پنجشنبه 15 فروردین 1342 / 9 ذیقعده 1382 / 4 آوریل 1963
6 بازدید
± ادامه سخنرانیهای آیتالله دستغیب بر ضد اقدامات دولت
آیتالله سیدعبدالحسین دستغیب امروز سخنرانی تندی علیه اقدامات دولت کرد و سیاستهای حکومت مبنی بر اعطای به اصطلاح برخی آزادیها به زنان را به شدت محکوم نمود. ساواک شیراز دو گزارش مفصل و جداگانه از این سخنرانی تنظیم کرد. بنابراین گزارشها، طبقات مختلف مردم شیراز، عصر امروز در مسجد جامع شیراز گرد هم آمده و پس از اقامة نماز مغرب و عشا به استماع این سخنرانی پرداختند. آیتالله دستغیب ابتدا ضمن قرائت دعای کمیل، با کنایه، از وضعیت این روزها و حوایج مردم سخن گفت و از حضار خواست که: «هر صحبتی را که میخواهید از طرف آقا سیدعبدالحسین بازگو کنید، عین حقیقت را بگویید نه اینکه یک کلاغ و چهل کلاغ نمایید». آنچه از این گفتار و نیز گزارش ساواک برمیآید، این است که ظاهراً در روزهای اخیر، سخنرانیهای سیدعبدالحسین دستغیب در شیراز بازتاب گستردهای در این شهر داشته و همین امر نگرانی دستگاههای امنیتی را نیز برانگیخته بود. آیتالله دستغیب با آنکه در روزهای اخیر به خاطر سخنرانیهای تند از طرف ساواک تهدید شده بود، این بار نیز در اعتراض به سیاستهای حکومت در زمینة اعطای برخی آزادیها به زنان، آن را بر خلاف عقل و منطق و بر خلاف قرآن و اسلام دانست. او به حضور بدون حجاب زنان در خیابانها اعتراض کرد و گفت: «زنهای لخت و عور در این کوچه و بازار چه میکنند. والله به ضرر خود مردم تمام میشود... اگر مقداری پول را خواسته باشید بشمارید، چنانچه یک نفر در کمین شما باشد، فوراً آن پول را ضبط میکنید که کسی آن را نبیند. بدینترتیب زنهای خود را هم از مردم حفظ کنید که کسی سر و صورت آنها را نبیند. چطور ممکن میشود زنهای مسلمین سر برهنه و لخت بیرون بیایند؟» دستغیب دربارة وظایف زنان گفت: «زن وظیفهای دارد جداگانه و بسیار مهم، جای او در اجتماع نیست که در مسائل مهم مملکتی دخالت نماید. او وظیفة خانهداری، شوهرداری و بچهداری دارد و اگر بخواهد در مسائل دیگری شرکت کند، از وظایف اصلیاش باز میماند». این گزارش میافزاید که ناطق با صدای بلند و در حالی که میگریست گفت: «والله مردم! زنهای خود را از اجنبی حفظ کنید». دستغیب با اشاره به نقش علمای دین در جامعه، نسبت به اطلاق واژههایی چون «مفتخور»، «ارتجاع سیاه» و «قشری» به آنها، به شدت اعتراض کرد. دستغیب در اعتراض به این توهینها گفت: «مصادر امور میگویند آخوندهای مفتخور و چه و چه و چه تو را به خدا ما مفتخور هستیم؟ چند خانه داریم؟ چقدر پول اندوخته کردهایم و چه مالی جمع نمودهایم؟ ... از بدو عمر تحصیل علوم دینی نمودهایم. حالا که میخواهیم حکم خدا و قرآن را اجرا کنیم، میگویند مفتخور. والله طلاب گرسنگی میخورند... آیا سزاوار است که در عوض احترام به آنها، آنها را به این سخنها و افتراها ببندند؟»
آیتالله دستغیب در سخنرانی امروز خود به واقعة مدرسة فیضیه نیز پرداخت و حمله به طلاب و ضرب و شتم آنها را به شدت محکوم کرد. به گزارش ساواک، دستغیب در حالی که صدای گریة مردم برخاسته بود گفت: «ایهاالمؤمنین! چنین سزاوار است که یک نفر برود در حوزة علمیة قم برای تحصیل علوم دینی، در چند روز عید، موقع دید و بازدید بروند عمامهاش را بردارند، عبای او را پاره کنند، او را به زندان بیندازند و بکشند و یا از حجره به زیر بیندازند؟ ... گمان کردید که عبا و عمامة آنها را برداشتهاند؟ بلکه عبا و عمامة سیدعبدالحسینها را برداشتهاند، چوب بر سر آنها زدند؟ بلکه چوب بر سر سیدعبدالحسینها زدند».
