دوشنبه 20 اسفند 1341 14 شوال 1382 11 مارس 1963
10 بازدید
□ اعلامیة آیتالله روحانی
آیتالله سیدمحمدصادق روحانی، از علمای قم، در مخالفت با مصوبة اخیر هیئت دولت مبنی بر مجاز بودن زنان برای شرکت در انتخابات آیندة کشور، اعلامیهای صادر کردند. ایشان به موضوع تساوی حقوق زن و مرد و زمزمة امتیازات جدید زنان پرداخت و آن را «مصداق واقعی بدعت در دین و علیه مصالح عالیه اسلام و مسلمین و تجاوز صریح به حقوق قانونی ملت و هجوم به قانون اساسی و ناموس ملی» برشمرد و در ادامه افزود: «هرگز تصور نمیرفت در کشوری که شالودهاش بر پایة دین مقدس اسلام و مخصوصاً طریقة حقة جعفریة اثنیعشری ریخته شده و با اصول 1، 2، 39 و 58 از متمم قانون اساسی [تحقق عملی] این حقیقت تضمین شده است، علیرغم این اصول، کار محاربه با احکام و قوانین اسلام و تشیع چنان اوجی بگیرد که ودائع آسمانی قرآن و ارواح مقدسه حضرت خیرالانام و آل طاهرین او، هدف رگبار تیرهای زهرآلود بعضی روزنامهنگاران مزدور و زنان هوسباز واقع شود. تا حدی که زنان زردشتی و یهودی و ارمنی برای پیروزی خود و محو آثار اسلام جشن بگیرند و زنان کمونیست نیز تبریک بگویند و همة اینها با بوق و کرنا نشر و تبلیغ شود».
ایشان به تشبثات برخی از مجامع سیاسی یا افراد به اعلامیة حقوق بشر پاسخ داد و نوشت: «و اما بماند الزامات بینالمللی یا اعلامیة حقوق بشر که گاهی آقایان یا بانوان بدآن استناد میکنند؛ مطایبه و مغازلهای بیش نیست؛ زیرا این قبیل قوانین هرچه قدر هم که مهم باشند، با توجه به اصل اول و دوم متمم قانون اساسی، در صورتی برای ملت ایران قابل قبول است که مخالف با شرع انور اسلام و طریقة حقة جعفریة اثنیعشریه نباشد و تشخیص آن، که مخالف شرع است یا نیست، طبق اصل دوم متمم قانون اساسی، فقط و فقط در صلاحیت علماء اعلام و حجج اسلام و مراجع تقلید شیعه است».
آیتالله روحانی در پایان اعلامیة خود، ضمن ابراز تأسف از حملات شدید برخی از روزنامهها و تعدادی از سخنرانان در مجالس عمومی و رادیو به اسلام و روحانیون، یادآور شدند: «گویا این روزنامهنویسها مأموریت محو اسلام و روحانیت را دارند. ولی به آنها اعلام خطر نموده و میگویم مردم غیور و مسلمان تا این حد لاابالی و بیاعتنا نبوده و حتماً به حساب این قبیل مزدوران اجنبی و مهاجمین به حریم مقدس اسلام، خواهند رسید. 14 شوال 82، قم، الاحقر محمدصادق حسینی روحانی».[i]
□ آمادهباش شهربانی قم
فرمانده ژاندارمری کل کشور با ارسال نامهای، ستاد بزرگ ارتشتاران را از آمادگی هنگ ژاندارمری قم برای مقابله با ناآرامیهای احتمالی در آن شهر آگاه ساخت. او بر اساس گزارش هنگ ژاندارمری قم در این نامه نوشت که «چون عدهای از شهر و سایر شهرستانها برای شرکت در مراسم دومین سال درگذشت مرحوم آیتالله بروجردی به قم آمدهاند، کمیتة اطلاعاتی با حضور فرماندار و رئیس شهربانی و ساواک [قم] تشکیل و قرار شد از نظر پیشبینی، شهربانی قم از طریق مرکز تقویت شود. لذا از شهربانی کل، یک گروهان کماندو برای تقویت شهربانی [قم] فرستاده شده است. ضمناً بیست نفر ژاندارم از افراد گروهان احتیاط هنگ قم با وسائل گاز اشکآور به منظور کمک در مواقع ضروری در مرکز هنگ آماده [هستند] و به شهربانی قم نیز اعلام شده است فعلاً آرامش در محل برقرار شده و هیچگونه تظاهراتی صورت نگرفته است».[ii]
□ رفع مظنونیت حجتالاسلام فلسفی
از حجتالاسلام محمدتقی فلسفی که دو روز پیش هنگام شرکت در مراسم سالگرد آیتالله بروجردی در تهران دستگیر شده بود، امروز «رفع مظنونیت» شد.[iii]
□ حق کاپیتولاسیون به مستشاران نظامی آمریکا
