سهشنبه 28 خرداد 1342/ 25 محرم 1383/ 18 ژوئن 1963
1 بازدید
± پرونده آیتالله خمینی در اداره دادرسی ارتش
شهربانیکل کشور دو فقره پرونده آیتالله خمینی را که حاوی پیشینه فعالیتهای او علیه دولت است به اداره دادرسی ارتش[1] ارسال کرد. فقره اول مربوط به اعلام جرم علیه وی و مشتمل بر هفده برگ لاک و مهر شده است؛ فقره دوم نیز اعلامیههای صادره و اطلاعات و گزارشهای رسیده درباره او را در بر دارد که دارای 83 برگ میباشد. خلاصه پروندههای ارسالی در سه قسمت تنظیم شده است. قسمت الف با عنوان «مشخصات و اتهام» آیتالله خمینی که متن آن به شرح زیر است: «نامبرده بالا دارنده شناسنامه شماره 2741 صادره از خمین متولد سال 1279 شمسی. مسلمان. تبعه ایران. متأهل دارای اولاد. شغل (معمم) مجتهد. ساکن قم به علت فعالیت مضره در تاریخ 14/3/42 دستگیر و از تاریخ 15/3/42 به اتهام اقدام بر ضد امنیت داخلی مملکت با صدور قرار بازپرس نظامی در زندان پادگان بیسیم بازداشت میباشد».
در قسمت «ب. سوابق قبلی» به مهمترین فعالیتهای آیتالله خمینی علیه دولت و حکومت پهلوی پرداخته شده است که از سال 1341 شروع کرده بود. طبق محتویات پرونده حاضر، وی تا قبل از 1341 هیچگونه پیشینهای که علیه دولت باشد، انجام نداده بود. اما از آن سال به بعد اقدام به انتشار اطلاعیههایی کرد که عمدتاً بر ضد دولت بودهاند. شهربانی کل کشور در ادامه گزارشی که از خلاصه پرونده آیتالله خمینی تهیه کرده، ضمن تأکید بر اینکه بیشتر این اعلامیهها به دست ساواک رسیده، موضوع مهمترین اعلامیههای صادر شده از سوی وی را به ترتیب زمان انتشارشان ذکر و پیشینهای از اقدامات و موضعگیریهای آیتالله در برابر برنامههای دولت را به ترتیب زیر بیان کرده است:
1ـ اطلاعیه مورخه 15 اسفند 1341 که طبق آن در محافل روحانی گفته میشد آیتالله خمینی در قم گفته است «من مبارزه علیه مقام سلطنت و دربار را ادامه میدهم و حاضرم در این راه مرا زندان و یا تبعید کنند». روز عید فطر همان سال او در منزل خود در جمع عدة زیادی از مردم مطالب تندی را علیه مقام سلطنت بیان کرده است.
2ـ روز دوشنبه (27 اسفند 1341) اعلامیهای را در مخالفت با قانون تساوی حقوق زن و مرد صادر کرد که این اعلامیه در نقاط مختلف از جمله روی دیوار دانشکدههای علوم و حقوق و پزشکی دانشگاه تهران نصب شده بود.
3ـ اعلامیه روز 28 اسفند 1341 وی هم که در آن اعلام عزای عمومی در عید نوروز کرده بود، در شهر منتشر شد.
4ـ گزارشهای رسیده در نخسیتن روز اردیبهشت امسال حاکی از آن است که اقدامات مخالفتآمیز چند ماه اخیر آیتالله خمینی و پیشگامی وی در ضدیت با برنامههای به اصطلاح اصلاحی محمدرضا پهلوی و دولت موجب گردید که قدرت روحانیون تمرکز بیشتری بیابد و روحانیون بر گرد او درآیند. به همین سبب مرکزیت حوزههای علمی ـ مذهبی خارج از ایران هم وی را مشخصترین رکن جامعه روحانیت ایران میشناسند و ارسال تلگرام تسلیتآمیز آیتالله سیدمحسن حکیم خطاب به وی نتیجه همین جایگاه و شاخصیت اوست که «عملاً داعیه مرجعیت دارد».
5ـ مطابق خبرهای رسیده از قم، آیتالله خمینی به عدهای از طلاب حوزه علمیه دستور داده که به حجرههای خود در مدارس رفته و در آنها را باز کنند تا پس از آمدن مأمورین نظام وظیفه برای سربازگیری با چوب به آنها حملهور شوند. «منظور از این اقدام به راهانداختن هو و جنجال و تظاهر به مظلومیت است. ضمناً خمینی قصد داشته است به مدرسه حجتیه برود. لکن از قرار اطلاع به ایشان تلفن شده که مدرسه حجتیه را به صورت مدرسه فیضیه در نیاورید».