دستغیب سپس به تصمیم مردم و بازاریان شیراز مبنی بر تعطیلی بازار و دعوت علما به سکوت و حفظ نظم و آرامش اشاره کرد و گفت: «تمام قلوب مسلمین جریحهدار است. مردم شیراز از من کسب تکلیف میکنند که چرا دستور جهاد نمیدهید؟ من جواب آنها را اینطور دادهام که امنیت و آرامش نباید به هم بخورد. ما صبر میکنیم تا بلکه اولیای امور از کردة خود پشیمان شده و بار دیگر از ما معذرت بخواهند. ما هم به شکرانة آن روز در همینجا جشن میگیریم». به گزارش ساواک، آیتالله دستغیب، نسبت به دستگیری، تعقیب و آزار روحانیون در قم و دیگر شهرها اعتراض کرد و در میان گریة حضار گفت: «من دائم تمنای مرگ میکنم. دل قوی دارید. اگر سرت را ببرند، مترس. عمامهات را پاره کنند و عبایت را بردارند، مترس. حضرت محمد(ص) را در مسجد گرفتند و عبا به گردنش انداختند اما 630 میلیون مسلمان میگویند اشهد ان محمد رسولالله». به گزارش ساواک، آیتالله دستغیب از مردم شیراز خواست که در هر مقام و موقعیت شغلی که هستند، هر روز صبح و ظهر و غروب، با صدای بلند اذان بگویند. او وعده داد که اگر این پیشنهاد عملی شد، هفتة آینده چند پیشنهاد دیگر نیز ارائه کند. سخنرانی آیتالله دستغیب در ساعت 9:30 شب به پایان رسید و بنا به گزارش ساواک، «انتظامات از هر حیث برقرار و هیچگونه اتفاق سوئی رخ نداد».[1]
±سخنرانی شیخ جعفر شجونی
عصر امروز در مسجد ارک تهران، مجلس ختمی به مناسبت درگذشت سیدضیاءالدین حاج سیدجوادی برگزار شد و شیخ جعفر شجونی سخنرانی کرد. به گزارش ساواک، عدة زیادی از روحانیون، بازاریان و بهخصوص دانشجویان وابسته به جبهة ملی و نهضت آزادی در مجلس حضور داشتند.[2]
ساواک در گزارشی از این مراسم آورده است: «همین که مشارالیه [شجونی] از مسجد خارج شد، به وسیلة وابستههای نهضت آزادی و جبهة ملی، اعلامیهای از طرف جامعه و نهضت آزادی و اعلامیههای خمینی که قبلاً منتشر شده بود، به هوا پرتاب میشد و شروع به گفتن مصدق پیروز است، کردند. با اشارة افسر پلیس، مأمورین انتظامی حاضر شدند و دیگر مصدق پیروز است به گوش نرسید تا اینکه از پلیس دور شدند و به طرف بازار رفتند».[3] حاضرین پس از خروج از مسجد، به سمت میدان ارک رفتند و با سنگ و آجر شیشههای ادارة رادیو را شکستند.[4] به دنبال این مراسم و سخنرانی شجونی، مدیرکل ادارة سوم ساواک، امروز به ریاست ساواک تهران دستور داد که او را در اسرع وقت دستگیر کنند. در این نامه آمده است: «چون نامبرده پس از استخلاص از زندان مجدداً به فعالیتهای گذشتة خود ادامه میدهد، لذا دستور فرمایید در اسرع وقت مشارالیه را دستگیر و به زندان قزلقلعه تحویل نمایند».[5]
± تلگراف علمای مشهد به آیتالله گلپایگانی
چندتن از علمای برجستة مشهد، امروز در تلگرافی به آیتالله گلپایگانی، واقعة مدرسة فیضیه را تسلیت گفتند. امضاکنندگان این تلگراف عبارتند از: مجتبی قزوینی، حسنعلی مروارید، حسین وحیدی و جواد تهرانی.[6]
± خط و نشان سپهبد نصیری برای بازاریان