وزارت امور خارجة ایران در یادداشتی خطاب به سفارت آمریکا در تهران به درخواست دولت متبوع آن سفارتخانه دربارة مصونیت اتباع امریکایی در ایران، پاسخ مثبت داد. در نامة وزارت امور خارجه آمده است: «وزارت امور خارجة شاهنشاهی تعارفات خود را به سفارت کبرای ایالات متحده آمریکا اظهار [کرد.] و عطف به یادداشت شماره 203، مورخ 22 اکتبر 1962 [30 مهر 1341]، [دربارة] پیشنهاد آن سفارت کبری در خصوص وضع اعضای هیئت مستشاری نظامی آمریکا در ایران و استفاده از مواد قرارداد وین، دربارة مستشاران مزبور احتراماً اشعار میدارد نسبت به قسمت اخیر یادداشت شمارة 423 مورخ 19 مارس 1962 [28 اسفند 1340] آن سفارت کبری در خصوص اعضای عالیرتبة هیئت مستشاری که دارای گذرنامة سیاسی میباشند، موافقت میگردد که به نامبردگان وضع سیاسی داده شود تا بتوانند از مصونیتها و امتیازات مربوطه برخوردار شوند و درخصوص بقیة کارمندان هیئتهای مستشاری آمریکا نیز مطالعاتی در جریان است تا برای آنها نیز امتیازات و تسهیلات بیشتری فراهم گردد، که نتیجة آن بعداً به استحضار آن سفارت کبری خواهد رسید. موقع را برای تجدید احترامات فائقه مغتنم میشمارد».[iv]
□ دستگیری رهبر حزب پانایرانیست
روزنامة ملّیون به نقل از شنیدهها اعلام کرد که به دنبال وقایع اخیر، داریوش فروهر، رهبر حزب پانایرانیست هم جزو دستگیرشدگان است.[v]
□ موافقت شاه با استعفای وزیر کشاورزی
در حالی که برخی احتمال پذیرش استعفای ارسنجانی را از وزارت کشاورزی بسیار اندک دانسته و بر این باور بودند که اگر پیش از اتمام اجرای برنامة اصلاحات ارضی از سمت خود کنار برود، خسارت مهمی به کشور وارد خواهد شد،[vi] محمدرضا پهلوی با استعفای او موافقت کرد. به این ترتیب ارسنجانی از وزارت کشاورزی و برنامة اصلاحات ارضی که خود شروع کرده بود، کنار رفت.
او در گفتوگوی تلفنی با روزنامة اطلاعات دربارة این موضوع اظهار داشت که استعفایش عصر دیروز مورد قبول واقع شده است و قبل از فرا رسیدن عید نوروز تصمیم دارد برای ادامه معالجه به اروپا برود. او دربارة برنامه اصلاحات ارضی هم گفت که کلیة طرحهایی که برای ادامة کار داشتم را برای اجرا فرستادم تا در صورت تمایل از آن استفاده شود.[vii]
□ دلیل استعفای وزیر کشاورزی
اسدالله علم (نخستوزیر) در مصاحبة تلویزیونی که امشب برگزار شد، ضمن آنکه دوران نخستوزیریاش را «دوران سازندگی» خواند، به منابع عظیم نفت در جنوب کشور اشاره نمود و افزود که این منابع برای امور تولیدی و صنعتی مهم است. آنگاه موضوع گفتوگویش را به مسألة اصلاحات ارضی کشاند و آن را به شاه نسبت داد که با پیشبینی بسیار دقیق، پیریزی کرده است. علم در ادامة مصاحبه به فعالیتهای ارسنجانی در اجرای برنامة اصلاحات ارضی پرداخت و در این زمینه از او به عنوان یک «فداکار» یاد کرد. او دربارة علت کنارهگیری از وزارت کشاورزی با آنکه هنوز اصلاحات ارضی به پایان نرسیده است، گفت: «نسبت به برنامة اقتصادی که باید تعقیب بشود، ما با هم توافق نظر نداریم. ایشان یک نوع برنامة اقتصادی میپسندند و من الان برنامة دیگری را برای پیشرفت مملکت لازم میدانم. بنابراین در این زمینه همراهی ما شاید ممکن نبود و با نهایت احترام و علاقهای که من به شخص ایشان دارم، به این دلیل استعفا کردند».[viii]
این در حالی است که برای استعفای ارسنجانی از سمت خود، سخن از دلایل دیگری هم در میان است. از جمله اینکه به دنبال افزایش محبوبیت او در میان کشاورزان و دهقانان، شاه به این نتیجه رسید که مانع وی شود و او را از ادامة کار اجرای اصلاحات ارضی بازدارد.[ix] برخی هم ناتوانی او را در کسب حداقل درآمدهای مربوط به برنامة اصلاحات ارضی، دلیلی بر استعفایش میدانند.[x]
□ کنفرانس سرمایهگذاری در تهران
در جلسة پیش از ظهر کنفرانس سرمایهگذاری، ابراهیم همایونفر (رئیس مرکز جلب سرمایههای خارجی در بانک مرکزی) به سخنرانی پرداخت و میزان سرمایهگذاریهای خصوصی و عمومی در سالهای اخیر را شرح داد.
