شنبه 25 اسفند 1341 19 شوال 1382 16 مارس 1963
11 بازدید
□ تلاش ساواک در تشریح لوایح ششگانه برای روحانیون طراز اول عراق
مدیرکل ادارة دوم ساواک، مهندس قدر، در نامهای از اداره کل سوم ساواک خواست که بنا به دستور ریاست آن سازمان، اطلاعات جامعی از اقدامات اصلاحی شاه در تحولات اخیر کشور و همچنین متن کامل لوایح ششگانه و متن تصویبنامههای اخیر دولت را به همراه تفسیر و تشریح موارد مختلف آن آماده سازد تا برای روحانیون طراز اول عراق ارسال شود. ساواک با این اقدام میخواهد علاوه بر آنکه علما و روحانیون درجه اول عراق را از اوضاع داخلی ایران مطلع کند، از تحولات زهرآگین عناصر بیگانه و معترض، پیشگیری به عمل آورد. قدر در این نامه یادآور شده است که مواد فوق تا پایان ساعت اداری فردا (26 اسفند) تهیه و به اداره کل تحت مدیریتش ارسال شود. ضمناً مقرر کرد که در آینده، اداره دوم کل را از هرگونه اطلاعی دربارة موارد یاد شده مطلع سازد.[i]
□ دستگیری حجتالاسلام بکایی
به دنبال سخنرانی دیروز حجتالاسلام محمدحسین بکایی در مسجد قلعهبیگی تبریز، امروز او را مأموران ساواک تبریز دستگیر کردند. او نزدیک ظهر در حالی که به سمت خانهاش میرفت، در اول محلة مقصودیه (نوبار قاپوسی)، دستگیر و به ساواک منتقل شد. بکایی بلافاصله با یک جیپ کهنة ژاندارمری و به همراه یک مأمور ساواک و یک ژاندارم به تهران انتقال یافت.[ii]
ساواک آذربایجان در نامهای که در این باره خطاب به اداره کل سوم ساواک مرکزی فرستاده است، نوشت: «چون به نظر این سازمان، ماندن وی در منطقة استحفاظی این ساواک به تمام معنی، مضر میباشد، علیهذا در اجرای امریة جناب آقای نخستوزیر و اوامر صادره از طرف ساواک مرکز، تحت مراقبت مأمورین ساواک و ژاندارمری به تهران اعزام و بدینوسیله معرفی میگردد». مهرداد (رئیس ساواک آذربایجان) در ادامة نامهاش متذکر شد که: «بازگشت وی به تبریز برای مدت لااقل شش ماه مصلحت به نظر نمیرسد و موجب تجری بیشتر همکاران وی خواهد گردید. به خصوص که اخیراً میرزا محمود وحدت که قبلاً به مرکز اعزام گردیده بود، مرخص [شده] و به تبریز آمده است. با عرض مراتب فوق، بهتر است نامبرده برای مدت شش ماه به یکی از مناطق جنوب و یا هر جای دیگری که مصلحت بدانند تبعید گردد».[iii]
□ سخنرانی نخستوزیر
پیش از ظهر، دانشجویان دارای رتبة اول دانشکدهها که چندی پیش برای همکاری با شورای عمران امدادی بنادر و جزایر به مناطق جنوبی کشور رفته بودند، در کاخ نخستوزیری حضور یافتند و با اسدالله علم دیدار کردند. در این دیدار، ابتدا محمدمهدی کورانی به نمایندگی از طرف دانشجویان از وضعیت زندگی مردم خوزستان و مناطق جنوب مطالبی گفت و دربارة پایبندی آنان به مبانی مذهب در عین فقر و تنگدستی، سخن راند. نبود آب آشامیدنی و کمبود آرد (روزانه هفت کیلو آرد برای خانوادهها) از جمله مواردی بود که وی در این سخنرانی مطرح ساخت. کورانی همچنین به پایبندی مردم جنوب به سنن و آداب اشاره کرد و یادآور شد که باید به وضع آنان رسیدگی شود. پس از او، علم سخنرانی کرد و به بیان گوشههایی از احساسات و علاقههای مردم جنوب به وطن، ملیت و سنن و مذهب پرداخت. او از دانشجویان حاضر قدردانی کرد که با تحمل سختیها و مرارتها به میان مردم فقیر رفتند و با زندگی آنان از نزدیک آشنا شدند. آنگاه به امکانات فراهم شده در کشور برای تأمین آسایش و آرامش مردم اشاره نمود و از دانشجویان خواست که وضع ایران را با ممالک همجوار مقایسه کنند.
