جمعه 4 اردیبهشت 1343 / 11 ذیحجه 1383 / 24 آوریل 1964
7 بازدید
اجازه‌نامه آیت‌الله خمینى به حجت‌الاسلام مرندى
آیت‌الله خمینى اجازه‌نامه‌اى در امور حسبیه و شرعیه براى آقاى شیخ محمد فقیهى مرندى صادر کرد.[1]
نگرانى آیت‌الله خمینى از وضعیت آیت‌الله واعظ طبسى
آیت‌الله خمینى در تلگرامى به آیت‌الله قمى در مشهد از وضعیت شیخ عباس واعظ طبسى اظهار نگرانى کرد.
در این تلگرام آمده است: «اطلاعى از آقاى طبسى ندارم. به نظر مى‌رسد دست‌هاى مرموزى درصدد تحریک اعصاب هستند».[2]
تحلیل ساواک از سخنان آیت‌الله خمینى در مسجد اعظم قم
گزارش امروز شهربانى که با امضاى سرگرد فاطمى تهیه و ارسال شده به نطق آیت‌الله خمینى در مسجد اعظم قم اختصاص دارد و به تحلیل محتوایى آن پرداخته است. در این گزارش با اشاره به اینکه «متن سخنرانى که مدت آن قریب یک ساعت و نیم طول کشیده و بسیار روان و با زبان مردم عادى صحبت شده و در نوار ضبط و در تهران بین اشخاص معینى توزیع شده است» در نه بند به بررسى نطق پرداخته شده آمده است:
1ـ معمولاً آخوندهایى که سوادشان کم است در منابر فرمایشات ائمه اطهار و مخصوصاً حضرت امیر را عربى مى‌گویند. در تمام مدت نطق خمینى فقط یک جمله کوتاه عربى و بقیه به فارسى بود که از نظر نطق، بسیار توده‌پسند شده بود.
2ـ در نطق، هدف کلى جلب تمام مجتهدین بود که با قدرت کاملى انجام داده بود. حتى روى منبر گفت که من دست تمام علماى اسلام را در هر شهرى که هستند مى‌بوسم.
3ـ درباره اتحاد اسلام صحبت کرد و نسبت به تمام علماى سنى و شیعه اظهار علاقه نمود و در تمام نطق خود کلمه‌اى که حاکى از تعصب نسبت به شیعه باشد نکرد و به همین جهت تصور مى‌رود که در همه علماى مصر و عراق و سوریه مؤثر واقع شود.
4ـ چون مدتى است ناصر، تبلیغات پان‌عربیسم یا ناسیونالیست عربى را تبدیل به اتحاد اسلام یا پان اسلامیست کرده (زیرا با تبلیغات پان عربیسم در پاکستان، افغانستان، ایران و مسلمین افریقا که جمعیتشان روى‌هم رفته بیش از کشورهاى عربى است، توفیقى به‌دست نمى‌آورد) و این همان تز سیدجمال‌الدین اسدآبادى است که با توجه به فعالیت‌هایى که اخیراً ناصر شروع کرده یک نوع هماهنگى بین نطق خمینى با توجه به مواد 2 و 3 و نقشه‌هاى ناصر به نظر مى‌رسد.
5ـ درباره گلپایگانى که عده‌اى از طلاب به طرفدارى خمینى با او مخالفت کرده بودند بحث فلسفى کلامى مى‌کرد که کسانى که به بعضى از علما که با من همراهى نکردند توهین کنند به اسلام توهین کرده‌اند و گفت اختلاف نظرى که بین دو مجتهد پیش آید طلاب حق دخالت ندارند و مسئله اجتهاد را پیش کشید و این همان مسئله‌اى است که مصری‌ها براى تبلیغاتشان در کشورهاى اسلامى افریقا استفاده مى‌کنند و پایه این استدلال هم بر مبناى استدلال مقدمه ابن خلدون، نویسنده بزرگ اسلامى است که از اعراب افریقا و تونس است که در قرون وسطى مى‌زیسته.
6ـ قسمتى از نطق که به اظهار تأسف و هم‌دردى با بستگان کشته‌شدگان 15 خرداد اختصاص داده شده بود از لحاظ تبلیغاتى با مهارت خاصى تنظیم شده بود. در وسط جملاتى که در این موارد ادا کرد، گریه را خیلى ماهرانه ضبط کرده است و به نظر مى‌رسد که این کار یک آدم معمولى نیست و شاید دستگاه تبلیغات نتواند به این خوبى تهیه کند.