همایونفر در بخشی از سخنانش، سرمایهگذاری خارجی را مورد توجه قرار داد و ضمن اشاره به کمکهای کشورهای خارجی گفت: «کنگرة آمریکا صریحاً رئیسجمهور ممالک متحده آمریکا را موظف مینماید که سرمایهگذاری خصوصی را در ممالک در حال توسعه تشویق نماید و بدینمنظور سرمایههای سرمایهگذاران آمریکایی را در آن ممالک تضمین مینماید». وی از جمهوری فدرال آلمان هم به عنوان کشوری یاد کرد که به همین منظور از کشورهای طرف قرارداد خود حمایت میکند.[xi]
کنفرانس در بعدازظهر هم جلسه داشت. در این جلسه، جان مک کلوی (مشاور عالی رئیسجمهور آمریکا در امور مالی) که برای شرکت در کنفرانس سرمایهگذاری به تهران آمده است، به سخنرانی پرداخت.[xii] وی گفت که طرحهای سازندة زیربنایی اقتصاد کشورهای در حال توسعه را میشود با کمک کشورهای پیشرفته، تهیه و اجرا کرد. کلوی کمکهای خارجی را به مثابه سیمانی دانست که برای بنای هر ساختمان ضروری است.[xiii]
□ جشن جاوید در باشگاه افسران
مراسم «جاوید» در ساعت 15:30 با حضور محمدرضا پهلوی در محل باشگاه افسران برگزار گردید. در این مراسم غلامرضا و عبدالرضا پهلوی، اعضای هیئت دولت، عبدالحسین حجازی (رئیس ستاد بزرگ ارتشتاران)، امیران و افسران ارشد ارتش، روزنامهنگاران و جمعی از شخصیتهای مملکتی حضور داشتند. در ابتدای مراسم، حجازی در سخنانی به تمجید از حکومت پهلوی و اقدامات شاه پرداخت و تلاشهای نیروهای ارتش را در حفاظت از مرزها و کسب استقلال کشور ستود. آنگاه یادآور شد که امروز در تمامی پادگانهای کشور، مراسم جاوید برپاست. او در پایان، اسامی تعدادی از درجهداران و افسران ارتش را که در حوادث مختلف دوران سلطنت پهلوی کشته شدهاند، برشمرد. پس از حجازی به هفت نفر از بازماندگان افسرانی که در سال گذشته کشته شدهاند، نشان جاوید داده شد. این مراسم حدود یک ساعت و نیم به طول انجامید.[xiv]
□ جلسة منزل سیدضیاءالدین طباطبایی
از جلسهای که در ساعت 16:30 در منزل سیدضیاءالدین طباطبایی با حضور چند نفر برگزار شد، ساواک گزارش کاملی تهیه کرد. بر اساس این گزارش، در جلسة مزبور حاضران به وضع اجرای اصلاحات ارضی در نقاط مختلف پرداختند و اظهار داشتند که در شمال و قزوین به سبب اجرای برنامة اصلاحات ارضی، چند نفر کشته شدهاند. سیدضیاء هم با اشاره به ناآرامیهای فارس افزود که دولت چند فروند هواپیما و تانک برای سرکوبی قشقاییها به شیراز اعزام کرده است. او از دو خلبان هم یاد کرد که حاضر نشدهاند محل اسکان ایل قشقاییها را بمباران کنند.
