ما به امنیت کامل رسیدهایم جا دارد که به مردم این مملکت مخصوصاً خطه آذربایجان توجه و عنایت بیشترى شود. امنیت فعلى را نه قوانین بینالمللى به ما داده است نه طبیعت، بلکه در اثر زحمات شبانهروزى شاه فقید و شاهنشاه به ما عنایت شده است. وى افزود: شاه حتى یک لحظه آرامش ندارد و مرتباً به وسیله هواپیما و راهآهن و اتومبیل به نقاط مختلف مملکت مسافرت مىکند و به امور سرکشى مىکند و به درد دل مردم مىرسد.
گزارش خبرنگار روزنامه کیهان حاکى است در ادامه این جلسه و هنگامى که لایحه قانونى راجع به اصلاح مقررات بازنشستگى قضات مطرح شد، متین دفترى اظهار داشت: متأسفم بگویم که کاخ رفیع دادگسترى به صورت میدان کاهفروشان و مالفروشان در آمده است و این ارباب رجوع میدان کاهفروشان هم همه ارباب رجوع وزیر دادگسترى هستند و وزیر دادگسترى باید فکرى به حال خودش بکند و از این کاخ برود بیرون و دادگسترى را به قضات واگذارد نه اینکه تمام کارها زیرنظر وزیر دادگسترى اداره شود و قضات استقلالى نداشته باشند و اگر واقعاً آقاى وزیر دادگسترى جایى ندارد، به اداره ثبت کل بروند و آنجا را سروسامان بدهند. متین دفترى افزود: شنیدم به اشخاصى که در محاکم کار دارند ورقه سفیدى مىدهند و هشت تا نه تومان پول از آنها مىگیرند. در کجاى دنیا رسم است که چنین عوارضى از مردم بگیرند و به قضات بدهند. با این ترتیب دیگر مردم بدبخت عرض حال هم نمىتوانند بدهند. این رسمش نیست. دستگاه قضایى مملکت باید درست شود.[10]
²پیام شوروى به آسیا و افریقا
دولت شوروى در پیامى به رؤساى کلیه کشورهاى آسیایى و افریقایى تأکید کرده است که چین کمونیست در صدد برهم زدن روابط شوروى با کشورهاى آسیایى و افریقایى است.
به نوشته روزنامه کیهان، در این پیام که به امضاى خروشچف، نخستوزیر شوروى صادر شده و سفیرکبیر شوروى در ایران آن را به حسنعلى منصور نخستوزیر تسلیم کرده تأکید شده است که دولت چین مىخواهد بین شوروى با کشورهاى این دو قاره دودستگى و نفاق اندازد. محافل مطلع این جریانات را بىارتباط با تشکیل کنفرانس سران کشورهاى آسیایى و افریقایى که سال جارى در باندونگ تشکیل مىشود، بىارتباط ندانسته معتقدند که این جنگ سرد در آینده شدیدتر شده مقدمهاى بر ایجاد دستهبندى در کنفرانس باندونگ خواهد بود.[11]
² بازگشت عموى پادشاه افغانستان به کابل
مارشال ولى خان عموى پادشاه افغانستان که به همراه فرزند و عروسش، دختر پادشاه به ایران سفر کرده بود بامداد امروز با هواپیما تهران را به سوى کابل ترک کرد. آنان عصر دیروز براى صرف چاى و خداحافظى با شاه و فرح دیدار کردند.[12]
² برنامه سفر پادشاه بحرین به لندن
خبرگزارى فرانسه امروز به نقل از وزارت امور خارجه انگلستان اعلام کرد که قرار است شیخ عیسى بن سلمان آلخلیفه، فرمانرواى بحرین براى بازدید رسمى در تیرماه آینده وارد لندن شود. بحرین به وسیله انگلستان حمایت میشود و با ادعاهاى ایران در این جزیره مخالفت مىکند. بحرین در حدود 150 هزار نفر جمعیت دارد. محصول سالیانه نفت بحرین 2 میلیون تن است. مرکز آن، محل اقامت نماینده سیاسى انگلستان در خلیجفارس است. بنابراین گزارش، حوزه مأموریت این نماینده سیاسى، تمام شیخنشینهاى منطقه خلیجفارس است که به وسیله انگلستان حمایت مىشود. به استثناى کویت که در سال 1961 [1340] استقلال یافت، عمان و مسقط به وسیله یک پیمان اتحاد با انگلستان مربوط مىباشند. انگلستان یک پایگاه نیز در بحرین دارد که تحت فرماندهى نیروهاى مسلح انگلستان در خاورمیانه است. مقر این فرماندهى در عدن است.[13]
