یکشنبه 27 مرداد 1342 / 28 ربیعالاول 1383 / 18 اوت 1963
4 بازدید
± تعطیلی بازار تبریز در پی خبر تبعید آیتالله قاضی طباطبایی
بعدازظهر امروز بازار تبریز در اعتراض به انتشار خبر تبعید آیتالله قاضی طباطبایی به حالت تعطیل درآمد. در پی سخنرانی شدیدالحن قاضی طباطبایی، استاندار و رئیس ساواک تبریز از وی خواستند به منبر نرود، اما آیتالله قاضی طباطبایی به آنان گفته است: «چنانچه در تبریز باشم باید به منبر بروم و حرفهایم را بزنم والا وسیلة حرکتم را به عتبات فراهم کنید». استاندار و رئیس ساواک در مذاکراتی با آیتالله قاضی طباطبایی، وی را مسئول تعطیلی بازار دانستهاند. پس از این مذاکرات، با اشارة آیتالله طباطبایی، بازاریان دست از اعتصاب برداشتند.[1] آیتالله قاضی طباطبایی نیز پس از اقامة نماز مغرب و عشا، از حمایت بازاریان و اصناف تبریز سپاسگزاری کرد.[2]به دنبال اقدمات امروز، مهرداد از تهران دربارة آیتالله قاضی طباطبایی کسب تکلیف کرد. مهرداد در تلگراف مینویسد: نامبرده تنها شخصی است که با انتشار اعلامیههای روحانیون تهران، قم و نجف توسط افرادش، «موجبات ناراحتیهایی را فراهم نموده است». در این تلگراف تأکید شده از آنجایی که دستگیری وی سبب بروز اغتشاشات در شهر میگردد مقامات تبریز منتظر دریافت دستور از مرکز هستند.[3] از سوی دیگر، پیراسته وزیر کشور در نامهای به استاندار آذربایجان شرقی دربارة وقایع این روز توضیح خواست.[4]
± جلسة محرمانه روحانیون در شهر ری
در جلسة محرمانهای که چندی پیش در شهر ری برگزار شد، آیتالله شریعتمداری پیشنهاد کرد آیتالله میلانی در قم به صورت دائم سکونت کند. مقرر شد تمامی روحانیون در نامههایی به آیتالله گلپایگانی این تقاضا را مطرح نمایند. همچنین در این نشست دربارة درخواست مجتهدین و مبلغین مذهبی از ادارة انتشارات و رادیو صحبت شد. گفته میشود این افراد از این دستگاه خواستهاند بخشی از برنامههای رادیو و مطبوعات را در اختیار گیرند. ایشان تأکید کردند در صورت توافق دولت، میتوانند «نظرات خود را به معرض عموم گذاشته و آنها را به آرامش» فراخوانند. آنها همچنین اظهار کردند در صورتیکه مردم «طالب حرکات وحشیانه دولت» باشند از ایران خواهند رفت و در غیر این صورت «دولت باید به طور کلی در وضع خود رفورمی ایجاد نماید».[5]
± تحریم انتخابات توسط آیتالله رفیعی قزوینی
مأمور ویژة ساواک به وزارت کشور و سازمان اطلاعات و امنیت خبر داد عدهای از مردم در نامهای با تشریح شرایط سیاسی حاضر از آیتالله حاج سیدابوالحسن رفیعی قزوینی پیرامون شرکت در انتخابات سؤال کردند. نامبرده، شرکت در انتخابات را «صحیح و مطابق قواعد شرع انور» ندانسته است.[6] همچنین در گزارش دیگری آمده اصناف تهران در نامهای مشابه از آیتالله مرعشی نجفی کسب تکلیف کردند. آیتالله مرعشی نجفی نیز «معاونت و شرکت در امر انتخابات به هر نحو و عنوانی» را جایز نمیداند.[7]
± تهدید طرفداران طیب حاجرضایی
جمعی از طرفداران طیب حاجرضایی در قهوهخانهای در بیسیم نجفآباد اظهار کردند «اگر روزی دولت، طیب و سایر همدستان وی را اعدام نماید در تهران بلوایی به پا خواهند کرد».[8]
± مطالبه خسارت شعبان جعفری از دولت
