چهارشنبه 8 خرداد/ 5 محرم / 29 می1963
6 بازدید
± تبلیغ علیه حکومت در مراسمهای عزاداری قزوین
جلسهای با حضور نادور (رئیس ساواک قزوین)، یاوری (رئیس شهربانی قزوین)، کجوری (رئیس ادارة فرهنگی شهرستان قزوین)، ستوان دوم محمدی (نمایندة ژاندارمری قزوین) و فهمیده (رئیس ادارة کشاورزی قزوین) در قزوین تشکیل شد و مقرر گردید: «چون ممکن است بعضی عناصر با استفاده از تجمعهایی که در مراسم تعزیهداری یا مجالس روضهخوانی در شهر و دهات و قراء و قصبات شروع به تبلیغات سوء نموده و مردم سادهلوح را گمراه نمایند، لذا دستگاههای مزبور به کلیة عوامل مربوطه، ضمن بازدید حضوری و با اعزام عناصر مربوطه، به آنان تذکر و یادآوری شود که در منطقة استحفاظی مربوطه مراقبت تام و تمام در اینگونه مجالس به عمل آورده و به وسیلة مأمورین انتظامی قبلاً با بانیان مجلس و همچنین وعاظ و اهل منبر تماس گرفته و به آنان تذکر دهند که غیر از موضوعات مذهبی، اظهاراتی ننمایند و چنانچه عوامل غیرانتظامی در منطقه مشاهده نمودند که بعضی عوامل، امکان اخلال و ناراحتی را ممکن است ایجاب نماید، بلافاصله به نزدیکترین پاسگاه ژاندارمری در قراء و قصبات و دهات و در شهر به شهربانی اطلاع دهند تا به موضوع در کمیسیونهای مربوطه رسیدگی و اقدام گردد». این کمیسیون همچنین از مدیران سازمانهای دولتی خواسته است معتمدین و معمرین منطقه را نسبت به اصلاحات اساسی به عمل آمده در کشور که «بر اساس اصول مذهب شیعة اثنیعشری است و شاه نیز حامی و پشتیبان آن است، تفهیم کنند تا ضمن ارشاد مردم، هر گونه بهانهای را برای عیبجویی و تبلیغات منفی، از دست مخالفان مذهب و دین دور سازند».[1]
± مراقبت ساواک از فعالیتهای روحانیون
پاکروان (رئیس ساواک) با توجه به اطلاعاتی که به دستش رسیده بود اظهار داشت روحانیون در نظر دارند تا روز 7 محرم مراسم عزاداری را به طور عادی برگزار نمایند. اما از روز بعد، در مجالس سوگواری خود دست به تحرکات و تظاهراتی بزنند.[2] بنابراین به تمام مراکز و مأموران ساواک در داخل و خارج از کشور دستور داد که در آن ایام، مراقبتهای بیشتری به عمل آورند. در همین باره مأموران ساواک گزارش دادند که آیتالله خمینی اظهار نموده است که: «به روحانیون و وعاظ یادآوری کردهام تا هفتم محرم نظم و آرامش را حفظ کنند و چنانچه تا آن تاریخ دولت تسلیم نظر روحانیون نشود، حملات را در مجالس و مجامع عزاداری آغاز نمایند».[3]
± ستایش شجاعت آیتالله خمینی
مأمور ساواک نیز گزارش کرد که در محافل روحانی گفته میشود آیتالله خمینی از چندی قبل خانوادة خود را به کشور عراق فرستاده است تا با خیال راحت در داخل کشور به مبارزات خود علیه دولت ایران ادامه دهد. مأمور مزبور در ادامه از جریان بحث و گفتوگوها در نقاط مختلف سخن به میان آورده که شهامت آیتالله خمینی را میستایند. این گزارش میافزاید آیتالله گفته است: «من برای دفاع از دین اسلام و مبارزه با اسرائیل و بهاییها که نفوذ آنها در دستگاه حاکمة ایران روز به روز بیشتر توسعه مییابد، حتی آمادة کشته شدن میباشم».[4]
± سخنرانی حجتالاسلام فلسفی
حجتالاسلام محمدتقی فلسفی طبق برنامة شبهای محرم، امشب نیز در مسجد آذربایجانیهای مقیم تهران به منبر رفت و دربارة ترس از خدا سخن راند. او در ابتدای سخنانش گفت که: «ترس از اشخاص معنا ندارد؛ چه زمامدار باشد، چه رئیس دولت، چه اشخاص بانفوذ». آنگاه یادآور شد: «زمامدارانی که خود را ابرقدرت میدانند و مردم بیگناه را به خاک و خون میکشند، این عمل، قدرت آنها را نمیرساند بلکه فقط برای رهایی از خشم ملت در مقابل اعمال کثیف خود دست به این شدت عمل میزنند و برای رهایی از خطرهای احتمالی، دستور میدهند مخالفین را بکشند و حتی جنازهشان را هم نابود سازند». سخنران مسجد آذربایجانیها در ادامه تأکید کرد: «وای بر اشخاصی که از ترس به این قبیل زمامداران احترام میکنند». فلسفی افزود: «خداوند این قبیل زمامداران را جهنمی معرفی کرده است». گفتنی است در پایان مراسم، جمعیت هنگام خروج از مسجد برای سلامت آیتالله خمینی صلوات فرستاده و شعار دادند: «زنده باد آیتالله خمینی/ مرجع تقلید شیعیان جهان».[5]