6ـ در تاریخ 23 اردیبهشت سال جاری مأموران شهربانی خبر دادند که به مناسبت مراسم عید غدیرخم جمعیت زیادی از طلاب، اصناف و بازاریان، از تهران، اصفهان و همدان به همراه بازاریهای قم به منزل آیتالله خمینی رفتهاند و به او تبریک گفتهاند. در همان روز، در حدود ساعت 5 بعدازظهر باز جمعی از اهالی همدان که تعدادشان را برخی حدود یکصد نفر تخمین زدهاند، نزد آیتالله رفته، پس از معرفی و تبریک عید، شخصی خطابهای را از طرف روحانیون، اصناف و طبقات مختلف همدان خوانده، در ادامه تأکید کرده که مردم همدان از شما پشتیبانی مینمایند. این شخص در ادامه تصریح میدارد که «مردم همدان به ما نمایندگی دادهاند به شما اعلام کنیم که تا آخرین قطره خون برای از بین بردن معاویه وقت در پشت سر شما ایستادهاند». پس از آن آیتالله خمینی شروع به صحبت کرده، گفته است: «من از محبت شما متشکرم. سلام مرا به عموم مردم همدان و روحانیون همدان برسانید و بگوئید مردم مسلمان! دین شما در معرض مخاطره و هجوم قرار گرفته. دولت شما میخواهد به دست بهائیها و اسرائیلیها شما را از بین ببرد. مردم بدانید دولت شما به دوهزار نفر بهایی هر یک پانصد دلار کرایه طیاره داده که به لندن بروند، جمع شوند و علیه قرآن و پیغمبر شما تصمیم بگیرند. دولت شما در یک معامله فروش روغن و مواد نفتی از شرکت نفت به ثابت پاسال بهایی پنج میلیون تومان استفاده رسانیده است که با این پول مخارج اعزام بهائیها به لندن و تبلیغات بهایی تأمین بشود. به مردم بگوئید از مالیاتی که دولت شما از شما مسلمانها میگیرد این مخارج را میکند و یهودی و اسرائیلی و بهایی را تقویت میکند. اطلاع کامل دارم میخواهند برخلاف تمایل ملت مسلمان ایران و سایر ملل اسلامی و عرب، دولت اسرائیل را به رسمیت بشناسند. ولی هنوز مثل اینکه جرئت نکردهاند و از شما وحشت دارند موضوع را رسماً اعلام کنند. دو سال قبل همین کار را کردند که مورد اعتراض علما و مردم مسلمان قرار گرفت؛ فوری تکذیب کردند. حالا هم همین خیال را دارند. شما به دیگران و دیگران به دیگران و همه به همه بگوئید آماده باشند. متحد باشند تا روزی که بنا شود با مشت به دهان این دولت نوکر اجنبی و ضد اسلام بکوبیم. خدا با ما است و پیشرفت از آن ما خواهد بود».
6ـ برابر اعلام ساواک قم، آیتالله خمینی در جلسه درس روز 25 اردیبهشت سال جاری با یادآوری این نکته که کماندوها روحانیون را زخمی کرده، عدهای از آنها را کشتند، تصریح کرد «امسال روحانیون سال خوشی نداشتند». آنگاه اقدامات کماندوها و قوای نظامی درباره روحانیون را توضیح داده که «خانههای آنها را خراب کردند و آنان را دربهدر نمودند. در این مورد از رئیس شهربانی قم سؤال کردیم که آیا این چه عملی بود؟ گفت تقصیر از من نبود. از رئیس سازمان امنیت سؤال کنید. ایشان این عمل را کردند. از سازمان امنیت میپرسیم میگوید شهربانی کرده. هر دو را روبهرو میکنیم، میگویند این عمل به امر شاه و به دستور دولت صورت گرفته است. ما گفتهایم اگر دولت این کار را کرده پس چرا شاه به ما نمیگوید تا ما تکلیف او را روشن کنیم و اگر دولت مقصر نیست، شاه تقصیر دارد، باز هم به ما بگوئید تا ما بدانیم این چه ظلمهایی است که نسبت به روحانیون انجام میدهد. و بالاخره هیچیک از اینها مقصر نیستند. به ما بگوئید تا ما دستور دهیم رئیس سازمان امنیت و رئیس شهربانی قم را در عرض یک ساعت نابود کنند. از روزی که این دولت روی کار آمده علیه اسلام و روحانیت مبارزه میکند. مگر شاه مسلمان نیست. شیعه جعفری نیست. مگر نمیگوید که من به دین علاقه دارم. پس چرا به گفتههای ثابت پاسال عمل میکند و دوهزار نفر از بهائیها را روانه انگلستان کردید که بر ضد اسلام حرف بزنند. شما میگوئید حوزه علمیه و روحانیون نبایستی در قم باشند. بروند در نجف و یا مشهد. به خدا اگر شماها مشهد و نجف را هم بخواهید. شما راجع به شهر قم منظورهای خاصی دارید. ولی مطمئن باشید که این آرزو را باید به گور ببرید. تا ما قادر هستیم، نخواهیم گذاشت شما در این کار موفق شوید. چقدر من به وسیله آقای بهبودی و پاکروان به شاه پیغام فرستادم که این کارها فایده نداشته و عاقبت خوبی دربر نخواهد داشت. بالاخره خونها جاری گردید. دیدید آخر کار به کجا کشید. پس بنابراین همانطوری که شما دستبردار نیستید ما هم دستبردار نیستیم. دیدید سازمان امنیت کثیف و خبیث چه کارها صورت داد. رئیس شهربانی قم چه اعمالی را مرتکب شد. آیا با این وضعیت خیال میکنید ما دستبردار هستیم. خیر تا روزگارشان را سیاه نکنیم ساکت نخواهیم نشست».
7ـ بازاریان و مجامع مذهبی از اعلامیه هشت صفحهای آیتالله خمینی صحبت میکردند که دارای 40 ماده است. طبق گفتههای آنان، قرار بر این بود که نسخهای از آن اعلامیه به زبان عربی تهیه و روز عید قربان توسط حجاج در مکه توزیع شود. افزون بر این، نسخه فارسی اعلامیه مزبور در تهران و از طرف هیئتهای مذهبی و طرفداران روحانیون پخش و منتشر میشد که مأموران دولتی با انجام اقدامات بازدارنده، از نشر و ارسال اعلامیه به عربستان هنگام اعزام حجاج ایرانی به آن کشور جلوگیری کردند. با وجود این شخصی به نام یوسف کردستانی توانسته بود که با هواپیمای سعودی از عمان به مدینه رفته، با همکاری رئیس کاروان حجاج ایرانی، به نام باقر امینی که از اهالی اصفهان است، مقداری نشریه فارسی ضد دولت ایران بدان شهر انتقال دهد. اگرچه در گمرک شهر مدینه وسایل و نشریههای او ضبط گردید، ولی مأمورین انتظامی سعودی به طور پنهانی رفتار او را تحت مراقبت گرفته، گزارش کردند که دو ایرانی نامبرده در باغ مرجانیه مدینه نزد فردی به نام سید لواسانی که از دوستان آیتالله خمینی میباشد، اقامت داشتند.