در این جلسه، اسفهلانی (از مهندسین وزارت کشاورزی) خبر داد که قشقاییها میگویند «هفت پاسگاه و یک هنگ را در شیراز خلع سلاح کردهاند». به دنبال همین خبر اضافه نمود که بدینترتیب اصلاحات ارضی متوقف شده است. در ادامة این جلسه، موضوع احضار مأمورین اصلاحات ارضی از کردستان مطرح شد و دربارة علت آن گفته شد که کردهای ایرانی با کردهای عراق و ترکیه میخواهند حکومت مستقلی تشکیل دهند و چون ملاکان و فئودالهای محلی مانع الحاق کردهای ایرانی به دیگر کردهای آن منطقه به شمار میرفتند، در نتیجة اجرای اصلاحات ارضی و رفتن آنان، این، کردها را به فکر انداخت که با عشایر و کردهایی که در شمال عراق زندگی میکنند، متحد شوند. آنها به اهالی آذربایجان هم اشاره کردند که چه بسا بخواهند با ترکهای آذربایجان شوروی حکومت مستقلی تشکیل دهند.
در بخش دیگری از گفتوگوهای منزل سیدضیا، موضوع لغو پروانة خبرنگاری بهرام شاهرخ که از آژانس خبرنگاری آلمان دریافت کرده بود، مورد بحث قرار گرفت. در این باره سیدضیا گفت که: «در وضع فعلی دنیا سانسور بیمورد است؛ زیرا هر ساعت به وسیلة رادیو از کلیة نقاط جهان، همة اخبار کوچک و بزرگ پخش میشود». این در صورتی است که روزنامههای ایران، اخبار داخلی کشور را به خوبی منتشر نمیکنند.
در ادامة جلسه، موضوعات متعددی چون طرح سپاه دانش، نحوة پرداخت حقوق و عیدی کارمندان مورد بحث قرار گرفت.[xv]
□ بیانیة انجمن دانشجویان ایرانی در بن
انجمن دانشجویان ایرانی در بن که پنجاه عضو دارد، با صدور اعلامیهای بازداشت چند استاد دانشگاه و دانشجو را در ایران به دست مأموران پلیس در پی حوادث اخیر و در مخالفت با رفراندوم ششم بهمن، از لحاظ شدت بینظیر خواند و اعلام کرد که سنجابی، از استادان دانشگاه تهران و نمایندة سابق ایران در شورای امنیت جهانی، به علت زخمهایی که هنگام بازداشت برداشته، در خطر مرگ قرار گرفته و به بیمارستان منتقل شده است. در بخشی از این اعلامیه آمده است که «دادستان نظامی، تمام دستگیرشدگان را متهم به مقاومت در برابر مقامات دولتی و اهانت به شاه کرد. و تقاضای مجازات مرگ برای آنان [شده] است». انجمن دانشجویان ایرانی از افکار عمومی مردم آلمان غربی خواسته است که از اعتراضات آن انجمن برضد اقدامات حکومت پهلوی، پشتیبانی معنوی کنند.[xvi]
□ پیام دبیرکل سازمان ملل به ایران
نارا سیمان (معاون دبیرکل سازمان ملل متحد) در سخنانی که به مناسبت افتتاح جلسات کمیسیون رسیدگی به حقوق زنان ایراد کرد، از سوی دبیرکل آن سازمان، از اقدام دولت ایران مبنی بر شرکت دادن زنان در انتخابات کشور، استقبال کرد و آن را موجب رضایت و خرسندی کمیسیون یاد شده دانست.[xvii]
□ لغو پروانة مطبوعاتی خبرگزاری آلمان در تهران
دولت ایران نمایندة خبرگزاری آلمان در تهران را به عنوان «عنصری نامطلوب» معرفی کرد و پروانة آن خبرگزاری را در ایران لغو کرد. این خبرگزاری را بهرام شاهرخ اداره میکرد و دولت ایران او را به ارسال اخبار بیاساس و غرضآلود متهم و پروانة این خبرگزاری را لغو نمود. در پی این اقدام دولت، ارتباط تلکس بین ادارة خبرنگاری آلمان در تهران با مرکز خبرگزاری در هامبورگ نیز قطع گردید. این در حالی است که خبرگزاری آلمان ضمن اعتراض به آن، خواستار رسیدگی به این امر شده است.[xviii]
□ به رسمیت شناختن حکومت جدید سوریه
سخنگوی وزارت امور خارجه در ساعت 14 اعلام کرد که «امروز به سفیرکبیر دولت شاهنشاهی ایران در دمشق، طی تلگرافی دستور داده شد به رسمیت شناختن حکومت جدید سوریه را از طرف دولت شاهنشاهی رسماً به وزارت خارجة آن کشور اطلاع دهد».[xix]