± انتقاد حجتالاسلام هاشمینژاد از اجرا نشدن قانون اساسی
حجتالاسلام سیدعبدالکریم هاشمینژاد در ساعت 8:15 امشب در مسجد مروی سخنرانی کرد. او در ابتدای سخنانش دربارة حضرت عیسی(ع) و دین مسیح سخن گفت، سپس به وضعیت قانون اساسی در کشورهای اروپایی پرداخت. او با ذکر مثال تصریح کرد که دین و روحانیت در اروپا با قانون اساسی آنها مطابقت ندارد. مثلاً گفت که: «اگر در دین عیسوی شخصی هر اندازه گناه بکند و برود پیش کشیش و اعتراف نماید، گناه او قابل بخشایش است». سخنران مسجد مروی در ادامه به وضعیت دینداری در اسلام پرداخت و تأکید کرد که در اسلام، روحانیت در قوانین مملکتی و قانون اساسی کشور دخالت دارد و تأثیر میگذارد. وی به روشنی گفت که: «اگر علمای اعلام در آن [قانون] دخالت نداشته باشند، آن قانون نیست و به درد نمیخورد و باید آن را به سینة دیوار کوبید». در ادامه با اشاره به اصول متمم قانون اساسی اظهار کرد که: «باید علما و روحانیت در چگونگی تصویب قوانین مملکتی حضور داشته باشند. چراکه اگر روحانیت آن را پسندید و به نفع مردم بود، به تصویب برساند و اگر بد بود، آن را پاره پاره کرده، به دور بریزد». هاشمینژاد در ادامة این بخش از گفتارش نتیجه گرفت که: «اسلام و روحانیت و قرآن اصلاً از قانون مملکتی، مثل دین عیسی جدا نیست و یکی است و حق دارد جلوی ستم و فساد و وطنفروشی [را بگیرد] و دست اجانب را از مملکت اسلامی و جعفری ایران کوتاه بکند. اگر بزرگان و رجال و حتی زمامداران از راه خود منحرف شدند، حق دارد جلوی آنها را بگیرند و بگویند چرا این کار را انجام دادی و مثلاً نفت ما را به دیگری میدهی و امتیاز شیلات را به اجانب میدهی». او این سخنان خود را به قانون اساسی منسوب کرد و یادآور شد که: «این اجازه را قانون اساسی به روحانیت داده است و تا روحانیت فساد و بدبختی را ریشه کن نکند، آسوده نخواهد نشست».
از دیگر موضوعات مهم و پرهیجانی که حجتالاسلام هاشمینژاد در مراسم سخنرانی امشب خود در مسجد مروی به آن توجه نشان داد، زندگی ابوذر و عثمان بود که با ذکر گوشهای از سرگذشت آنها گفت: «روزی ابوذر پیش عثمان رفت و گفت آخر این کاخهای مجلل که برپا کردهای، پولش از کجاست؟ از کجا آوردهای؟ چرا به بدبختی مردم نمیرسی؟ چرا به مردم وعدة دروغ میدهی؟ مردم همه بدبخت هستند و دارند از بین میروند. تو داری روز به روز بر تعداد کاخها اضافه میکنی! روزی خواهد رسید که روحانیت و اسلام تو را از بین ببرند. این را ابوذر گفت و رفت؛ و بعداً ابوذر را تبعید کردند». هاشمینژاد در پایان به ذکر مصیبت پرداخت.[6]
± تعطیل شدن مجلس عزاداری در اراک
مأموران شهربانی و ساواک مجلس عزاداری آیتالله فرید را در اراک برچیدند و آن را به تعطیلی کشاندند. وعاظ شهر اراک با شنیدن این اقدام مأموران دولتی، اعلام انزجار و اعتصاب کردند که گفته میشود عدهای از آنان را نیروهای پلیس دستگیر و به زور به مجالس شهر بردند و به منبر فرستادند.[7]
± اعلامیة مراجع تقلید در مسجد جامع خمین
مأمور ویژة شهربانی خمین امروز دو برگ از اعلامیة آیات عظام خمینی، میلانی، نجفی و قمی را که به وسیلة آن، روز دوازدهم ماه محرم جاری را عزای ملی اعلام کردهاند، از جلوی در ورودی و روی منبر مسجد جامع خمین به دست آورده است. توزیع این اعلامیه و قرار دادن آن در مسجد مزبور در صورتی انجام گرفته است که شهربانی خمین به کلیة مأموران خود آموزشهای لازم و کافی را داده بود تا از انتشار اعلامیة یاد شده و دیگر اعلامیههای شبیه بدان جلوگیری به عمل آورند. شهربانی خمین در این باره اظهار نظر کرده است که تصور میرود اعلامیة آیات عظام به وسیلة آیتالله سید مرتضی پسندیده که دو مرتبه بین خمین و قم رفت و آمد کرده، حمل و پخش شده است.[8]
