پنجشنبه 20 فروردین 1343 / 25 ذىقعده 1383 / 9 آوریل 1964
1 بازدید
نظر ساواک درباره مراسم مذهبى
سرلشکر پاکروان امروز در تلگرام رمزى براى کلیه ساواکهاى استان و فرماندارى کل به جز ساواک تهران نوشت: «حسبالامر نظر به اینکه ممکن است در مورد ترخیص آیتالله خمینى بعضى محافل بخواهند مراسمى به عمل بیاورند براى اینکه بیخودى تصور نرود که به این موضوع زیاد اهمیت داده مىشود صلاح در این است که دخالت نشود. اگر در طى این مراسم حرفهاى خلاف رویه زده شود هویت اشخاصى که این حرفها را زدهاند مشخص شود تا مورد بازخواست و تعقیب قرار گیرند. اوامر فوق را دقیقا مورد نظر و اجرا قرار داده و جریان را به طور روزانه گزارش دهید».[1] با این حال، بخش 321 ساواک امروز در گزارشى خطاب به «مقامات ساواک به ترتیب سلسله مراتب» درباره «تظاهرات مذهبى» در روزهاى جارى نوشت: «در ساعت 10:30 روز جارى سرکار سرهنگ پرنیانفر[2] از دفتر ویژه اطلاعات تلفنى با معاونت محترم اداره کل سوم تماس گرفتند و سئوال کردند نظر ساواک درباره تشکیل مجالس جشنى که قرار است بعدازظهر امروز در مدرسه فیضیه قم و مدرسه عبدالله خان واقع در بازار تهران برگزار گردد و به طور کلى درباره تظاهراتى که در چند روز اخیر به مناسبت مراجعت آیتالله خمینى صورت مىگیرد چیست؟ علىهذا مراتب در اداره کل سوم مورد بررسى قرار گرفت و به وسیله معاونت اداره کل به عرض تیمسار سرتیپ ماهوتیان رسید. تیمسار مقرر فرمودند این قبیل تظاهرات از نظر اصولى مانعى ندارد. و در صورتى که به نام تظاهرات مذهبى تحریکاتى صورت نگیرد و این تظاهرات مورد بهرهبردارى دستههاى سیاسى واقع نشود تا چند روز اشکالى نخواهد داشت».[3]
جشن آزادى آیتالله خمینى در فیضیه
برنامه جشن آزادى آیتالله خمینى امروز بعدازظهر در مدرسه فیضیه قم تشکیل شد. به گزارش مأموران امنیتى ساواک؛ «ساعت 14 پنجشنبه طبق قرار قبلى بازاریان عضو جبهه ملى، نهضت آزادى، احزاب مختلف و عدهاى از طرفداران روحانیون و هیئتهاى مذهبى به وسیله چند دستگاه اتوبوس که قبلاً تهیه شده بود براى دیدار آقاى خمینى از تهران به قم حرکت نمودند. کاروان مزبور در ساعت 16:15 وارد قم گردید و قرار شد افراد در ساعت 20 که برنامه جشن در مدرسه فیضیه شروع مىشود در آنجا حضور یابند». این گزارش در ادامه به توصیف موقعیت محل برگزارى جشن پرداخته مىنویسد: «صحن مدرسه فیضیه با فرشها و پردههاى مخملى تزیین یافته[4] و شعارهایى بهشرح زیر در روى پارچههاى سفید نوشته و به دیوارهاى مدرسه نصب گردیده بود»[5] دست عمال خارجى و اسرائیل از کشور ما کوتاه؛ جامعه روحانیت براى نیل به هدف خود علیه هرگونه ظلم و استبداد برعلیه استعمارگران اسرائیل [به] نهضت [و] مبارزات خود ادامه مىدهد؛ خون پاک شهداى مدرسه فیضیه و 15 خرداد هنوز مىجوشد؛ مقدم بزرگ پرچمدار عالم تشیع آقاى خمینى را گرامى مىداریم». در ادامه گزارش آمده است: «در ساعت 20 جشن شروع گردید. قرار بود آقاى خمینى پس از نماز مغرب از منزل به حرم رفته و سپس در جشن شرکت نماید لذا قبل از ورود آقاى خمینى، آقاى جلال رضوى که عضو هیئت توابین تهران مىباشد، اشعارى در وصف آزادى آقاى خمینى قرائت نمود.[6] در این موقع جمعیت داخل مدرسه فیضیه عده نسبتاً زیادى از طبقات مختلف مردم شهرستانهاى تهران، اصفهان، کاشان و اهالى قم و از دستجات مختلف جبهه ملى، نهضت آزادى و طرفداران دکتر بقایى بود و حتى خیلى از طلاب و مردم در روى پشتبامها قرار گرفته بودند. ضمناً یک سبد گل از طرف دانشجویان اسلامى دانشگاه تهران، یک سبد بزرگ از گل سفید از طرف کسبه بازار حضرتى و یک سبد گل از طرف طرفداران دکتر بقایى آورده شده بود. در این موقع عدهاى که به دنبال آقاى خمینى رفته بودند، ایشان را با سلام و صلوات وارد مدرسه فیضیه نمودند[7] سپس حاجى مروارید واعظ بالاى منبر قرار گرفت و فوراً سه نفر سه بلندگو در جلو وى قرار