8ـ سیدعباس حسینی، علیاصغر اصغری و رمضان زارعی سه مالک لرستانی هستند که به گزارش ساواک قم در 29 اردیبهشت امسال به منزل آیتالله خمینی رفته، مبلغ 150 هزار ریال در اختیار او قرار دادهاند. آنها در این باره گفتهاند که «مردم لرستان از واقعه مدرسه فیضیه نهایت تأثر را دارند. به همین منظور اگر تا آن زمان علاقهای به دستگاه سلطنت داشتند و شاه را دوست میداشتند اکنون شب و روز به او نفرین میکنند که چرا دستور داده به مدرسه فیضیه بریزند و این دانشگاه جعفری را خراب و ویران و سربازان امام زمان را مجروح و مقتول کنند».
به گزارش این ساواک، مالکین لرستانی در ادامه این گفتوشنود با آیتالله خمینی افزودهاند که ما به مدرسه فیضیه رفته و از یکی از طلاب پرسیدیم آیا در واقعه مزبور خیلیها کشته شدند؟ طلبه در پاسخ به ما گفت که 36 نفر از سادات را سر بریدند. این طلبه در ادامه اضافه کرد که «ای کاش فقط سادات را سر میبریدند و قرآن و دعا را آتش نمیزدند. ما از طلبه مزبور سؤال کردیم، مگر قرآن را هم آتش زدند؟ در پاسخ گفت بلی کسانی که به مدرسه فیضیه حملهور شدند قرآن را مشت میزدند. لگد میزدند و میگفتند حالا بگوئید امام زمان شما بیاید و جلوگیری کند». آنان با اشاره به این اتفاقات تصریح کردند که «شاهی که دستور میدهد که یک عده لامذهب و مخالف با اسلام بریزند در مدرسه فیضیه و آن را خراب کنند بدون شک خودش هم مخالف اسلام است».
وقتی صحبتهای مالکین یادشده به اینجا رسید، آیتالله خمینی دنباله صحبت را گرفت و گفت: «شاه اگر مخالف نمیبود قرآن را آتش نمیزد. وقتی که رئیس سازمان امنیت... و رئیس شهربانی... دستور دهند قرآن را آتش بزنند و دعا را لگدکوب کنند و پاسبانان را به پشت بام بفرستند تا با آجر به سر و کله روحانیون و طلاب بزنند آیا اینها مخالف با دین مقدس اسلام نیستند. بالاخره روزی حساب اینها را خواهیم رسید. اگر زنده ماندم میدانم با اینها چه معامله بکنم. دستور میدهم این لامذهبها را گردن بزنند». در ادامه دیدار، آیتالله خمینی از آن سه مالک پرسید که مردم لرستان در چه حالند؟ آنها هم پاسخ دادند که نسبت به واقعه مدرسه فیضیه خیلی ناراحتند و قصد آن دارند که همین روزها طوماری را مبنی بر اعلام پشتیبانی از علمای قم تهیه کنند. آیتالله هم ضمن اشاره به اینکه در چند روز گذشته طومارهایی از سوی مردم شهرهای مختلف درباره دین به قم رسیده، اضافه کرد: «تمام اینها تقصیر شاه مملکت است که نمیتواند مملکتداری کند. حق هم دارد نتواند مملکتداری کند. چون سلطنت غصبی است و هر چیز غصبی زود از بین خواهد رفت. حالا ما کاری به این موضوع نداریم. سلطنت مال خودش. ما میگوئیم چرا کارهایی را که برخلاف دین است انجام میدهد. شاه میخواهد مثل پدرش بیدینی را رواج دهد. چقدر ما نصیحت کردیم که این کارها نتیجه خوبی ندارد. کسی گوش نداد. اکنون که به گفته ما گوش نمیدهند، ما هم باید به یاری خدا مخالفین دین را سرنگون کنیم. حالا هر مقامی میخواهد باشد. خواه شاه مملکت، خواه دولت. ما میخواهیم جلو فحشا را بگیریم. دین مملکت، شیعه است و نبایستی این حرکات زشت در آن وجود داشته باشد. در این مبارزه یا کشته میشویم و مظلومیت ما ثابت میشود و آن وقت مردم شورش میکنند و مخالفین را خواهند کشت. یا بیدینی را از بین میبریم. ما دیگر از توپ و تفنگ و سرنیزه ترس و واهمه نداریم. ما مُبلغ هم به شهرستانها، دهات و قصبات فرستادهایم تا به مردم حقیقت را بگویند و آنها را آماده کنند و اگر احیاناً نگذارند وعاظ روی منابر حرف خود را بگویند در منازل میروند و آنچه را باید بگویند، میگویند».
9ـ آیتالله خمینی به تمام طلاب و وعاظی که برای تبلیغات ماه محرم به شهرستانها اعزام میشدند، دستور شدید داده بود که برای تبلیغ و تحریک علیه دولت تلاش کنند.
10ـ توزیع اعلامیه چاپی آیتالله خمینی در لار که خطاب به مجتهدین صادر کرده بود، بین مردم اثری عمیق از خود برجای گذارد.
11ـ با صدور و ارسال اعلامیههایی به آیتالله سیدمحسن حکیم (مقیم نجف) یادآور شد که «چون هیئت حاکمه ایران تلگرامهای علمای اعلام را به مقصد نمیرساند، لذا اقدام به طبع میشود تا ملل اسلامی از خفقانی که در ایران حکومت میکند آگاه باشند».
12ـ از دریافت اخطاریهای که از سوی مقامات قضائی به عنوان «اخلال در نظم عمومی» به حوزه علمیه قم ارسال شده بود، خودداری کرد.