² شکر ترکیه در راه ایران
ترکیه به ایران پیشنهاد فروش شکر داد. به گزارش روزنامه بورس، سفیرکبیر ترکیه در ایران در دیدار با مدیرعامل شرکت معاملات خارجى ایران که درباره موضوع واردات گوسفند از ترکیه بحث مىشد، پیشنهاد کرد ایران قسمتى از کسرى شکر مصرفى خود را از ترکیه و با قیمت مناسب وارد کند. وى گفت: ترکیه بازار شکر خود را حاضر است با قیمت ارزان در اختیار دولت متحد و همسایه خود، ایران قرار دهد و آماده است در فروش شکر به ایران هم از لحاظ قیمت و هم از لحاظ باربرى و تحویل، همهگونه همکارى را با ایران بنماید. به گفته مهندس همایون، مدیرعامل شرکت معاملات خارجى ایران، این شرکت مسئله خرید شکر از ترکیه را بررسى خواهد کرد ولى در هر حال این امر هیچگونه تضادى با آزادى واردات قند و شکر توسط مردم نخواهد داشت.[14]
² مبارزه با گرانفروشی
شهردار تهران از دور تازه مبارزه با گرانى و گرانفروشى خبر داد و اعلام کرد: مبارزه با گرانى را به صورت مهمترین و اساسىترین وظایف روز خود قرار داده همه امکانات موجود را براى مواجهه با عوامل مصنوعى گرانى و گرانفروشى سودجویان تجهیز کردهایم. به گزارش روزنامه کیهان، ضیاءالدین شادمان افزود: به اعضاى شوراى عالى خواربار دستور داده شد به جاى اینکه پشت میز بنشینند و تعیین نرخ کنند، از ساعت 4 صبح در میدان حاضر شوند و براى کلیه اقلام میوه و ترهبار، نرخ واقعى تعیین کنند.
براساس این گزارش، ساعت 4 صبح اولین جلسه شوراى عالى خواربار با حضور شهردار تهران در میدان تشکیل شد و تصمیمات مهمى در این جلسه براى قطع عوامل مصنوعى گرانى و کنترل نرخها بین میدان تا بازارهاى فروش گرفته شد.
قوس صعودى قیمتها در حال حاضر هم به علت گرانى است که کم و بیش ریشه طبیعى دارد و بیشتر صورت گرانفروشى به خود گرفته که دلایل سودجویى بىحد و حصر فروشندگان و عدم وجود سیستم کنترل صحیح و شدت عمل از طرف نواحى شهردارى [آن را] تشکیل مىدهد. کیهان مىافزاید: گرانى موجود فاقد ریشههاى منطقى اقتصادى است و بیشتر به علت عدم کنترل و اتخاذ یک سیاست صحیح به وجود آمده است. در مرحله اول، ریشههاى این گرانى را باید در آزادى عمل میدانداران و سلفخرها براى پیشخرید کلیه محصولات میوه و ترهبار و صیفى باغات اطراف تهران جستوجو کرد و در مراحل بعدى در عدم وجود یک سیستم صحیح کنترل شدید به روى قیمتها.
به نوشته این روزنامه در زمستان سال قبل متجاوز از یک میلیارد ریال پول سلفخرها بین باغداران توزیع گردیده تا به نازلترین قیمت، محصولات صیفى و ترهبار را از دست آنان خارج نماید. غالبا این سلفخرها از کسانى تشکیل مىشوند که پس از آماده شدن میوه و ترهبار براى عرضه به میادین فروش، در نقش واسطه، بارفروش و خریدار ظاهر مىشوند و عرضه و تقاضاى مصنوعى به وجود مىآورند و با فاکتورسازى در خود میادین سطح قیمتها را بالا مىبرند. بسیار طبیعى است وقتى اختیار تعیین قیمت و عرضه و تقاضا با خود سلفخرها که در مرحله اول به عنوان فروشنده سپس دلال بعد بارفروش وارد میدان مىگردند، باشند، همه چیز مصنوعى خواهد شد. عرضه و تقاضاى مصنوعى ایجاد مىکنند، قیمتها را بالا مىبرند و براى سودجویى بیشتر، فساد مقدارى میوه و ترهبار را براى جلوگیرى از شکستن نرخ تحمل مىکنند.
