چهارشنبه 10 مهر 1342 / 13 جمادی‌الاول 1383 / 2 اکتبر 1963
8 بازدید
گزارش مأمور ساواک از ملاقات با آیت‌الله خمینی
مأمور ساواک در گزارشی مفصل، از ملاقات خود با آیت‌الله خمینی در شمیران خبر داد و چنین نوشت: «طبق اطلاع رسیده آقای مصطفی خمینی فرزند آقای خمینی از قول پدرش اظهار نموده آقای سیدجلال‌الدین تهرانی در حدود دو ماه قبل از طرف اعلیحضرت همایونی پیغام داده بودند که پدرم حداکثر تا دو ماه در شمیران خواهد ماند و چون چند روز دیگر به پایان دو ماه بیشتر نمانده چنانچه تا روز دوازدهم جمادی‌الاول تکلیف معلوم نشود، ایشان وظایفی دارند که انجام خواهند داد. با وصول این اطلاعیه صبح روز چهارشنبه 10/7/42 با آقای خمینی ملاقات به عمل آمد که مراتب زیر نتیجه آن است. در مورد موضوع بالا از وی سؤال شد مطلب را به نحوی که بدان اشاره شد تکذیب نموده و گفت من گفته‌ام اعلیحضرت همایونی فرموده‌اند فلانی بیش از دو ماه در شمیرانات نخواهد ماند اکنون چنانچه این دستور به موقع اجرا گذارده نمی‌شود من تکلیف دارم که نسبت به جا و مأوای خود تصمیمی بگیرم و در یک خانه راحت‌تری با خانواده‌ام به سر برم. حالیه هم همین مطلب را تکرار می‌کنم و دنباله آن افزود: اعلیحضرت همایونی اگر مطلبی را فرموده‌اند مقام ایشان حکم می‌کند که حتماً به موقع اجرا درآید، در غیر این صورت تزلزلی در ایمان اشخاص به شخص ایشان ظاهر می‌شود که شایسته و مصلحت نمی‌باشد و نتیجه گرفت خواه و ناخواه این موضوع که شاهنشاه فرموده‌اند من دو ماه بیشتر در شمیرانات با این وضع نخواهم ماند، دستورشان اجرا نشده بین مردم منتشر می‌شود و آن وقت است که نتیجه خوبی در بر نخواهد داشت و افزود من به مملکتم علاقه‌مندم و آنچه تا به حال گفته‌ام خارج از وظیفه‌ای که داشته‌ام نبوده و حالیه هم به همان عقیده خود باقی هستم و اگر هم روی این اصول از این بدتر هم با من بشود شکایتی ندارم. من چه خارج باشم و چه در زندان، تکالیف مذهبی دارم که انجام می‌دهم منتها روزی خواهد رسید که (چرایی به میان آید) در این صورت لازم است که از هم‌اکنون مسئولین امر در فکر جواب آن سؤال باشند. ضمناً گفت من از نظر قضایی به وضعی که برای من به وجود آمده اعتراض دارم و توضیح داد روزی آمدند در زندان و قرار بازداشت مرا ابلاغ کردند زیر آن اظهار اعتراض نمودم. روز دیگر مراجعه کردند و خواستند از من بازجویی کنند جواب ندادم، سرانجام با قرار تأمین به من ابلاغ شد آزادی به شرط آنکه از حوزه قضایی خارج نشوید. زیر آن نوشتم اگر قم هم شامل حوزه قضایی مورد نظر است قبول دارم چون به غیر از قم جایی نخواهم رفت و مجدداً افزود الساعه برخلاف آن قرار و قوانین با من رفتار می‌شود. البته تاکنون مطلبی در این باره نگفته یا شکایتی نکرده و بعداً هم نخواهم کرد، اگر ده سال هم طول بکشد ولی این نتیجه را می‌گیرم در مملکتی که با من چنین رفتاری می‌شود با مردم عادیش چه خواهند کرد؟ ناراحتی من فقط از این لحاظ است و بس. سپس گفت امور مملکت بایستی به وسیله همه طبقات به گردش درآید ولی می‌بینم که بر خلاف قانون مانع فعالیت بعضی از طبقات فعاله می‌شوند نتیجتاً مملکت وضع عادی نخواهد داشت. ضمناً جای دیگر اظهار نموده من میل ندارم در موقعی که مهمان‌های سیاسی به ایران می‌آیند یک وضع تشنج و ناراحتی محسوس بوجود آید. من روی صلاح می‌گویم که دولت و اعلیحضرت همایونی بایستی بیشتر به این امور توجه داشته باشند که صلاح خودشان است. در خاتمه اظهار علاقه نمود که اجازه داده شود با تیمسار ریاست ساواک ملاقات کند.[1]
نامه محرمانه رئیس انتظامات دانشگاه تهران به نخست‌وزیر
رئیس اداره انتظامات دانشگاه تهران با ارسال نامه‌ای محرمانه به اسدالله علم نخست‌وزیر، که به آن اعلامیة یازده برگی پخش شده در دانشگاه تهران ضمیمه شده بود، ضمن اشاره به فعالیت‌های دانشجویان در دانشگاه از جمله تشکیل اجتماعات و پخش اعلامیه‌های گوناگون، اینگونه فعالیت‌ها را مخالف مصالح کشور و دولت دانست و از وی خواست واحدی از نیروهای انتظامی در اختیار دانشگاه گذارده شود تا با تصویب رئیس دانشگاه در موقع لزوم از پخش اعلامیه‌های مضره و دادن میتینگ و شعار و اجتماع دانشجویان جلوگیری بعمل آید و از پیش آمدن تظاهرات عظیم بعدی و ایجاد «بلوا و آشوب‌های آینده» جلوگیری و پیش‌گیری شود. این نامه در شرایطی نوشته شده که از سوم مهر ماه مرتباً دانشجویان به دادن میتینگ و شعار و پخش اعلامیه و سخنرانی مبادرت کرده‌اند.[2]
گزارش یک دانشجو از اهانت به شاه
مأمور ساواک گزارش داد یکی از دانشجویان کلاس هواشناسی آموزشگاه هواپیمایی کشوری به نام رضا آقایی اظهار می‌داشت در چند شب قبل در مجلسی بودم نوار خمینی را گذاشته بودند. خمینی شدیداً به شاه حمله و علم را متهم به دشمنی با شاه می‌نمود و خطاب به شاه می‌گفت این علم بی‌سواد است. قبل از اینکه علم نخست‌وزیر شود می‌خواستند این کارها را بکنند؛ اما نخست‌وزیران قبلی دکتر و مهندس بودند و می‌دانستند که نمی‌توانند روحانیت را بکوبند.[3]
ارتباط هیئت اجرائیه حزب زحمتکشان با وزیر سابق فرهنگ
به گزارش مأمور ساواک، خلیل ملکی رهبر جامعه سوسیالیست‌های نهضت ملی ایران هنگام سفر به خارج از کشور به اعضای هیئت اجرائیه نیروی سوم توصیه کرده با محمد درخشش، وزیر سابق فرهنگ در تماس باشند. به همین دلیل در حال حاضر رابطه و تماس‌هایی بین مهندس قندهاریان، رضا شایان، منوچهر صفا، عباس عاقلی‌زاده، محمدحسین سرشار، دکتر عابدی با درخشش و دکتر علی امینی برقرار است. بر پایه همین گزارش افراد نامبرده درصدد تهیه مجله‌ای هستند و در این باره محمد درخشش با دکتر حاج سیدجوادی مذاکراتی به عمل آورده تا امکان آن فراهم آید.[4]
دیدار شاه با مهندسان وزارت کشاورزی
