دوشنبه 1 تیر 1343 / 11 صفر 1384 / 22 ژوئن 1964
7 بازدید
گزارش ساواک درباره بازداشت علی شریعتی
اطلاعات داخلی ساواک در گزارشی درباره بازداشت علی شریعتی، ضمن اشاره به سوابق وی از قول محمدتقی شریعتی مینویسد که نامبرده دستگیر شده است و علت دستگیری وی چنین بود که «در ماه اردیبهشت که من سفری به فارس کردم، در بازگشت از این سفر به تهران، روزی بنا به اصرار رفقا در جلسه محاکمات آقای مهندس [مهدی] بازرگان شرکت نمودم و آقای مهندس بعد از ختم دفاع خود از پشت میز خطابه دادگاه پیش من آمدند و با من روبوسی کردند و من هم که تحت تأثیر دادگاه قرار گرفته بودم به گریه افتادم و از زندان و محاکمه ایشان و سایر رهبران نهضت آزادی اظهار ناراحتی کردم. در ضمن این گفتگو آقای مهندس بازرگان از حال علیآقا از من پرسیدند. من گفتم عازم ایران هستند و در بین راه میباشند. آقای مهندس بازرگان میگویند اگر وسیلهای دارید به ایشان اطلاع دهید که نقداً به ایران نیایند زیرا به مجرد ورود به تهران بازداشت خواهند شد». ولی آقای شریعتی میگفتند من وسیلهای نداشتم تا به او اطلاع دهم. وقتی که از علت بازداشت سئوال شد، آقای شریعتی گفتند بعد از بازداشت مهندس بازرگان عدهای از اساتید اروپا طی تلگرافهائی خواستار آزادی ایشان شده و از ایشان پشتیبانی کردهاند. محمدتقی شریعتی میافزاید: طبق اطلاعاتی که ما داریم در متوجه کردن اساتید مزبور و جمعآوری تلگراف به نفع آقای بازرگان، علی شریعتی دست داشته است و همین فعالیتها را سازمان اروپا به ایران اطلاع داده است و در ایران هم ایشان را به همان علت بازداشت کردهاند. آقای شریعتی میگفتند من از بازداشت علی شریعتی ناراحت نیستم زیرا میدانم که گلیم خود را از آب بیرون میبرد، فقط میترسم که این بازداشت مانعی باشد برای قبول ایشان در استادی و دانشیاری دانشگاه مشهد.[1]
وضعیت نامعلوم وامهای دریافتی طیب
روزنامه سحر امروز فاش کرد که پس از اعدام طیب حاج رضایی، معلوم شده است که بعضی از دستگاههای اقتصادی دولت به عنوان وام، مبالغی به نامبرده پرداخت کردهاند و معلوم نیست به چه وسیله وصول خواهد شد.[2] طیب حاج رضایی سال گذشته پس از واقعه 15 خرداد به دلیل طرفداری از نهضت آیتالله خمینی، دستگیر و به اعدام محکوم شد.
مصاحبه نخستوزیر
حسنعلی منصور نخستوزیر مدعی شد که کسادی وضع اقتصادی در کشور برطرف و دوران بهبود شروع شده است. منصور در مصاحبه با روزنامه کیهان این را هم گفت که احتیاجات افراد بسیار زیاد و مشکلاتی که دولت فعلی وارث آن است، بیشمار است. وی افزود: برنامه دولت و ثبات سیاسی باعث شده که محافل اقتصادی شرق و غرب اطمینان زیادی به دولت ایران داشته باشند و وامهایی به ما دادهاند که برای اجرای اصلاحات داخلی به کار خواهد رفت. نخستوزیر گفت: بهبود وضع اقتصادی سرلوحه برنامههای دولت است و هدف من ایجاد اطمینان بین افراد اجتماع است.[3]
حسنعلی منصور نخستوزیر امروز در مصاحبهای از اتحاد روشنفکر و کارگر برای نیرومند ساختن حزب ایران نوین سخن گفت و افزود: برنامه دولت و ثبات سیاسی موجب شده است که ما بتوانیم هم در شرق و هم در غرب از اعتماد محافل اقتصادی برخوردار گردیم. به نوشته روزنامه اطلاعات، منصور در مورد امور عمرانی گفت: ما به وامهای طویلالمدت با شرایط مناسب نیازمندیم و در حال حاضر توسط بانک جهانی و یا دیگر سازمانهای بینالمللی توانستهایم این وامها را به دست آوریم و یا مذاکراتی برای به دست آوردن آنها در جریان است. با استفاده از این امر، ما خواهیم توانست