13ـ ایراد سخنرانی تند و شدید در مدرسه فیضیه قم در عصر عاشورا (13 خرداد جاری) که نزدیک به دویست هزار نفر پای سخنان او نشسته بودند.
قسمت پایانی گزارش ارسالی شهربانی کل کشور عنوان «ج. اقدامات انجام شده» دارد که مراحل بازجویی و چگونگی برخورد آیتالله خمینی با اقدامات بازجوئی را بیان کرده است. در این قسمت آمده است: «نسبت به بازجوئی از نامبرده بالا اقدام به عمل آمده لیکن طی دو دفعه بازجوئی از دادن جواب به سؤالات مطروحه خودداری و در دفعه اول اظهار نموده چون استقلال قضائی در ایران نیست و قضات محترم در تحت فشار هستند نمیتوانم به بازپرسی جواب دهم. ضمن بازجوئی مجدد، مشارالیه اظهارات مذکور را مجدداً تأیید و اضافه میکند استنباط نمودهام که شما من را محکوم میکنید. لذا چه لزومی دارد که به سؤالات جواب دهم و به علاوه چنانچه دادگاهی تشکیل گردد اگر از قضات دادگستری در دادگاه متشکله حضور نداشته باشند، اینجانب در آنجا نیز از ادای جواب خودداری خواهم نمود. علیهذا به منظور اخذ اطلاعات بیشتری از شهربانیکل کشور و ساواک تهران و منابع دیگر اطلاعاتی استعلام پیشینه گردیده که پس از وصول پاسخ، متعاقباً معروض خواهد گردید».[2]
± توزیع اعلامیه به حمایت از آیتالله خمینی
امروز شماری از اعلامیههای چاپی که از سوی جامعه روحانیت نجفآباد به طرفداری از آیتالله خمینی و سایر علما صادر گردیده، در بازار تهران بین مردم توزیع شد.[3]
± گفتوشنود شاه با رادیو رژیم صهیونیستی
محمدرضا پهلوی در کاخ سعدآباد تهران، با خبرنگار روزنامه کوریره دلا سرا، یکی از قدیمترین نشریات اروپایی در ایتالیا، به گفتوشنود نشست و درباره روابط دولت ایران با اسرائیل و دخالت دول خارجی در حوادث اخیر کشور مطالبی را بیان کرد که از سوی رادیو اسرائیل انتشار یافت. او در این مذاکره با اشاره بر اینکه ایران کشوری مستقل است و اجازه نمیدهد هیچ دولت خارجی در روابط آن با دولتهای دیگر دخالتی کند، تأکید کرد که کشورش هیچگونه دخالت خارجی را در موضوع روابط حسنهای که بین ایران و اسرائیل وجود دارد، قبول نخواهد نمود. آنگاه سمت و سوی صحبتهایش را به ناصر و دولت مصر کشاند و افزود: «حکام مصر به جای اینکه برای بهبود وضع کشور خود بکوشند سالیانه مبلغ شصت میلیون جنیه مصری خرج تبلیغات و برپا نمودن اغتشاش در سایر کشورها مینمایند. حکام مصر از کوبیدن هر اساس یا هدفی که در دول دیگر وجود دارد بدون استثنا لحظهای خودداری نمیکنند که از جمله باید عربستان سعودی را نام برد. و از آنجائی که رژیم کنونی مصر مطلقاً بر اصول حقوق بینالمللی استوار نیست، اعتراض فایدهای ندارد». شاه در ادامه از جمال عبدالناصر (رئیسجمهور مصر) هم نام برد و گفت: «عبدالناصر جنون جاهطلبی دارد و چون تبلیغات او در داخل مصر با شکست مواجه شده دچار جهل مرکب است». وی در پایان یادآور شد که اگر چه ارتجاع سرخ مسئول حوادث و اغتشاشات خونین اخیر ایران است؛ اما هدف آن از بینبردن رژیم سلطنتی ایران نبوده است.[4] از دیگر موضوعاتی که محمدرضا شاه در این مصاحبه بدانها اشاره کرد میتوان موارد زیر را نام برد: 1ـ اصول ششگانه که توسط دولت به موقع اجرا گذاشته میشود، برای تصویب به مجلس شورای ملی فرستاده نمیشود. 2ـ جبهه ملی که رهبران آن اینک در زندان به سر میبرند در صورت تمایل میتوانند در انتخابات آینده شرکت کنند. 3ـ رهبران مذهبی ایران به علت تحریک مردم به هرج و مرج در بروز حوادث اخیر کشور مسئول هستند. 4ـ روابط ایران و شوروی خوب است. ولی مداخله کمونیسم بینالملل در امور داخلی کشور بیش از پیش شدت یافته، تبلیغات خارجی علیه ایران به ویژه از سوی آلمان زیادتر شده است. 5ـ انعقاد هیچ پیمان خاصی میان ایران، پاکستان و افغانستان برای مقابله با فدراسیون تازه عربی پیشبینی نشده است.[5]
± پاسخ آیتالله حسن سعید به نامه علمای نجف
آیتالله حاجشیخ حسن سعید نامه علمای نجف اشرف را پاسخ داده، بازداشت جمعی از آیات عظام و علما در ایران را رسماً به اطلاع آنان رساند. او در این نامه خطاب به آیات عظام محمدجواد شیخراضی، سیداسدالله طباطبائی، سیدموسوی بحرالعلوم، سیدجعفر حسینیمرعشی و سیدحسین طباطبائی نوشت: «تلگرام تسلیت آقایان زیارت [شد.] علمای اعلام از همکاری ذیقیمت بزرگان مطلع و شکرگزارند که در این وضع طاقتفرسا حوزه علمیه نجف اشرف مشارکت خود را اعلام داشته، برای مذهب شیعه و کیان آن اقدام فرموده است. حضرت حجتالاسلام و المسلمین آقای سبط با 26 نفر از علمای آزادیخواه، آیات عظام و حجج اسلام و وعاظ و مؤمنین در توقیف به سر میبرند. از خداوند متعال صبر و موفقیت مسئلت، سلامت ذوات مقدسه [را] خواستارم».[6]