او وجود ثبات و امنیت را از جملة ویژگیهای اصلی کشور دانست که با هدایت شاه به دست آمده است. نخستوزیر در ادامه افتتاح سدّ محمدرضا شاه پهلوی (دز سابق) را پیش کشید و گفت که برق تولیدی آن تا اصفهان خواهد رسید و برای ذوب آهن و صنایع پتروشیمی مفید خواهد بود. علم از گروه دیگری از دانشجویان (مرد و زن) هم یاد کرد که در ایام تعطیلات به مناطق جنوب خواهند رفت.
نخستوزیر در این سخنرانی به قراردادهای نفتی هم اشاره نمود و گفت که: «از قرارداد کنسرسیوم نفت 330 میلیون دلار میگیریم و از قراردادهایی که با شرکت دیگر مثل پان امریکن و سریپ بستهایم، مبالغ بیشتری عایدمان میشود». او وقتی به این بخش از سخنانش رسید، رو به دانشجویان اظهار کرد: «حالا به اروپا میروید یا به آمریکا میروید، باید روشن باشید، تماس خواهید داشت با همدورههای خودتان. باید این مطالب را بدانید که عدهای در این مملکت مدت کوتاهی حکومت کردند که حالا هم بقایای ضعفشان باقی است، به عنوان جبهه ملی». او در ادامه تأکید ورزید که: «من ناچارم این مطلب را به شما بگویم که یک ذره سازندگی نکردند. تمام منفی و تمام مبتنی بر اینکه خوب این کار را خراب کنیم، مردم دست بزنند. خدا بزرگ است. ببینیم بعد چه خواهیم کرد. ولی اگر خراب میکنیم، درست نکنیم. [...] مردم را و مملکتی را معطل کردند. فقط از لحاظ اینکه مبادا وجهة من خراب شود. این ترتیب سازندگی نیست». علم در ادامة سخن نیز به دانشجویان سفارش کرد که در خارج مراقب ارتباطات خود باشند و با مراکزی که مخالف دولت هستند، همکاری نکنند.
نخستوزیر در پایان هم آبیاری مناطق جنوب را برنامهای دانست که نیاز به زمان دارد و در آینده با استفاده از آب سدّ دز، مشکل آب کشاورزی آن مناطق هم حل خواهد شد. او سپس به ناآرامیهای فارس و درگیریهای عشایر و قوای دولتی پرداخت و یادآور شد که دولت آنان را قلع و قمع کرده است و مناطق مورد درگیری در دست ارتش قرار دارد.[iv]
□ اولتیماتوم دانشجویان ایرانی در اروپا و آمریکا به شاه
اتحادیة دانشجویان در اروپا و آمریکا نامهای خطاب به محمدرضا پهلوی فرستاد که رادیو صدای آزاد ایران از آن با عنوان «اولتیماتوم شدیداللحن» یاد کرد. این نامه را علی فاطمی و دیگر دانشجویان امضا کردند و آن را به سفارت ایران در واشنگتن و کنسولگریهای ایران در نیویورک و واشنگتن دادهاند. آنان در این نامه علاوه بر اینکه روز ششم بهمن را «روز مراجعه غیرقانونی به آراء عمومی» خواندند، نوشتند که رژیم دیکتاتوری شاه، نمایندگان جبهة ملی، استادان دانشگاه و عدهای از دانشجویان را به این علت دستگیر کرده است که آنان نیرنگها و خیانتهای شاه را برای ملت فاش ساختهاند.[v]
□ اجتماع دانشجویان ایرانی در آلمان