دادند. وى بالاى منبر ایستاد و شروع به سخنرانى کرده ابتدا اشاره به آزادى خمینى نموده و [بى] نهایت وى را مورد ستایش قرار داد. سپس درباره نحوه دستگیرى و مدت زندانى [بودن] آقاى خمینى مطالبى اظهار نمود. در پایان گفت جامعه روحانیت هدفش مشخص و معلوم است. به تغییر دولت کارى نداریم. با دولتى که علیه قوانین اسلامى و قانون اساسى اقدام نماید مبارزه خواهیم کرد. دولتى مورد پشتیبانى ملت و جامعه روحانیت است که برنامهاش مغایر با قوانین اسلام و قانون اساسى نباشد. زمانى دولت وقت مىتواند حکومت نماید که به خواست جامعه روحانیت توجه و اقدام نماید. خواست جامعه روحانیت ایران از دولت این است که بدون استثنا روابط سیاسى ـ اقتصادى و هر رابطهاى را با اسرائیل قطع و در جراید و رادیو اعلام نماید که اسرائیل دشمن دین و قرآن است. و اما راجع به امرى که آیتالله خمینى در روزنامه اطلاعات صادر نمودهاند. روزنامه اطلاعات در سرمقاله عصر دوشنبه خود تحت عنوان اتحاد مقدس به جامعه روحانیت اهانتى مبنى بر اینکه جامعه روحانیت با انقلاب سفید و برنامههاى دولت موافق مىباشد، نموده [است]. مسعودى پستفطرت رذل، این عنصر خودفروخته، این آلت بىاراده و جیرهخوار و... اگر رسما در روزنامه کثیفش اعتراف به غلط کردن و نفهمى خویش نکند، مواجه با عکسالعمل شدید از طرف مردم و جامعه روحانیت خواهد شد. ناطق سپس با اشاره به عدم آزادیهاى فردى و اجتماعى مردم و محیط و مسائل در سال اخیر نموده گفت: ما از جمیع حقوق مسلم در این مملکت محروم هستیم. دولت بایستى به روحانیت اجازه انتشار روزنامه بدهد. هرگونه مانعى از علما برطرف شود.[8] این سخنرانى، در حدود سه ربع [ساعت] طول کشید. ناطق در این موقع به سخنان خود خاتمه داده و بقیه سخنرانى به واعظ دیگرى محول شد». نویسنده گزارش مىافزاید: «توضیح اینکه چون توسط آقاى مروارید هدف علما و برنامه آینده روحانیت اعلام نشد، تمام افراد جبهه ملى و سایر دستجات سخت ناراحت و منتظر سخنران بعدى بودند. در این هنگام آقاى [على] حجتى [کرمانى] واعظ به طور ایستاده بالاى منبر قرار گرفته و ضمن سخنرانى کوتاهى از وضع گذشته و برنامه ملت و روحانیت اظهار داشت که تازه اول کار است. تا حصول نتیجه قطعى، علما از مبارزه دست نمىکشند تا عزت و شرف قرآن و ملت محفوظ باشد. سپس قطعنامه مجلس[9] در ده ماده به تصویب حاضرین رسید[10] که در پایان جلسه تحت عنوان قطعنامه دانشجویان حوزه علمیه قم بین حاضرین پخش گردید».[11]
متن قطعنامه دانشجویان حوزه علمیه قم بدینشرح است: «در این موقع که تودههاى وسیع مردم، صفوف خود را براى قبول رهبرى از مقام شامخ روحانیت، فشرده نمودهاند، دانشجویان حوزه علمیه قم از مراجع عالىقدر مخصوصا حضرت آیتالله العظمى خمینى خواستارند که در تأمین مستدعیات زیر کوشش فرمایند:
1ـ ایجاد نظم صحیح و برنامههاى اساسى همهجانبه در داخله مراکز علمى بویژه حوزه علمیه قم.
2ـ اجراى قوانین اسلامى به صورت کامل خود و احیاى سنتهاى متروک شده دینى.
3ـ اجراى قانون اساسى به معناى واقعى خود بویژه اصل دوم متمم آن.
4ـ القاى تصویبنامه و لوایح ضددینى و انحلال مجلسین غیرقانونى.
5ـ قطع ایادى استعمار و عمال صهیونیسم از مملکت.
6ـ جلوگیرى از ظلم و فساد، تعمیم عدالت اجتماعى، تأمین آزادیهاى فردى و اجتماعى و نیازمندیهاى عمومى و ایجاد یک ایران آباد، آزاد و مستقل در زیر پرچم پرافتخار مذهب جعفرى.
7ـ بهبود وضع اقتصادى و تشویق ملى و اصلاح وضع کارگران و تهیه کار براى فارغالتحصیلان.
8ـ جلوگیرى از تولید و استعمال مواد مخدره و الکلى و کنترل دستگاههاى تبلیغاتى از قبیل رادیو تلویزیون و جراید و جلوگیرى از اشاعه فحشا و منکرات از قبیل برنامههاى ضداخلاقى سینماها و تئاترها و غیره.
9ـ آزادى جمیع زندانیان بىگناه بویژه حضرت حجتالاسلام آقاى طالقانى و اساتید محترم دانشگاه و بازگشت تبعیدشدگان و آوارگان به بلاد خود.
