سهشنبه 22 مرداد 1342 / 23 ربیعالاول 1383 / 13 اوت 1963
5 بازدید
± رد دفاعیات وکیل طیب حاجرضایی
هفتمین جلسة دادرسی علنی متهمان واقعة 15 خرداد، صبح امروز در پادگان عشرتآباد تشکیل گردید. در این جلسه فیلمی از وقایع 15 خرداد به نمایش درآمد و دادستان در پاسخ به دفاعیات شایانفر وکیل طیب حاجرضایی گفت چون اعلامیة دولت، حاوی مطالب کلی است نمیتواند شامل حال این دسته از متهمان باشد. دادستان تأکید کرد طیب حاجرضایی یک میلیون ریال از اسماعیل رضایی برای راهاندازی دستة اشرار دریافت کرده و در 15 خرداد نیز این دسته صدمات مالی و جانی به بار آوردهاند. وی افزود اعترافات طیب ـ که وکیل او، شایانفر آنها را دلیلی برای معافیت از مجازات دانسته است ـ پس از دستگیری و ارتکاب جرم بوده و کمکی به کاهش آشوب و بلوای 15 خرداد نکرده است. از سویی دیگر سایر متهمان نیز همزمان با وی دستگیر شدهاند و اعترافات طیب، در شناسایی آنان به مأموران نفعی نرسانده است. سپس دادستان به قرائت سوابق طیب پرداخت: دو سال حبس مجرد به دلیل سه فقره جرح و ایراد جرح به پاسبان، پیگرد قانونی به دلیل نزاع، پنج سال حبس با اعمال شاقه به دلیل یک فقره قتل، یک سال حبس و تبعید در بندرعباس به دلیل شرارت. دادستان در این جلسه برای متهمان تقاضای اعدام کرد.[1] گفتنی است ناصر حسنخانی نیز در 23 مرداد سال گذشته علیه طیب حاجرضایی شکایت نموده است. در شکایتنامه ادعا شده خوانده روز 19 مرداد حسنخانی را «با چاقو تهدید و فحاشی کرده و لوازم مغازة وی را شکسته است».[2]
± حساسیت ساواک به ملاقاتهای فرزند آیتالله خمینی
مأمور ویژه در گزارش محرمانهای به ساواک خبر داد، پسر آیتالله خمینی با افراد متنفذ و مخالف دولت تماس دارد و از آنجایی که وی با پدرش به راحتی ملاقات میکند، در واقع او رابط آیتالله خمینی و افراد مخالف دولت است.[3]
± رساننده خبر دستگیری آیتالله خمینی به تهران
مولوی مدیریت کل ادارة سوم و رئیس ساواک تهران در نامهای به ریاست ساواک خبر داد، احمد قصاب قمی خبر دستگیری آیتالله خمینی را در روز 15 خرداد از قم به تهران رسانده است. در گزارش ذکر شده نامبرده با موتور از راه ساوه به تهران آمده است و اکنون نیز در دکان قصابی برادرش در تهران به سر میبرد.[4]
± اتهام آیتالله طالقانی
به گفته مهدی بازرگان، امروز شاپور بختیار را برای ملاقات با صنعتیزاده و حیات داوودی به سازمان امنیت فراخواندند. احتمالاً صنعتیزاده پس از مراجعت از آمریکا، ابتدا با صالح دیدار کرده و چون از وی جواب مثبت نشنیده با بختیار وارد گفتگو شده است. بازرگان در ادامه میگوید، بختیار بعدازظهر در بیمارستان مهر با صالح ملاقاتی داشته که در آن پیرامون وضعیت زندانیان سؤال نموده است. اینطور به نظر میآید «پروندة سحابی و من سبک است ولی آقای طالقانی در آن چند روزة آزادی که خدعهای بوده و چهار نفر مراقب برای ایشان گماشته بودند، بیاحتیاطیهای شدید کرده، نامهای به خط خود به [جمال] عبدالناصر و نامهای به سران عشایر نوشته و حتی درخواست پول کرده است».[5] حیات داوودی نیز ابتدا «مذاکرات غیر کتبی مفصل» و سپس« بازجویی کتبی» داشته است. وی در بازجویی گفته «اظهارات خانهای دیگر را هر چه راست باشد تصدیق خواهد کرد و هر چه دروغ باشد تکذیب».[6]