± اعتراض هیئتهای مذهبی عراق به دولت ایران
مأمور ساواک در گزارشی از تداوم فعالیت دستهجات مذهبی و جامعة روحانیت در عراق علیه هیئت حاکمة ایران سخن گفته، میافزاید که: «انتشار مقالات و اعلامیهها در عراق به زبانهای عربی و فارسی توسط آیتالله حکیم علیه دولت ایران [صورت گرفته] و اقداماتی که برای منکوب کردن روحانیت شده، موجب تشدید این فعالیتها و تحریکات گردیده است». این مأمور بر بنیاد اطلاعاتی که از هفتة گذشته به دست آورده، یادآور شد که هیئتهایی از حوزة علمیة قم به عراق رفتهاند و با آیتالله حکیم دیدار و پیامهایی نیز از سوی مراجع تقلید بویژه آیتالله خمینی، ارائه کردهاند. این هیئتها از آیتالله حکیم خواستهاند که شرایط کنونی ایجاب میکند برای حفظ اسلام، فعالیت خود را آغاز نماید. گزارش مأمور ساواک در ادامه تصریح دارد که: «این پیامها موجب شده است که آقای حکیم دست به انتشار اعلامیه علیه هیئت حاکمة ایران بزند». براساس گزارش یاد شده، از هماکنون جامعة روحانیت، حوزة تبلیغ خود را متشکل میسازد تا با فرارسیدن ماه محرم و مجالس سوگواری، فعالیت خود را علیه دولت و دربار آغاز کند و برای این منظور قرار است عدهای از طلاب و وعاظ به شهرستانها اعزام شوند».[9]
± فعالیت حسین مهدوی؛ از فعالان جبهة ملی
حسین مهدوی به دنبال نقش مهمی که در حل اختلافات جبهة ملی ایفا نموده، در شمار افرادی درآمده است که مأموران ساواک منزل وی را زیر نظر گرفته، گفتوگوهای او را ثبت و ضبط میکنند. در گزارشی که مأمور ساواک تهیه نموده، با اشاره به اینکه منزل وی به مرکز فعالیت و تماس فعالان جبهة ملی تبدیل شده، گفته است مهدوی امروز با داریوش همایون به زبان انگلیسی گفتوگو کرده، به او اظهار داشته است فردا میخواهد به اصفهان مسافرت کند. آن دو در ادامه موضوعات سیاسی را پیش کشیدهاند.[10]
±دیدار اعضای جمعیت شیر و خورشید سرخ با محمدرضا پهلوی
در دیدار ظهر امروز اعضای جمعیت مرکزی و رؤسای 126 شهرستان جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران در کاخ مرمر با محمدرضا پهلوی، مسائل متعدد مربوط به حوزة کاری آنان مطرح گردید. در ابتدای این دیدار، دکتر نفیسی (دبیرکل جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران) در سخنانی اظهار داشت که شاهنشاه از زمان افتتاح این جمعیت، جزئیات و جریان کارهای شیر و خورشید سرخ و ممکنات و مشکلات آن را به خوبی میدانند و نیازی به تصدیع خاطر نیست.[11] سپس محمدرضا پهلوی با اشاره به زلزلة سال گذشته، گفت که این حادثه تمام همّ و فرصت جمعیت شیر و خورشید سرخ را گرفت و یادآور شد که سال به سال باید تجهیزات و تشکیلات این جمعیت بهتر و بیشتر باشد. شاه در بخشی از سخنانش به کمبودهای مالی جمعیت شیر و خورشید توجه کرد و در ادامه، سمت و سوی گفتارش را به اصول ششگانه کشید که در ششم بهمن پارسال به آرای عمومی گذاشت. به این بخش از سخنانش که رسید، خطاب به مسئولان اجرایی تأکید کرد: «اگر کوچکترین تزلزلی دارند، شرافتمندانه یا خودشان کنار بروند یا هر فردی یا هر تشکیلاتی که نتواند از روی ایمان و عقیده، خودش را با این تحولات و انقلاب ملی ما تطبیق بدهد، باید متأسفانه جای خود را به کسانی که به این اصول مؤمن و معتقد هستند، بدهند».[12] او اعضای جمعیت شیر و خورشید سرخ را افرادی دانست که به سبب تماس مستقیم و دائمیشان با مردم نقاط مختلف، از ابتلائات و احتیاجات آنها مطلع هستند و باید آنها را به همراه اطلاعاتی که دربارة چگونگی اجرای اصول ششگانه به دست میآوردند، به مرکز گزارش دهند. محمدرضاشاه در پایان از فعالیتهای این جمعیت ابراز خرسندی کرد.[13]