10ـ رسیدگى به وضع معیشت بازماندگان شهداى پانزدهم خرداد. / حوزه علمیه قم»[12]
در ادامه گزارش ساواک آمده است: سپس واعظى به نام [ابوالقاسم] خزعلى بالاى منبر رفت[13] و مدت سه ربع در [باره] شخصیت خمینى از اجداد او و مقام وى نهایت تمجید نمود.[14]
ضمناً تراکتهاى کوچکى نیز توسط طلاب از حجرهها بین مردم ریخته مىشد. متن تراکتهاى مزبور همان متن شعارهایى بود که بر روى پارچه نوشته و به دیوار مدرسه فیضیه نصب نموده بودند. از طرف طرفداران بقایى نیز اعلامیهاى در مورد آزادى خمینى و حمله جزئى به مصدق و جبهه ملى بین مردم ریخته شد که افراد جبهه ملى آنها را جمع و پاره نمودند. اعلامیهاى نیز که از طرف کمیته بازار جبهه ملى جهت تسلیت به آقاى طالقانى چاپ شده بود بین جمعیت پخش گردید. در پایان جلسه اعلام شد که فردا نیز از ساعت 21:30 در همین محل مجلس جشن و سخنرانى برپاست. این مجلس در حدود ساعت 22 خاتمه یافت. آقاى خمینى برخلاف انتظار و شایعات (قرار بود صحبت نماید)، صحبت نکرد».[15]
فداییان اسلام در جشن آزادی آیتالله خمینی
در گزارش مدیرکل اداره سوم ساواک به ریاست ساواک تهران درباره جشن مدرسه فیضیه قم نیز آمده است که: «به مناسبت مراجعت آیتالله خمینى مجلس جشنى در مدرسه فیضیه قم برگزار بوده تعدادى از عناصر وابسته به فداییان اسلام با کلاههاى مخصوص دراویش در مسجد [مدرسه] مورد بحث شرکت داشتهاند. همچنین اطلاع واصله حاکى است که در همان تاریخ، قریب 250 نفر تحت عنوان دانشجو به قم رفته و در خیابانهاى شهر مذکور با در دست داشتن شعارهایى مبنى بر حمایت و تبعیت از آیتالله خمینى تظاهراتى نمودهاند لکن اطلاعاتى بهدست آمده که عدهاى از این افراد دانشجو نبوده و از عناصر وابسته به فداییان اسلام بودهاند». اداره کل سوم ساواک در پایان خواستار تحقیق دقیق در این مورد و اعلام سریع نتیجه آن شده است.[16]
جشن آزادی آیتالله خمینی در جهرم
شهربانى در گزارشى خبر داد که «طبق اطلاع واصله از جهرم، روز 18/1/43 به مناسبت بازگشت آقاى خمینى از تهران به قم، بعضى از مغازهها پرچم نصب و از ساعت 15 الى 18 از طرف آقاى سیدفخرالدین [آیتاللهى جهرمى] جلسهاى در مسجد مصلى برگزار شده و آقاى [سیدحسن موسوى] نایینى در منبر در فواید علم و تمجید از مراجع تقلید سخنرانى نموده است. ضمناً به همین منظور از طرف آقاى [سیدابراهیم] حقشناس براى عصر روز 19/1/43 در مسجد بازار دعوت به عمل آمده است.[17]
دعوت به مجلس جشن آزادی آیتالله خمینی
مأموران شهربانى امروز گزارش دادند که: «طبق اطلاع واصله، صبح روز 20/1/43 از طرف شخصى به نام عطاءالله انصارى، پیشنماز مسجد عبدالله خان، اعلامیهاى به منظور برگزارى مجلس جشن به مناسبت آزادى آقاى خمینى در مسجد مزبور منتشر و از مردم تهران دعوت شده بود در آن شرکت نمایند. ولى پس از انتشار آن از برگزارى جشن مزبور منصرف شده است».[18] متن این اطلاعیه بدینشرح است: «الاسلام یعلوا و لا یعلى علیه .نظر به آزادى بزرگ پیشواى روحانى و مرجع تقلید شیعیان جهان حضرت آیتالله العظمى خمینى مدظلهالعالى، حقیر ضمن عرض تبریک به عموم برادران دینى خاصه جامعه روحانیت به اطلاع مىرساند مجلس جشنى روز پنجشنبه 25 ذىقعدهالحرام از ساعت 15 الى 17 بعدازظهر در مدرسه مبارکه عبدالله خان واقع در بازار بزرگ تهران منعقد مىباشد. امید است عموم مسلمین خاصه علماى اعلام دامت برکاتهم در مجلس مزبور شرکت فرموده و قلب مبارک حضرت بقیهالله امام زمان ارواحنا له الفداء را شاد فرمایند. عطاءالله انصارى»[19]
شادمانی بازار تهران
گزارش امروز شهربانى از بازار تهران حاکى است که «طبق اطلاع واصله، صبح روز 20/1/43 از انتهاى بازار بزرگ تا مسجد عزیزالله به مناسبت آزادى آقاى خمینى، چراغهاى زنبورى سه شعله روشن کرده و عکسهاى نامبرده را به چراغهاى مزبور نصب نمودهاند و در ساعت 10 نیز کسبه بازار نوروزخان و بازار حلبىسازها شروع به چراغانى کردهاند».[20]
جشن آزادى آیتالله خمینى در شیراز