به گزارش خبرگزاری آلمان، سی تن از اعضای انجمن دانشجویان ایرانی مقیم کشورهای غربی در برابر سفارت دولت مصر در بن تجمع کردند و از دولت مصر خواستند که برای آزادی دانشجویان و استادان دانشگاه تهران کمک کند. آنان قطعنامهای هم به سفارتخانة مزبور دادند که در آن از دولت مصر تقاضا شده بود آزادی فوری دانشجویان و استادان که در تهران دستگیر شدهاند، از دولت ایران خواستار شود. آزادی مطبوعات و رهایی مصدق از وضعیت تبعید، از دیگر خواستههای دانشجویان ایرانی در این قطعنامه است.[vi]
□ مصاحبة مطبوعاتی وزیر کشاورزی
سپهبد اسماعیل ریاحی (وزیر کشاورزی) در مصاحبهای مطبوعاتی شرکت کرد و دربارة اجرای قانون اصلاحات ارضی با روزنامهنگاران سخن گفت. او در آغاز مصاحبه از روزنامهنگاران و خبرنگاران خواست که با وزارت کشاورزی بیشتر همکاری کنند و اخبار و اطلاعاتی منتشر نمایند که از سوی کارشناسان وزارت کشاورزی و اصلاحات ارضی تأیید شود. آنگاه به حقوق زنان در جامعه پرداخت و گفت که بانوان هم میتوانند مالک یا دهقان باشند.
ریاحی در ادامه یادآور شد که کلیه عواید املاک مزروعی نسبت به سال 1340 و 1341 ش باید برابر مقررات و طبق قانون اجرای اصلاحات ارضی بین مالک و زارع تقسیم شود. با این اختلاف که نسبت به عواید آن اراضی، 5 درصد و زمینهای دیمی، 10 درصد به زارع داده میشود. ریاحی تصریح کرد که در اساس سازمان وزارت کشاورزی تغییری نخواهد داد. اما سیستم بازرسی قویای ایجاد خواهد کرد تا به عنوان چشم او در اجرای دستورات شاه موفقتر عمل کند.[vii]
□ سفیر جدید ایران در آنکارا
خسرو خسروانی (وزیرمختار سابق ایران در واشنگتن) به سمت سفیرکبیری برای ایران در ترکیه منصوب شد. پذیرشنامة او نیز از آنکارا به تهران رسیده است. پیش از او موسی نوری اسفندیاری، سفیرکبیر ایران در آنکارا بود که بازنشسته شد و قرار است به زودی به ایران بازگردد.[viii]
□ واگذاری املاک یکی از شاهزادگان قاجار به دولت
اکبر میرزا مسعود (صارمالدوله)، فرزند ظلالسلطان، املاک خود را در استان اصفهان به دولت واگذار کرد. روزنامة دنیا با اعلام این خبر در مقالة بلندبالایی به تعدادی از شاهزادگان و وابستگان قاجار و مالکین بزرگ اشاره نمود که از زمان اجرای قانون اصلاحات ارضی، املاک خود را در موعدهای تعیین شده به دولت واگذار کردهاند تا میان کشاورزان تقسیم شود. بر اساس این نوشته، موعد واگذاری املاک به دولت از طرف مالکین، حداکثر تا 29 ماه جاری بود وتا آن تاریخ، 90 درصد از املاک به دولت واگذار خواهد شد. همچنین احتمال میرود که به سبب وسعت املاک در برخی از نقاط مانند آذربایجان وکرمانشاه که املاک شاهزادگان قاجاری در آنجا بسیار است، تا اواخر فروردین سال آینده این اقدام طول بکشد.[ix]
□ دادگاه نظامی برای دستگیرشدگان فارس
روزنامة مرد مبارز خبر داد که به دنبال درگیریهای عشایر فارس و قوای دولتی، حدود چهل نفر از سران و فعالان عشایر آن ناحیه دستگیر شدهاند و پروندة هر کدام از آنان به محکمة نظامی ارسال شده است.[x]
□ مذاکرات بازرگانی ایران و افغانستان