± آشتی پاکستان و افغانستان
پس از چند روز مذاکرات پیوسته که از روز شنبة همین هفته (4 خرداد) با ابتکار و دعوت محمدرضا پهلوی به منظور تجدید روابط میان دولتهای پاکستان و افغانستان در تهران آغاز شده بود، عصر امروز سند موافقت آنها همزمان در تهران، کابل و راولپندی منتشر گردید. این سند را نمایندگان سیاسی سه کشور ایران، افغانستان و پاکستان امضا و اعلام کردهاند که هر چه زودتر سفارتخانهها و کنسولگریهای دوطرف تاسیس گردد.[14] به دنبال سند موافقتی که بر سر برقراری روابط مجدد بین کابل و راولپندی از سوی وزیر اطلاعات و وزیر امور خارجة پاکستان در تهران صادر گردید، نمایندگان دو کشور یاد شده، در سازمان ملل هم بیانیة مشترکی را منتشر کرده، اقدام شاه ایران را در این میانجیگری ستودند.[15]
± اختلافات مرزی افغانستان و پاکستان
سیدقاسم رشتیا (وزیر اطلاعات افغانستان و رئیس هیئت نمایندگی آن کشور در مذاکرات تهران) ظهر امروز در گفتوگویی کوتاه شرکت جست و در پاسخ به سؤال خبرنگاری که پرسید: «آیا همچنان از راه ترانزیتی خلیج فارس استفاده خواهید کرد؟» اظهار کرد که: «چون بازرگانی افغانستان در حال توسعه است، کشورش میخواهد راه ترانزیت ایران را دراختیار داشته باشد».[16] از جمله موضوعات مهمی که وی در این جلسه بدان اشاره کرد، اختلافات مرزی میان دو کشور افغانستان و پاکستان است که در مذاکرات لاینحل مانده است. او ابراز امیدواری نمود که این مسئله در محیطی دوستانه حل گردد. رشتیا در ادامه یادآور شد که برقراری روابط سیاسی با پاکستان، هیچگونه اثری در سیاست خارجی افغانستان نخواهد داشت و سیاست دولت متبوعش بیطرفی و دوستی با همة ممالک دنیاست.[17]
±تبریک نخستوزیر ایران به نمایندگان افغانستان و پاکستان
اسدالله علم (نخستوزیر) که امروز در آخرین روز سفرش به جنوب کشور با شنیدن خبر مربوط به پایان مذاکرات تهران و موافقت هیئت نمایندگان دو کشور همسایه (افغانستان و پاکستان) برای تجدید روابط، تلگرافی خطاب به عباس آرام (وزیر امور خارجة ایران) مخابره کرد و از او خواست تبریک صمیمانهاش را به رؤسای هیئت نمایندگیهای دو کشور مزبور ابلاغ نماید.[18]
± بازتاب مذاکرات موفقیتآمیز تهران در رسانههای خارجی
اخبار مربوط به میانجیگری ایران در برقراری روابط میان دو کشور افغانستان و پاکستان، بازتابهای متعددی در کشورها و رسانههای خارجی داشت. مهمترین آنها از آنِ رادیو لندن بود که با اشاره به اعلامیههای منتشر شده از سوی محمدرضاشاه و نمایندگان سیاسی کشورهای مزبور، اعلام کرد این موفقیت و رفع اختلافات بین آن دو کشور، گامی مهم در راه تثبیت اوضاع و برقراری صلح منطقة خاورمیانه تلقی میشود. این رادیو از مباحث مقامات سیاسی کشورهای جهانی سخن به میان آورد و از قول آنها افزود که این یک کار فراموش نشدنی در روابط دو کشور همسایه به شمار میآید. در همین باره «دین راسک» وزیر امور خارجة انگلستان نیز در مصاحبة مطبوعاتی، از برقراری روابط دیپلماتیک افغانستان و پاکستان و همینطور از میانجیگری داهیانه و سیاستمدارانة شاه ایران در این مورد ابراز خوشنودی و سپاسگزاری نمود.[19]
± سفر نخستوزیر به شیراز
بامداد امروز اسدالله علم (نخستوزیر) به همراه سپهبد ریاحی (وزیر کشاورزی) و اصفیا (مدیرعامل سازمان برنامه) که برای سرکشی به مناطق جنوب کشور رفته بود، با هواپیما از چاهبهار به شیراز رفت و در فرودگاه شیراز از سوی ورهرام (استاندار فارس)، سپهبد آریانا (فرمانده نیروهای جنوب)، فرماندار، شهردار، رؤسای سازمانهای اداری، فرماندهان نظامی و عدهای از رجال محلی شیراز مورد استقبال قرار گرفت. آنگاه به محل استانداری رفتند. در همین حال گفته شد که دو تن از کدخدایان عشایر کوه مرهسرخی به اسامی عوضقلی و بهادر با 25 قبضه اسلحه، خود را به فرماندهی نیروهای جنوب تسلیم کردهاند.[20] نخستوزیر و هیئت همراه ناهار را مهمان استاندار فارس بودند و بعد ازظهر به تهران بازگشتند.[21] به گفتة رادیو صدای آزاد ایران، از جمله وقایع این دوره از سفر علم به جنوب، تظاهرات عدهای از مردم زابل بر ضد وی بود که شعار میدادند: «برو به جهنم ای علم بیعرضه/ رژیم فعلی باید واژگون شود/ اینجا جای وطنفروشان نیست».[22]