در حالی که دولت اعلام کرده کسانی که در جریان وقایع 15 خرداد آسیب دیدهاند یا اموالشان را از دست دادهاند میتوانند برای مطالبه خسارت اقدام کنند، رادیو صدای ملی ایران، ادعا کرد «شعبان بیمخ» [شعبان جعفری] معروف به «شعبان تاجبخش» از سردمداران کودتای 28 مرداد مبلغ کلانی را به عنوان خسارت از دولت مطالبه کرده است. وی مدعی است در حادثة 15 خرداد به اموالش خسارات فراوانی وارد شده است.[9]
±صادر نشدن کارت الکترال برای حزب توده و روحانیون
سازمان اطلاعات و امنیت کشور در نامهای محرمانه به وزارت کشور خبر داد «طبق اطلاع واصله منوچهر مشیری دبیر دبیرستان جم قلهک و فرزند مشیری رئیس ادارة انتظامات وزارت کشور که به سمت ناظر انتخابات قلهک تهیین شده، اظهار داشته به ما دستور دادهاند به عناصر وابسته به حزب منحلة توده و ایادی روحانیون ورقة رأی ندهیم و به عناوین مختلف از قبیل ایراد به شناسنامه و غیره نگذاریم برای آنها کارت الکترال صادر شود».[10]
± نگرانی شاه از فعالیت نیروهای ملی
رادیو صدای آزاد ایران به نقل از یک منبع موثق اظهار کرد با نزدیک شدن به انتخابات، شاه ترجیح میدهد به بهانة معالجه، کشور را موقتاً ترک نماید. به زعم گوینده، شاه «از فعالیت نیروهای ملی واهمه دارد و میترسد دولت کنونی نتواند جلوی آنها را بگیرد».[11] گوینده همچنین از پخش نشریه میان افراد گارد سلطنتی خبر داد. در این نشریهها تأکید شده «حمایت از وطنفروشان، خیانت به مملکت است و افراد گارد سلطنتی باید کوشش نمایند که کشور را از شر زمامداران غاصب و مرتجع کنونی نجات دهند». گفته میشود عامل انتشار این نشریات شناسایی نشده است و شاه به دلیل نگرانی شدید، واحدهای گارد سلطنتی را دائم تغییر میدهد.[12]
± اصلاحات ایران در مطبوعات خارجی
نشریة آمریکایی کریسچن ساینس مونیتور در مقالهای به موضوع تغییرات اجتماعی ایران پرداخت. نشریة کرونیکل چاپ کراچی نیز مقالهای را به اصلاحات ایران اختصاص داد. در این مقالات به اقداماتی چون مبارزه علیه فئودالیزم و بیسوادی، افزایش سطح زندگی مردم و آزادی زنان به عنوان برنامههای اصلاحی شاه اشاره شده است. روزنامة نیویورک تایمز از دیگر مطبوعات خارجی است که پیرامون تغییرات و اصلاحات ایران به انتشار مطالبی دست زده است.[13]
± مقاله شاه در نشریة لایف آمریکا
مجلة لایف چاپ آمریکا در یکی از شمارههای خود دست به انتشار مقالهای به قلم شاه ایران زده است. شاه در این مقاله پیرامون اقدامات سالهای اخیر صحبت کرده و مینویسد در نه سال اخیر، هر دو روز، یک مدرسه در کشور تأسیس شده و در مدت دو سال، سه سد بزرگ مورد بهرهبرداری قرار گرفته است. در این مقاله تأکید شده اکنون ایران، مقام ششم را میان کشورهای تولید کنندة نفت دارد به طوری که در برنامة پنجسالة سوم از کل سرمایهگذاریهای یک میلیارد و 870 میلیون دلاری، یک میلیارد و 340 میلیون دلار آن سهم درآمدهای نفتی بوده است. ایران توانسته مالاریا را ریشهکن کند و ابتلا به بیماری تراخم و چشمدرد را به طرز قابل توجهی کاهش دهد.[14]
± جشن تجلیل از استادان دانشکده افسری
عصر امروز جشن تجلیل از استادان و پایان اردوی تابستانی دانشکدة افسری در اردوگاه اقدسیه با حضور شاه برگزار شد. در این مراسم غلامرضا پهلوی، حجازی رئیس ستاد بزرگ ارتشتاران، فرماندهان نیروهای سهگانه، افسران ارشد ارتش و استادان دانشکدة افسری نیز حضور داشتند.[15]