بعدازظهر امروز 26 نفر از مهندسان وابسته به وزارت کشاورزی و سازمان اصلاحات ارضی که به نمایندگی مجلس برگزیده شدهاند به اتفاق سالور سرپرست سازمان اصلاحات ارضی در کاخ سعدآباد با محمدرضا پهلوی دیدار کردند. در این دیدار ابتدا چند نفر از مهندسان در سخنانی درباره روند اصلاحات ارضی گزارش دادند، سپس محمدرضا پهلوی ضمن تبریک به مهندسان به خاطر انتخاب شدن‌شان به نمایندگی مجلس، این رویداد را نشان از اهمیتی دانست که مردم مملکت به موضوع اصلاحات ارضی قائل شدهاند و افزود: «بهترین پاداشی که می‌توانست در اجرای برنامه اصلاحات ارضی به شماها داده شود همانا انتخاب شما به نمایندگی در دوره جدید مجلس شورای ملی است. امروز شما نماینده مردمی هستید که می‌دانید از جان و دل در ششم بهمن، انقلاب ملی ما را تصویب کردند و شما و هر کسی که امروز نماینده ملت ایران است نماینده آن ملتی هستید که این انقلاب را تصویب کرده است...» وی ادامه داد: «البته این شش لایحه‌ای که تصویب شد، اساس کار اجتماعی ما را دگرگون کرد ولی در عمل جزئیات دیگری است که باید دولت‌ها یا به تنهایی یا با تصویب قوة قانون‌گذاری آنها را تکمیل بکنند. این دستورالعمل آینده ما است. من فکر می‌کنم که باید یک دورنمای بیست ساله‌ای را در پیش خودمان مجسم بکنیم و کاری که امروز می‌کنیم نه فقط برای امروز و امشب باشد، بلکه تطبیق بکند با برنامة بیست ساله‌ای که ما در پیش خودمان ترسیم کرده‌ایم. این برنامه بیست ساله چیست؟ رساندن جامعه ایرانی که شاید تا بیست سال دیگر جمعیتش به چهل میلیون برسد از لحاظ تمدن و فرهنگ و قواعد و قوانین اجتماعی به سطح و پایة مترقی‌ترین ممالک و مجامع دنیا. الان از لحاظ قانون به این حد رسیده‌ایم ولی در عمل نیز باید برسیم...»
محمدرضا پهلوی در ادامة صحبت‌های خود بر انجام مرحلة دوم برنامه اصلاحات ارضی تأکید کرد و افزود: «باید اصلاحات ارضی را در مرحله دوم به خوبی مرحلة یکم، گو اینکه شاید کار خیلی مشکل‌تر باشد، انجام دهیم تا اصلاً کشاورزی ایران را یک صورت دیگری داده باشیم». وی در پایان سخنان خود مهندسان را به تلاش و فعالیت در کسوت نمایندگی مجلس فراخواند.[5]
تشریح برنامه اصلاحات ارضی ایران در سخنرانی وزیر خارجه
عباس آرام وزیر امور خارجه ایران برنامه اصلاحات ارضی ایران را در سخنانی در نیویورک تشریح کرد. وی که در بنیاد خاور نزدیک سخنرانی می‌کرد، ادعا کرد که نتایج اجرای برنامه اجتماعی و اقتصادی جامعه ایران را به مرحله‌ای می‌رساند که با نیازهای دنیای امروز سازگار باشد و جواب‌گوی آن نیازها باشد. وی افزود ایران از سال 1948 دو برنامه آبادانی هفت ساله داشت و اکنون اجرای برنامه آبادانی پنج سالة خود را آغاز کرده است. وزیر امور خارجه ایران ضمن تشریح اصول ششگانه گفت: برنامه اصلاحات ارضی فقط عبارت از تقسیم زمین بین کشاورزان نیست. او افزود: این برنامه نه تنها اثر عمیقی در بالا بردن میزان محصول خواهد داشت بلکه در دادن شکل جدید به زندگی روستایی ایران نیز اثر فراوانی خواهد گذاشت. او این اقدام را در طول تاریخ پنج هزار سالة کشور ایران بی سابقه دانست.[6]