□ سخنان سفیر شوروی
نیکلای پگوف (سفیرکبیر شوروی در تهران) که از چند روز پیش بنا به دعوت شرکت ملی نفت ایران، در آبادان به سر میبرد و از تأسیسات نفتی ایران در آن منطقه دیدن میکند، در گفتوگوی کوتاهی با روزنامة اطلاعات ضمن ستایش از عملکرد شرکت ملی نفت ایران در تأمین رفاه کارگران گفت که کارگران نفت در آبادان زندگی بهتری دارند. اودر بخش دیگری از این گفتوگو در پاسخ به این سؤال که چه مرجعی بیش از همه در رفع سوءتفاهم ایران و شوروی دخیل بوده است؟ اظهار کرد که از موقع ورود به ایران از بروز کوچکترین سوءتفاهم جلوگیری و در این راه تلاش کرده است. پگوف خود را سفیر حسننیت معرفی و با اشاره به تشکیل انجمن روابط فرهنگی دو کشور ابراز امیدواری کرد که مردم شوروی به زودی در مسکو با هنرمندان و دانشمندان و ورزشکاران ایرانی ملاقات خواهند کرد.[xx]
□ ادامة مذاکرات نفت ایران و کنسرسیوم
قطعنامة توافق بین شرکت ملی نفت ایران و کنسرسیوم بینالمللی نفت، چند روز پیش انتشار یافته است و مذاکرات میان نمایندگان آن دو نهاد همچنان ادامه دارد. بهرة مالکانه، افزایش تولید و تثبیت قیمت نفت، از جمله موضوعات مهم این مذاکرات است و دولت ایران میکوشد در این دوره از گفتوگوها، قبل از تشکیل کنفرانس سالانة اوپک که در ژنو خواهد بود، دربارة اهداف خود از اوپک به نظریة قطعی و رسمی دست پیدا کند.[xxi]
پینوشتها:
[i]. قیام پانزده خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 1، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص 534 و 537.
[ii]. همان، ص 538.
[iii]. یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج 9: حجتالاسلام محمدتقی فلسفی، ج 2، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص 186، فلسفی، محمدتقی، خاطرات و مبارزات حجت الاسلام فلسفی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1376، ص 566.
[iv]. سفری، محمدعلی، قلم و سیاست از کودتای 28 مرداد تا ترور منصور، ج 2، تهران، نامک، 1372، ص 647 و 648.
[v]. روزنامه ملیون، ش 816، 20 اسفند 1341، ص 4.
[vi]. همان.
[vii]. روزنامه اطلاعات، ش 11043، 20 اسفند 1341، ص 1 و 13.
[viii]. روزنامه بورس، ش 397، 22 اسفند 1341، ص 1 و 4.
[ix]. بهزادی، علی، شبه خاطرات، ج 1، تهران، زرین، 1375، ص 38 و 39؛ فردوست، حسین، ظهور و سقوط سلطنت پهلوی، ج 1، تهران، اطلاعات، 1391، ص 236.
[x]. یادداشتهای سیاسی ایران، ج 14، دانا 1997 م، 712/66.
[xi]. روزنامه بورس، ش 396، 21 اسفند 1341، ص 1 و 4.
[xii]. روزنامه کیهان، ش 5896، 21 اسفند 1341، ص 9.
[xiii]. روزنامه بورس، ش 396، 21 اسفند 1341، ص 1 و 4.
[xiv]. روزنامه کیهان، ش 5895، 20 اسفند 1341، ص 1 و 11؛ روزنامه اطلاعات، ش 11043، 20 اسفند 1341، ص 1 و 15.
[xv]. رجال عصر پهلوی به روایت اسناد ساواک، ج 7: سیدضیاءالدین طباطبایی، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1381، ص 286 و 292.
[xvi]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 289، 21 اسفند 1341، ص 7.
[xvii]. روزنامه پیغام امروز، ش 894، 21 اسفند 1341، ص 8.
[xviii]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 289، 21 اسفند 1341، ص 2 و 3.
[xix]. روزنامه اطلاعات، ش 11043، 20 اسفند 1341، ص 16.
[xx]. همان، ص 13.
[xxi]. روزنامه مرد مبارز، ش 715، 21 اسفند 1341، ص 4.