± اعتراض زندانیان به ملاقات از پشت میلهها
عباس رادنیا و همبندانش در زندان قصر، با آنکه میتوانستند بدون اجازه دادستانی با ملاقاتکنندگان دیدار کنند، از اینکار سرباز زدند، زیرا به آنان گفته بودند تنها از پشت میلهها باید با آنان دیدار نمایند. سمیعی، رادنیا و عطایی از رئیس زندان خواستند مادام که آیتالله طالقانی و پرویز عدالتمنش منتقل نشدهاند در همین زندان بمانند. مخارج 10 تا 22 مرداد، یک هزار و هشتصد ریال شده است که میان عطایی، سمیعی، رادنیا و آیتالله طالقانی قسمت شده است. مخارج شامل بهای خرید یخ، کره، چای، پنیر، روزنامه، مجله و هزینة نظافت روزانة بند میباشد.[7]
± واکنش رادیو مسکو به تحرکات سنتو علیه کردهای عراق
رادیو مسکو به خبر روزنامة الحریه پرداخت. گویندة این رادیو گفت کشورهای عضو پیمان مرکزی سنتو، در عملیات جنگی مقامات عراق عیله کردها به نیروهای امپریالیست امکان میدهند در امور داخلی خاورمیانه و نزدیک مداخله نمایند. از این رو صلح و امنیت در این منطقه به خطر میافتد.[8]
± گسترش روابط ایران و عراق
به گزارش خبرگزاری آلمان، بهبود روابط ایران و شوروی منجر به گسترش روابط ایران و عراق خواهد شد به قسمی که عراق به زودی سفیر خود را به تهران اعزام خواهد کرد. محافل سیاسی بهبود روابط دو کشور را ناشی از توافقات اخیر بر سر مسئلة نفت میدانند و میگویند اختلاف کشتیرانی در شطالعرب نیز به محض ورود سفیر جدید حل خواهد شد.[9]
±ورود شاه و خانواده به نوشهر
شاه به همراه فرح، ولیعهد و فرحناز، به شمال رفتند و با استقبال فرماندار، رؤسای ادرات و گروهی از مردم وارد نوشهر شدند.[10] رادیو پیک ایران، از قول بهرام شاهرخ خبرنگار خبرگزاری آلمان غربی، گفت محمدرضا پهلوی به سفر رفته «تا نشان دهد که در گیر و دار انتخابات بیطرف است و برای کاندیداتوری کسی فشاری وارد نمیکند». گویندة رادیو افزود: این سفر «بیاختیار شخص را به یاد مسافرت شاه به رامسر در روزهای آخر حکومت ملی دکتر مصدق میاندازد».[11]
± پیام خشنودی شاه و فرح از نمایش انتخاباتی 22 مرداد
شاه و فرح پهلوی در پیامهای جداگانهای به نفیسی، از نمایش انتخاباتی 22 مرداد قدردانی کردند. شاه گفت: «موقعیکه این حقوق جدید را برای آزادی زنان ایران مقرر میداشتیم، میدانستیم آنها با قلبی پاک و روحی آماده استحقاق این حقوق طبیعی را دارند و نمایش عالی و بینظیر 22 مرداد، ما را در اعتقاد خود صد چندان راسختر میسازد و به آیندة جامعة آزادمردان و آزادزنان ایرانی با کمال امیدواری و افتخار مینگریم». فرح پهلوی نیز این «حرکت منظم دستهجمعی» را «شایستهترین» شکل «رشد اجتماعی» بانوان در «پذیرفتن این حقوق اعطایی» دانست. نفیسی در تلگراف خود به تشریح جزئیات جمعیت پرداخت: «تمام میدان بهارستان و خیابان شاهآباد را تا اسلامبول فراگرفته بود».[12] از دید گوینده رادیو پیک ایران این تلگرافها «بزرگترین اهانت را به مردم ایران و افکار عمومی کشور و به ویژه به زنان» روا داشتهاند.[13]
± قطعنامه زنان تهرانی