راهحل کیهان این است: وامى را که سلفخرها به باغداران مىدهند، بانک کشاورزى در اختیار آنان بگذارد تا موقع رسیدن محصول بتوانند در میادینى که شهردارى تعیین مىکند، میوه و ترهبار را عرضه کنند و دیگر اسیر مطامع بىحد و حصر سلفخرها و بارفروشها نگردند. متأسفانه گذشته از محصول ترهبار و صیفى باغات اطراف تهران، سلفخرها میوه و ترهبار شهرستانها را نیز قبلاً خریدارى مىکنند و طبعاً روى نرخ خیار و باقلایى که در حال حاضر از اهواز مىآید، هیچگونه کنترلى نمىتوان اعمال کرد چون با آزادى عملی که دارند، محصولات خود را به کویت و سایر شیخنشینها خواهند برد.[15]
² همکارى اقتصادی ایران و انگلیس
رئیس اتاق صنایع و معادن پس از دیدار با هیئت بازرگانى انگلیس گفت: این هیئت به این نتیجه رسیده است که ایران براى سرمایهگذاریهاى خارجى از ثبات واقعى سیاسى و اقتصادى برخوردار است. مهندس شریف امامى با اشاره به همکارى نزدیکتر در زمینه فعالیتهاى اقتصادى بین ایران و انگلیس که در آینده نزدیکى آغاز مىشود افزود: راه براى سرمایه [گذاریهاى] خارجى در ایران کاملاً باز است و باید انتظار داشت که فعالیتهاى تازهاى در زمینه سریعتر گرداندن چرخهاى اقتصادى ایران که مدتى کهنه شده بود، آغاز شود.[16]
² گسترش اختیارات شهرداری
شهردارى دایره اختیاراتش را گسترش مىدهد و از حق توقیف اموال و افراد نیز برخوردار مىشود. به نوشته روزنامه کیهان، به موجب طرح جدیدى که براى وصول عوارض شهردارى در دست تهیه است، شهردارى داراى اختیاراتى شبیه اختیارات ادارات دارایى براى وصول مالیات خواهد شد و براى وصول عوارض و مطالبات خود به جاى آنکه اموال منقول مؤدیان را توقیف کند، مىتواند اموال غیرمنقول و در صورت لزوم خود آنها را توقیف کند. به گفته شهردار تهران، شهردارى اکنون در حدود 10 میلیون ریال از کارخانجات نوشابههاى غیرالکلى و در حدود 21 میلیون ریال از کارخانجات برق خصوصى طلبکار است و طبق قانون فعلى فقط مىتوان اموال منقول صاحبان آنها را توقیف کرد. بدینترتیب معلوم است که توقیف اموال منقول بدهکاران مشکل و گاهى بىفایده است.
وى درباره عوارض سطح شهر نیز گفت: این عوارض سر و صداى مردم را بلند کرده است و هیچ کس نیز تاکنون این عوارض را نداده است و حتى خود من از کسانى هستم که عوارض سطح را نپرداختهام. وقتى مردم دیدند عوارضى را که مىپردازند به مصرف واقعى خود مىرسد، مسلماً با رغبت و میل نسبت به پرداخت عوارض اقدام خواهند کرد.[17]
² افزایش تولید نفت خام در خاورمیانه
بنا به اعلام دفتر اطلاعات نفت در لندن، تولید نفت خاورمیانه در سه ماهه اول سال جارى [میلادى] نسبت به همین دوره از سال قبل، تقریباً 16 درصد افزایش یافته است.
خبرگزارى رویتر به نقل از این گزارش مىنویسد: مجموع تولید نفت تا ماه مارس 96 میلیون و 74 هزار تن بوده است. در فهرست چهار کشور اول تولید کننده نفت، کویت با 26 میلیون تن، عربستان با 21 میلیون تن، ایران با 20 میلیون تن و عراق با 16 میلیون تن به ترتیب مقامهاى اول تا چهارم را کسب کردهاند.[18]
² تفکیک وزارت فرهنگ
روزنامه کیهان در مطلبى پیرامون تفکیک وزارت فرهنگ به دو وزارتخانه مىنویسد:
بعضى از شخصیتهاى فرهنگى و دانشگاهى اصولاً با این فکر موافقاند که کارهاى «تعلیماتى» از کارهاى دیگر فرهنگى مثل باستانشناسى و تحقیقات در علوم نظرى جدا شود. این روزنامه سپس به سابقه تأسیس وزارتخانههاى جدید از دل وزارتخانههاى دیگر اشاره کرده مىنویسد: این مرتبه اول نیست که وزارتخانههاى کشور، تولید وزارتخانه جدید مىکنند. از همین وزارت فرهنگ که در آغاز تأسیس به نام وزارت معارف نامیده مىشد، یک وزارتخانه بزرگى به وجود آمده به نام وزارت بهدارى که در آغاز به اسم «اداره صحیه عمومى» موسوم و ضمیمه وزارت معارف بود و مدارس علوم سیاسى و حقوق و ثروت و طب هم پیش از ایجاد دانشگاه جزء تشکیلات همین وزارت معارف بود. «صنایع مستظرفه» که جزء وزارت معارف بود، سازمان مستقلى به نام «هنرهاى زیباى کشور» شده رئیس آن، سمت معاونت نخستوزیر را هم دارد. توسعه چنین سازمانهایى مولود احتیاجات و سیر ترقى و پیشرفت مملکت بوده است. وزارت فرهنگ با سازمان وسیع و عریض و طویلى که پیدا کرده و بىشک در اثر گسترش تعلیمات عمومى، وسیعتر از این هم خواهد شد، صاحبنظران را سخت دچار تردید کرده است که آیا این وزارتخانه مىتواند بار سنگینى را که به دوش دارد با خود بکشد و به مقصد برساند یا نه؟