± دستور نخستوزیر به کمیتة بررسی لایحه استخدام کشوری
نخستوزیر به منظور تسریع در تصویب لایحة استخدام کشوری به کمیتة بررسی دستور داد هر روز تشکیل جلسه دهند. پیش از این، جلسات دو روز در هفته تشکیل میشدند. یکی از اعضای کمیته نیز اعلام کرد تمامی 158 مادة این لایحه، مورد بررسی و تصویب قرار گرفته است.[16]
± نامزد الیگودرز در انتخابات
در گردهمایی شهرستان الیگودرز، سیروس بهمن مدیر مجلة آسیای جوان به عنوان «تنها کاندیدای واقعی» این شهرستان برگزیده و معرفی شد.[17]
± حمایت برخی کشاورزان از لوایح ششگانه
کشاورزان گیلان غرب و مرزداران ایل کلاطی، اعضای هیأتهای مدیرة شرکتهای تعاونی ـ روستایی و مدیران عامل این شرکتها در شهرستانهای دزفول، اراک و قروة کردستان، و کارگران کارگاههای بنادر جنوب کشور در تلگرافهایی جداگانه پشتیبانی خود را از لوایح ششگانه اعلام کردند و تأکید نمودند اجازه نخواهند داد ائتلاف ملت ایران خدشهدار گردد.[18]
± برکناری شهردار بخش مهربان از توابع هریس
دهقان استاندار آذربایجان شرقی، قنبری شهردار بخش مهربان از توابع هریس را به دلیل دخالت در امر انتخابات به نفع یکی از کاندیداها از کار برکنار کرد. در این راستا ذوالفقاری بخشدار نیز به خاطر عدم مراقبت و توجه در کار انتخابات از پست خود عزل گردید.[19]
± توضیح رئیس دادگاه بهداری و شهرداری دربارة خبر روزنامة کیهان
سیدمهدی سیادت رئیس دادگاه بهداری و شهرداری دربارة خبر پنجشنبة روزنامة کیهان مورخ 24 مرداد با عنوان «به علت خرید کارت الکترال از کار برکنار شد». به دفتر این روزنامه توضیح مفصلی ارسال کرد. سیادت در این نامه تأکید کرده نقل و انتقال قضات بازنشسته (رؤسای دادگاهها) مطابق قانون اساسی تابع تشریفات بوده و «مقامات دیگر اصولاً صلاحیت دخالت در این امور را ندارند». وی تصریح کرد به دلیل حمایتهای گستردة مردم جنوب شهر از کاندیداتوری او، عدهای تلاش کردهاند با اینگونه رقابتهای نادرست، افکار عمومی را مشوش سازند.[20]
± بازگشت وزیر کشور ترکیه
بکآتا وزیر کشور ترکیه و هیأت همراه وی، پس از یک سفر چند روزه و بازدید از نقاط مختلف ایران، به ترکیه بازگشتند.[21]
± ضیافت 28 مرداد در کاخ سعدآباد
مطابق رسم هرساله، فرح پهلوی در کاخ سعدآباد ضیافت 28 مرداد را برگزار کرد. در این جشن اعضای خاندان سلطنت، هیأت دولت، شخصیتهای کشوری، افسران ارشد و رؤسای دربار حضور داشتند.[22]
± جشن سقوط دولت مصدق
خبرگزاری فرانسه در تهران گفت، فردا در سراسر ایران به مناسبت دهمین سال سقوط دولت مصدق جشنی برگزار خواهد شد. این خبرگزاری تأکید کرد «پیشبینی میشود که تظاهراتی در این روز صورت گیرد».[23] خبرگزاری آلمان نیز از تظاهرات باشکوه امروز در تهران خبر داد. به گفتة این خبرگزاری «ستونهای طولانی از اتوبوسها و کامیونها که روی آنها تمثالهای بزرگ شاهنشاه نصب شده در خیابانهای تهران به حرکت درآمدهاند». گفتنی است شاه و فرح پهلوی از سفر شمال به تهران بازگشتهاند تا در رژة لشگر گارد سلطنتی که فردا برگزار خواهد شد، شرکت نمایند.[24] همچنین از شهرستانها نیز خبر میرسد در سراسر کشور، مقدمات برگزاری جشنها فراهم شده است.[25] جشن و مراسم آتشبازی شهرداری کرج نیز با حضور طبقات گوناگون مردم این شهر برگزار شد.