امروز در شیراز مجلس بزرگداشت آزادى آیتالله خمینى از سوى حجتالاسلام سیدعبدالحسین دستغیب برگزار شد. به گزارش ساواک فارس، «پس از مراجعت آقایان خمینى و قمى دو مجلس دعا به دعوت آقایان فال اسیرى و دستغیب در مسجد آقاباباخان و مسجد جمعه عتیق منعقد من غیرمستقیم تذکر داده شد مطالب خلافى ایراد نشود. تا همین نحو نیز عمل گردید فقط آقاى سیدعبدالحسین دستغیب در مجلس خود انتقاداتى از فرهنگ نمود ولى در ساعت 21:30 روز جارى که مقارن پایان مجلس بود، اعلامیه بسیار زننده[اى] مبنى بر اهانت به مقام شامخ سلطنت و سایر مقامات کشورى وسیله طفل سیزده سالهاى به نام هادى شکراللهى منتشر [شد]».[21]
استقبال جبهه ملى از آزادی آیتالله خمینی
گزارش اطلاعات داخلى ساواک به نقل از دکتر مسعود حجازى، عضو جبهه ملى حاکى است که وى در اظهاراتى در مورد آزادى آیتالله خمینى گفته است: «علت آزادى خمینى را نمىدانم ولى آزاد شدن او از نظر موقعیت سیاسى خیلى به نفع جبهه ملى مىباشد. آقاى خمینى هیچ نوع ارتباطى با جبهه ملى نداشت و ندارد ولى چون مردم کشور از نظر مذهبى تعصبى نسبت به ایشان دارند و علاقهمندى نشان مىدهند، لذا ما مىتوانیم با نزدیکى به او از اظهار علاقه مردم به نفع خود استفاده کنیم و مردم را بیشتر متشکل نماییم». این گزارش مىافزاید: «دکتر حجازى در مورد وضع جبهه و سکوت اخیر اظهار نمود در گذشته ما برخورد عجیبى با دستگاه داشتیم بدینمعنى که دستگاه ما را تهدید مىکرد که هر کس تظاهر نماید، با نیروى دولت روبهرو خواهد شد و ما هم علىرغم آن، نیرو به خیابانها مىآوردیم در نتیجه لازم بود که ما مسلحانه با قواى دولت روبهرو شویم ولى چنین برنامهاى نداشتیم و نمىتوانستیم داشته باشیم زیرا مردم از تظاهرات مسلحانه استقبال نمىکردند و ما هم آن نیرو و قدرت را نداشتیم. اکنون هم مردم انتظار دارند تظاهرات سابق ادامه یابد ولى آن راه از نظر تاکتیک اشتباه بود و کسانى که آن راه را رفتند، نتیجهاش را دیدند و اکنون در زندان مىباشند و مردم هم از آنها حمایت نکردند. بدینجهت ما سکوت کردیم تا فکرى بیشتر در این موارد بنماییم». حجازى مىافزاید: «در گذشته ما خیلى سعى کردیم رهبران جبهه ملى را معتقد به روش تشکیلاتى کنیم ولى نتوانستیم اما در اثر گذشت زمان توانستیم این فکر را در آنان به وجود آوریم و موفق شدیم فعلاً شخصیتهایى که از نظر سیاسى مورد تنقید عموم مردم و حتى جهانیان هستند از حزب ایران جدا کنیم. ما تشکیلات آینده را از افراد صددرصد مطمئن انتخاب خواهیم کرد و سازمانها را خیلى کوچک به وجود مىآوریم که اگر افراد ناصالح در بین آنان وجود داشته باشد، زودتر شناخته شوند و از افراد مطابق مسئولیتشان کار خواهیم خواست».[22]
تدارک وسیع براى جشنهاى شاهنشاهى
امروز نایبرئیس شوراى مرکزى جشن شاهنشاهى ایران در نامهاى به وزارت دارایى خواستار تخصیص بودجه لازم براى برپایى این جشن شد. در این نامه آمده است در تاریخ 26/8/42، علم نخستوزیر سابق در گزارشى به شاه، مبلغ 000/105/15 تومان از بودجه جشن شاهنشاهى ایران کسر و در بودجه سال 43 منظور کرد و وزارتخانهها و دستگاههاى تابعه دولت مىباید از این مبلغ براى انجام امور جشن استفاده نمایند و هیچ یک از آنان به غیر از وزارت جنگ به واسطه عدم صرفهجویى در بودجه خود، چنین تعهدى را قبول ننمودهاند و به واسطه نداشتن صرفه جویى، قادر به انجام تعهدات خود در برابر جشن شاهنشاهى نبوده و نیستند، چنانچه این اعتبار در اختیار آنان قرار نگیرد، انجام امور جشن شاهنشاهى غیر مقدور خواهد بود. سناتور جواد بوشهرى در این نامه تأکید مىکند که حسنعلى منصور نخستوزیر نیز وعده داده است که مبلغ مزبور در متمم بودجه سال 1343 دولت منظور گردد.[23]
دیدار وزیر امور خارجه ایتالیا با شاه
جیوسپ ساراگات وزیر امور خارجه ایتالیا امروز به دیدار شاه رفت و با وى گفتوگو کرد. به گزارش روزنامه اطلاعات، در این دیدار که همراه با ضیافت ناهار بود، شاه یک قطعه نشان درجه یک همایون به وى اهدا کرد.[24]
مصاحبه وزیر امور خارجه ایتالیا