برنامههای عمرانی خود را اجرا کنیم. به باور منصور، موقعیت حساس ایران در خاورمیانه و نقش مؤثر شاه در این مورد، ایران را طرف توجه سیاسی جهان قرار داده است. نخستوزیر مدعی شده است که دلایل بیشماری وجود دارد که نشان میدهد رکود اقتصادی به پایان رسیده است و بهبود اوضاع آغاز شده و از سر گرفتن کار در ساختمانهای نیمهتمام در پایان دادن به رکود اقتصادی مؤثر بوده است. منصور افزود: دولت توانسته است از طریق کنترل و بازرسی مؤثر و دقیق، از ترقی قیمتها جلوگیری کند. هدف دولت نیز ایجاد اعتماد نسبت به فعالیتهای اقتصادی در بین مردم است و توانسته در مدتی کوتاه، اعتماد مردم را افزایش دهد.[4]
به گفته وی، ایران وامهای عمرانی مورد نیاز توسعه صنعتی و اقتصادی خود را به دست خواهد آورد و از امضای قرارداد اخیر بازرگانی ایران و شوروی به گرمی استقبال میکند و وامهایی که ایران از شوروی و کشورهای اروپای شرقی گرفته، کمک بزرگی به توسعه اقتصادی و بهبود وضع صنایع خواهد کرد. درباره وضع داخلی کشور، نخستوزیر گفت: دوران رکود اقتصادی پایان یافته و اوضاع اقتصادی به سرعت رو به بهبود میرود. احتیاجات مردم زیاد است و مشکلاتی که دولت با آنها روبهرو میباشند نیز فراوان است. وی در عین حال مدعی شد که دولت فعلی در همین مدت سهماهه، کارنامه درخشانی کسب کرده است.
وی گفت: حزب ایران نوین از افکار مترقیانه شاه الهام گرفته است و شکی نیست که هیچ راه و سیاست دیگری غیر از راهی که شاه نشان میدهد و رهبری ملت را در آن راه به کف با کفایت خویش گرفته نمیتواند حافظ و ضامن منافع مردم و کشور ایران باشد. منصور افزود: افزایش اعتبارات عمرانی سازمان برنامه از 145 به 200 میلیون ریال، پدید آوردن سرعت لازم در اجرای برنامههای عمرانی پنجساله سوم و دادن وام کافی برای کشاورزی و آبیاری از موفقیتهای عمده دولت به شمار میرود. نخستوزیر در پایان گفت که دولت وی به سیاست سپردن کار مردم به مردم ادامه خواهد داد و به طور کلی دولت برنامههای مترقیانه و عمرانی بسیار وسیعی در پیش دارد که انجام تمام آنها در مدت کوتاه میسر نیست و موقعیت دولت وی بستگی به زمان، همکاری مردم و توجه دولت به اجرای درست اصلاحات ارضی، عمران روستایی و شهری دارد.[5] او همچنین به روزنامه کیهان اینترنشنال درباره روابط ایران با شوروی گفت: عقد قرارداد همکاریهای اقتصادی و فنی میان ایران و شوروی و نیز عقد قرارداد طویلالمدت مبادله کالا برای سه سال میان دو کشور، آغاز ساختمان پروژههایی در مرزهای ایران و شوروی و نیز عقد قراردادهایی میان ایران با سایر کشورهای اروپای شرقی، وضع آینده اقتصادی ایران را روشن و امیدبخش کرده است.[6]
فعالیت گروههای مختلف برای ورود به کابینه
اظهارات مکرر نخستوزیر مبنی بر اینکه عمر شایعهسازی و حکومت کردن بر مردم از اتاقهای دربسته به سرآمده و اینکه دیگر سیاستبافان جای خود را به کارشناسان مسائل مختلف دادهاند، محافل سیاسی را به گمانهزنی درباره این افراد و دستهها کشانده است. به نوشته روزنامه سحر در مطلبی زیر عنوان «فعالیت دستههای مختلف برای ورود به کابینه جدید»، در حال حاضر هنوز دستة دولت سابق تقریباً گروه دستنخوردهای است که هم در مجلس و هم بیرون مجلس و در پستهای دولتی حساس و غیرحساس وجود دارد و تقریباً میتوان گفت در مباحث روز به طور کلی بیاثر نیست. این روزنامه، که اشخاص مدنظر منصور را به چند دسته و گروه تقسیم کرده است، میافزاید: از گروههای دیگر یکی منفردین را میتوان نام برد که از اشخاص منفرد