شنبه 29 دی 1341 22 شعبان 1382 19 ژانویه 1963
10 بازدید
□ جلسه انجمن مطبوعات
انجمن مطبوعات به منظور توضیح دربارة لوایح ششگانه جلسهای در باشگاه مخصوص خود برگزار کرد. در این جلسه علاوه بر اسدالله علم (نخستوزیر)، از حسن ارسنجانی (وزیر کشاورزی) پرویز ناتل خانلری (وزیر فرهنگ) و چند تن دیگر از اعضای هیئت دولت و بعضی از رؤسا و مدیران نشریات کشور دعوت شده بود که همه آنان در این جلسه حضور داشتند. عباس مسعود (رئیس هیئت مدیره انجمن مطبوعات) نخستین سخنران جلسه بود که ضمن تشکر از نخستوزیر و دیگر همراهان او، از آنان خواست دربارة لوایح اعلام شدة شاه توضیحاتی بدهند. او در جلسة امروز که اولین جلسه انجمن مطبوعات بود، نطق محمدرضا پهلوی را در مراسم افتتاحیه کنگره تاریخی خواند و تلاش مطبوعات را برای تشریح لوایح ششگانه درخور ستایش دانست که با جان و دل برای پیشرفت هدف شاه قدم برمیدارند. مسعودی در ادامه سخن افزود: هیئت رئیسه مطبوعات به من مأموریت دادهاند که «ابراز مسرت جامعه مطبوعات را عرضه بدارم و پشتیبانی و حمایت کامل مطبوعات را تا اخذ نتیجه قطعی از این برنامه شاهنشاه اعلام کنم».[i] پس از او نخستوزیر، ارسنجانی و ناتل خانلری به سخنرانی پرداختند و دربارة کلیت برنامة اصلاحات ارضی و رأیگیری در روز 6 بهمن ماه و اجرای برنامه سپاه دانش مطالبی بیان کردند.
در ساعت 5 بعدازظهر، اسدالله علم (نخستوزیر) بنا به دعوت انجمن مطبوعات دربارة لوایح ششگانه به سخنرانی پرداخت.
او هدف از این جلسه را در آن دانست که توضیحاتی که در اختیار روزنامهنگاران قرار میگیرد باید پس از جلسه به مردم عرضه شود تا مردم در روز ششم بهمن و در روز رفراندوم و همهپرسی دربارة لوایح ششگانه حضور فعال بیابند و به پای صندوقهای رأی بروند به آن رأی مثبت دهند.
علم در ادامه سخن به کارها و اقداماتی پرداخت که دولتش در شش ماه گذشته انجام داده است. آنگاه به مشکلاتی اشاره کرد که در این مدت از زمان آغاز به کار با آنها روبرو بوده است. وی کمبود بودجه و برهم ریختگی کار سازمان برنامه بودجه را عمدهترین مشکل دولت خود دانست که تا حدودی توانسته است آن را برطرف کند. نخستوزیر مسئله اساسی را در حال حاضر رأی به شش اصل مطرح شده پادشاه دانست و گفت: اما مسائلی که باید به صورت اصولی و اساسی حل شود در مرحله اول همین شش اصلی است که در مراجعه به آراء عمومی اعلام شده و مهمترین آن مسأله اصلاحات ارضی و سپاه دانش است. وی متذکر شد که آقایان باید به مردم تفهیم کنند این اقداماتی که شده، اگر انجام نمیگرفت، واقعاً مملکت ما دچار نقایص بزرگی بود. او در توضیح این مطالب، به وضع معیشتی کشاورزان و دهقانان پرداخت که چگونه و با تحمل چه سختیهایی زندگی میکنند. او وضعیت ملاکان هم را تشریح کرد. علم سپس دربارة جهل و نادانی هم سخنانی گفت که مورد توجه حضار قرار گرفت. او با توضیحاتی که بیشتر مربوط به لوایح ششگانه بود نتیجه گرفت که «اگر کسی با چنین تحولی مخالفت بکند یا فوقالعاده خودخواه است یا خائن به مملکت».