± جمعآوری اعلامیههای علما از صندوقهای پست
ساواک اصفهان امروز گزارش داد که در حدود سی برگ اعلامیه از صندوقهای پست آن شهر جمعآوری شده است. این اعلامیهها از آنِ آیات عظام سیدمحمد بهبهانی(بدون تاریخ)، سیدشهابالدین مرعشینجفی (12 محرم جاری) و شریعتمداری (13 محرم جاری) است که هر سه در مورد وقایع 15 خرداد و دستگیری آیتالله خمینی بر ضد دولت منتشر کردهاند.[7]
± پیگرد قانونی حجتالاسلام خلخالی
به موجب دستوری که دادستان ارتش صادر کرده، پیگرد قانونی حجتالاسلام محمدصادق صادقی مشهور به خلخالی، در دستور کار دادگاه عادی لشکر 1 گارد قرار گرفت. تحت تعقیب قرار گرفتن وی بر اساس خواست سازمان اطلاعات و امنیت کشور (ساواک) صورت میگیرد که در این زمینه نامهای به دادستان ارتش نوشته، متقاضی دستگیری نامبرده شده است. به دنبال آن هم اداره دادرسی لشکر 1 گارد با ارسال نامهای که امضای سرهنگ ستاد محسن بهجت (دادرس لشکر 1 گارد) پای آن نقش بسته، سرهنگ سناچیان (دادستان دادگاه عادی لشکر 1 گارد) را موظف کرد که در این باره اقدامات لازم صورت بگیرد. سناچیان هم بیدرنگ خطاب به سرهنگ مشق (بازپرس لشکر 1 گارد) دستور داد که «در مورد متهم باید با توجه به اهمیت بزه و جلوگیری از تبانی، قراربازداشت موقت صادر کند».[8]
± فعالیت بعضی از آزادشدهها بر ضد حکومت
به موجب گزارش ساواک قزوین یکی از افرادی که در جریان حوادث 15 خرداد دستگیر و به فاصله چند روز بعد، در 22 ماه جاری با تبدیل قرار آزاد گردید، همچنان به فعالیتهای ضد دولتی خود ادامه میدهد. این فرد محمدمهدی حاجیابراهیمعراقی فرزند غلامعلی است. او پس از آزادی از بازداشتگاه در حال رفتوآمد به قم و تهران بوده، با روحانیون و بیشتر بازاریان قزوین هم تماس دارد. پیغامهایی را ردوبدل میکند. طوری که به تازگی نامه تشکرآمیزی را که از سوی آیتالله خمینی خطاب به سیدمحمدباقر محمدی نوشته شده بود، به قزوین آورده به مخاطب آن رسانده است. ساواک قزوین در ادامه گزارش خود ضمن اشاره به اینکه سیدمحمدباقر محمدی با ساواک همکاری دارد، افزوده است که آن دو در زمانی که در بازداشتگاه شهربانی قزوین بودهاند با هم آشنایی پیدا کردهاند. به هر روی شخص مورد نظر با وعاظ و روحانیون شهر ارتباط گسترده برقرار نموده به این وسیله موجب تحریک دیگران شده، مشکلاتی را برای عوامل امنیتی قزوین فراهم آورده است.[9]
± تسلیم شدن یکی از سران عشایر فارس
شهباز ضرغامپور فرزند عبدالله ضرغامپور (از سران عشایر فارس) در ساعت 6 بعدازظهر خود را در بیدک (نزدیک ارتفاعات گوهرکان) به سرهنگ دوم فیروزبخش (فرمانده ستون باشت) معرفی کرد. به دنبال این اقدام، بهرام آریانا (فرمانده عملیات نظامی جنوب) که برای خاتمه به ناآرامیهای جنوب به فارس اعزام شده، دستور داد که نامبرده برای تعیین تکلیف به مرکز لشکر 9 اهواز اعزام گردد.[10]
± میتینگ استادیوم ورزشی باغ همایون اصفهان
امروز میتینگی با شرکت کارگران، کشاورزان، رانندگان، ورزشکاران و اصناف اصفهانی در استادیوم ورزشی باغ همایون برگزار شد. در این میتینگ بیش از سی هزار نفر حاضر بودند که افرادی به عنوان نمایندگان کارگران و کشاورزان به سخنرانی پرداختند. آنان در سخنرانیهایشان پشتیبانی مردم اصفهان را از مواد ششگانه اعلام کردند و از وقایع مربوط به 15 خرداد ابراز تنفر نمودند.[11]
± میتینگ حمایتی رشت
تعدادی از کارگران، کشاورزان، فرهنگیان، زنان و طبقات مختلف مردم رشت امروز در میدان شهرداری گردهم آمدند و از لوایح ششگانه اعلام پشتیبانی کردند. در این مراسم که از ساعت 5 و نیم بعدازظهر آغاز شده بود، پروین سمیعی به نمایندگی از سوی بانوان، ماهیار از سوی فرهنگیان، حسنزاده واعظ و عبداللهی به همراه چند تن از نمایندگان کشاورزان و کارگران به سخنرانی پرداخته، در اجرای خواستههای شاه مراتب فداکاری خود را اعلام نمودند. در ادامه نسبت به اظهار انزجار از وقایع 15 خرداد مطالبی را مطرح ساختند. میتینگ امروز رشت در ساعت 7 عصر به پایان رسید.[12]
± احتمال حمله به قبر رضاخان
در میان مردم صحبت از آن است که عدهای از متعصبین مذهبی و مخالفان دولت قصد دارند در شهرری دست به تظاهرات بزنند. آنان در صورت امکان میخواهند به قبر رضا پهلوی حمله کنند و بدانجا آسیب برسانند. از سوی دیگر امروز مصادف است با شهادت امام زینالعابدین (ع) که مطابق سالهای گذشته بازار تهران تعطیل میشد، لیکن با انتشار این خبر در بین مردم، بازاریان تهران از تعطیلی بازار خودداری کردند که مبادا دولت چنان اقدامی را به حساب آنها بگذارد.[13]
