شنبه 22 دی 1341 15 شعبان 1382 12 ژانویه 1963
12 بازدید
□ اعلامیه آیتالله گلپایگانی
امروز مصادف است با میلاد منجی عالم بشریت، حضرت مهدی (عج) که همهساله در تمام مناطق ایران جشنهای باشکوهی به همین مناسبت برگزار میشود. اما از آنجا که دو روز پیش اعلام شده بود، که نمایندگان کشاورزان و دهقانانی که برای شرکت در کنگره شرکتهای تعاونی روستایی در تهران به سر میبرند، امروز به قم خواهند رفت و ارسنجانی (وزیر کشاورزی) دربارة تقسیم اراضی در صحن حضرت معصومه (س) سخنرانی خواهد کرد، تعدادی از مراجع تقلید و علمای طراز اول قم، در جلسه خصوصی تصمیم بر این گرفتند که در اعتراض به این اقدام وزارت کشاورزی، روز 15 شعبان، جلوس رسمی مراجع را تعطیل کنند.[i] بسیاری از مردم نیز در پشتیبانی و پیروی از مراجع خود، مصمم شدند که از برگزاری هرگونه مراسم و جشنی به مناسبت میلاد حضرت مهدی (عج) خودداری کنند و بازار قم را هم بسته نگهدارند. لیکن از آنجا که عدهای از طرفداران حکومت از تهران به قم آمدهاند و قصد آن دارند که با برپایی جشن و سرور، از فضای شاد شهر استفاده کنند، آن را نشانة به رفراندوم گذاشته شدن لوایح ششگانه شاه جلوه دهند؛ آیتالله سیدمحمدرضا گلپایگانی با درک درستی از سوءاستفاده آنان، اعلامیهای منتشر ساخت و از مردم خواست بازار را باز کنند و مراسم جشن و چراغانی به مناسبت عید فرخنده نیمه شعبان برپا دارند. متن بیانیه وی به شرح زیر است:
«بسمالله الرحمن الرحیم. چون منظور از انصراف از برگزاری مراسم عید سعید از طرف حقیر و اقدام آقایان تجار و اصناف محترم قم به تعطیل [کردن] بازار و خیابان، ابراز انزجار از بعضی حرکات و آوردن عدهای اوباش به قم بود تا موجب توهم موافقت روحانیت با این مطالب نشود و این مقصود با تعطیل بازار و اظهار احساسات مردم متدین انجام شد. ضمن تشکر از توجه عموم به حفظ آرامش، مقتضی است بازار را مفتوح [کنند] و به مراسم جشن و چراغانی ادامه دهند. خداوند همه را از یاران حضرت ولیعصر (عج) ارواحنا فداه قرار دهد».[ii]
□ مراسم عید نیمه شعبان در مسجد اعظم قم
به مناسبت عید نیمه شعبان مراسم باشکوهی در مسجد اعظم قم برگزار شد. در این مراسم علاوه بر مراجع بزرگ و علمای اسلام، طلاب و روحانیون حوزه علمیه قم، قشرهای مختلف مردم نیز شرکت داشتند. دکتر صادقی از استادان دانشگاه به منبر رفت و با حرارت خاصی در اعتراض به لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی سخنرانی کرد. بعد از سخنرانی او، عدهای از حاضران، از جمله جعفری گیلانی، دعایی، احسانی، محمد منتظری و سیدتقی درچهای شعارنوشتههایی را میان مردم توزیع کردند.
این شعارنوشتهها کارهای دولت و دستگیری بعضی از روحانیون را محکوم میکرد و به ملت پیام میداد که «احکام قرآن و اسلام در خطر است. حکومت میخواهد قرآن را تضعیف کند. میخواهد بعضی از قوانین اسلام را از قانون ایران حذف کند».[iii] در این میان شعارهایی نیز سر داده میشد.