پیش از ظهر امروز گروهی از نمایندگان اصناف و بازار در سالن سخنرانی وزارت کشور حضور یافتند و با برخی مقامات دولتی و انتظامی، نظیر جهانگیر تفضلی وزیر مشاور، سپهبد نعمتالله نصیری رئیسکل شهربانی و سرهنگ وثیق رئیس پلیس تهران، دیدار کردند. آنگونه که از اخبار نشریات برمیآید، در پی تعطیلی برخی مغازههای بازار عباسآباد در روز شنبه دهم فروردینماه، مأمورین انتظامی محدودیتهایی برای آنان ایجاد کرده و با ممانعت از بازگشایی آنها، به تنبیه مغازهداران روی آوردند. نمایندگان اصناف در این دیدار، تعطیلی روز شنبه را به علت دید و بازدید عید اعلام کرده و مدعی شدند که: «بازاریان تهران هیچوقت به اعلامیههای بیسر و ته بعضی از عناصر اهمیت نداده و نخواهند داد». به گزارش کیهان نمایندة بازاریان از وزیر مشاور و رئیس شهربانی درخواست کرد که موافقت کنند بازاریان به سر کار و شغل خود بروند.[7] پس از این سخنرانی، سپهبد نصیری با اشاره به وظیفة قوای انتظامی در حفظ امنیت بازار گفت: «بعضیها که در ظاهر به نام طبقة روحانیون در صدد اغفال طبقة زحمتکش هستند، از روز شنبه استفاده کردند و بازار را به صورت دیگری غیر از آنچه که بود، درآوردند». نصیری در پایان هشدار داد که: «دیگر به هر رجالهای اجازه داده نمیشود در بازار هو و جنجال ایجاد کند. شما باید در این قبیل مواقع، کسب و کار خود را بکنید. چه کار دارید به تبلیغات سوء سایرین؟ هر کس اخلال کرد، باید خودتان بیرونش کنید. من الان برای همیشه اعلام میکنم هیچکس نمیتواند جنجال بکند. قوای تأمینیه به حد کافی هست و دیگر این بهانه را نخواهید داشت».[8]
± نگرانی ساواک از افزایش وجوهات ارسالی برای آیتالله خمینی
میزان وجوهات شرعی ارسالی برای آیتالله خمینی افزایش یافته است. گزارش اطلاعات داخلی ساواک، حاکی از افزایش سهم امام دریافتی از سوی آیتالله خمینی و در مقابل، کاهش این وجوه ارسالی برای آیتالله خوانساری است. در این گزارش آمده است: «به طوری که آیتالله بهبهانی اظهار داشته و از منابع دیگر نیز مورد تأیید قرار گرفته، در سنوات گذشته، بازاریها و مقدسین که وجوهات شرعی پرداخت میکنند، ماهیانه بین دویست الی سیصد هزار تومان به آیتالله خوانساری میپرداختهاند و مشارالیه این وجوه را بین روحانیون قم، نجف و تهران تقسیم کرده است ولی پرداخت این وجوه شرعی از ماه گذشته به آیتالله خوانساری، به میزان قابل ملاحظهای کاهش یافته و در مقابل، مقدسین و بازاریها، حق [سهم] امام را برای آیتالله خمینی حواله نمودهاند به طوری که آیتالله خمینی در ماه گذشته، چهارصد هزار تومان پرداخت داشته ولی در ماههای قبل حتی سی هزار تومان نیز پرداخت نداشته است و در مقابل، آیتالله خوانساری حدود یکصد هزار تومان پرداخت نموده است».[9]
± تحصن دانشجویان ایرانی در برابر سفارت ایران در رم
روز گذشته گروهی از دانشجویان ایرانی در ایتالیا به سفارت ایران در رم رفته، دست به تحصن زدند. خبرگزاری آسوشیتدپرس در گزارشی از این تحصن نوشت: «دانشجویان مذکور روز چهارشنبه وارد ساختمان سفارت ایران شدند تا اعتراض خود را نسبت به بازداشت اخیر دانشجویان و استادان دانشگاه در تهران، به جمال امامی، سفیر ایران تسلیم کنند ولی سفیر، آنها را نپذیرفت و برایشان پیغام فرستاد که حتی حاضر نیست اعتراض آنها را بخواند، مگر اینکه هر یک از تظاهرکنندگان صریحاً هویت خود را در ذیل نامة اعتراضآمیز خود نوشته و آن را امضا کنند». آسوشیتدپرس در ادامه نوشت: «دانشجویان حاضر نشدند نام خود را نوشته و امضا نمایند و اعلام داشتند تا روز جمعه در راهروی سفارت خواهند ماند». بنا به این گزارش، سفیر ایران، متحصنین را «عدهای از عناصر دستچپی» خواند و افزود: «هیچ یک از دانشجویان ایرانی که نامشان در سفارت ایران ثبت است، جزء تظاهرکنندگان نیستند».[10]
±بازتاب مصاحبة مطبوعاتی وزیر مشاور در مطبوعات داخلی و خارجی