± توزیع اعلامیه و عکس آیتالله خمینی در نهاوند
در چند روز اخیر گروهی از اهالی و کشاورزان نهاوند و ملایر با مخابره تلگرامهایی ضمن ابراز تنفر و انزجار از وقایع 15 خرداد، نسبت به لوایح ششگانه اظهار وفاداری کردهاند. با وجود این افرادی هم در نهاوند میکوشند که با روشهای گوناگون فضای مخالفتآمیز شهر را حفظ کنند. از جمله آنان دو نفر به نامهای ابراهیم اندوهی و حاجآقاداش مقیمی هستند که اولی گچفروش است و دومی به صابونفروشی اشتغال دارد. آن دو بر اقدامات ضد دولتی خود ادامه میدهند. به طوری که عکسهای آیتالله خمینی و اعلامیههای ایشان را در بین مردم توزیع میکنند. این اعلامیهها و عکسها را حجتالله اندوهی (فرزند ابراهیم اندوهی) از تهران به نهاوند برده است که ساواک همدان نظر بر این دارد جلوگیری از اقدامات آنها در استقرار آرامش فکری مردم شهر نهاوند بیتأثیر نخواهد بود.[14]
± شایعه درباره سخنان رئیسجمهور آمریکا
سیدمحمدتقی اراکی در منزل آیتالله بهبهانی با اشاره به نطق جان.اف. کندی (رئیسجمهور آمریکا) اظهار داشت که وی در سخنرانی دیشب خود نسبت به کشتار داخلی ایران که به دنبال واقعه 15 خرداد در هفته پیش روی داد، واکنش نشان داده، از این حوادث ابراز تنفر نموده است. اراکی که از نزدیکان آیتالله بهبهانی است یادآور شد که این سخنان را از فردی به نام طاهری شنیده است که به رادیوهای خارجی گوش میکند. بر اساس گفتههای او، کندی در ادامه افزوده است: ما به دولت ایران اسلحه میدهیم که با خارجیها و دشمنان صلح و آزادی بجنگد. نه اینکه با این سلاح افراد ملت خود را بکشد. گفتار او مورد تأیید بعضی از افرادی که در منزل آیتالله حضور داشتند قرار گرفته، گفتند آنها نیز این مطلب را شنیدهاند.[15]
± تنور داغ انتخابات در روزنامه پست تهران
هر چه روزها به برگزاری انتخابات مجلس شورای ملی نزدیکتر میشود، بسیاری از مطبوعات و نشریات وابسته به دولت با انتشار اخبار و ارائه تحلیلهای مختلف سیاسی و اجتماعی میکوشند تنور انتخابات را داغتر جلوه دهند و ذهن مردم را به این موضوع معطوف سازند. روزنامه پست تهران در مقالهای با عنوان «انتخابات مجلس و اهمیت آن از نظر مردم» به نظریاتی درباره اهمیت مجلس پرداخت و با اشاره به رفراندوم ششم بهمن سال گذشته و برنامههای اصلاحی شاه، تکلیف دوره بعدی مجلس شورای ملی را پیشاپیش تعیین نمود. به نوشته این روزنامه «قدمی که در روز ششم بهمن برداشته شد در تمام ادوار مجلس بدون سابقه است. شالودهای که ریخته شد از نظر قانونی هیچگونه تأیید و تصویبی را از جانب پارلمان لازم ندارد و مجالس آینده ناچار به تبعیت از این اصول خواهند بود و هیچ قانونی که مخالف اصول ششگانه باشد از پارلمان نمیتواند صادر شود». نویسنده مقاله پست تهران در ادامه هم تصریح کرد که «اما محیط فکری پارلمان آینده ایران باید محیطی مجزا از مجالس گذشته باشد. در فاصله مجلس 20 و 21 بنای اجتماعی و اقتصادی ما به کلی دگرگون گردیده است. سنتهای کهن جای خود را به روشهای هماهنگ و مترقی ملی داده است و افکار مجلس آینده باید هادی و پشتیبان این روشهای هماهنگ و مترقی باشد، تا ملت ما را به سرمنزل مقصود برساند». همین روزنامه در بخشی دیگر با توجه به اظهارنظرهایی که درباره انتخابات مجلس از سوی مقامات و مسئولان دولت شده، اعلام کرد: «تعداد کاندیداهای انتخابات آینده به مراتب بیشتر از انتخاباتهای گذشته است و از هماکنون بیش از سههزار نفر خود را کاندیدای وکالت مجلس شورای ملی کردهاند». در قسمت پایانی نیز از نقش زنانی که به تازگی دارای حق شرکت در انتخابات شدهاند غافل نشده، ادامه داده است: «در محافل سیاسی اظهار نظر میشود که در انتخابات آینده، زنان فعالیت وسیعی را شروع خواهند کرد و رهبری زنان را در فعالیتهای انتخاباتی، شورایعالی جمعیتهای زنان عهدهدار خواهد بود».[16]
± برگزار نشدن انتخابات مجلس در سال جاری
با وجود این رسانههای گروهی که در خارج از ایران به تحلیل و پخش اخباری بر ضد حاکمیت ایران میپردازند بر این باورند که دولت علم، انتخابات را در سال جاری برگزار نخواهد کرد. از جمله این رسانهها رادیو «صدای آزاد ایران» است که گوینده آن در ساعت 6 و نیم بعدازظهر امروز در بخشی از برنامه خود اظهار کرد: «قبلا دولت اعلام کرده بود که انتخابات در اواخر بهار شروع میشود. ولی بعداً این وعده را پس گرفت و انتخابات را موکول به اواخر تابستان نمود. اما از قرائن چنین برمیآید که دولت قادر نخواهد بود انتخابات را انجام دهد. زیرا بنابر گزارش وزارت دارائی در بودجه امسال اعتباری برای انجام انتخابات پیشبینی نشده و لذا بعید به نظر میرسد که به زودی انتخابات شروع شود». این رادیو در ادامه تأکید کرد که شاه و علم نیز چندان رضایتی بر انجام انتخابات ندارند. چون تشکیل مجلس به ضرر آن دو بوده، از زیادهرویهای آنها جلوگیری به عمل خواهدآورد».[17]