از جمله عالمانی که دراین مراسم شرکت داشتند حاجآقا روحالله خمینی بود که در پایان مراسم، در دالان مسجد ایستاد و به دکتر صادقی پیغام داد که برای رفتن آماده شود. آن دو با تاکسی از مسجد خارج شدند. گفته میشود منظور حاجآقا روحالله خمینی از این کار این بود که مانع دستگیری دکتر صادقی، بعد از سخنرانیاش در مسجد شود.[iv]
□ جشن نیمه شعبان در منزل آیتالله خمینی
حاج آقا روحالله مصطفوی خمینی ساعت 9 صبح امروز اعلام کرد که درِ منزلشان باز و به مناسبت روز میلاد حضرت ولیعصر (عج) جلوس رسمی عید برپاست. در این مراسمِ جشن و سرور، بسیاری از روحانیون، طلاب و بعضی دانشجویانی که از دانشگاههای مختلف تهران به قم آمده بودند، به همراه مردم قم شرکت کردند. در این مراسم که تا بعدازظهر ادامه یافت شعارهایی برضد حکومت پهلوی داده میشد. حاجآقا روحالله هم در پاسخ به سؤال یکی از شرکتکنندگان در مراسم، مبنی بر اینکه با وجود مخالفت در جلسه دیروز با برگزاری جشن چه شد که در منزل را باز کردید؟ گفت: «دیشب به من خبر دادند که دانشجویان بسیاری از دانشگاههای تهران عازم [قم هستند تا] در روز عید برای برهم زدن سخنرانی ارسنجانی در صحن قم عکسالعمل نشان دهند. و من میدانستم این برخورد منجر به حرکت و احیاناً زدوخورد شدید خواهد شد. ولی چون مسأله اصلی ما تقسیم اراضی [نیست...] به نظرم آمد که درِ خانهها باز شود».[v]
□ دستگیری حجتالاسلام درچهای
سیدتقی درچهای از طلابی که در تهیه و توزیع شعارنوشتههای مراسم جشن نیمه شعبان، امروز در مسجد اعظم دست داشت، هنگام بازگشت به همراه دو تن از دوستان خود، به نامهای مطلبی و دادخواه، در جلوی مسجد امام حسن (ع) در قم دستگیر و در شهربانی بازداشت شد. او امشب در بازداشتگاه شهربانی قم ماند و چند بازجو، از جمله کامکار کاوه (رئیس ساواک قم) و محمدی (معاون وی) از او بازجویی کردند. دراین بازجویی از وی سؤال شد که شعارنوشتهها را از کجا آورده؟ کی تهیه کرده؟ چه کسانی همدست وی بودهاند؟ به چه طریقی به مسجد آوردهاند؟ شعارها را چه کسی گفته بود که سر بدهند؟ سردسته ایشان چه کسی است؟[vi]
□ نمایندگان کشاورزان در قم
دهقانان و نمایندگان کشاورزانی که برای شرکت در کنگره شرکتهای تعاونی روستایی به تهران آمدهاند صبح امروز با چند دستگاه اتوبوس راهی قم شدند. آنان حدود ساعت 10، در حالی که لباسهای محلی خود را بر تن و پلاک مخصوص کنگره را هم بر سینه داشتند، از خیابان مقام حرم مطهر حضرت معصومه (س) عبور و از مرقد آن حضرت زیارت کردند.[vii]
□ جلسة هیئت وزیران
در جلسه هیئت وزیران، که امروز بعدازظهر به ریاست اسدالله علم تشکیل شد، موضوع تهیه مقدمات تصویب مواد ششگانه مورد بررسی قرار گرفت و تصمیماتی هم گرفته شد که هنوز اطلاعات بیشتری از آن منتشر نشده است. این جلسه در ساعت 20:30 پایان یافت.[viii]
□ تعیین روز رأیگیری دربارة لوایح ششگانه
بعدازظهر امروز با حضور استانداران، شهرداران و رؤسای انجمنهای شهر که برای حضور در کنگره شرکتهای تعاونی روستایی در تهران به سر میبرند، کنفرانسی برپا شد. ریاست این کنفرانس با امیر عزیزی (وزیر کشور) بود و معاونین و مدیران کل وزارت کشور هم حاضر بودند.