7ـ به ارتش و افسران شدیداً حمله کرد وقایع شهریور [1320] را پیش آورد که اگر اتفاقى بیفتد افسران فرار مى‌کنند ولى یک آخوند دیده نشده در مقابل خطر فرار کند.
8ـ در مورد ارتجاع، ترقى‌خواهى اسلام و علما را گفت و بحث مفصلى کرد که نشان بدهد دولت‌ها مرتجع‌اند و اسلام طرفدار ترقى است.
9ـ به اسرائیل خیلى شدید حمله کرد و به طور کلى به نظر مى‌رسد که این نطق مقدمه‌اى براى تحکیم و متشکل شدن صفوف آخوندها براى اقدامات بعدى آنها باشد».[3]
انتقال آیت‌الله دستغیب به زندان قزل‌قلعه
عباس رادنیا از وقایع امروز زندان مى‌نویسد: قبل از ظهر، ساقى استوار معاون زندان که از سال‌هاى قبل هنگامى که او گروهبان 2 و گروهبان زندان لشکر 2 زرهى بود و من در آنجا بازداشت بودم او را مى‌شناسم، به اتاق من آمد. دستور داد دیگر در سلول مرا نبندند و همچنین سلول بزرگ‌ترى براى من خالى کنند. ناهار هم فرستادیم براى من و سه نفر دیگر از روحانیین چلوکباب آوردند. ... عصر جمعه سید پیرمرد معممى را به بند ما آوردند. تحقیق کردم معلوم شد آقاى سیدعبدالحسین دستغیب از شیراز مى‌باشند. چند جلد کتاب هفته و کتاب سیاه و سیرکمونیزم از کتابخانه زندان که در همین بند قرار دارد گرفتم و قسمتى از وقت را با خواندن آنها گذراندم.[4]
ورود آیت‌الله قاضى طباطبایى به تبریز
آیت‌الله سیدمحمدعلى قاضى طباطبایى با قطار وارد تبریز شد و مورد استقبال اهالى این شهر قرار گرفت.
با ورود آیت‌الله قاضى به راه‌آهن تبریز، این اعلامیه با امضاى اهالى تبریز در محوطه راه‌آهن پخش شد:
در زیر سایه حضرت ولى‌عصر ارواحنا فداه
به مناسبت مراجعت حضرت آیت‌الله المجاهد آقاى حاج سیدمحمدعلى قاضى طباطبایى تبریکات مخلصانه خود را به پیشگاه جامعه روحانیت ایران على‌الخصوص علماى اعلام آذربایجان تقدیم و موفقیت کامل مسلمین را از خداوند متعال خواستاریم.[5]
اطلاعیه ساواک در این باره حاکى است: «برابر گزارش سرپرستى شهربانی‌هاى آذربایجان شرقى، ساعت 8:15 روز 4 اردیبهشت، آقاى سیدمحمدعلى قاضى طباطبایى با قطار به تبریز وارد [شد] و در ایستگاه راه‌آهن در حدود یکهزار نفر طرفداران وى و بازاری‌ها از نامبرده استقبال نموده به طور عادى با چند دستگاه اتومبیل مستقبلین به منزل خود رهسپار مى‌گردد.[6]
گزارش دستگیرى آیت‌الله قاضى طباطبایى
از طرف مأمورین شهربانى آذربایجان مراقبت‌هاى لازم معمول و مراتب تلگرامى به مرکز گزارش مى‌شود. نظر به اینکه نامبرده در مرکز تحت‌نظر مأمورین سازمان اطلاعات و امنیت کشور بوده و نمى‌بایستى بدون اجازه مقامات مربوطه از تهران خارج گردد، لذا تلگرامى و فورى به شهربانى آذربایجان دستور داده شده که با همکارى و تشریک مساعى ساواک آذربایجان، نامبرده را فورى جلب و به تهران عودت دهند. در ساعت 23:45 روز 4 اردیبهشت مأمورین مربوطه وى