مصاحبة مطبوعاتی شب گذشتة وزیر مشاور، امروز علاوه بر نشریات داخلی، در خبرگزاریهای خارجی نیز انعکاس یافت. خبرگزاری فرانسه در گزارش این مصاحبه، اظهارات جهانگیر تفضلی را به نحو دیگری تفسیر کرد. تفضلی در تکذیب شایعة پناهندگی برخی روحانیون به سفارت آمریکا گفته بود: «چنانچه بخواهند پناهنده شوند، بهترین مرجع پناهندگی را شاهنشاه خود میدانند مگر آنها که عادت به این عمل دارند و مزد میگیرند و فکر کردهاند بهتر است ارباب خود را عوض کنند».[11] خبرگزاری فرانسه با اشاره به بخش دوم این عبارت نوشت: «[تفضلی] تأکید کرد که فقط مشتی از آنها در صدد پناهنده شدن به سفارتخانههای خارجی هستند».[12]
±سفر وزیر کشور به قم و محلات
سیدمهدی پیراسته، وزیر کشور، پیش از ظهر امروز وارد قم شد و گروهی از فرهنگیان از وی در برابر حرم حضرت معصومه (س) استقبال کردند.[13] پیراسته پس از ورود، به زیارت حرم حضرت معصومه (س) رفت و ساعتی بعد در فرمانداری این شهر حضور یافت.[14] او دستور داد برای تأمین آب آشامیدنی و رفع نیازهای زراعی مردم شهر، سه حلقه چاه حفر شود. پیراسته در قم، از چند بیمارستان[15] و کشتارگاه این شهر نیز بازدید کرد.[16] مقصد بعدی وزیر کشور، محلات بود. او عصر امروز راهی این شهر شد و در میانة راه، توقف کوتاهی در دلیجان کرد. پیراسته، در دلیجان دستوراتی مبنی بر حفر چاه آب و تشکیل شرکت تعاونی روستایی صادر کرد و ساعتی بعد، وارد محلات شد. بنا به گزارش کیهان، وزیر کشور بلافاصله شورای شهرستان را تشکیل داد و در آن جلسه تأکید کرد که برای ارائة کمکهای مالی به روستاییان، لازم است از طریق بانکها، وامهایی در اختیار شرکتهای تعاونی قرار گیرد.[17] شرکتهای تعاونی بر اساس ضوابط اصلاحات ارضی، موظف به مدیریت امور زراعی روستاییان هستند. آنها وظیفه دارند مشکلاتی را که در اثر اجرای اصلاحات ارضی بر سر راه خردهمالکین قرار میگیرد، برطرف نمایند. مشکل زارعین، در اغلب مناطق، نبود امکانات زراعی و کمبود آب کشاورزی است.
± کمیسیون بررسی اضافه اعتبارات وزارتخانهها
بحث بر سر بودجة وزارتخانهها و اضافه اعتبارات درخواستی آنها، همچنان ادامه داشته و اخبار آن نیز پیوسته در مطبوعات دنبال میشود. روزنامة اطلاعات در شمارة امروز خود با گزارشی از این موضوع، خبر داد که اضافه اعتبارات وزارتخانهها را کمیسیونی در وزارت دارایی بررسی میکند. در این کمیسیون، قرار است اضافه اعتبارات با حضور نمایندهای از وزارتخانهها تعدیل شود تا با مقدورات وزارت دارایی تطبیق یابد. پس از تعیین اعتبارات، گزارش نهایی در هیئت دولت و با حضور نخستوزیر بررسی خواهد شد و بر اساس ضرورت و احتیاج فوری، موادی که در حدود مقدورات مالی دولت است، انتخاب شده، پرداخت خواهد شد.[18]
± اعتراض رادیو پیک به حضور مستشاران آمریکایی در ایران
رادیو پیک ایران در برنامة امروز خود، به حضور مستشاران آمریکایی در ایران اعتراض کرد و آنها را «جاسوس» خواند. در گفتار این رادیو، با انتقاد از اصل 4 آمده است: «دولت [ایران] متعهد شد کالاهای وارده از طرف اصل 4 را از هرگونه عوارض گمرکی و مالیات معاف دارد. بدینسان، بازارهای ایران از کالاهای آمریکایی بدون عوارض و مالیات انباشته شد. اصل 4 شعب خود را در تهران، تبریز، رشت، بابلسر، مشهد، اصفهان، شیراز، اهواز و کرمان دایر نمود و سال به سال تعداد جاسوسان آمریکایی افزایش یافت».