شرکتکنندگان ابتدا رأیگیری دربارة موادی که محمدرضا پهلوی در روز گشایش کنگره مطرح کرده بود به بحث و بررسی پرداختند و بر تدوین آییننامهای به منظور اخذ رأی تأکید کردند و روز ششم بهمن امسال را روز رأیگیری سراسری (رفراندوم / همهپرسی) تعیین نمودند. همچنین مقرر شد که کارتهای مخصوصی تهیه شود که در یک طرف آن کلمه «آری» و در طرف دیگر آن «نه» نوشته شود. از دیگر مواردی که در کنفرانس مزبور مورد توجه قرار گرفت عمران و آبادانی استانها و شهرستانها بود که درباره چگونگی آن آگاهی بیشتری منتشر نشده است. پس از پایان کنفرانس برخی از استانداران از تهران به سمت محل مأموریتهای خود عازم شدند.[ix]
□ تشریح قانون انتخابات توسط نخستوزیر
اسدالله علم (نخستوزیر) در گفتوگویی با خبرنگار روزنامه کیهان با اشاره به اینکه لوایح ششگانه روز 6 بهمن ماه آینده به رأیگیری گذاشته خواهد شد؛ گفت که «با مراجعه به آراء عمومی، تغییراتی در قانون اصلاحات ارضی و قانون انتخابات به وجود خواهد آمد». او برای این تغییر سه مورد زیر را برشمرد: «در شورای نظارت به جای مالکین و اشراف، دهقانان و کارگران جلوس خواهند کرد. انتخابات در عرض یک روز در سراسر کشور انجام خواهد شد». و بالاخره برای انتشار کارتهای انتخاباتی (الکترال) اقدامات لازم به عمل خواهد آمد. علم در بخش دیگری از گفتههایش، ضمن اشاره به انتخابات پارلمانی (مجلس شورای ملی) که در 20 آبان ماه، برگزاری آن را در یکی از روزهای اسفند همین امسال اعلام کرده بود؛ اظهار داشت که ممکن است این انتخابات در خرداد ماه سال آینده (1342 ش) برگزار شود. به گفته او قانون انتخابات ظرف چند روز دیگر منتشر خواهد شد. وی در ادامه به لایحه ملی شدن جنگلها ـ که در جلسه هیئت دولت به تصویب رسیده است ـ پرداخت و آن را قانونی برشمرد که با اجرای آن خسارات وارد شده به مالکین هم جبران خواهد شد؛ به گونهای که در این لایحه پرداخت خسارت به صورت اقساطی و در طول چند ماه پیشبینی شده است. نخستوزیر در این گفتوگو اعلام کرد که استانداران در اجرای نقشههای عمرانی استانهای خود تأخیر دارند که به همین سبب یکی ـ دو روز خارج از برنامه در تهران باید بمانند تا به تعبیر وی «پیچ و مهرهها را سفت» کند.[x]
□ مشورت مردم با علما
در مراسم و مجالس جشنی که امروز به مناسبت عید فرخنده میلاد حضرت ولیعصر (عج) برپاست مردم درباره رأیگیری روز ششم بهمن ماه (رفراندوم) بحث و گفتوگو میکنند.
بیشتر آنان بر این باورند که «حتماً با آیتالله میلانی و آقایان علمای تهران و مخصوصاً علمای قم تماس بگیرند و در این باره باید با آنان تبادلنظر کنند.[xi]
□ منبر حجتالاسلام فلسفی
امشب آقای فلسفی در مسجد اردبیلیها در چهار راه گلوبندک، در تهران به منبر رفت. او پس از بیان مقدمهای اظهار کرد که «در این مملکت دین اسلام از طرف دستهای که تمام مقدورات در اختیارشان هست تهدید میشود و مسلمانان نباید فرصت را از دست بدهند».
آقای فلسفی به هتل 24 طبقهای اشاره کرد که با خرج کردن پولهای هنگفتی که در نزدیکیهای شمیران برای استفاده سیاحان و مهمانان خارجی دولت ساخته شده است، در آن خارجیان به خوشگذرانی مشغولاند. در ادامه از زبان فردی که خود به او، مأموریت داده بود تا از وضعیت آنجا اطلاعاتی به دست آورد اظهار نمود: «این مأمور برای من تعریف میکرد که در سالن مجللی با خط درشت در این هتل نوشته شده است: ما اهل شرابیم و کبابیم و رباب / باز آ که شراب است و کباب است و رباب». فلسفی در پایان، مسئولان کشور را مخاطب قرار داد و گفت: «این یک مملکت مسلمان است. شما را به خدا ملاحظه بکنید. در انظار خارجیها چطور ایران و ایرانیان را به مردم جهان معرفی میکنید»؟[xii]
□ سفر حجتالاسلام مکارم شیرازی به آذربایجان