± گرفتن وثیقه و سپرده از نامزدهای انتخابات
روزنامه مرد امروز خبر داد آییننامه انتخابات ظرف هفته آینده از طرف وزارت کشور انتشار خواهد یافت که به لحاظ پرداختن به مسائل جدید اهمیتی ویژه دارد. از جملة این مسائل جدید تبصرهای است که به پیشنهاد وزارت کشور در آن گنجانده شده است. طبق این تبصره، دولت از هر کسی که در تهران یا شهرستانها برای نمایندگی مجلس شورای ملی کاندیدا شود، مبلغی در حدود پنج الی ده هزار تومان به عنوان ودیعه و وثیقه خواهد گرفت. اگر کاندیداها بتوانند تا میزان معینی رأی بیاورند مبلغ مزبور به آنها پس داده خواهد شد. اما در غیر اینصورت ودیعه وثیقه کاندیداهای غیرموفق به نفع صندوق دولت ضبط خواهد شد. گفته شده که در این باره نظر دولت بر این است که افرادی که در نزد مردم منطقه خود محبوبیت و مقبولیتی ندارند بیجهت خود را کاندیدای نمایندگی نکرده، موجبات تشتت آرا را فراهم نیاورند.[18]
± برنامه شوراهای محلی جشنهای شاهنشاهی
اقداماتی که به منظور تشکیل شوراهای محلی جشنهای شاهنشاهی در حوزه فرهنگی شهسوار به عمل آمده به ترتیب زیر است: 1ـ سخنرانی در دبیرستانها و دبستانهای شهر و روستاها با کمک و همراهی مدیران مدارس و دهبانان. 2ـ سخنرانی در میادین و مجالس عمومی شهر. 3ـ برگزاری نمایشهای میهنی در دبیرستانها.
در این باره به کلیه آموزشگاههای حوزه شهسوار تأکید شده که از هماکنون مقدمات برگزاری جشنهای یاد شده را فراهم نمایند.[19]
± یک ایرانی در کنست رژیم صهیونیستی
به نوشته روزنامه مرد مبارز، یک ایرانی ساکن اسرائیل که چند سال پیش از مشهد به آن کشور مهاجرت کرده بود، موفق شده است به کنست ـ پارلمان ـ اسرائیل راه بیابد. این مرد «مردخای جبرونی» نام دارد که در حدود چهار سال پیش به آن کشور رفته است. روزنامه مرد مبارز در ادامه این خبر افزود که مقامات دولت ایران پیروزی این ایرانی در مبارزات انتخاباتی اسرائیل را به وی تبریک گفته از او خواستهاند که به ایران هم سفر کند.[20]
±ملاقات وابسته اقتصادی رژیم صهیونیستی با وزیر اقتصاد
برخی از منابع خبری با اشاره به مسافرت هیئتی از طرف اسرائیل به ایران، اعلام کردند که وابسته بازرگانی اسرائیل با دکتر عالیخانی (وزیر اقتصاد ایران) دیدار کرد و درباره همکاریهای اقتصادی دو کشور به گفتوشنود نشستند.[21]
± استوارنامه سفیر ایران در ایتالیا
حسن ارسنجانی که بعد از استعفا از سمت وزارت کشاورزی، به سفارت کبرای ایران در ایتالیا منصوب شد، در کاخ کوئیرینال رم حضور یافت و استوارنامه خود را به رئیسجمهور ایتالیا تسلیم کرد.[22]
± تکذیب ادعای عربستان
به دنبال اظهارات اعتراضآمیز عبدالله طریقی (وزیر نفت عربستان سعودی) درباره منابع نفتی ایران در خلیج فارس که رادیو لندن هم بخشی از آن را انتشار داد، مقامات شرکت ملی نفت ایران اعلام کردند که اعتراض دولت عربستان سعودی و اظهارات وزیر نفت آن کشور در این باره وارد نیست. زیرا مطابق مقررات و حقوق بینالمللی، هر مملکتی حق تعیین حدود فلات قاره و حدود منابع سطح یا تحتالارضی خود را داراست. بنابراین دولت ایران و شرکت ملی نفت هم خارج از این اصول و مقررات بینالمللی حرکتی نکرده، در مورد فلات قارهای نیز اقدامی انجام نداده که برخلاف قواعد داخلی یا بینالمللی باشد. دولت ایران با در نظر گرفتن حدود مشخص شده خطالقعر بین عربستان سعودی و خود، مجاز است که اقدام به استخراج نفت و منابع کف دریا کند. همان طور که عربستان سعودی هم در آن سوی خطالقعر برای استخراج نفت به کمپانیهای خارجی امتیاز داده و وارد عمل شده است. با وجود این، حمزه غوث (سفیر عربستان سعودی در ایران) اظهارات وزیر نفت دولت متبوع خود را به یاد آورد و افزود که وی درباره فلات قاره و تعیین حدود آبهای ساحلی مطالبی را بیان کرده است. آنگاه یادآور شد که از طرف دولت عربستان سعودی دستوری یا یادداشتی اعتراضآمیز در این باره به او فرستاده نشده که آن را در تهران به دولت ایران تسلیم نماید.[23]
± حضور نخستوزیر در میهمانی دانشجویان ایرانی مقیم آمریکا