[ii] وی همچنین مخالفت برخی از افراد را مطرح ساخت و یادآور شد که از همان آغاز اینگونه مخالفتها را پیشبینی کرده بودند. در این باره وی وظیفة مطبوعات را این دانست که باید مسائل را موشکافی و مردم را تفهیم کنند. علم در ادامه سخن به صراحت اعلام کرد که از زمانی که کابینه دولت را تشکیل داده، کارها را در دست گرفته و هیچ شخصی را از لحاظ سیاسی تحت تعقیب قرار نداده است، یک نفر هم زندانی سیاسی ندارد. بنابراین برنامه دولتش را در این دانست که قصد ندارد مخالفی را با فشار ساکت کند. هرچند با ذکر مثالی تأکید نمود که دولت باید مخالفتها را در حد امکان تحمل کند.[iii]
□ مصوبات شورای اصلاحات ارضی
شورای اصلاحات ارضی امروز تشکیل جلسه داد و با تصویب 6 ماده، تعاریف مربوط به روستاهای مستقل را که مزارع آن در یک یا چند پلاک ثبتی قرار دارد، معین کرد. مهمترین مادهای که این شورا بدان تصریح کرد این است چنانچه کلیه زارعین مراکز مختلف به طور مشترک در اراضی مشتمل بر یک پلاک ثبتی اصلی، کشاورزی کنند، آن پلاک ثبتی به عنوان یک روستا درنظر گرفته خواهد شد. در غیر این صورت، اگر هر کدام از مزارع دارای یک پلاک ثبتی جداگانه باشند، مراکز مختلف، خودبهخود، به عنوان یک روستا تلقی میشود. همچنین شورا اعلام کرد که زمینهای بایر را در محدوده روستاها میباید دولت به فروش برساند، اگرچه این کار فعلا انجام نمیگیرد و به وقت دیگر موکول شد. از دیگر موارد مطرح شده در جلسه امروز شورای اصلاحات ارضی توصیه در مورد قناتی است که مالکیت آن جدا از زمین است. شورا انجمن تعاونی روستاها را موظف کرد که اینگونه قناتها را بخرد و چنانچه مالک یا مالکان آن از فروشاش خودداری کردند، موادی برای خرید اجباری، در مجموعه مقرراتی در نظر گرفته شود که در اجرای این قانون جدید تدوین خواهد شد.[iv]
□ ابلاغ اصول ششگانه به استانداران
طبق بخشنامة وزارت کشور لوایح ششگانه به استانداران ابلاغ شد. در این بخشنامه به کلیه فرمانداران و بخشداران دستور داده شده است که هر چه زودتر مراکز رأیگیری را تعیین کنند. به گونهای که تعداد این مراکز برای رأیگیری از همه مردم کافی باشد و مردم بتوانند به راحتی آراء خود را به صندوقها بیندازند. همچنین هیئتهای نُظّار را از بین معتمدین انتخاب کنند و تا روز پنجشنبه هفته آینده (4 بهمن) همه فرمانداریهاو بخشداریها موظفاند که آمادگی خود را در تعیین محلهای اخذ رأی و انتخاب هیئتهای نظار به مرکز اعلام دارند.
بخشنامة وزارت کشور با اشاره به قرار دادن دفاتری در حوزهها، به منظور ثبت اسامی و مشخصات رأیدهندگان، زمان رأیگیری را از ساعت 8 صبح تا 6 بعدازظهر روز شنبه 6 بهمن 1341 اعلام کرده است و همه مراکز باید پس از اتمام زمان رأیگیری آراء اخذ شده را شمارش و صورتجلسهای در 3 نسخه تنظیم کنند و تعداد آراء موافق و مخالف را به حوزههای فرمانداری و بخشداری اطلاع بدهند. فرمانداران و بخشداران هم موظفاند نتیجة آراء جمعآوری شده را به مرکز اطلاع دهند. طبق این بخشنامه گزارشهای رسیده به وزارت کشور، پس از بررسی و جمعآوری، طی گزارش واحدی به دولت ارسال خواهد شد.[v]
□ تحریم رفراندوم توسط کمیته کارمندی حزب نیروی سوم
کمیتة کارمندی حزب نیروی سوم (جامعة سوسیالیستهای ایران) در ساعت 6:30 بعدازظهر جلسهای تشکیل داد.