± آزادی تفنگچیان طایفة سرخی شیراز
به دنبال دعوت سپهبد بهرام آریانا (فرمانده نیروهای جنوب) از خبرنگاران جراید شیراز، جمعی از روزنامهنگاران در محل کار او حاضر شدند و با وی به مصاحبه نشستند. آریانا قبل از شروع مصاحبه، خبرنگاران را به محوطة ستاد عملیاتی برد و 25 نفر از تفنگچیان طایفة کوه مرهسرخی مجهز به تفنگ برنو را به آنها نشان داد. وی خطاب به آن تفنگچیان گفت که: «شما فرزندان عزیز این آب و خاک هستید که در اثر اغفال و تحریک یک عده ماجراجو به کوهستان پناه بردهاید. من به خوبی میدانم که شما هیچ گناهی ندارید. هماکنون بروید تفنگها را بریزید؛ بیل و کلنگ بردارید و به آبادی این سرزمین بهشتی بپردازید. همة شما آزاد هستید». فرمانده نیروهای جنوب که چندی پیش برای خلع سلاح و سرکوبی شورش عشایر، مأموریت فارس را یافته است، در ادامه به مسائل مربوط به ارتش پرداخت که همه باید در تقویت آن بکوشند. او ارتش و ملت را دو اصل مهم و حیاتی دانست که هر دو برای هماند. آریانا بعد از آنکه صحبتهایش را با تفنگچیان به پایان رساند، به دفتر کار خود بازگشت و به روزنامهنگاران گفت که: «من آگاهم یک توطئة خطرناک علیه ارادة شاهنشاه و خواست ملت ایران بود و عدهای تحریک شدة خائن، قد برافراشتند». آنگاه ادامه داد که این توطئه را ارتش با تمام قدرت سرکوب کرد.[23]
± ادامه سرکوب عشایر فارس
بهرام آریانا (فرمانده نیروهای جنوب) در گزارشی که امروز برای شاه فرستاد، در بیان نتیجة بررسیهای دستگاههای اطلاعاتی و بازرسان اعزامی، اظهار داشت که توطئة فارس با راهنمایی و هدایت عدهای از عناصر وطنفروش و ناپاک در تهران به طور نیمبند تکوین و اجرای آن را به کلانترانی از قبیل افراد زیر منتسب دانست: فتحالله حیاتداودی، حسینقلی رستم، ولی کیانی، حبیب شهبازی، عبدالله ضرغامپور، ناصر طاهری، فریدون جاوید، سهراب کشکولی. او پدران نامبردگان بالا را هم در شمار یاغیان و اشرار آورده است که به دست رضاشاه سرکوب شده بودند. تأکید بر جدیت در ادامة مأموریت محوله در فارس و تعقیب سران شورش عشایری، از نکات پایانی گزارش بهرام آریاناست که نسخهای از آن را جهت عطف توجه به سرلشکر پاکروان (رئیس ساواک) نیز ارسال کرده است.[24]
± کانون مترقی
گروهی از افراد تحصیلکرده و مدعی روشنفکری و از کارشناسان امور اقتصادی، اجتماعی و حقوقی که سه سال پیش کانونی را با نام «کانون مترقی» تشکیل داده، در این مدت موفق به انجام مطالعاتی در امور مملکتی شده بودند، چند روز پیش با محمدرضا پهلوی دیدار و گفتوگو کردند. در این دیدار شاه رویة صحیح و منطقی و هدفهای کانون را مورد حمایت و توجه قرار داده، طرز کار آن را ستود. همچنین از آرزوی دیرینة خود سخن گفت که طبق آن، افراد تحصیلکرده و روشنفکر به منافع و نظریات شخصی وی توجه نموده، خود را با تحولات عمیق اقتصادی و اجتماعی و برنامههای مترقیانه هماهنگ بسازند. به دنبال دیدار یاد شده، امروز شاه با ارسال فرمانی از سوی دفتر مخصوص شاهنشاهی خطاب به حسنعلی منصور (رئیس کانون مترقی) نوشت که: «به منظور ابراز علاقه و توجه خاص به این موضوع، به موجب این دستخط مقرر میداریم که کانون مزبور به نام دفتر مطالعات اقتصادی ما تعیین گشته و اعضای آن به عنایات و توجهات مخصوصه مستظهر باشند. کاخ مرمر هشتم خرداد 1342».[25]
± بازتاب سفر برژنف به ایران در محافل سیاسی جهان