را جلب و به ساواک آذربایجان تحویل داده‌اند که شبانه به مرکز اعزام دارند. در بررسی‌هایى که به عمل آمده معلوم شده آقاى قاضى طباطبایى که مى‌بایستى تحت نظر ساواک بوده و بدون اجازه ساواک از تهران خارج نشود، پس از عزیمت آقاى خمینى به قم، بین این دو نفر در قم ملاقاتى انجام گرفته که عکس ملاقات نامبردگان نیز به ضمیمه ایفاد مى‌گردد. استنباط مى‌شود که در این ملاقات چنین تصمیم گرفته شد که آقاى قاضى طباطبایى بدون کسب اجازه از مقامات ساواک به تبریز رفته براى ایام ماه محرم در آنجا باشد که بتواند ضمن تماس با آقاى خمینى به موقع مقتضى به تحریکات سابق خود ادامه دهد».[7]
گزارش دیگر ساواک تبریز خطاب به مدیریت کل اداره سوم ساواک حاکى است که روز جمعه 4/2/43 در ساعت 6 صبح اطلاع رسید که عده‌اى به طرف ایستگاه راه‌آهن جهت پیشواز نامبرده بالا [قاضى طباطبایى] مى‌روند. بلافاصله به مأمورین دستورات لازم صادر [شد] و در ساعت 8:15 به تبریز وارد [شد] و در حدود یکهزار نفر از ایادى وى و بازاری‌ها از ایشان استقبال [کردند] و با نه اتوبوس و تعدادى سوارى او را بدرقه [نمودند] ضمناً در وسط راه اشخاص بى‌کار دوچرخه‌سوار نیز او را بدرقه و در مسیر به تعداد آنها اضافه مى‌گردد. پس از اعلام ورود وى به مرکز، تلگرام دستگیرى وى واصل [شد] که بلافاصله در استاندارى کمیته امنیت تشکیل [شد] و چون صلاح نبود در انبوه جمعیت عمل شود که منجر به زد و خورد و حوادث جبران‌ناپذیرى گردد، تصمیم گرفته شد شب این عمل انجام گیرد. مجدداً تلگرامى از مرکز واصل [شد] که دستگیرى او را تأکید مى‌نمود. ضمناً آقاى استاندار نامه رمزى به آقاى نخست‌وزیر ارسال [کرد] که با آمدن قاضى، وضع راحت استان آذربایجان شرقى به ناراحتى مبدل و تأکید شده بود که اگر دستور مجددى تا ساعت 21 روز 4/2/43 نرسد، ساواک عمل خواهد نمود. حدود ساعت 20 اطلاع دادند که آقاى نخست‌وزیر پشت دستگاه هستند و با ساواک مى‌خواهند صحبت نمایند. چون اینجانب [رئیس ساواک تبریز] در استاندارى بودم و در همین لحظه آقاى استاندار با نخست‌وزیر تماس حاصل [کرد] که صحبت نمایند. در استاندارى مذاکره و اوامرى به آقاى استاندار فرمودند و ضمناً تلگرامى از نخست‌وزیرى از طریق ساواک به استاندارى واصل [شد] و تلگرام رمز دیگرى از ساواک مرکز جهت این ساواک رسید که قاضى دستگیر و جهت پیش‌بینى روز 5/2/43 کمیته امنیت تشکیل و پیش‌بینی‌هاى لازم به عمل آمد.
بلافاصله پیش‌بینی‌هاى لازم معمول و در ساعت 23:45 روز 4/2/43 با تدابیر لازم و همکارى شهربانى، نامبرده بالا بدون حادثه و در اسرع وقت دستگیر و به ساواک آورده شد و در ساواک به نامبرده تفهیم گردید که اگر در غیاب شما کوچک‌ترین عکس‌العمل و یا تشنجى روى دهد، به ضرر شما تمام [خواهد شد] و مراجعت شما را به تأخیر خواهد انداخت.