هیئت نمایندگی افغانستان که به ریاست رفیق (مدیرکل وزارت امور خارجة آن کشور) در تهران به سرمیبرند، دربارة مسائل مرزی و کالاهای مبادلاتی با هیئت نمایندگی ایران به ریاست احمد ضیایی (معاون بازرگانی وزارت اقتصاد) و همایون (مدیرکل آن وزارتخانه) مذاکراتی انجام داد. مذاکرات امروز آنان که با حضور قطب سجادی (نمایندة شرکت ملی نفت ایران) انجام گرفت، دربارة صدور نفت ایران به افغانستان به مقادیر بیش از گذشته بود که قرار شد مذاکراتشان تا روز دوشنبة هفته جاری ادامه داشته باشد و سپس در صورت حصول موافقت، قراردادی در این زمینه به امضا برسد. صدور بنزین هواپیما و سوخت جت و قیر برای آسفالت راههای افغانستان، از دیگر موضوعات این دوره از مذاکرات نمایندگان ایران و افغانستان است.[xi]
□ ادامة بررسی بودجه کل کشور
در جلسة هیئت وزیران که به ریاست اسدالله علم در ساعت 17 تشکیل شد، بودجة کل کشور در سال 1342 ش مورد بررسی قرار گرفت. در این جلسه، اضافة اعتبارات وزارتخانهها و مؤسسات دولتی که جمع آن نزدیک به 700 میلیون تومان است، مطرح شد و وزیر دارایی امکانات وزارت دارایی را در تأمین این بودجه به اطلاع هیئت وزیران رساند. این وزارتخانه توان آن را دارد که فقط 5/7 درصد به بودجة خود اضافه کند و این اعتبار بیش از 100 میلیون تومان میشود که با این وضعیت معلوم میشود رقم درخواستی (700 میلیون تومان) جوابگوی اضافة اعتبارات نیست. با توضیحات وزیر دارایی، مقرر شد موضوع درخواستی تعدیل شود.[xii]
در ادامة جلسة هیئت دولت، لایحة اصلاح قانون مالیات بر ارث و انتقالات بلاعوض به تصویب رسید.[xiii]
□ دیدار شهردار تهران با شاه
احمد نفیسی (شهردار تهران) به دیدار محمدرضا پهلوی رفت و از اقدامات شهرداری و نواحی دهگانه شهر تهران گزارشی به وی داد.[xiv]
پینوشتها:
[i]. قیام پانزده خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 1، ، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378،ص 551.
[ii]. بهبودی، هدایت الله، تبریز در انقلاب، تهران، عروج، 1383، ص 68.
[iii]. قیام پانزده خرداد به روایت اسناد ساواک، همان، ص 548 و 549.
[iv]. روزنامه کیهان، ش 5900، 26 اسفند 1341، ص 13و 15؛ روزنامه پست تهران، ش 2872، 26 اسفند 1341، ص 1 و 3.
[v]. بولتن خبرگزاری پارس، ش 293، 26 اسفند 1341، ص 21.
[vi]. همان، ش 294، 27 اسفند 1341، ص 2.
[vii]. روزنامه اطلاعات، ش 11047، 25 اسفند 1341، ص 16.
[viii]. همان.
[ix]. روزنامه دنیا، ش 736، 25 اسفند 1341، ص 1 و 2.
[x]. روزنامه مرد مبارز، ش 727، 26 اسفند 1341، ص 4.
[xi]. روزنامه پست تهران، ش 2862، 26 اسفند 1341، ص 1 و 4.
[xii]. روزنامه اطلاعات، ش 11048، 26 اسفند 1341، ص 20.
[xiii]. گاهنامه پنجاه سال شاهنشاهی، جلد دوم، نشریه کتابخانه پهلوی، بیتا، ص 1630.
[xiv]. روزنامه پست تهران، ش 2871، 25 اسفند 1341، ص 4.