عصر امروز زنان تهرانی در استادیوم فرح گرد هم آمدند و سپس با شعارهایی عازم میدان بهارستان شدند و در پایان این راهپیمایی بزرگ قطعنامهای را به تصویب رساندند که اهم مفاد آن چنین بود: همبستگی زنان تهران با سایر ملت ایران و ائتلاف با سایر طبقات، پشتیبانی از اجرای کامل لوایح ششگانه، تقدیر از فرمان گشایش مجلس، استقبال از اجتماع میدان امجدیه در 26 مرداد و تشویق تمام اقشار برای دریافت کارتهای الکترال و شرکت در انتخابات.[14] برخی خبرگزاریهای خارجی مانند آسوشیتدپرس و خبرگزاری آلمان نیز خبر این گردهمایی بزرگ را گزارش کردند.[15]
± خبرهای انتخاباتی
به گزارش روزنامه صبح امروز، مهمترین قدرت متشکل انتخاباتی کارگران هستند که توانستهاند در مدت پانزده روز گذشته در سراسر کشور اجتماعات عظیم برپا نمایند.[16] روزنامة عصر تبریز هم معتقد است دولت آمریکا در این دوره با دقت بیشتری بر انتخابات ایران نظارت دارد. به زعم این روزنامه اکنون در آمریکا جلساتی تشکیل شده و دربارة انتخابات ایران از طریق جراید اظهار نظر میشود.[17]
±فعالیتهای انتخاباتی
مردم قزوین، طالقان و حومه، ناصرقلی فرهادپور را به عنوان نامزد نمایندگی مجلس معرفی کردند.[18] همچنین 120 تن از رؤسای هیأت مدیره و مدیران عامل شصت شرکت تعاونی روستایی قزوین در دیدار با پیشداد فرماندار، پشتیبانی خود را از انتخابات و لوایح ششگانه اعلام نمودند. مردم شیراز نیز میتینگ بزرگی برگزار کردند که در آن نمایندگان انجمنها و دستجات محلی حضور داشتند.[19] تلگرافهایی نیز از طرف اعضای هیأت مدیرة شرکتهای تعاونی بروشان خوزان همایونشهر و رهنان اصفهان[20]، درخشنده ملکوتی نمایندة زنان محلة امیریة تهران، نمایندگان کارخانجات قوچان و مردم شهرستانهای رودسر، کوهپایة رحمتآباد و عمارلو[21]، نمایندگان کارخانههای کردستان، نمایندگان جبهة مؤتلفة کارگران استان کرمانشاهان، اعضای شرکتهای تعاونی روستایی و زارعان خاش و حومه و کارگران استان لرستان به دربار و دفتر نخستوزیری رسیده است که در آنها از انتخابات و انقلاب شاه و ملت حمایت شده است.[22] مردم رودبار و رفسنجان نیز میتینگهایی در این شهرها برگزار کردند.[23]
± تخلف انتخاباتی بخشدار ورامین
سخنگوی وزارت کشور اعلام کرد محجویان بخشدار ورامین از خدمت برکنار و مطابق اختیارات این وزارتخانه بازنشسته شد. گفته میشود وی در توزیع کارتهای انتخاباتی «بیطرفی» را کنار گذاشته و دست به «اقدامات بیرویه و مداخلات ناروا» زده است.[24]
± اطلاعیه دبیرکل حزب مردم
یحیی عدل دبیر کل حزب مردم در اطلاعیهای از «هممسلکان مقیم تهران» دعوت کرد بعدازظهر فردا (23 مرداد) جهت «اهتمام در امر مهم ملی انتخابات» در باشگاه مرکزی حزب (خیابان ارفع کاشی شمارة 45) حضور به هم رسانند.[25]
± دیدار نخستوزیر با سفیر پاکستان
ظهر امروز طیب حسین سفیر کبیر جدید پاکستان با نخستوزیر دیدار کرد.[26]
±دیدار وزیران کشور ترکیه و ایران
وزیر کشور ترکیه که به ایران سفر کرده است با پیراسته وزیر کشور دیدار و گفتگو کرد.[27] نیز حفظیاوغوزبکآتا و همراهانش امشب مهمان نفیسی شهردار تهران و همسرش در هتل ونک بودند. در این ضیافت عدهای از رجال مملکتی نیز حضور داشتند.[28]
± بحث انتخاباتی در جلسة اتاق بازرگانی