[26] خبرهای مشابهی از شهرهای اصفهان، ساری، شاهی، آبادان، بهبهان، مسجدسلیمان، سوسنگرد، اهواز، شیراز، تبریز، رضاییه، سنندج، زاهدان، گرگان، شهرستانهای استان کرمانشاه و گیلان نیز مخابره شده است.[27] عصر امروز جشنی به مناسبت سالگرد قیام 28 مرداد در سازمانهای ورزشی جعفری برگزار شد. در این جشن که تمامی ورزشکاران این سازمان حضور داشتند، شعبان جعفری پیرامون قیام 28 مرداد سخن گفت. وی گفت «عهد میکنم تا آخرین قطرة خون در راه حفظ تاج و تخت سلطنت بکوشم».[28] راهآهن دولتی،[29] باشگاه مرکزی حزب مردم با حضور دفتری قائم مقام حزب، علامه وحیدی نمایندة سابق مجلس شورای ملی، والا مدیر مجلة تهران مصور، ابراهیم صهبا، بدرالملوک بامداد نمایندة زنان حزب مردم و شروین،[30] استاندار آذربایجان شرقی،[31] در برنامههای جداگانهای این روز را جشن گرفتند.
± آمادهسازی فضای زندانها برای جشن 28 مرداد
مهدی بازرگان از آمادهسازی فضای زندان برای جشن 28 مرداد خبر داد: «کاغذ بیرقیهای رنگپریده و عکسها و تابلوها و پرچمهای از حال رفته را از انبار درآوردهاند و زندانیان به دیوار و همهجا میکوبند. چند نفرشان به امید وفای وعدة آزادی خودکشی میکنند: داوود، صیف، طاهر و امیری». وی میافزاید شایع است دانشجویان جبهة ملی قصد دارند از دولت برای برگزاری میتینگ انتخاباتی در میدان بهارستان مجوز بگیرند.[32]
± مصاحبه مطبوعاتی وزیر اقتصاد دربارة قیمت برنج
عالیخانی وزیر اقتصاد در مصاحبهای مطبوعاتی دربارة وضعیت برنج گفت قیمت این محصول میبایست برای مصرفکنندة داخلی کاهش یابد. بهای برنج در چند سال اخیر، حقیقی نبوده است. وی افزود تدبیر دولت برای اضافة تولید، فروش بیست هزار تنی برنج به شوروی و کشورهای دیگر است.[33] در نشست مطبوعاتی، احمد ضیایی معاون وزارت اقتصاد و تهرانی مدیر کل این وزارتخانه حضور داشتند.[34]
± احتمال استعفای رئیس اتاق بازرگانی تهران
رادیو صدای آزاد ایران اعلام کرد رئیس اتاق بازرگانی تهران به دلیل بیتوجهی مسئولان به گزارش اقتصادی در صدد کنارهگیری از سمت خود میباشد. در این گزارش پیرامون «وضع اقتصادی کشور، بحران خفهکنندة اقتصادی، رکود بازار و ترقی سریع قیمت اجناس» سخن گفته و از مقامات مسئول تقاضا کرده هرچه زودتر به این اوضاع رسیدگی کنند اما ترتیب اثری داده نشده است.[35]
± جلسه برخی تاجران در دفتر وزیر اقتصاد
به درخواست بازرگانان، جمعی از تجار با حضور مدیر کل بانک ملی در دفتر عالیخانی تشکیل جلسه دادند. هدف این جلسه، رفع مشکلات بازار و بررسی مسائل بازرگانی بود.[36]
± ارزیابی رئیس عمران بینالملل آمریکا از رکود اقتصادی ایران
رابرت میسی، رئیس عمران بینالملل کشور آمریکا اظهار کرد اشتغالزایی برای جمعیت رو به رشد کشور، بزرگترین مشکل دولت ایران در سالهای آینده خواهد بود. وی افزود دولت میتواند درصد اندکی از بیکاران را در مشاغل دولتی جذب نماید. تنها توسعة صنایع و خدمات مربوط به آن، امکان اشتغال باقی این افراد را تأمین خواهد کرد. میسی، دلایل رکود اقتصادی فعلی کشور را ناشی از احتکار اجناس و سرمایهگذاریهای بدون پیشبینی و برنامة اواخر دهسالة 1950ـ1960 دانست و آن را موقتی ارزیابی کرد.[37] میسی گفت ادارة عمران بینالمللی آمریکا اکنون در ایران بر مسألة روستاها متمرکز شده است. گرچه در بخش آموزش حرفهای صنعتی نیز فعالیت دارد. او بانک مرکزی و گشایش مؤسسات مشاورة صنعتی در کشور را از عوامل مهم پیشرفت اقتصادی دانست و تأکید کرد البته تنها تشخیص فرصتهای اقتصادی کافی نیست بلکه میبایست کسانی، نظرات اقتصادی را به طرحهای مالی تبدیل نمایند. همچنین از دیگر عوامل بازدارنده به زعم وی، عدم استاندارد صحیح محصولات است.[38]