به ادعای این رادیو، تعداد کارکنان ادارة اصل 4 در ایران، از 123 نفر در 1959 م به 293 نفر در 1957 م افزایش یافت و در حال حاضر این تعداد به پانصد نفر رسیده است. رادیو پیک در ادامة این گزارش افزود: «میگویند برنامة اصل 4 کمک تکنیکی به ایران است ولی شروع به ساختمان پایگاههای نظامی، انبارهای بنزین و راههای سوقالجیشی نموده و پانزده میلیون دلار در این راه صرف کرد».
در ادامة این گزارش، حضور پر رنگ مستشاران نظامی در ساختار ارتش ایران، مورد توجه قرار گرفته و آمده است: «در کلیة ادارات دولتی و وزارت دفاع ایران، کارشناسان آمریکایی، ادارة امور را به دست دارند. [...] مقر رئیس کارشناسان آمریکایی در ستاد بزرگ ارتشتاران واقع است. در اینجا ستاد نیروهای زمینی، هوایی و دریایی مستقیماً تحت سرپرستی معاونین آمریکایی آنها اداره میشود. شعبة نظارت بر تقسیم کمک نظامی، تحت سرپرستی وابستة نظامی آمریکا اداره میشود و کارشناسان آمریکایی بر چهار شعبة مهم ژاندارمری کل کشور نظارت کامل دارند».[19]
±افزایش کمکهای نظامی آمریکا به کشورهای تحت خطر کمونیسم
خبرگزاری آسوشیتدپرس امروز در گزارشی، به کمکهای نظامی آمریکا به کشورهای تحت خطر کمونیسم پرداخت و از درخواست کندی از کنگرة آمریکا مبنی بر افزایش میزان این کمکها خبر داد. بنابراین گزارش، بودجة کمک نظامی آمریکا پیش از این 5/4 میلیارد دلار بود و اخیراً کندی دو میلیارد دلار دیگر را نیز درخواست کرده است. آسوشیتدپرس به نقل از گزارش منتشرة آژانس بینالمللی عمران و وزارت دفاع آمریکا نوشت: «90 درصد این مبلغ نصیب هند، پاکستان و ترکیه میگردد».[20]
±تسلیم استوارنامة سفرای 4 کشور به وزیر امور خارجه
سر دنیس رایت، سفیرکبیر جدید انگلیس در ایران، صبح امروز در کاخ وزارت امور خارجة ایران حاضر شد و رونوشت استوارنامة خود را به عباس آرام، وزیر امور خارجه تسلیم کرد.[21]
علاوه بر او، سفرای آرژانتین، اردن و بلژیک نیز امروز به دیدار وزیر امور خارجة ایران رفتند و رونوشت استوارنامههای خود را تحویل وی دادند.[22]
پینوشتها:
[1]. یاران امام به روایت اسناد ساواک، نفس مطمئنه شهید آیتالله سید عبدالحسین دستغیب، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص 38 و 35.
[2]. شجونی، جعفر، خاطرات حجت السلام جعفر شجونی، به کوشش علیرضا اسماعیلی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1381، ص 229.
[3]. همان، ص 229.
[4]. همان، ص 75.
[5]. همان، ص 225.
[6]. اسناد انقلاب اسلامی، ج 3، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۷۴، ص 61.
[7]. روزنامه کیهان، ش 5911، 15/1/42، ص 12.
[8]. همان.
[9]. قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 2: فیضیه، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات ، ۱۳۷۸، ص 195.
[10]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 11، 18/1/42، ص 23 و 22.
[11]. روزنامه کیهان، ش 5911، 15/1/42، ص 169.
[12]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 11، 18/1/42، ص 3 و 2.
[13]. روزنامه کیهان، ش 5911، 15/1/42، ص 12.
[14]. همان.
[15]. همان، ش 5912، 17/1/42، ص 9 و 1.
[16]. همان.
[17]. روزنامه اطلاعات، ش 11059، 15/1/42، ص 16.
[18]. روزنامه اطلاعات، ش 11059، 15/1/42، ص 16.
[19]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 11، 18/1/42، ص 20 و 19.
[20]. همان، ص 4 و 3.
[21]. روزنامه پیغام امروز، ش 903، 15/1/42، ص 1.
[22]. همان، ص 8.