چندی پیش اعلام شد که برژنف، صدر هیئت رئیسة شورای عالی اتحاد جماهیر شوروی، به ایران خواهد آمد. با اعلام این خبر، محافل و رسانههای خارجی علل و نتایج احتمالی سفر وی را تحلیل کردند و از زوایای گوناگون به گمانهزنی پرداختند. رادیو مسکو سفر برژنف را حادثهای خواند که محافل اجتماعی ایران با رضایت و خرسندی از آن استقبال مینمایند. در همین باره به نوشتة روزنامة کیهان اشاره نمود که نوشته بود ما خرسندیم که صدر هیئت رئیسة شوروی به ایران میآید. به گفتة رادیو مسکو، نوشتة مزبور چنین مسافرتی را موجب تحکیم بیشتر روابط دوستانه و حسن همجواری بین دو کشور دانسته است.[26] برخلاف این گزارشی که سفیر کبیر آمریکا در ایران دربارة سفر قریبالوقوع برژنف به تهران برای دولت متبوع خود فرستاده است، حکایت از استمداد مسئولان دولت ایران از شوروی دارد. سفیر کبیر آمریکا در ایران، در گزارش خود نوشته است که: «مسئولین دولت ایران روز به روز در گرداب بدبختی بیشتری فرو میروند و متصدیان امور در ایران به این نتیجه رسیدهاند که بهبود بخشیدن به وضع اقتصادی این کشور بسیار مشکل است و لذا در صدد برآمدهاند که با دعوت کردن لئونید برژنف به ایران، نظر دولت شوروی را نسبت به کمک به دولت ایران جلب نمایند». وی در پایان گزارش خود تأکید کرده است که: «دولت آمریکا نباید به این مسافرت اهمیت بدهد. زیرا به زودی وضع ایران دگرگون خواهد شد».[27]
± پایان مأموریت سفیر شوروی در ایران
امشب سفارت کبرای شوروی در تهران رسماً اعلام کرد که مأموریت نیکلای پکوف، سفیر کبیر شوروی در ایران، تغییر یافته و تا دو هفتة دیگر وی ایران را ترک خواهد گفت. این سفارتخانه با یادآوری این نکته که به جای وی، گریگوری ژیتسف (رئیس ادارة خاورمیانة وزارت امور خارجة شوروی) به ایران آمده، سفارت کبرای شوروی در تهران را بر عهده خواهد گرفت، تأکید کرد که این جابهجایی در طول یکی ـ دو ماه آینده، قبل از سفر برژنف (صدر هیئت رئیسة شورای عالی جماهیر شوروی) به ایران انجام خواهد پذیرفت.[28]
± انتخابات مجلس شورای ملی
روزنامة کیهان خبر داد که آئیننامة انتخابات پس از برگزاری رفراندوم (6 بهمن سال گذشته) به صورت یک تصویبنامه، تهیه و برای بررسی و تصویب نهایی به هیئت دولت داده شده است. این تصویبنامه با نظر مشاوران قضایی و اعضای کمیسیون مأمور رسیدگی به پیشنهادهای مردم تنظیم یافته، احتمالاً در جلسة امشب یا آیندة هیئت دولت، مطرح گردد. این روزنامه از زبان مقامات وزارت کشور نوشت که تاریخ شروع انتخابات معیّن نیست و چون شروع آن و تعیین تاریخ قطعی برای برگزاری انتخابات مجلس شورای ملی بستگی به توزیع کارتهای الکترال در تمام نقاط کشور دارد، هنوز نمیتوان زمان قطعی برای آن تعیین نمود. با وجود این، مسلم است که انتخابات در تابستان امسال قطعاً شروع خواهد شد.[29]
± کنفرانس اکافه در تهران
ویلیام تنزر (رئیس اطلاعات کنفرانس اِکافه) در کنفرانس مطبوعاتی اعلام کرد که حدود 350 نمایندة عضو اِکافه در 12 اسفند سال جاری در تهران حضور پیدا خواهند کرد تا در کنفرانسی که در هتل هیلتون تشکیل خواهد شد، شرکت کنند. به گفتة او علاوه بر آنها، نمایندگانی هم از کشورهای بلژیک، کانادا، چکسلواکی، آلمان غربی، اسرائیل، ایتالیا، لوکزامبورگ و لهستان به عنوان ناظر در این کنفرانس شرکت خواهند داشت. تنزر افزود که افتتاح جلسه با محمدرضاشاه در ساعت 10 صبح دوازدهم اسفند امسال در مجلس سنا خواهد بود که پس از، اونیون (دبیر اجرایی اِکافه) به سخنرانی خواهد پرداخت. او در ادامه ابراز امیدواری کرد که اوتانت، دبیر کل سازمان ملل متحد هم در اواخر کنفرانس به تهران آمده، در جلسات آن شرکت کند.[30]
± سفیر جدید ایران در ایتالیا