صاحب برنامه و صاحب فعالیت ترکیب شدهاند و اغلب داعیه ندارند و از دولت نیز انتقاد نمیکنند ولی خود به خود موضوع بحث در محافل سیاسی هستند و در این محافل برای آنها شانس تشکیل کابینه قائل میشوند. نویسنده از دکتر منوچهر اقبال مدیرعامل شرکت نفت و نخستوزیر سابق، دکتر جلال عبده و مهندس انصاری به عنوان افراد در مظان نخستوزیری یاد میکند و از میان گروهها و احزاب از حزب مردم، جمعیت اتفاق ملی، گروه آرامش و دستههای تازهای شامل برخی از مردان اقتصاد و سیاست که دست به کار تشکیل گروههای تحقیق در مسائل اقتصادی و سیاسی شدهاند، نام میبرد و میافزاید: این مردان از راه آزموده و به نتیجه رسیده نخستوزیر کنونی، راه را سرگرفتهاند و سرگرم تهیه یک «تیم» هستند.[7]
نقدی بر دفاتر حزب ایران نوین
روزنامه بهار ایران در مقالهای زیر عنوان «چند کلمه با رهبران حزب ایران نوین» به انتقاد از برنامههای سفر حسنعلی منصور، دبیرکل این حزب به شهرهای مختلف برای گشایش دفاتر حزبی پرداخت و نوشت که مردم نیز گروه گروه به عضویت این حزب درمیآیند در حالی که کمترین اطلاعی از برنامهها و ایدههای حزب ندارند. در این مقاله با تأکید بر گسترش دمکراسی در صورت تشکیل احزاب در کشور یادآور شده است که احزاب مردم و ملیون با اینکه از امکانات زیادی برخوردار بودند، در جلب اعتماد و افکار عمومی و تدوین ایدئولوژی مترقی که با مقتضیات زمان منطبق باشد، با عدم موفقیت روبهرو شدند و بار دیگر مردم نسبت به حزب و جمعیت و تشکیلات سیاسی بدبین و مأیوس شدند و این عقیده قوت گرفت که در ایران، احزاب شانس موفقیت و بقا ندارند و این سر و صداها جریانات زودگذری بیش نخواهد بود.
نویسنده، فقدان دستگاه رهبری در احزاب مردم و ملیون به ریاست علم و اقبال را دلیل عدم پیشرفت و موفقیت آنان دانسته درباره حزب ایران نوین نیز یادآور میشود که این حزب هم پس از تشکیل و به دستگیری قدرت، اعضای زیادی نداشت و هنوز افکار عمومی ملت ایران به آن توجه زیادی نداشتند. یعنی هدف و مرامنامه و برنامه حزبی به طبقات مختلف ملت یعنی دهقانان، کارگران، پیشهوران، روشنفکران و غیرعرضه نشده بود که ملت بدان مؤمن بشود و در حزب قبول عضویت بکنند. این روزنامه با تأکید بر اینکه حزب ایران نوین در پی منویات شاه است خاطرنشان میسازد اصرار به اینکه دفعتاً دهقانان و کارگران و خلاصه همه افراد ملت ایران عضو حزب ایران نوین شوند با واقعبینی درست درنمیآید و نمیتواند نتیجه داشته باشد زیرا عضویت چندین میلیون نفر در حزب از میان مردم بیخبر، کاری از پیش نخواهد برد و تشکیلاتی که میخواهد در سرنوشت کشور مؤثر واقع بشود و انقلاب شاه و مردم را به ثمر برساند باید به کیفیت اهمیت بدهد. کسی که نمیداند حزب ایران نوین چه میگوید و چه میخواهد، چگونه میتواند بدان مؤمن بشود و عضویت چنین کسی چه فایده دارد. نویسنده تکرار میکند که اگر اهالی یک شهر براثر مسافرت چند ساعته آقای نخستوزیر به حزب ایران نوین بپیوندند، صحنه حزب ملیون تکرار خواهد شد که در هر شهری که آقای دکتر اقبال قدم میگذاشت، بلافاصله اهالی آن شهر از دل و جان عضو حزب ملیون میشدند.[8]
عدم تشکیل فراکسیون پارلمانی حزب ایران نوین
فراکسیون پارلمانی حزب ایران نوین که قرار بود امروز تشکیل جلسه بدهد، به دلیل به حد نصاب نرسیدن، تشکیل نشد. به گزارش اطلاعات داخلی ساواک، جلسه کمیته مرکزی حزب ایران نوین با شرکت کلیه اعضا تشکیل گردید و لیکن از تعداد 140 نفر نماینده فراکسیون، فقط در حدود 15 نفر در کلوپ حزب حاضر شدند. گفته میشود در حال حاضر نمایندگان فراکسیون پارلمانی حزب ایران نوین کاملاً نسبت به امور حزبی بیاعتنا بوده و به دلیل نداشتن قدرت و عدم توجه دستگاه رهبری حزب، به دستورات حزبی توجهی ندارند.[9]