به نوشته روزنامهها، وى در مصاحبه با روزنامهنگاران گفت: دو دولت ایران و ایتالیا که از نظر مسائل دفاعى شباهت عمیقى بین آنان هست و در پیمانهاى اوتان و سنتو عضویت دارند، باید به وسیله قراردادهاى بینالمللى امنیت خود را حفظ و مستحکم نمایند. وى افزود: ما جزو کشورهاى آزاد هستیم و در عین حال تمایل کامل داریم که با شوروى تماسهاى نزدیک داشته باشیم تا اختلافنظرها به درگیرى منجر نگردد و صلح در خطر نیفتد. وى تأکید کرد: ما با سیستم کمونیسم و ایدئولوژى آن کاملاً مخالفیم و معتقدیم که کمونیسم با حقوق طبیعى و انفرادى بشر مغایرت دارد. ساراگات در پاسخ به سؤالى درباره کمک ایتالیا و یا سرمایهگذارى در ایران گفت در این مورد مسئلهاى مطرح نیست زیرا ایتالیا در حال حاضر با مسئله عدم توازن مالى در کشور خود مواجه است و با 1 میلیارد و 250 میلیون دلار اعتبارى که دولت امریکا براى ما باز کرده است، به یقین پس از تثبیت اوضاع مالى در ایتالیا (تا یک سال دیگر) قادر به اعطاى اعتبارات جدید به کشورهاى خارجى خواهیم بود. به گزارش روزنامه اطلاعات، وزیر امور خارجه ایتالیا عصر امروز در ضیافت شام سفارت ایتالیا در تهران نیز که با حضور حسنعلى منصور، و تنى چند از وزیران برپا شد، از گفتگوهایش با مقامات ایرانى ابراز رضایت کرد و درباره کمکهاى فنى کشورش به ایران اطمینان داد که ایتالیا براى مشارکت فعالانه در توسعه اقتصادى ایران، به کوشش خود ادامه خواهد داد. وزیر امور خارجه ایران نیز ابراز امیدوارى کرد مشارکت مالى و فنى ایتالیا در پیشرفت اقتصاد ایران به سود هر دو کشور باشد.[25]
هواپیماهاى اف-5 در ایران
خبرگزارى فرانسه از واشنگتن به نقل از یک منبع رسمى اعلام کرد که دولت ایران نخستین دولت خارجى است که از امریکا هواپیماهاى نوع اف-5 دریافت مىکند. بنابراین گزارش، این هواپیماها که از نوع هواپیماهاى شکارى با سرعت مافوق صوت (1480 کیلومتر در ساعت) است، مىتواند به مأموریتهایى در فاصله زیاد اعزام شود. این هواپیماها مىتواند از فرودگاههاى موقتى با طول کم استفاده کند. هنوز تعداد هواپیماهایى که به دولت ایران تحویل داده مىشود، معلوم نشده است.[26]
اهدای ناو آمریکایی به ایران
روزنامه اطلاعات خبر عزیمت 130 درجهدار نیروى دریایى ایران به امریکا براى تحویل گرفتن ناو «دریابان بایندر» را منتشر کرد. این ناو را دولت امریکا به نیروى دریایى ایران اهدا کرده قرار است افسران ایرانى پس از طى آموزشهاى لازم، در تابستان سال جارى ناو را به سمت آبهاى ایران هدایت کنند.[27]
پاسخ روزنامه مهر ایران به مطبوعات مصر
روزنامه مهر ایران در شماره امروز با اشاره به مطالب مندرج در روزنامههاى چاپ مصر درباره اشغال جزیره ابوموسى، به اتهام تازه این رسانهها مبنى بر قصد تجاوزکارانه ایران براى اشغال شیخنشینهاى خلیج فارس پاسخ گفت. در این مقاله آمده است: ناصر و عوامل ماجراجوى او اکنون که علىرغم سیاست حزب خویش مىبینند که سیاست مسالمتجویانه و دوستانه دولت ایران با شیخنشینهاى خلیجفارس، محیط آرام و مناسبى را براى بسط روابط کشور ما با شیخنشینهاى خلیجفارس به وجود آورده است، نمىتوانند عصبانى نشوند. تردیدى نیست که دولت ایران به عنوان دولتى مستقل و مقتدر، حقوق حیاتى خویش را در خلیجفارس به خوبى مىشناسد و دولت شاهنشاهى هرگز و تحت هیچ شرایطى از امکانات ملى خویش به قصد تجاوز به دیگران استفاده نخواهد کرد. این روزنامه در پایان تأکید مىکند که این دروغها و جعلیات، کمترین خللى در تصمیم ایران به استوارى مناسبات حسنه با شیخنشینهاى خلیجفارس وارد نمىآورد و نیز هرگز ایران را از حفظ حقوق و منافع حقه و قانونى خویش در خلیجفارس منصرف نمىکند.[28]
روابط ایران و کشورهای عربى
روزنامه بهار ایران در مقالهاى زیر عنوان «روابط ایران و ممالک عربى» به بررسى سیاست خارجى ایران در قبال کشورهاى عربى پرداخته مىنویسد: دولت ایران همیشه منافع دول اسلامى و ممالک عربى را رعایت کرده است تا جایى که براى حفظ منافع دول اسلامى و عربى از منافع خود چشم پوشیده است. این روزنامه در تکمیل توضیحات خود نوشته است: چنانکه در مورد کشور اسرائیل، دولت ایران براى رعایت دول عربى با تمام منافعى که در شناسایى اسرائیل داشت، از آن صرفنظر کرد و هنوز آن دولت را به رسمیت نشناخته است و خوشبختانه دول عربى به استثناى آنان که غرضورزى و حب ریاست چشم انصاف و خردشان را کور کرده است، همیشه از دولت ایران قدردانى و ستایش نمودهاند. [اما] کسانى هستند که نمىخواهند