صبح امروز حسن ارسنجانی که اواخر سال گذشته به دنبال اعتراضات و مخالفتهای زیاد با برنامة اصلاحات ارضی از وزارت کشاورزی کنارهگیری کرد، به سمت سفیر کبیر ایران راهی ایتالیا شد. در فرودگاه، عباس آرام (وزیر امور خارجه)، خسروانی (وزیر کار و خدمات اجتماعی) به همراه عدهای از دوستان و همکاران سابقش در وزارت کشاورزی او را بدرقه کردند.[31]
± نقش اوپک در تثبیت قیمت جهانی نفت
فؤاد روحانی (دبیرکل سازمان کشورهای صادرکنندة نفت/ اوپک) ظهر امروز مهمان انجمن پیشرفت مدیریت بود که ضمن آن در سخنانی کمپانیهای نفتی را به باد حمله گرفت. او با اشاره به میزان معاملات بینالمللی نفت خام در سال 1962م گفت که بالغ بر 502 میلیون تن متریک از کل تولید جهانی که رقم یک میلیارد و 220 میلیون تن متریک را نشان میدهد، از آنِ هشت کشور عضو اوپک است. بنابراین روشن میگردد که جهان برای تأمین نیازمندی خود از نظر نفت خام تا چه حد متکی به اعضای اوپک است. روحانی 13 درصد (65 میلیون تن متریک) از این تولید نفت خام را متعلق به ایران دانست و یادآور شد که باید به توسعة صنایع و ترقیات خود بیفزاییم. روحانی در بخش دیگری از سخنانش، نقش اوپک را در تثبیت قیمت جهانی نفت مهم خواند و گفت اوپک با حفظ و ثابت نگه داشتن قیمت نفت خام، مبلغ 112 تا 224 میلیون دلار در 1912م از زیان کشورهای عضو خود جلوگیری کرد که سهم زیان ایران از این مبلغ، 24 تا 84 میلیون دلار بود. او در پایان اظهار کرد که متضرر شدن دولتها از کاهش قیمت نفت قطعی است و این تنها مختص به کشور خاصی نخواهد بود. بنابراین: «بدیهی است این موضوع مورد مذاکرة نمایندگان دول صادر کننده با نمایندگان کمپانی عامل نفت میباشد و ما امیدواریم که کمپانیهای نفت به خواست کشورهای صاحب اصلی نفت تحقق بخشند».[32]
± تحلیل رادیو آنکارا از انتشار مقالة شاه در مجلة لایف
رادیو آنکارا دربارة مقالهای که به قلم محمدرضاشاه در مجلة لایف آمریکا انتشار یافته است، برنامة ویژة تفسیری پخش کرد. گویندة این برنامه، ضمن آنکه اصلاحات شاه را تثبیت شده معرفی کرد، اظهار داشت که وی در آن مقاله، مراتب اطمینان خاطر خطیر خود را به پیروزی انقلاب مسالمتجویانهای که شخصاً رهبری آن را به دست دارد، آشکار ساخته است.[33]
± مذاکرات ایران با اروپای شرقی
مذاکرات هیئت نمایندگی بازرگانی ایران به ریاست مولوی (مدیرعامل شرکت معاملات خارجی) از امروز با مقامات وزارت بازرگانی چکسلواکی در پراگ آغاز شد. این مذاکرات تا زمانی که طرفین دربارة فهرست کالاهای متبادله بین دو کشور به توافق برسند و قراردادی را امضا کنند، ادامه خواهد داشت. گفتنی است که نمایندگان ایران پس از پراگ به ورشو و بوداپست خواهند رفت تا ضمن مذاکرة بازرگانی و عقد قراردادهای جدید با مقامات دولتهای لهستان و مجارستان، دربارة افزایش حجم مبادلة کالا بین ایران و کشورهای یاد شده، به گفتوگو نشینند.[34]
± اعلامیة مشترک مصر و الجزایر
خبرگزاری آسوشیتدپرس از قاهره خبر داده است که جمال عبدالناصر و احمد بنبلا (سران مصر و الجزایر) در پایان گفتوگوهای خود در قاهره، اعلامیة مشترکی را صادر و در آن تأکید کردند که دو کشور مصمم هستند تا آزادی فلسطین به مبارزة خود ادامه دهند.[35]
± اعتراض دولت یونان به اعطای امتیازات بازار مشترک اروپا به ایران
دولت یونان به شش دولت عضو بازار مشترک اروپا اعتراض کرد که چرا جامعة اقتصادی اروپا در نظر دارد امتیازاتی را، بویژه در مورد توتون و کشمش، به ترکیه و ایران اعطا کند. این دولت در این باره یادآور شده است با توجه به آنکه یونان خود یکی از تولیدکنندگان مهم توتون و کشمش است، امتیاز مزبور مشکلاتی را برای صادرات آن کشور به بازار مشترک اروپا وارد خواهد نمود. بنابراین خواسته است مسئلة اتحاد گمرکی با جامعة اقتصادی اروپا در مورد توتون و کشمش هر چه زوردتر عملی شود.[36]
پینوشتها:
[1]. قیام 15خرداد به روایت اسناد ساواک، ج2، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، ۱۳۷۸، ص 329 و330.