شایعه استعفای وزیر راه
به گفته رادیو صدای آزاد ایران، چنین شایع شده است که وزیر راه به‌زودی از کار خود استعفا خواهد کرد. زیرا به او گزارش داده‌اند که کلیه راه‌های جدیدی که اخیراً احداث شده یکی بعد از دیگری خراب می‌گردد و مقاطعه‌کاران و مسئولینی که مجری احداث و تهیه این راه‌ها بوده‌اند وظیفه خود را به نحو احسن انجام نداده‌اند بلکه قصور کرده و رشوه داده‌اند. در این زمینه وزیر راه دستور اکید صادر کرده که متصدیان و کارمندان رشوه‌خوار فوراً باید محاکمه شوند، ولی این دستور وزیر راه هنوز به مرحلة اجرا گذارده نشده، زیرا عده زیادی از این رشوه‌خواران از دست نشاندگان شاه می‌باشند.[7]
مصوبات جلسه هیئت دولت
بعدازظهر امروز هیئت دولت به ریاست اسدالله علم در کاخ نخست‌وزیری تشکیل جلسه داد و در آن ابتدا تصویب‌نامه قانونی معافیت دریافت حق علف دام‌ها در مراتعی که طبق قانون ملی شدن جنگل‌ها به دولت تعلق دارد، مطرح گردید و به تصویب رسید. تصویب قانون نظارت بر آبهای زیرزمینی و نیز تصویب‌نامه قانونی اصلاح مواد مربوط به قانون منع کشت خشخاش و منع استعمال مواد افیونی از دیگر مصوبات جلسه امروز هیئت دولت بوده است.[8]
جشنی به مناسبت انتخاب زنان به نمایندگی مجلسین
بعدازظهر امروز به مناسبت انتخاب عده‌ای از زنان به نمایندگی مجلسین سنا و شورای ملی مجلس جشنی از سوی اشرف پهلوی در کاخ او برپا شد و بانوان نماینده مجلسین و هیئت عالی زنان در آن حضور یافتند.[9]
دیدار نخست‌وزیر با سفیر هلند
پیش‌ازظهر امروز، سفیرکبیر هلند، در کاخ نخست‌وزیری با اسدالله علم دیدار و گفت‌وگو کرد و از سوی ژولیانا ملکه هلند، یک قطعه نشان «گراند گراس اوردراف اورانج ناسائو» به نخست‌وزیر هدیه کرد.[10]
سفر ملکه هلند به ایران
ملکه ژولیانا، امروز هلند را به قصد بازدید رسمی یازده روزه از ایران ترک کرد. در این سفر همسر ملکه پرنس برنهارد و دخترش پرنسس بئاتریس و ژوزف لوفس (وزیر امور خارجه هلند) ملکه را همراهی می‌کنند. هواپیمای حامل خاندان سلطنتی توسط پرنس برنهارد هدایت می‌شود.[11]
بازدید نخست‌وزیر از بازار تهران
صبح امروز اسدالله علم نخست‌وزیر، به دعوت نفیسی شهردار تهران به بازار تهران رفت و از پلکان مقابل بازار بزرگ و راهروی زیرزمینی این منطقه دیدن کرد. به هنگام بازدید نخست‌وزیر، نفیسی گزارشی از اقدامات مربوط به ساخت راهروها و پلکان مقابل بازار ارائه داد و منظور از احداث پلکان مقابل بازار را گشودن راهی از خیابان به طبقه دوم بازار عنوان کرد.[12]
قرارداد شرکت نفت با شرکت تحقیقات کالیفرنیا