نامه‌اى در این مورد به داماد خود سیدحسن الهى نوشت که اگر در غیاب من تشنجى شود باعث تأخیر حرکت مجدد من خواهد شد. این نامه از ایشان گرفته شد و در ساعت نیم بعد از نیمه شب 5/2/43 با لندرور و مأمور ژاندارم و ساواک به تهران عزیمت [داده شد].[8]
ساعت 19:35 سرتیپ فردوست در تلگرام رمز به ساواک تبریز دستور داد که «در هر حال امشب این شخص دستگیر و با اتومبیل سریعاً به تهران اعزام و به مقامات ساواک تحویل شود. کوچک‌ترین قصدى [قصورى] در این زمینه مسئولیت شدید ایجاد خواهد کرد. بلافاصله کمیسیون امنیت تشکیل و پیش‌بینی‌هاى لازم براى روز 5/2/43 در تبریز بشود. نتیجه اقدامات و وضع روز 5/2/43 تلگرامى گزارش شود».[9]
ساواک تبریز نیز در تلگرامى خبر انجام دستور فوق را چنین گزارش داد: «آقاى قاضى در ساعت 23:45 دستگیر و با لندرو ساواک و مأمور ساواک و ژاندارمرى به تهران بدرقه گردید».[10]
پایان سومین دوره سپاهیان دانش
ساعت 16:30 عصر به مناسبت پایان سومین دوره سپاهیان دانش، 3500 نفر از افراد این سپاه که دوره چهار ماهه آموزش نظامى و فرهنگى خود را در پادگان‌هاى مختلف ارتش گذرانده‌اند و عازم روستاها هستند، از برابر شاه در مقابل کاخ مرمر رژه رفتند. به گزارش روزنامه اطلاعات در این مراسم که اعضاى هیئت دولت، نمایندگان مجلس سنا و مجلس شوراى ملى، امراى ارتش استادان دانشگاه، رؤساى نمایندگی‌هاى سیاسى مقیم دربار، فرهنگیان و خبرنگاران حضور داشتند، سپاهیان دانش و فرماندهان نظامى واحدهاى مختلف پس از عبور از میدان بهارستان و خیابان‌هاى شاه‌آباد، اسلامبول، نادرى، شاه، پهلوى به مقابل کاخ مرمر رسیدند. براساس این گزارش، در پیشاپیش سپاهیان دانش اتومبیلى حامل تمثال مولاى متقیان على‌بن ابیطالب با شعار «طلب العلم فریضة على کل مسلم و مسلمه» حمل مى‌شد. در اتومبیل دوم چند تن از کهنسال‌ترین کشاورزان در حالى که تمثال شاه را در دست داشتند از برابر وى عبور کردند و چند تاج گل به شاه هدیه دادند. سپس سپاهیان دانش از برابر شاه رژه رفتند.
این گزارش حاکى است در ساعت 16:50 بعدازظهر با پایان یافتن مراسم، سپاهیان دانش در حالى که سرود سپاه دانش را مى‌خواندند پس از عبور از خیابان سپه در سایر خیابان‌هاى پایتخت رژه رفتند و با ابراز احساسات شدید اهالى تهران روبه‌رو شدند.[11]
سخنان دبیرکل پیمان سنتو
عباسعلى خلعتبرى دبیرکل پیمان مرکزى (سنتو) با دین راسک وزیر امور خارجه امریکا ملاقات و درباره مسائلى که در کنفرانس دو روزه شوراى وزیران سنتو مطرح خواهد شد، با وى گفتگو کرد. به گزارش آسوشیتدپرس از واشنگتن، براى شرکت در این کنفرانس، وزیران امور خارجه ایران، پاکستان، ترکیه و انگلستان به واشنگتن خواهند رفت. ریاست این کنفرانس را وزیر امور خارجه امریکا برعهده خواهد داشت. به گفته وى، هیچ‌گونه مطلب جدیدى در دستور مذکرات قرار داده نشده است.[12] از سوى دیگر، وى از اطلاق نام «سیندرلا» به این پیمان ابراز ناخشنودى کرد و آن را کاملاً عارى از واقعیت دانست. به گزارش برخى خبرگزاری‌ها از واشنگتن وى دلیل اطلاق این‌گونه نسبت‌ها به پیمان سنتو را کمى تعداد اعضاى آن دانست و در عین حال گفت: این پیمان آخرین پیمان دفاعى است که در دنیاى آزاد به وجود آمده است. وى خاطرنشان ساخت من به آنهایى که این‌گونه صفات و نسبت‌ها را به ما مى‌دهند یادآورى مى‌کنم که پیمان سنتو ده سال عمر دارد و در تمام این مدت حتى یک تجاوز خارجى برضد کشورهاى عضو آن روى نداده است. بدیهى است که وضع در همه‌جا صدق نمى‌کرده است و در ممالک دیگر حوادث فراوانى رویداده در حالى که منطقه پیمان سنتو از این‌گونه حوادث مصون بوده است.