ملکی به سخنرانی پرداخت و ضمن توضیح درباره برنامه اصلاحات ارضی گفت که هیئت حاکم فئودالیته را به بورژوازی مدرن تبدیل کرده و پایگاه اجتماعی وسیعی بین دهقانان برای خود ایجاد نموده است. او تعاملات جبهه ملی و دولت را در زمان نخستوزیری علی امینی هم مورد توجه قرار داد و تاریخچهای از آن سالها بیان کرد و در این باره گفت: «آن وقتها شوروی[ها] مرتب به شاه حمله میکردند و موقعیت بینالمللی طوری بود که جبهه ملی میتوانست امتیازات مهمی بگیرد. اما آن فرصت از دستشان رفت. حالا خطر شوروی کاسته شده و آمریکا از این بابت نگرانی ندارد. ابتکار عملیاتی هم که میبایستی به وسیله نیروهای مترقی انجام میگرفت به دست شاه و هیئت حاکم افتاده است. بنابراین دیگر به جبهه ملی احتیاجی نیست».
در ادامه این جلسه، علیاشرف رضایی (کارمند ادارة آمار وزارت صنایع و معادن) به سخنرانی پرداخت و به دستور مدیرکل اشاره کرد که خطاب به تمام ادارات تحت امر اشاره نموده است که روز شنبه (6 بهمن) همه باید شناسنامه خود را همراه بیاورند و به لوایح ششگانه رأی مثبت بدهند. او از یک بازرس هم یاد کرد که وظیفه دارد صورت اسامی کسانی را که رأی ندهند به وزیر صنایع گزارش کند. پس از او ملکی بار دیگر رشته سخن را در دست گرفت و در پاسخ به سؤالاتی تشخیص مقبولیت لوایح ششگانه را کافی ندانست و گفت که این طرحها «مورد قبول نیست. بنابراین ما شرکت در رفراندوم را تحریم میکنیم».[vi]
□ اختلاف رهبران جبهه ملی
مأموران ساواک گزارش کردند که سران جبهه ملی درباره شرکت یا عدم شرکت طرفداران جبهه ملی در رفراندوم اختلاف نظر دارند و در جستوجوی شعار و بیانهای هستند که از یک سو موجبات دشمنی کشاورزان را با خود فراهم نکنند و از سوی دیگر هم موجودیت جبهه را حفظ کنند. به گفته آنان گویا نظر بیشتر رهبران جبهه ملی این است که طرفداران جبهه از اظهارنظر مثبت و منفی درباره رفراندوم خودداری کنند.[vii]
□ محکومیت رئیس اردنانس ارتش به پنج سال زندان مجرد
با گذشت حدود یک ماه از تشکیل جلسات متعدد دادرسی، در رسیدگی به اتهام سرلشگر محمدعلی خزاعی (رئیس اردنانس ارتش) مبنی بر سوءاستفاده مالی، امروز دادگاه تجدیدنظر ویژه نظامی، رأی خود را صادر کرد.[viii] و در ساعت 11:30 رأی متهمان را به ترتیب زیر صادر کرد: محمدعلی خزاعی و حسین نیاکان (سرهنگ فنی بازنشسته) هر کدام به تحمل 5 سال زندان مجرد و پرداخت 047/200/2 ریال به عنوان جریمه، محمد شبپرو (سرهنگ مالی بازنشسته) به تحمل یک سال زندان عادی و فریدون فریدونی (ناظر مالی) به تحمل 9 ماه زندان عادی. از متهمان به نامهای رفیع موتمنی آذر (سرهنگ دوم اداره مالی)، منصور مشهور (سرهنگ دوم اداره دارایی) و محسن آصفنیا (سروان اداره دارایی) هم برائت حاصل شد.[ix]