عصر امروز از سوی وکیلی (رئیس اتاق بازرگانی تهران) به افتخار دانشجویان ایرانی مقیم آمریکا که برای گذراندن تعطیلات تابستانی به موطن خود آمدهاند، مجلس میهمانی برپا شد که اسدالله علم (نخستوزیر)، چند تن از وزرا، دادستان کل کشور، مدیرکل بانک ملی ایران و گروهی از بازرگانان و رجال صاحبنام در آن شرکت داشتند. علم با یکایک دانشجویان به صحبت نشست و از وضع درسی و رشتههای تحصیلی آنان پرسید. در پایان این جلسه میهمانی، دانشجویان از موسسه اعتباری دانشگاه تهران دیدن کردند. گفتنی است که موسسه مزبور به دانشجویان وام تحصیلی داده است.[24]
± سخنرانی وزیر کار در کنفرانس بینالمللی کار
خسروانی (وزیر کار و خدمات اجتماعی) که در رأس هیئتی از نمایندگان دولت، کارفرمایان و کارگران ایران عازم ژنو شده، در جلسه چهل و هفتمین دوره اجلاسیه کنفرانس بینالمللی کار به سخنرانی ایستاد و از برنامههای دولت ایران دفاع کرد. او در بخشی از سخنانش موفقیت دولتها برای ایجاد تحول در سازمانهای ملی را در گرو اجرای برنامههای توسعه اقتصادی دانست و یادآور شد که «من معتقدم اجرای برنامههای توسعه اقتصادی هرگاه با ایجاد تحول در سازمانهای ملی کشورها همراه نباشد، شانس زیادی برای موفقیت نخواهد داشت. از همین رو کشور من ایران بعضی از بدعتها و شیوههای قدیمی خود را مانند مالکیتهای عمده اراضی و بیاعتنائی به حقوق و سرنوشت کارگران و عدم توجه به حقوق واقعی زنان، با انقلاب سفیدی به رهبری شاهنشاه از بین برده و شیوهها و سازمانهای تازهای را که هماهنگ با رشد و پیشرفت دنیای امروز است جانشین آن کرده است». او در ادامه هدف چنین انقلابی را «ایجاد یک تحول اساسی در مالکیت اراضی، سهیم کردن کارگران در منافع کارخانهها، تغییر قانون انتخابات، نهضت عمومی باسواد کردن دهقانان و کارگران و دادن حقوق اجتماعی و سیاسی به زنان» ذکر کرده، افزود که «قوانین مربوط به آن را ملت ایران در یک رفراندوم ملی تقریباً به اتفاق آرا تصویب کرد».[25]
± دیدار سفیر لهستان با نخستوزیر
سفیر کبیر لهستان در پایان مدت مأموریتش در ایران، ظهر امروز در کاخ نخستوزیری حضور یافت و با اسدالله علم (نخستوزیر) دیدار و گفتوگو کرد. او در این دیدار، ضمن خداحافظی، درباره مبادلات بازرگانی دو کشور و اعتبارهایی که ممکن است دولت متبوعش در اختیار ایران بگذارد، مطالبی را یادآور شد.[26]
پینوشتها:
[1]. سیر مبارزات امام خمینی در آینه اسناد به روایت اسناد ساواک، ج2، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1386، ص223.
[2]. همان، ص222 و 223.
[3]. قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج3، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، ۱۳۷۸، ص 286؛ همان، ج7، ص123.
[4]. منصوری، جواد، تاریخ قیام 15 خرداد 1342 به روایت اسناد، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1377، ص83.
[5]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، شماره 70، 29 خرداد 1342، ص7 تا 9.
[6]. اسناد انقلاب اسلامی، ج2، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1369 تا 1374، ص89.
[7]. قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج3، همان، ص 287؛ همان، ج7، ص123.
[8]. یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج 36: آیتالله محمدصادق صادقی گیوی (خلخالی)، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1384، ص13.
[9]. قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج3، همان، ص288.
[10]. آریانا، بهرام، تاریخچه عملیات نظامی جنوب، تهران، چاپخانه ارتش، 1342، ص234 و 235.
[11]. روزنامه کیهان، شماره 5970، 28 خرداد 1342، ص7.
[12]. روزنامه طالب حق، شماره 356، 30 خرداد 1342، ص1.
[13]. قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج8، همان، ص203.
[14]. همان، ج7، ص452 و 453؛ زرینی، حسین، نهاوند در انقلاب، تهران، عروج، 1384، ص30.
[15]. همان، ج3، ص285.
[16]. روزنامه پست تهران، شماره 2921، 28 خرداد 1342، ص1 و 8.
[17]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، شماره 70، 29 خرداد 1342، ص5.
[18]. روزنامه مرد مبارز، شماره 748، 28 خرداد 1342، ص4.
[19]. روزنامه مهر ایران، شماره 1851، 28 خرداد 1342، ص4.
[20]. روزنامه مرد مبارز، شماره 748، 28 خرداد 1342، ص4.
[21]. همان.
[22]. روزنامه اطلاعات، شماره 11119، 29 خرداد 1342، ص16.
[23]. روزنامه پست تهران، شماره 2921، 28 خرداد 1342، ص1 و 8.
[24]. روزنامه کیهان، شماره 5971، 29 خرداد 1342،صص 1 و 11؛ روزنامه مهر ایران، شماره 1852، 29 خرداد 1342، ص1.
[25]. روزنامه مهر ایران، شماره 1851، 28 خرداد 1342، ص8.
[26]. روزنامه اطلاعات، شماره 11118، 28 خرداد 1342، ص16؛ روزنامه کیهان، شماره 5970، 28 خرداد 1342، ص12.