ببینند، بین دول عربى و ممالک اسلامى، اتحاد و اتفاق وجود داشته باشد تا آنها از آب گلآلود ماهى بگیرند و مقاصد پلید خود را بهدست آورند. چنانکه گاهى عنوان مسخره «خلیج عربى» را مطرح مىکنند و گاهى اخبار دروغ را جعل مىنمایند که از آن جمله است خبر تصرف جزیره ابوموسى. بهار ایران سپس به کشورهاى عربى منطقه توصیه مىکند که باید قدمهاى بلندى در کلیه شئون اجتماعى و سیاسى و اقتصادى خود بردارند تا بتوانند اوضاع کشور خود را سر و صورتى بدهند و ایران هم از هر نوع کمکى دریغ نمىورزد اما اگر کسى بخواهد از حسننیت ایران سوءاستفاده کند و یا به مصالح ملى و منافع ما لطمهاى وارد کند، ایران به هیچوجه زیر بار نمىرود و با تمام قوا از حقوق و منافع خود دفاع خواهد کرد.[29]
لزوم تغییر سیستم تجارى ایران
به گفته علینقى عالیخانى وزیر اقتصاد، سیستم تجارى ایران باید تغییر کند. روزنامه مهر ایران با درج سخنان وزیر اقتصاد ایران که درباره کنفرانس بینالمللى بازرگانى و عمران توضیح مىداد مىنویسد: در اینکه سیستم تجارى کشور، واجبالتغییر است، تردیدى نیست، منتها باید دید این تغییر بر چه مبنا و به منظور وصول به کدام هدفى باشد و مهمتر از همه اینکه تغییر مزبور باید به تثبیت سیستم اقتصادى لااقل تا مدتى کافى [بینجامد] و سیستم تجارى کشور ثبات استوارى داشته باشد. نویسنده یادآور مىشود: تا آنجا که از فحواى کلام کارشناسان فن در این سالهاى لغزندگى و نااستوارى سیستم تجارى ایران استنتاج مىشود، تاکنون دولتمردان ما در این زمینه از مرحله آزمایش به اصطلاح لابراتوارى خارج شده در کنفرانسها و سمینارها، محافل بحث و مصاحبه فراوانى تشکیل گردیده است که در پى هر یک از آنها تصمیمات تازه ـ تغییرات تازه و مقررات تازهاى از جانب وزارت اقتصاد به مرحله اجرا در آمده است، اما نتیجه بهدست آمده هرگز با آنچه پیشبینى مىشده است تطبیق نمىکرده ناچار باز کنفرانسها و سمینارها در محافل بحث و مصاحبه تشکیل شده و باز تغییرات تازه، مقررات تازه و تصمیمات تازه جانشین قبلیها گردیده است.[30]
طرح اقتصاد روستایى
طرح مربوط به اقتصاد روستایى کشور با اعتبارى معادل 5 میلیون و 640 هزار ریال به تصویب هیئت عامل سازمان برنامه رسید. به گفته سخنگوى این سازمان، با اجراى این طرح، کلیه اطلاعات مربوط به عوامل تولید کشاورزى و میزان و نحوه سرمایهگذارى در کشاورزى و همچنین اطلاعات مربوط به تأمین اعتبارات مورد نیاز خردهمالکین و زارعین جمعآورى خواهد شد. برابر این طرح، پیرامون امکان سرمایهگذارى دولتى و خصوصى در فعالیتهاى مختلف کشاورزى مخصوصا در توسعه سطح زیر کشت و احیاى اراضى بایر بررسیهاى لازم به عمل آمده و براساس آن اقدامات مؤثرى در زمینه توسعه اقتصاد و بهبود امور کشاورزى کشور صورت خواهد گرفت.[31]
وزارت آب و برق
روزنامه دنیا نوشته است: وزارت آب و برق با چهار اتاق شروع به کار کرد. این چهار اتاق متعلق به وزیر، معاون پارلمانى و دو مدیرکل زن و مرد وزارتخانه مزبور است. به نوشته این روزنامه، قرار شد وزارت آب و برق پیشخدمت هم نداشته باشد ولى به یک نفر نامهرسان احتیاج شد. به نوشته دنیا، وزیر آب و برق که در تمام طول خدمت ادارى خود با آب سر و کار داشته و از کارمندى سازمان آب، معاونت سازمان به مدیرکلى رسید و اکنون هم نخستین وزیر آب و برق [است، اکنون در پى] یکى ساختن شبکه لولهکشى آب تمام ایران مىباشد. چون سال گذشته در سمینار بینالمللى آب منعقد در بلغارستان پیشنهادى به تصویب رسید که در کشورهاى پیشرفته و در حال پیشرفت، لولهکشى آب باید یکى شود چنانکه در هلند این کار عملى شد و شبکه لولهکشى شهرها به هم متصل گردید، در ایران اخیراً شبکه لولهکشى تهران به شهر رى در حال اتصال است ولى با سایر شهرها به علت بعد مسافت و وجود کوهها و درهها، مشکل به نظر مىرسد و مخارج آن کمرشکن مىباشد.[32]
توصیه اقتصادی به دولت