این روزنامه یادآور مىشود که همین شک و تردید در توانایى وزارت فرهنگ است که شخصیتهاى صاحبنظر را به این فکر انداخته است که وزارت فرهنگ باید به دو قسمت تفکیک شود. در حال حاضر امور تربیت و تعلیم با توسعه و گسترشى که به هم رسانده است، بر دوش وزارت فرهنگ است: از تعلیمات ابتدایى، تعلیمات متوسطه، نظارت اصولى بر اجراى برنامه تعلیماتى سپاهیان دانش، چاپ کتابهاى ابتدایى، کتابهاى دبیرستانى، ساختمان مدارس نوبنیاد، اعم از دبستان و دبیرستان، تنظیم برنامه و دروس و امتحانات آخر سال و اشتغالات عمده و متنوع دیگر از این امور. علاوه بر این وزارت فرهنگ کارهاى دیگرى هم دارد که از آن جمله است نظارت در کار اوقاف، رسیدگى به امور محصلان اعزامى و سرپرستیها، نظارت به کار دانشگاههاى شهرستانها، اداره امور باستانشناسى، امور کتابخانه، چاپ کتب مفید، کار فرهنگستان، توجه کردن به توسعه و بسط روابط فکرى و علمى با دنیاى مترقى غرب که روز به روز بیشتر به تاریخ ایران و شناسایى ایران توجه مىکند. نویسنده معتقد است که واگذارى کار مردم به مردم بویژه در قسمت امور تعلیماتى موافق با اصول رستاخیز ملى است و باید وزارت فرهنگ نظارت بر اجراى سیاست فرهنگى را دقیقتر پىگیرى کند.
به نوشته کیهان، اصولاً و مطلقاً کار فرهنگ باید از کار سیاست روز به دور باشد. مسئول یا مسئولین امور فرهنگ را چه در بخش تعلیماتى و چه در بخش تحقیقاتى و فنى و علمى دیگر تابع آمدن و رفتن دولتها و کابینه وزیران نکنیم، بلکه هر دو مقام مسئول فرهنگى را با تصویب قانون خاص براى لااقل مدت پنج سال تثبیت نماییم و چون مسئول کار فرهنگ را از تغییرات سیاسى به دور نگه داریم، برنامههاى تعلیماتى و سیاست فرهنگى به نحو ثابتى و بى آنکه دستخوش تغییر سلیقههاى شخصى هر وزیر جدیدى بشود، در خطى که افتاده پیش مىرود و به مسیر خود ادامه خواهد داد.[19]
پانوشتها:
[1]ـ طاهری خرمآبادی، حسن، خاطرات آیت الله طاهری خرمآبادی، ج 1، به کوشش محمدرضا احمدی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1377، ص 286.
[2][2]ـ مصدق، محمد، مکاتبات مصدق تلاش برای تشکیل جبهه ملی سوم، تهران، بینا، 1362، ص 63 و 53.
[3]ـ اسناد لانه جاسوسى، ش 21، احزاب سیاسى در ایران 2، بهکوشش دانشجویان پیرو خط امام، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، ص 160 و 159.
[4]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11380، 17/2/43، ص 19.
[5]ـ همان، ص 1.
[6]ـ بولتن خبرگزارى پارس محرمانه، ش 43، 21/2/43، ص 4 و 2.
[7]ـ روزنامه کیهان، ش 6233، 19/2/43، ص 12 و 1.
[8]ـ حزب ایران نوین به روایت اسناد ساواک، ج 1، تهران، مرکز بررسى اسناد تاریخى وزارت اطلاعات، 1385 و 1380، ص 379.
[9]ـ روزنامه دیپلمات، ش 441، 19/2/43، ص 14.
[10]ـ روزنامه کیهان، ش 6231، 16/2/43، ص 11 و 1.
[11]ـ همان، ص 1.
[12]ـ روزنامه مهر ایران، ش 2079، 16/2/43، ص 8.
[13]ـ بولتن خبرگزارى پارس محرمانه، ش 41، 19/2/43، ص 3.
[14]ـ روزنامه بورس، ش 666، 16/2/43، ص 2 و 1.
[15]ـ روزنامه کیهان، ش 6231، 16/2/43، ص 12 و 11.
[16]ـ همان، ص 13.
[17]ـ همان، ص 16.
[18]ـ بولتن خبرگزارى پارس محرمانه، ش 40، 17/2/43، ص 10.
[19]ـ روزنامه کیهان، ش 6231، 16/2/43، ص 9 و 1.