پینوشتها:
[1]ـ یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج 13: جلوة محراب شهید آیتالله سید محمدعلی قاضی طباطبایی، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص 30 و 31.
[2]ـ نیکبخت، رحیم، اسماعیل زاده، محمد، زندگی و مبارزات شهید قاضی طباطبایی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1380، ص 186 و 187.
[3]ـ یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج 13: جلوة محراب شهید آیتالله سید محمدعلی قاضی طباطبایی، همان، ص 27.
[4]ـ بایگانی اسناد دفتر ادبیات انقلاب اسلامی.
[5]ـ یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج1: آیتاللّهالعظمی سیدمحمدهادی میلانی، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1376، ص 295.
[6]ـ بایگانی اسناد انقلاب اسلامی.
[7]ـ همان.
[8]ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 4: دوران حصر، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1380، ص 69.
[9]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 117، 27/5/1342، ص 26.
[10]ـ بایگانی اسناد دفتر ادبیات انقلاب اسلامی.
[11]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 118، 29/5/1342، ص 19.
[12]ـ همان، ص20.
[13]ـ روزنامه مهر ایران، ش 1900، 27/5/1342، ص 8.
[14]ـ مجله خوشه، ش 22، 27/5/1342، ص 3 و 29.
[15]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11169، 28/5/1342، ص 16.
[16]ـ روزنامه کیهان، ش 6020، 27/5/1342، ص 12.
[17]ـ مجله آسیای جوان، ش 677، 27/5/1342، ص 5.
[18]ـ روزنامه پست تهران، ش 2969، 27/5/1342، ص 2.
[19]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11168، 27/5/1342، ص 13.
[20]ـ روزنامه کیهان، ش 6020، 27/5/1342، ص 11 و 12.
[21]ـ روزنامه مهر ایران، ش 1900، 27/5/1342، ص 8.
[22]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11169، 28/5/1342، ص 16.
[23] بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 118، 29/5/1342، ص 11.
[24]ـ همان، ص 21.
[25]ـ روزنامه کیهان، ش 6021، 28/5/1342، ص 11.
[26]ـ همان.
[27]ـ روزنامه پست تهران، ش 2970، 28/5/1342، ص 1 و 2.
[28]ـ روزنامه کیهان، ش 6022، 29/5/1342، ص 9.
[29]ـ همان، ش 6021، 28/5/1342، ص 11.
[30]ـ روزنامه پست تهران، ش 2970، 28/5/1342، ص 1 و 3.
[31]ـ روزنامه کیهان، ش 6021، 28/5/1342، ص 11.
[32]ـ بازرگان، مهدی، یادداشتهای روزانه، تهران، قلم، 1376، ص 71.
[33]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11168، 27/5/1342، ص 13.
[34]ـ همان، ش 11170، 29/5/1342، ص 8.
[35]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 118، 29/5/1342، ص 20.
[36]ـ روزنامه کیهان، ش 6021، 28/5/1342، ص 9.
[37]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11168، 27/5/1342، ص 8.
[38]ـ همان، ش 11169، 28/5/1342، ص 8.