خلعتبرى گفت: برنامه توسعه اقتصادى پیمان سنتو به طرز جالبى به مرحله اجرا در آمده در راه تثبیت صلح و استوارى این منطقه کمک مؤثرى کرده است. این گزارش مى‌افزاید در کنفرانس شوراى وزیران سنتو که هفته آینده آغاز مى‌شود، پیرامون مناسبات شرق و غرب، خلع سلاح، مسئله کشمیر و اختلاف بین هند و پاکستان، قضیه قبرس، موضوع اختلاف ترکیه و یونان و اوضاع آسیاى جنوب شرقى مذاکره خواهد شد؛ سپس وزیران امور خارجه کشورهاى عضو (ایران، پاکستان، ترکیه و انگلستان) با پرزیدنت جانسون، رئیس جمهور ایالات متحده ملاقات خواهند کرد.[13]
پیام نخست‌وزیر در نهمین سالروز تشکیل کنفرانس باندونگ
نخست‌وزیر در پیامى به مناسبت نهمین سالروز تشکیل کنفرانس باندونگ، مصر را هدف حملات خود قرار داد.
منصور در این پیام با اشاره به قطعنامه باندونگ نوشت: در این مدت نه تنها آسیاى کهن کاملاً خود را از شبکه استعمار رها کرده است بلکه در افریقا نیز على‌رغم مقاومت اسفناک بعضى از دول ذى‌نفع که هنوز نمى‌خواهند درس تاریخ را بیاموزند، اکثریت ملل و اقوام آن قاره از نعمت استقلال برخوردار گشته‌اند. در این پیام بر وفادارى ایران به هدف‌هاى دهگانه باندونگ براساس اصول منشور ملل متحد تأکید شده است.[14]
سفرهاى استانى دولت
به نوشته مجله امید ایران، دولت در نظر دارد به بعضى از وزرا پیشنهاد کند هر ماه محل اقامت خود را در محل یک استان یا یک شهرستان قرار دهد و اولین مأموریت در این مورد را جمشید آموزگار وزیر بهدارى انجام خواهد داد و ماه خرداد را در بنادر خلیج فارس به سر خواهد برد و به مسئله بهداشت این منطقه رسیدگى مى‌کند.[15]
در همین حال، مجله سپید و سیاه از قول دکتر آموزگار نقل کرد که وزارت بهدارى نتوانسته رضایت مردم را جلب نماید.[16]
کمک‌هاى امریکا به کشورهاى مجاور کمونیسم
مجله تهران مصور درباره کمک‌هاى امریکا به کشورهاى مجاور چین و شوروى مى‌نویسد: اعلام این مسئله در واشنگتن که 82 درصد کمک‌هاى خارجى امریکا به کشورهاى مجاور چین و شوروى اختصاص داده شده در محافل سیاسى تهران با اهمیت خاصى تلقى شده است. گفته مى‌شود این اقدام امریکا نشان مى‌دهد که دولت مذکور توجه بیشترى به وضع ممالکى که در خط اول جبهه دنیاى آزاد و در پشت مرزهاى دنیاى کمونیزم قرار دارند، مبذول خواهد داشت.[17]
پانوشتها:
[1]ـ صحیفه امام، ج 1، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، 1378، ص 315.
[2]ـ جلالی، غلامرضا، تقویم تاریخ خراسان از مشروطه تا انقلاب اسلامی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1377، ص 353.
[3]ـ امام در آئینه اسناد، سیر مبارزات امام خمینى به روایت اسناد شهربانى، جلد اول، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، 1383، ص 7 و 365.
[4]ـ رادنیا، عباس، مقاومت در زندان، صفحاتی از تاریخ معاصر، ج 4، تهران، قلم، 1377، ص 331 و330.
[5]ـ یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج 13: جلوه محراب شهید آیت‌الله سیدمحمدقاضی طباطبایی، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص 145.
[6]ـ نجفى، حسین، تنهایى و پایدارى، روایتی از حیات و مبارزات شهید آیت‌الله سیدمحمدقاضی طباطبایی، تبریز، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی آذربایجان شرقی، 1379، ص 45.
[7]ـ یاران امام به روایت اسناد ساواک، جلوه محراب، شهید قاضى طباطبایى، همان، ص 118 و113.
[8]ـ همان، ص 131 و 129.
[9]ـ همان، ص 115.
[10]ـ همان، ص 116.
[11]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11369، 5/2/43، ص 1.
[12]ـ بولتن خبرگزارى پارس محرمانه، ش 30، 6/2/43، ص 3 و 2.
[13]ـ همان، ش 29، 5/2/43، ص 27 و 26.
[14]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11369، 5/2/43، ص 15.
[15]ـ مجله امید ایران، ش 508، 4/2/43، ص 4.
[16]ـ مجله سپید و سیاه، ش 38، 4/2/43، ص 3.
[17]ـ مجله تهران مصور، ش 1077، 4/2/43، ص 2.