دکتر تقى نصر کارشناس اقتصادى سازمان ملل به دولت ایران توصیه کرد که تجارت با کشورهاى افریقاى شرقى را توسعه دهد. وى که از طرف سازمان ملل براى مطالعه در امور زنگبار، کنیا و حبشه به شرق افریقا سفر کرده بود، گفت اصولاً افریقاییها با خارجیها با احتیاط رفتار مىکنند ولى از هنگامى که بازرگانان ایرانى در این منطقه دست به تجارت زدهاند و دولت ایران روش بىطرفى در مسائل سیاسى آنها داشته است، ایران احترام و اعتماد افریقا را جلب کرده است. به گفته دکتر نصر، نفت، فرش، خرما و صنایع دستى ایران در بازارهاى شرق افریقا خریدار فراوانى دارد و دولت باید خط کشتیرانى بین خلیجفارس و افریقاى شرقى تأسیس کند.[33]
مدیران ایرانى در رأس سه بانک مختلط
به گفته مدیرکل بانک بینالمللى ایران و ژاپن، از هشت بانک مختلط که در ایران فعالیت دارد، در رأس سه بانک، مدیران ایرانى خدمت مىکنند. مدیران بانکهاى تجارت خارجى ایران، تهران، و توسعه صنعتى و معدنى ایران برابر نظر بانک مرکزى، ایرانى هستند با آنکه سهامداران خارجى دارند. صدرالحفاظى به روزنامه اطلاعات گفته است که پنج بانک مختلط دیگر نیز که دو بانک آن انگلیسى، یک فرانسوى، یک هلندى و یک ژاپنى است، مقدمات این نقل و انتقالات را فراهم مىنمایند و از جمله باید پس از تشکیل مجمع عمومى فوقالعاده موادى از اساسنامه آنها تغییر کند. وى افزود: از بانکهاى مختلط موجود، شش بانک با سرمایه مؤسسات خصوصى و سرمایهگذاران خارجى، یک بانک با سرمایه دولت (بانک ملى) و بانکهاى خارجى و یک بانک نیز با سرمایه مردم ایران و مؤسسات خارجى تشکیل شده است. بدینجهت براى اجراى نظر بانک مرکزى باید هر یک از این بانکها توسط سهامداران دولتى و خصوصى وضع خود را روشن کنند.[34]
استعمار اقتصادى و اهداف بانک آسیایى
روزنامه پست تهران در مقالهاى زیر عنوان «نگاهى به استعمار اقتصادى و اهداف بانک آسیایى» نوشت: دو جنگ بزرگ اول و دوم اگر میلیونها قربانى داد و هزاران هزار خانواده را نابود و دربهدر ساخت... این نتیجه عالى را [هم] دربرداشت که ملتها دریافتند آنها هم مىتوانند صاحب حق باشند و حق دارند که حق خود را مطالبه کنند... هر کسى حق حیات و آزادى و کار خلاقه دارد و افراد ملل تا جایى که مخل دیگران نباشند، باید آزاد باشند. این مقاله مىافزاید: در بعضى از ممالک، رجال فرصتطلب و کوتهبین، افکار عمومى را خفه کردند و از آزادى و استقلال سیاسى در جهت حفظ مقام و موقع خود بهرهبردارى کردند و متأسفانه هنوز هم مىکنند. نویسنده سپس با اشاره به تغییر ماهیت استعمار مىنویسد: اگر صورت ظاهر استعمار از میان رفته و حکومت کشورى مستقل شده؛ اما استعمار اقتصادى به تمام معناى کلمه سارى و جارى است و چقدر جاى تأسف است که مىبینیم آنها که مدعى آزادىخواهى هستند در این طریق استعمار چند قدم جلوترند. این مقاله سپس با تأکید بر استعمار اقتصادى یادآور مىشود که براى مبارزه با این نوع جدید از استعمار باید روى پاى خود ایستاد و در سایه همکارى و تعاون مىتوان هم منافع ملل پیشرفته را تأمین نمود و هم براى ملل در حال رشد، نان و فرهنگ و لباس و مسکن و از همه مهمتر، آزادى فراهم کرد. نویسنده آن گاه تأسیس بانک آسیایى را نخستین گام در راه تجهیز ملل آسیا براى مبارزه با استعمار اقتصادى دانست و تأکید کرد که ایجاد چنین بانکى، نخستین قدم مبارزه علیه استعمار اقتصادى قرن بیستم است.[35]
خانههای سازمانى کارکنان دولت
دکتر نهاوندى وزیر آبادانى و مسکن خبر از ساخت 3 هزار خانه سازمانى براى کارکنان دولت داد و افزود 950 خانه نیز براى کارمندان دولت در اطراف تهران بنا مىشود. وى که با خبرنگار روزنامه اطلاعات سخن مىگفت، افزود: ساختمان 1200 خانه و آپارتمان در کوى کن توسط بانک ساختمانى سابق پایان یافته و ظرف دو ماه و نیم آینده کار فروش اقساطى آن آغاز مىگردد. به گفته وى، تجدید حیات روستاها از برنامههاى مهم این وزارتخانه است و با اجراى قانون اصلاحات ارضى، کشاورزان صاحب آب و زمین شدهاند و اکنون باید بتوانند در بناهاى جدید نیز زندگى کنند و از شرایط زندگى بهترى برخوردار شوند. وى یادآور شد که این وزارتخانه براى سایر طبقات مردم در حدود امکانات خود خانهاى مناسب و ارزان قیمت خواهد ساخت تا بدینترتیب مسئله مسکن را در ایران حل کند.[36]
پانوشتها:
[1]ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، آزادى، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1380، ص 40.