□ سفیر جدید انگلیس در ایران
امروز دنیس رایت که تازگی به سفارت کبرای انگلیس در ایران منصوب شده است وارد تهران گردید. این خبر را روزنامه دنیا منتشر کرده و به سابقه حضور دنیس رایت نیز در ایران اشاره نموده است. به نوشته این نشریه «نامبرده همان دیپلمات انگلیسی است که به محض تجدید روابط بین ایران و انگلیس در زمستان سال 1332 ش وارد تهران شد و به ملاقات سپهبد [فضلالله] زاهدی، نخستوزیر وقت رفت. دنیس رایت در همان اوان، و چند روز بعد از ورود، مصاحبهای مطبوعاتی ترتیب داده و صراحتاً اعلام کرده بود که دولت انگلیس از این به بعد مطلقاً در امور داخلی ایران دخالت نخواهد کرد».[x]
□ تشکیل کنفرانس اقتصادی بعد از رفراندوم
روزنامه اطلاعات از تشکیل کنفرانس اقتصادی در نیمه اول بهمن ماه امسال خبر داد. پیش از این قرار بود که این کنفرانس در اوایل نیمه دوم دی ماه جاری برگزار شود؛ اما به سبب تشکیل کنگره شرکتهای تعاونی روستایی در برپایی آن تغییر به وجود آمد و برگزاری کنفرانس به تاریخ دیگری موکول شد. روزنامة مزبور در ادامه این خبر افزود که کنفرانس اقتصادی پس از برگزاری رفراندوم در تهران تشکیل خواهد شد و به مسائل اقتصادی، به ویژه به کشاورزی و صنعت خواهد پرداخت. مسائلی همچون سهیم شدن کارگران در منافع خالص کارخانجات، توسعه فعالیتهای شرکتهای تعاونی روستایی، مکانیزه شدن بسیاری از اراضی کشاورزی، پرداخت وام کشاورزی به کشاورزان از امور اقتصادی در 5 سال آینده است.[xi]
□ برنامه جدید دولت اسدالله علم
امشب اسدالله علم در یک برنامه رادیویی شرکت و در یک گفتوگوی ویژه، برنامههای جدید دولتش را به شرح زیر اعلام کرد: 1ـ اجرای سریع لوایح اصلاحات ششگانه؛ 2ـ تهیه یک بودجه متعادل و تهیه کار برای بیکاران؛ 3ـ توسعة اقتصاد ملی و تولید و تحکیم حسن اعتماد ملی؛ 4ـ اجرای برنامه آبادانی پنج ساله با افزایش اعتبارات برای کشاورزی و صنعت؛ 5ـ تجدید سازمان و بنای دستگاه قضایی؛ 6ـ توسعه مبارزه علیه بیسوادی؛ 7ـ ایجاد یک سازمان عظیم بهداشتی در سراسر کشور؛ 8ـ عدم تمرکز اداری و صنعتی؛ 9ـ انجام انتخابات بر اساس کارت الکترال؛ 10ـ بهبود دستمزد کارمندان و تهیه قانون استخدام.