[2]. سیر مبارزات امام خمینی در آینه اسناد به روایت ساواک، ج1، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1386، ص347؛ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج2، همان، ص328.
[3]. سیر مبارزات امام خمینی در آینه اسناد به روایت ساواک، ج1، همان، ص 347.
[4]. قیام 15 خرداد به روایت اسناد، ج2، همان، ص331.
[5]. یاران امام به روابت اسناد ساواک، ج 9 : حجتالاسلام محمدتقی فلسفی، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص198.
[6]. یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج5: شهید حجتالاسلام سیدعبدالکریم هاشمینژاد،، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1377، ص 1تا3.
[7]. حجتیکرمانی، علی، بعثت، تهران، سروش، 1376، ص103.
[8]. فصلنامه حضور، شماره17، پائیز1375، ص351.
[9]. قیام 15خرداد به روایت اسناد ساواک، ج2، همان، ص322.
[10]. رجال عصر پهلوی، داریوش همایون به روایت اسناد ساواک، ج1، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص63.
[11]. مجله پهلوینامه، ش 6، خرداد 1342، ص 6 و7.
[12]. مجله پهلوینامه، ش6، ،7 خرداد 1342، ص8.
[13]. روزنامه پست تهران، شماره 2908، 8 خرداد 1342، ص 8 و11.
[14]. روزنامه اطلاعات، شماره 11104، 8 خرداد 1342، ص13.
[15]. روزنامه پست تهران، شماره 2908، 9 خرداد 1342، ص8.
[16]. روزنامه اطلاعات، شماره 11105، 9 خرداد 1342، ص 1 و 16.
[17]. روزنامه کیهان، شماره 5957، 9 خرداد 1342، ص 1و11.
[18]. روزنامه اطلاعات، شماره 11105، 9 خرداد 1342، ص16.
[19]. روزنامه کیهان، شماره 5957، 9 خرداد 1342، ص 1و11؛ روزنامه پست تهران، شماره 2908، 9 خرداد 1342، ص8.
[20]. روزنامه اطلاعات، شماره 11104، 8 خرداد 1342، ص 1و 16.
[21]. روزنامه بهار ایران، شماره 1599، 9 خرداد 1342، ص2.
[22]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، شماره 55، 9 خرداد 1342، ص7.
[23]. روزنامه کیهان، شماره 5957، 9 خرداد 1342، ص 1 و11.
[24]. آریانا، بهرام، تاریخچه عملیات نظامی جنوب، تهران، چاپخانه ارتش، 1342، ص239.
[25]. روزنامه کیهان، شماره 5959، 15خرداد1342، ص 1و11؛ حزب ایران نوین به روایت اسناد ساواک، ج1، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1385 ـ 1380، ص85.
[26].بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، شماره 55، 9 خرداد1342، ص10.
[27]. همان.
[28]. روزنامه کیهان، شماره5957، 9 خرداد1342، ص1.
[29]. همان، شماره5956، 8 خرداد 1342، ص 1و11.
[30]. مجله تهران اکونومیست، شماره 525، 10 خرداد 1342، ص29.
[31]. روزنامه اطلاعات، شماره 11104، 8 خرداد 1342، ص16؛ روزنامه کیهان، شماره 5956، 8 خرداد 1342، ص12.
[32]. روزنامه کیهان، شماره 5957، 9 خرداد 1342، ص 11 و12.
.[33] روزنامه مهرایران، شماره 1839، 9 خرداد 1342، ص8.
[34]. روزنامه پست تهران، شماره 2907، 8 خرداد 1342، ص5؛ روزنامه بورس، شماره 440، 8 خرداد 1342، ص1؛ روزنامه جشن شاهنشاهی ایران، شماره 4، ص6.
[35]. پژوهشنامه متین، شماره 9، زمستان 1379، ص20.
[36]. روزنامه اطلاعات، شماره 11105، 9 خرداد 1342، ص16.