امروز قراردادی بین شرکت ملی نفت ایران و شرکت تحقیقات کالیفرنیا (یکی از مؤسسات تابعه استاندارد اویل کالیفرنیا) در سانفرانسیسکو به امضا رسید. بر اساس این قرارداد شرکت ملی نفت ایران خواهد توانست از روش تصفیه جدیدی به نام کاتالیتر و رایزو کراکینگ که توسط شرکت مزبور اختراع گردیده برای ساخت دستگاه ایزوماکس در پالایشگاه تهران استفاده نماید. این دستگاه می‌تواند از مواد سنگین نفت خام فرآورده‌های سبک‌تری مانند نفت چراغ و گازوئیل تهیه کند.[13]
موضوعات مورد بحث در محافل سیاسی تهران
به دنبال انتخاب نمایندگان مجالس سنا و شورای ملی، تشکیل دولت آینده و ترکیب کابینه جدید و انتخاب رؤسای مجلسین از موضوعات مورد بحث محافل سیاسی تهران است؛ گفته می‌شود پس از آنکه دولت در 15 مهر استعفا کند دوباره اسدالله علم از سوی محمدرضا پهلوی مأمور تشکیل کابینه خواهد شد؛ اما در کادر وزرا تغییرات کلی داده می‌شود و ممکن است دکتر پیراسته وزیر کشور به وزارت دادگستری منصوب گردد یا به سفارت ایران در یک کشور اروپایی برگزیده شود. معینیان وزیر راه نیز احتمال دارد وزیر مشاور شود. همچنین احتمال دارد نفیسی، شهردار تهران به وزارت راه و دکتر زاهدی به وزارت دارایی برگزیده شود. بازار رایزنی دربارة ریاست مجلس هم گرم است و در این میان نام مهندس عبدالله ریاضی برای ریاست مجلس شورای ملی و نام مهندس جعفر شریف امامی و حسن تقی‌زاده برای ریاست مجلس سنا بیش از دیگران برده می‌شود.[14]
ورود رئیس انستیتوی بررسی‌های نیروی اتمی سنتو به تهران
دکتر ر.رابرتز رئیس جدید انستیتوی بررسی‌های نیروی اتمی سنتو (سی،آی،ان،اس) امشب وارد تهران شد. وسایل و ابزار کار و نیروی متخصص و استادان انستیتوی مزبور، که به تربیت دانشمندان کشورهای عضو سنتو برای استفاده از نیروی اتم در راه صلح می‌پردازد، توسط انگلستان و طبق برنامه کمک‌های فنی سنتو فراهم و به تهران ارسال و اعزام می‌شود.[15]
مراحل قطعی مذاکرات بازرگانی ایران و ژاپن
به نوشته روزنامه کیهان، مذاکرات بازرگانی ایران و ژاپن به مراحل قطعی و نهایی نزدیک شده و بطور نسبی پیرامون مسائل مورد بحث توافق حاصل گردیده است. دکتر ضیایی، معاون بازرگانی وزارت اقتصاد گفت: به احتمال قوی تا هفته آینده طرح قرارداد جدید تجاری ایران و ژاپن در تهران به امضا خواهد رسید و بر اساس این طرح حداقل سالیانه، ژاپنی‌ها شش میلیون دلار از ایران کالا خریداری خواهند کرد. معاون بازرگانی وزارت اقتصاد افزود: تا امضای قرارداد مورد نظر تصویب‌نامه‌های مربوط به روابط تجاری ایران و ژاپن به قوت خود باقی است و پس از امضای قرارداد، آن دسته از کالاهای صادراتی ایران به ژاپن که مشمول طرح جدید تشویق صادرات باشد از جایزه صادراتی بر مبنای این طرح استفاده خواهند کرد.[16]
مذاکره خصوصی وزرای خارجه ایران و آمریکا
دین راسک وزیر امور خارجه امریکا و عباس آرام وزیر امور خارجه ایران، امروز به طور خصوصی در سازمان ملل متحد به مذاکره پرداختند و موضوع گفت‌وگوی آنها اعلام نگردید. این دو، پیش از این در دو جلسه به طور رسمی در مجمع عمومی ملاقات کرده بودند.[17]