سازمان کشورهای اسلامی
سازمانی شبیه به سازمان ملل در کشورهای اسلامی تشکیل میشود. روزنامههای اردن، امروز گزارشهای مربوط به ملاقات سلاطین و سران کشورهای اسلامی را برای بررسی تشکیل سازمانی شبیه به سازمان ملل انتشار دادند. این روزنامهها نوشتهاند که تصمیم مربوط به تشکیل این جلسه در کنفرانس سران عرب در سپتامبر گذشته اتخاذ شد. به موجب همین گزارش مرکز سازمان ملل اسلامی در مکه یا قاهره خواهد بود.[10]
به نوشته روزنامه سحر، محافل سیاسی چشم به راه هستند تا ببینند تعصبات نژادی که در کشورهای عرب ریشه گرفته، برنامه نهضت مقابل آن کی و چگونه تجلی خواهد کرد. نخستین تظاهر این برنامه به صورت پیشنهاد یک روزنامه سیاسی ایران بود که شاه ابتکار رهبری یک نهضت فرهنگی و اجتماعی اسلامی را به دست بگیرد و به دنبال این پیشنهاد، یک گروه سیاسی، طرح تشکیل جبهه واحد اسلامی را عنوان کرد. در محافل سیاسی، این هر دو کار پیشنهادهایی تلقی شد که میتواند پایه کاری جدید و اساسی شود و احتمال آن داده میشود که شاه برای نشان دادن خطری که حتی حکومتهای ریشهدار عرب را تهدید میکند، شخصاً با رؤسا و رهبران این گروه از کشورها تماس بگیرد و آنان را برای دور شدن از پرتگاهی که تعصب نژادی زیر پای آنها باز کرده است، ارائه طریق کند. [!][11]
دبیرکل شورای فرهنگی سلطنتی
دکتر لطفعلی صورتگر استاد دانشگاه تهران با فرمان شاه به سمت دبیرکل شورای فرهنگی سلطنتی منصوب شد.[12]
درخواست انتقال قلعه شهرنو به خارج از تهران
در بازدید شهردار تهران از عملیات آسفالتکاری در خیابان استخر، مردم خواستار انتقال قلعه شهرنو [ محله بدنام تهران] به خارج از تهران شدند. حاج فتحعلی راهپیما، یکی از اهالی محل به شادمان [شهردار تهران] گفت در صورت اقدام به این عمل، مردم بخشی از هزینههای آن را جبران خواهند کرد. به نوشته روزنامه اطلاعات، شهردار، رئیس شورای شهر، رئیس کلانتری و جمعی از مردم سپس وارد قلعه شدند و به بازدید از آن پرداختند. شهردار به خبرنگار اطلاعات گفت که دستور داده است تا نسبت به آسفالت و شهرسازی خیابانهای قلعه اقدام شود و مأموران مراقب وضعیت بهداشت و نظافت این محله باشند. به گفته ضیاءالدین شادمان، شهرداری، سازمان برنامه و مؤسسه علوم اجتماعی دانشگاه تهران مطالعات مربوط به تغییر محل قلعه را آغاز کردهاند و شهرداری در نظر دارد این لکه ننگ را از دامان شهر تهران بشوید.[13]
[1]. شریعتی به روایت اسناد ساواک، ج 1، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۷۸، ص 49 و 48.
[2]. روزنامه سحر، ش 337، 1/4/43، ص 4.
[3]. روزنامه کیهان، ش 6275، 1/4/43، ص 11.
[4]. روزنامه اطلاعات، ش 11418، 1/4/43، ص 13 و 1.
[5]. روزنامه پست تهران، ش 3216، 1/4/1343، ص 1.
[6]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 80، 3/4/43، ص 7.
[7]. روزنامه سحر، ش 337، 1/4/43، ص 4.
[8]. روزنامه بهار ایران، ش 1700، 1/4/43، ص 2 و 1.
[9]. حزب ایران نوین به روایت اسناد ساواک، ج 1، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، ۱۳۸۰، ص 420.
[10]. روزنامه اطلاعات، ش 11425، 9/4/1343، ص 20.
[11]. روزنامه سحر، ش 337، 1/4/43، ص 4.
[12]. روزنامه اطلاعات، ش 11418، 1/4/43، ص 16.
[13]. همان، ش 11419، 2/4/43، ص 16.