جلسة رسمی اتاق بازرگانی تهران به منظور بحث در امر انتخابات و نحوة شرکت در آن تشکیل شد. در این نشست، اعضای اتاق بازرگانی به علیاکبر محلوجی نایب رئیس اختیار دادند در زمینة ائتلاف با گروههای تهرانی یا شهرستانی تصمیمگیری نماید. همچنین به اتفاق آرا، علی وکیلی به عنوان نامزد انتخاباتی نمایندگی مجلس سنا معرفی شد.[29]
± عمده مشکلات حقوقی زنان از نگاه سیمین دانشور
فضلالله نیکآئین مقالهای از سیمین دانشور با عنوان «مقام زن در ایران» را که به تازگی در بولتن شورای بینالملل زنان سوسیال دمکرات به زبان انگلیسی چاپ شده است به فارسی ترجمه کرد. دانشور در این مقاله پس از برشماری مشکلات و محرومیتهای زنان در جامعه، میگوید دربارة حقوق زنان هنوز قوانین جدیدی وضع نشده و جزئیات تغییرات نیز اعلام نشده است. وی تأکید میکند اگر بخواهیم زنان از حقوق مساوی برخوردار شوند، ارث، طلاق و حضانت فرزندان از مسائلیاند که باید در قوانین آن تجدید نظر شود.[30]
پینوشتها:
[1]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11164، 22/5/1342، ص 1.
[2]ـ آزاد مرد: طیب حاجرضایی به روایت اسناد ساواک، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1380، ص 63.
[3]ـ دوانی، علی، نهضت روحانیون ایران، ج 5، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1377، ص 84.
[4]ـ روحبخش، رحیم، نقش بازار در قیام 15 خرداد، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1381، ص 399.
[5]ـ شصت سال خدمت و مقاومت (خاطرات مهندس بازرگان )، به کوشش غلامرضا نجاتی، تهران، رسا، 1377، ص 11 و 12.
[6]ـ بازرگان، مهدی، یادداشتهای روزانه، تهران، قلم، 1376، ص 66 و 67.
[7]ـ یزدی، ابراهیم، مقاومت در زندان، تهران، قلم، 1377، ص 133 و 134.
[8]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 114، 23/5/1342، ص 4.
[9]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 114، 23/5/1342، ص 12 و 13.
[10]ـ روزنامه کیهان، ش 6017، 23/5/1342، ص 12.
[11]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 115، 24/5/1342، ص 2 و 6.
[12]ـ روزنامه کیهان، ش 6018، 24/5/1342، ص 1 و 9.
[13]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 116، 26/5/1342، ص 15 و 16.
[14]ـ روزنامه کیهان، ش 6017، 23/5/1342، ص 1 و 11.
[15]ـ روزنامه مهر ایران، ش 1897، 23/5/1342، ص 1.
[16]ـ مجله خواندنیها، ش 94، 22/5/1342، ص 7 و 51.
[17]ـ همان، ص 51.
[18]ـ روزنامه مهر ایران، ش 1896، 22/5/1342، ص 8.
[19]ـ روزنامه کیهان، ش 6016، 22/5/1342، ص 7.
[20]ـ همان.
[21]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11164، 22/5/1342، ص 13.
[22]ـ روزنامه پست تهران، ش 2965، 22/5/1342، ص 5.
[23]ـ روزنامه کیهان، ش 6016، 22/5/1342، ص 7.
[24]ـ همان، ص 1.
[25]ـ روزنامه مهر ایران، ش 1896، 22/5/1342، ص 1.
[26]ـ همان، ش 1897، 23/5/1342، ص 8.
[27]ـ روزنامه کیهان، ش 6016، 22/5/1342، ص 1 و 11.
[28]ـ روزنامه بورس، ش 489، 23/5/1342، ص 1.
[29]ـ روزنامه کیهان، ش 6017، 23/5/1342، ص 9.
[30]ـ مجله فردوسی، ش 129، 22/5/1342، ص 4.