مصاحبه مطبوعاتی رئیس کانون مترقی
حسنعلی منصور رئیس کانون مترقی و نماینده مردم تهران در بیست‌ویکمین دورة مجلس قانون‌گذاری صبح امروز با شرکت در مصاحبه مطبوعاتی ضمن تمجید از انتخابات دوره بیست‌ویکم مجلس و انقلابِ ششم بهمن و ضمن تشکر از کسانی که به او و دیگر نمایندگان عضو کانون مترقی رأی داده‌اند، در اعلامیه‌ای از برنامه‌های این کانون در مجلس جدید خبر داد و افزود مقدمات تشکیل فراکسیون اکثریت مجلس با شرکت 110 نفر از نمایندگان کانون مترقی و مهندسین کشاورزی و گروه دهقانان و کارگران فراهم شده است.[18]
کنفرانس معادن آهن در اصفهان
کنفرانس معادن آهن با حضور نمایندگان پیمان سنتو، صبح امروز در نمایشگاه صنایع و معادن اصفهان تشکیل شد. در این کنفرانس 26 نفر از نمایندگان پنج کشور عضو پیمان سنتو: ایران، پاکستان، ترکیه، انگلیس و امریکا در این اجلاس شرکت دارند. این کنفرانس چهار روز در اصفهان ادامه دارد و بعد از پایان آن اعضاء شرکت‌کننده از معادن آهن اصفهان و یزد بازدید خواهند کرد.[19]
پی‌نوشتها:
[1]- قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج چهارم: دوران حصر، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1380، ص 142و140.
[2]- اسنادی از جنبش دانشجویی در ایران، ج اول،تهران، دفتر ریاست جمهوری، 1380، ص 248 و 247.
[3]- قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج چهارم: دوران حصر، همان، ص 131.
[4]- خلیل ملکی به روایت اسناد ساواک، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1379، ص 200 و 199.
[5]- روزنامه بهار ایران، ش 1630، 11/7/1342، ص 1 و 2؛ مجموعه تألیفات، نطق ها، پیام ها، مصاحبه ها و بیانات اعلیحضرت همایون محمدرضا پهلوی، ج1، کتابخانه پهلوی، بی‌تا، ص 3338 و3334.
[6]- روزنامه اطلاعات، ش 11208، 11/7/1342، ص 22؛ روزنامه پیغام امروز، ش 1048، 11/7/1342، ص 1 و 8.
[7]- بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 157، 11/7/1342، ص 8.
[8]- روزنامه مهر ایران، ش 1973، 11/7/1342، ص 1.
[9]- روزنامه کیهان، ش 6060، 11/7/1342، ص 1.
[10]- روزنامه خراسان، ش 4123، 11/7/1342، ص 1؛ روزنامه مهر ایران، ش 1937، 11/7/1342، ص 8.
[11]- روزنامه اطلاعات، ش 11207، 10/7/1342، ص 16؛ روزنامه کیهان، ش 6059، 10/7/1342، ص 1 و 12.
[12]- روزنامه اطلاعات، ش 11207، 10/7/1342، ص 16.
[13]- همان، ش 11211، 15/7/1342، ص 8.
[14]- روزنامه پست تهران، ش 3008، 10/7/1342، ص 1 و 8.
[15]- روزنامه پیغام امروز، ش 1048، 11/7/1342، ص 8.
[16]- روزنامه کیهان، ش 6059، 10/7/1342، ص 9.
[17]- روزنامه خراسان، ش 4123، 11/7/1342، ص 8.
[18]- روزنامه اطلاعات، ش 11207، 10/7/1342، ص 1.
[19]- روزنامه کیهان، ش 6059، 10/7/1342، ص 12.