[2]ـ اسناد لانه جاسوسى، دانشجویان پیرو خط امام، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، 1382، ج 38.
[3]ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، آزادى، همان، ص 66.
[4]ـ تاریخ شفاهى انقلاب اسلامى از مرجعیت امام خمینى تا تبعید، به کوشش عبدالوهاب فراتى، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامى، 1384 ـ 1383، ص 154؛ عراقى، مهدى، همان، ص 198؛ خاطرات 15 خرداد، دفتر نهم، همان، ص 41 و 40؛ تاریخ شفاهى انقلاب اسلامى از مرجعیت امام خمینى تا تبعید، همان، ص 157؛ خاطرات 15 خرداد، دفتر ششم، همان، ص 291؛ خاطرات 15 خرداد، دفتر اول، همان، ص 62.
[5]ـ حجتى کرمانى، على، بعثت، ارگان مخفى دانشجویان حوزه علمیه قم، تهران، سروش، ص 85 و 84.
[6]ـ خاطرات 15 خرداد، دفتر اول، همان، ص 63، 62
[7]ـ خاطرات 15 خرداد، دفتر ششم، همان، ص 291
[8]ـ خزعلی، ابوالقاسم، خاطرات آیتالله ابواقاسم خزعلی، به کوشش حمید کرمیپور، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1382، ص 115
[9]ـ خاطرات 15 خرداد، دفتر اول، همان، ص 62
[10]ـ فصلنامه یاد، ش 26 و 27، بهار و تابستان 1371، ص 37 و 36 و 44 و 45؛ خاطرات 15 خرداد، دفتر پنجم، همان، ص 239، 238.
[11]ـ مدرسه فیضیه به روایت اسناد ساواک، تهران، مرکز بررسى اسناد تاریخى وزارت اطلاعات، 1380، ص 8 و 136.
[12]ـ محتشمى، علیاکبر، خاطرات سیدعلىاکبر محتشمى، تهران، دفتر ادبیات انقلاب اسلامى، 1376، ص 311.
[13]ـ خاطرات شیخ حسین انصاریان، به کوشش محمدرضا دهقانی اشکذری، حمید کرمی پور و رحیم نیکبخت، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1382، ص 103 و 102.
[14]ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، آزادى، همان، ص 69.
[15]ـ مدرسه فیضیه به روایت اسناد ساواک، همان، ص 9 و 138.
[16]ـ همان، ص 147.
[17]ـ سیر مبارزات امام خمینی در آینه اسناد به روایت ساواک، ج1، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1386، ص 183.
[18]ـ همان، ص 186.
[19]ـ همان، ص 187.
[20]ـ همان، ص 188.
[21]ـ یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج 10: نفس مطمئنه؛ شهید آیتالله سیدعبدالحسین دستغیب، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1377، ص 235.
[22]ـ جبهه ملى به روایت اسناد ساواک، ج 1، تهران، مرکز بررسى اسناد تاریخى وزارت اطلاعات، 1376، ص 172 و 172.
[23]ـ بزم اهریمن، جشنهاى دو هزار و پانصد ساله شاهنشاهى به روایت اسناد ساواک و دربار، ج 2، ایران، مرکز بررسى اسناد تاریخى وزارت اطلاعات، 1377، ص 3 و 2.
[24]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11358، 22/1/43، ص 16.
[25]ـ همان، ص 15 و 1.
[26]ـ بولتن خبرگزارى پارس محرمانه، ش 19، 23/1/43، ص 11 و 10.
[27]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11357، 20/1/43، ص 10.
[28]ـ روزنامه مهر ایران، ش 2061، 20/1/43، ص 8.
[29]ـ روزنامه بهار ایران، ش 1680، 20/1/43، ص 1 و 2.
[30]ـ روزنامه مهر ایران، ش 2061، 20/1/43، ص 4.
[31]ـ روزنامه اراده آذربایجان، ش 548، 22/1/43، ص 1.
[32]ـ روزنامه دنیا، ش 791، 22/1/43، ص 4.
[33]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11357، 20/1/43، ص 15.
[34]ـ همان، ص 8.
[35]ـ روزنامه پست تهران، ش 3155، 20/1/43، ص 1.
[36]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11357، 20/1/43، ص 8.