نخستوزیر در ادامه این گفتوگو به سیاست خارجی دولت پرداخت و گفت که بر اساس احترام و وفاداری نسبت به اصول منشور ملل متحد با کشورهای جهان روابط خود را تحکیم خواهد کرد و با تمام کشورهای جهان به ویژه با ممالک همسایه خویش روابط دوستانهای برقرار خواهد کرد.[xii]
□ مذاکره سفارت آمریکا با ابوالحسن ابتهاج
جیمز سوای هارت، مستشار اقتصادی سفارت آمریکا در ایران، از طرف سفیر گزارش دیدار خود را با ابوالحسن ابتهاج در مورد اصلاحات ارضی و توسعه اقتصادی در ایران به وزارت امور خارجه کشور متبوع خود ارسال کرد. او در این گزارش به دیدار خود با ابتهاج در بیستم همین ماه (10 ژانویه 1963 م) اشاره کرد که در تهران انجام داده و نظر وی را دربارة تحولات فعلی ایران و برنامه اصلاحات ارضی پرسیده است. ابتهاج در این دیدار پیشبینی کرده است که «ایران لازم است که درآمد نفت را فقط به مصرف توسعه اقتصادی برساند و نباید درآمد حاصل را صرف خرید اسلحه کند. او ضمن اعتراض شدید به این گونه خرجها ادامه داد که هیچ لزومی ندارد ایران تا این اندازه اسلحه خریداری کند و متأسفانه دولتهای آمریکا چه در گذشته و چه در حال حاضر، ایران را به داشتن ارتش بزرگ و هزینههای سنگین نظامی تشویق نمودهاند؛ در حالی که ارزش چنین ارتشی در یک وضعیت بحرانی قابل بحث خواهد بود». ابتهاج در پایان، سیاست دولت را در سهیم کردن کارگران در سود کارخانجات کار اشتباهی دانست و آن را موجب کاهش سرمایهگذاری در بخش خصوصی به میزان قابل توجهی ارزیابی نمود.[xiii]
جیمز در گزارش مفصل خود، افزون بر اینکه به انتقادات افرادی چون ابتهاج از برنامه اصلاحات ارضی اشاره میکند، نوشته است که برخلاف این انتقادات و مخالفتها، برنامههای درهم برهم ارسنجانی تا به حال متوقف نشده است. او در پایان از گفتههای ابتهاج درباره خرج درآمد نفتی ایران در خرید اسلحه تحلیل کرد، گزارش خود را با این نوشته به پایان برده است: «به عقیده گزارشدهنده نظر ابتهاج در مورد نیاز به کاهش هزینه ارتش و مأیوس بودن او نسبت به عدم برنامهریزی دولت و نیاز به اصلاحات مالی و اداری چندان فرقی با دولت آمریکا ندارد».[xiv]
پینوشتها:
[i]. روزنامه کیهان، ش 5855، 30 دی 1341، ص 1و 9 و 11.
[ii]. روزنامه فرمان، ش 3176، 30 دی 1341، ص 1و 4.
[iii]. روزنامه کیهان، ش 5855، 30 دی 1341، ص 1و 9 و 11.
[iv]. لمبتن، آن کاترین سواین فورد، اصلاحات ارضی ایران، (دانا)، 1969، ص 635 و 636 و 155 و 157 و 184.
[v]. روزنامه کیهان، ش 5854، 29 دی 1341، ص 12.
[vi]. خلیل ملکی به روایت اسناد ساواک، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1388، ص 170 و 172.
[vii]. جبهه ملی به روایت اسناد ساواک، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1379، ص 157و 474؛ منصوری، جواد، تاریخ قیام 15 خرداد به روایت اسناد، جلد اول، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1378 ـ 1377 ،ص 271.
[viii]. روزنامه کیهان، ش 5855، 30 دی 1341، ص1 و 11.
[ix]. روزنامه کیهان، ش 5855، 30 دی 1341، ص 1 و 11؛ روزنامه پست تهران، ش 2827، 30 دی 1341، ص 1.
[x]. روزنامه دنیا، ش 728، 29 دی 1341، ص 2.
[xi]. روزنامه اطلاعات، ش 11002، 29 دی 1341، ص 8.
[xii]. خبرگزاری پارس محرمانه، ش 274، 2 اسفند 1341، ص 2 و 3.
[xiii]. ابتهاج، ابولحسن، خاطرات، ج 2، تهران، علمی، 1371، ص 54 و 541.
[xiv]. همان، ص 541 و 542.