به دعوت دانشجویان دانشگاه تبریز، حجتالاسلام ناصر مکارم شیرازی از روحانیون قم، به آذربایجان رفت و در مساجد حاج میرزا و جامع به سخنرانی پرداخت. در این دعوت برادران انصاری نقش مؤثری داشته و مخارج آن را هم پذیرفتهاند. به گزارش مأمور ساواک تبریز، مکارم شیرازی در این سخنرانیها بر ضد مقامات دولتی مطالبی بیان کرد.[xiii]
□ تحلیل لوایح ششگانه در رادیو پیک ایران
ساعت 20:45 رادیو پیک ایران که از کشور آلمان پخش میشود، به موضوع لوایح ششگانه پرداخت و ضمن خائن شمردن شاه ـ که پیشنهاددهنده این لوایح است ـ گفت که «کجای قانون اساسی به شاه حق داده است دولتی با اختیاراتی بیشتر، بدون تصویب مجلسین تشکیل دهد». شاه چارهای ندارد که اعتراف کند قانونشکنانه و بنا به خواست اربابهای استعماریاش مجلس را منحل نموده است. گوینده این رادیو صدور فرمان 6 مادهای مزبور را از طرف محمدرضا پهلوی و ملزم نمودن دولتها را در اجرای آنها (و در غیاب مجلسین شورای ملی و سنا)، عمل مجعول و مزورانه دانست که کشور را به سوی تیرهروزی راهبری میکند.[xiv]
□ باشگاه رادیوئی «علاقهمندان حسنهمجواری شوروی و ایران»
امشب بخش فارسی زبان رادیو مسکو اعلام کرد که امروز باشگاهی به نام «باشگاه رادیویی علاقهمندان به حسنهمجواری شوروی و ایران» در مسکو افتتاح شد تا مردم دو کشور برای تحکیم روابط در جلسات آن باشگاه شرکت کنند. این باشگاه وابسته به رادیو مسکوست که امشب نخستین جلسه آن هم تشکیل شد. ابتدا گوینده این رادیو با ضروری دانستن روابط همبستگی برادرانه دو کشور ایران و شوروی گفت که «اتحاد شوروی و ایران برای استفاده از انرژی رودخانههای مرزی، و ثروتهای دریای خزر و توسعة بازرگانی متقابل و همکاری فنی، امکانات وسیعی دارند». در ادامه هم از علاقه «محافل اجتماعی شوروی و ایران» یاد کرد که میخواهند با زندگی و فرهنگ و دانش فنی یکدیگر بیشتر آشنا شوند. رادیو مسکو افزود که «وظیفه خود میداند در راه تحقق این تمایلات شرافتمندانه کمک و همراهی کند». در ادامه این برنامه یکی از نمایندگان شورای عالی شوروی که معاون اول رئیس هیئت وزیران جمهوری شوروی گرجستان بود مطالبی درباره تأسیس این باشگاه ابراز کرد.[xv]
برخی دلیل اصلی تأسیس چنین باشگاه و رادیوئی را در مسکو تغییر موضعگیریهای گذشته شوروی میدانند و اقداماتی مانند آن را که با اعلام لوایح ششگانة محمدرضا پهلوی همزمانی دارد یک هجمه برضد مخالفان حکومت ایران ارزیابی میکنند.[xvi]
پینوشتها:
[i]. صحیفه دل (مطالب و خاطراتی از شاگردان امام خمینی)، به کوشش حمید بصیرتمنش، مرتضی طاهری و اصغر میرشکاری، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1377، ص 99 و 100.
[ii]. حضرت آیتالله العظمی حاج سیدمحمدرضا گلپایگانی به روایت اسناد ساواک، ج 1، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1385، ص 45.
[iii]. درچهای، سید تقی، خاطرات (واحد تاریخ شفاهی دفتر ادبیات انقلاب اسلامی، حوزه هنری)، ص 43.
[iv]. همان، ص 41.
[v]. صحیفه دل، همان، ص 99 و 100.
[vi]. درچهای، سید تقی، همان، ص 42.
[vii]. روزنامه اطلاعات، ش 10997، 23 دی 1341، ص 16.
[viii]. روزنامه پست تهران، ش 2821، 23 دی 1341، ص 4.
[ix]. همان.
[x]. روزنامه کیهان، ش 5849، 23 دی 1341، ص 1 و 9.
[xi]. آیتالله العظمی سیدمحمدهادی میلانی به روایت اسناد ساواک، ج 1، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1380، ص 68.
[xii]. یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج 9 (حجتالاسلام محمدتقی فلسفی)، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص 179.
[xiii]. نیکبخت، رحیم، جنبش دانشجویی تبریز به روایت اسناد و خاطرات، تهران، سوره مهر، 1381، ص 124 و 126.
[xiv]. بولتن خبرگزاری پارس، ش 242، 23 دی 1341، ص 46 و 47.
[xv]. روزنامه اطلاعات، ش 10997، 23 دی 1341، ص 1 و 13؛ روزنامه پیغام امروز، ش 847، 23 دی 1341، ص 8.
[xvi]. منصوری، جواد، تاریخ قیام 15 خرداد به روایت اسناد، جلد اول، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1378 ـ 1377، ص 300 و 301.
